سرویس: گزارش‌ها تاریخ: یکشنبه ۰۱ آذر ۱۳۹۴ - ۰۵:۰۷ بعد از ظهر شناسه خبر: ۱۱۰۷
مجید زندی
سرمای تلخ با «مرگهای خاموش »
در پی سرمای زودرس امسال و استفاده مردم از وسایل گرمایشی، سهل انگاری و رعایت نکردن نکات ایمنی طی هشت ماه امسال ، دههاحادثه ناشی از گاز طبیعی در سطح کشور روی داده است. اگر چه حادثه گاز گرفتگی صرفا مربوط به فصول سرد نیست ؛ اما یقینا یکی از تلخ ترین حوادث مربوط به فصل پاییز و زمستان مرگ بسیاری از افراد بر اثر گازگرفتگی است که شنیدن خبر چنین حادثه هایی نیز بسیار غم انگیز است و باعث نگرانی می شود. تا حدی که در برخی از موارد نشت گاز منجر به انفجار مجموعه آپارتمان هم می شود که نمونه آن را اخیراً در اهواز شاهد بودیم که بر اثر انفجار گاز در یک واحد مسکونی در شهرک پردیس اهواز ، یک نفر کشته و سه نفر زخمی شدند. به هرحال در این ایام خبرهایی درباره مرگ فرد یا چند نفر از اعضا خانواده و حتی زوج های جوان را می شنویم که بعضا در آغاز زندگی مشترک وحتی منزل نو، جان خود را بر اثر گازگرفتگی از دست می دهند و چه بسیار کودکان و نوزادانی که بخاطر یک نقص کوچک در بخاری،پکیج یا آبگرمکن در کنار پدر و مادر خود به خواب ابدی می روند. صحنه هایی از مرگ همزمان و دستجمعی 5 یا 6 نفر از اعضا یک خانواده واقعا حزن آور است در حالیکه می شد از این حادثه تلخ با یک واشر یا بست مربوط به شلنگ گاز یا دودکش بخاری ، پکیج و آبگرمکن جلوگیری کرد. آمارهای نگران کننده موید این مساله است که سالانه حدود 800 تا 1000 نفر از افراد در کشور بر اثر استنشاق گاز مونواکسید کربن جان خود را از دست می دهند و در آماری هم اعلام شده که در 10 سال گذشته 8075 نفر از مردم کشورمان قربانی قاتل نامرئی شده‌اند و در سال جاری اگر چه هنوز آمار دقیقی از تعداد جان باختگان بر اثر استنشاق گاز اعلام نشده، اما در همین حدود دوماه گذشته روزهای پاییزی که در شهرهای کوچک و روستاها نیز رخ می دهد که در قالب مرگ طبیعی اصلا به مراجع پزشکی و قضایی ارجاع داده نمی شود. این حادثه تلخ و مرگ آور معمولا در فضای بسته رخ می دهد که بخاری گاز سوز ، پکیج و حتی سوخت های فسیلی دیگر همانند نفت ، گازوئیل و حتی ذغال به صورت ناقص بسوزد و چون در این حالت اکسیژن به فضای دربسته اتاق اضافه نمی شود و مونواکسید کربن افزایش می یابد این روند باعث مسمومیت فرد به گاز خطرناک ومرگ آور مونواکسید کربن و در نهایت مرگ منجر می شود. علاوه بر نشت گاز از لوله دوکش بخاری ،پکیج و آبگرمکن، شیوه خطرناک دیگری باعث مرگ عمدتا افراد جوان در کارگاهها می شود که لوله دودکش بخاری را درون سطل آبی قرار می دهند که به زعم آنها باعث تصفیه گاز مونواکسید کربن وتبدیل آن به اکسیژن می شود که متاسفانه این تفکر بسیار غلط هم باعث مرگ خواهد شد. این نوع حادثه اگر چه در ظاهر کمتر مورد توجه رسانه ها و دستگاههای اجرایی اما تعداد جانباختگان آن که در کشور ما سالانه به اندازه یک زلزله مهیب 7 یا 6 ریشتری در یک شهر کشور جان افراد را می گیرد. درباره علائم و عوامل گاز گرفتگی هر قدر که اطلاع رسانی شود باز هم کم است و به همین منظور دکتر سید محسن بصیری پزشک متخصص داخلی درباره علائم مسمومیت ناشی ازگاز مونواکسید کربن به گزارشگر ما می گوید : سردرد حالت گیجی خواب آلودگی و منگی ، تهوع ، عدم تمرکز و آگاهی از شرایط محیطی از جمله علائم ابتدایی گاز گرفتگی با گاز بسیار خطرناک مونواکسید کربن است که چون فورا با ساختار خون افراد ترکیب می شود مغز، قلب ،کلیه ها ،کبد و سیستم مرکزی اعصاب را به شدت نابود و باعث مرگ می شود. وی ادامه می دهد : متاسفانه آنقدر اثر منفی این گاز زیاد است که بعضا در فرصت های بسیار کوتاه آلودگی، باعث ایجاد نابینایی، ناشنوایی و بروز بیماریهای حاد کلیوی می شود. وی می افزاید : به طور طبیعی غلظت مونواکسید کربن در خون انسان 5 درصد است که به واسطه آلودگی هوای تهران این درصد در خون مردم تهران بیشتر است و اگر در محیط آلوده دیگری قرار گیرند و این غلظت به حدود 20 درصد برسد باعث بروز علائم مسمومیت شده و در صورت تداوم استقرار فرد در محیط آلوده منجر به مرگ می شود. دکتر بصیری ادامه می دهد : گاز مونواکسید کربن گاز سمی و بسیار خطرناک است زیرا تمایل شدیدی به هموگلوبین خون دارد و به آن می چسبد و جدا نمی شود در این شرایط اکسیژن نمی تواند به هموگلوبین برسد. فقط در حضور اکسیژن با غلظت بالا، هموگلوبین می تواند به مرور مونواکسید کربن را از خود جدا کند. وی ادامه می دهد : راه نجات بیمار در لحظات اولیه توسط مردم آوردن مصدوم به محیط باز و انجام عمل اکسیژن رسانی به ریه است و در صورت رسیدن به اورژانس سریعا باید به سی سی یو منتقل شود اما متاسفانه یکی از اشکالاتی که در مراکز اورژانس بیمارستانهای ما وجود دارد عدم تشخیص بخاطر نیاز شدید به اکسیژن CO دقیق آن است زیرا مصدومان در معرض گاز بیشتر تنفس می کنند و حتی وقتی آزمایش خون هم گرفته می شود غلظت اکسیژن در خون را بالا می بینند در حالیکه این غلظتی است که به هموگلوبین نچسبیده و همین عدم دقت باعث خطر مرگ مصدوم می شود. دکتر بصیری در ادامه می افزاید : این هشدار از آن جهت مطرح می شود که برخی از همکاران مسمومیت ناشی از گاز مونواکسید کربن را باتنگی نفس عصبی اشتباه می گیرند. در حالیکه شرایط مریض بسیار بد است . این متخصص داخلی ادامه می دهد : چون این مسمومیت علائم ظاهری ندارد ممکن است برخلاف سایر خفگی ها که سر و صورت و لب ها و سرانگشتان مصدوم کبود می شود، نتوان به درستی تشخیص داد. وی راه حل مناسب برای کاهش تلفات گاز گرفتگی را اطلاع رسانی بیشتر رسانه ها عنوان می کند و می افزاید : ابتدای فصل پائیز و زمستان همه افراد اعم از پزشکان پرستاران کارشناسان اورژانس مردم و... باید نسبت به این موضوع توجه داده شوند زیرا بهترین راه مراقبت آگاهی مردم از عوامل پدید آورنده این مصدومیت است تا از بروز فاجعه جلوگیری شود و در صورت وقوع هم راههای مقابله با آن بیشتر معرفی شود. وی به مردم هم هشدار می دهد که : این سم آنقدر خطرناک است که قبل از اینکه متوجه وجود آن در محیط شوند، به خواب مرگ آور برود . جواد نوفرستی رئیس کارگروه پیشگیری از مرگ های خاموش در انجمن جامعه ایمن کشور نیز با بیان اینکه مردم باید در استفاده از وسایل گازسوز موارد ایمنی را رعایت کنند ، گفت: کمتر از نصف آمار مرگ خاموش کل کشور که در سایت سازمان پزشکی قانونی درج شده مربوط به مشترکین گاز طبیعی است. وی با بیان اینکه بالای 90 درصد حوادث در ساختمان اتفاق می افتد ، گفت : پنج حلقه در این زمینه شناسایی کرده ایم که اگر هر کدام کار خودشان را درست انجام ندهند، منجر به حادثه می شود. حلقه اول وسیله حرارتی است که می تواند نفت سوز یا گازسوز باشد. این وسیله باید استاندارد باشد که متولی آن هم سازمان استاندارد و تولید کنندگان و وزارت صنایع است. خلقه بعدی ساختمان است. ایمن ترین وسیله حرارتی اگر در ساختمان نا ایمن نصب شود، فایده ای ندارد. بیشترین موضوع و گلوگاه در بحث ساختمان است. وقتی ساختمان در مرحله طراحی و اجرا اشکال اساسی دارد مهندس ناظر هم در مرحله نظارت نمی تواند معجزه کند. ساختمان های ما باید مهندس ناظر تاسیسات و گاز داشته باشند نه مهندسی که حوزه آن ساختمان باشد. نوفرستی از نصاب ها به عنوان حلقه سوم ذکر کرد و گفت: اگر این وسیله با همکاری یک نصاب غیر مجاز و آموزش ندیده راه اندازی شود، خطرهای زیادی ایجاد خواهد کرد. وی افزود: حلقه چهارم کیفیت سوخت است که هم بحث ناخالصی ها و هم موضوع نوسان فشار مطرح است. اگر فشار گاز دچار تغییرات زیاد شود، ترکیب هوا و گاز دچار اشکال می شود. رئیس کارگروه پیشگیری از مرگ های خاموش در انجمن جامعه ایمن کشور با اشاره به حلقه پنجم افزود: حلقه آخر بهره بردار است که می خواهد ساختمان را تحویل بگیرد و سال های سال از آن استفاده کند. حتی اگر همه مراحل درست باشد ولی کسی که از آن بهره برداری می کند اطلاعات کافی نداشته باشد، نتیجه این می شود که هر سال به طور میانگین 800 نفر دچار گازگرفتگی می شوند. وی خاطرنشان کرد: البته خوشبختانه با کارهایی که در سال گذشته صورت گرفته است ، کمترین آمار مرگ و میر را در سال 93 با 626 نفر داشتیم. بالاترین رکوردمان هم زمستان 86 با 1024 مرگ بوده است که حتما علت اصلی آن، زمستان سختی بود که در آن سال رخ داد، موضوعی که برای امسال هم پیش بینی و حتی گفته می شود سخت ترین زمستان در 30 سال اخیر خواهد بود! نوفرستی درباره آمار جهانی اظهار داشت: وضعیت ما در سطح جهان خیلی جالب نیست. آمریکا که پنج برابر ما جمعیت دارد، در سال 2008 تنها پنج فوتی داشته است که البته طبق گزارش برخی از آنها خودکشی بوده است. در این باره مهندس محمود قدیری معاون پیشگیری و حفاظت از حریق سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی نیز ضمن هشدار به خانواده ها می گوید : سوخت های فسیلی اگر چه گرمابخش محیط زندگی هستند لیکن عدم رعایت اصول وموازین ایمنی در کاربرد صحیح از انها و همچنین بی احتیاطی خصوصا در روزهای اخیر که زمان نصب بخاری است باعث بروز تلفات جانی و نگران کننده ای می شود. وی می افزاید : متاسفانه با توجه به سرمای هوا شهروندان راه های تهویه هوا مثل پنجره ها و دریچه های کولر و درها را نیز می بندند و در نتیجه عمل تهویه هوا بدرستی انجام نمی شود و در اثر سوختن ناقص و وجود گازهای در محیط برای افراد مسمومیت ایجاد می شود که CO مضره خصوصا گاز اصطلاحا به آن « گاز گرفتگی » می گویند و در اثر این مسمومیت افراد در اندک مدتی جان خود را از دست می دهند. وی ادامه می دهد : بسیاری از مردم تصور می کنند که پدیده « گازگرفتگی » (مونواکسید کربن )تنها در اثر سوختن ناقص ذغال چوب CO و ایجاد گاز ایجاد می شود و برای همین بسیاری به این گاز کشنده نام « گاز کرسی » و یا « گاز ذغال » داده اند در صورتی که همان طور که ذکر شده این گاز در اثر سوختن ناقص هر ماده سوختنی ممکن است ایجاد شود. معاون پیشگیری سازمان آتش نشانی هشدار داد: حوادث ناشی از سیستم پکیج منحصر به زمستان نیست و ما در فصل گرما و تابستان هم حوادثی را بر اثر استنشاق گاز co2 داریم که این حوادث بر اثر استفاده از پکیج در آپارتمانهاست. وی در رابطه با آثار سوء پکیج‌ها در منازل گفت: در ساختمان سازی‌های نوین متاسفانه انبوه سازان برای سود بیشتر و به استفاده بیش از حد از پکیج‌ها روی آورده‌اند این در حالی است که سطح ایمنی در سیستم حرارت مرکزی بسیار بیشتر است ضمن این که آسیب‌هایی که استفاده از پکیج بر سلامت افراد در درازمدت دارد را در سیستم حرارت مرکزی نمی‌بینیم. وی اظهار کرد: برای اینکه پکیج در ساختمانها نصب شود لوله کشی‌های زیادی انجام می شود و احتمال اینکه لوله نشتی یا خرابی داشته باشد زیاد است به همین دلیل ضریب خطر افزایش می یابد. ضمن اینکه دراستفاده از پکیج امکان پس زدن دود از دودکش به فضای محیط زندگی به دلیل وزش باد با سرعت زیاد بویژه در پکیج هایی با محفظه باز موجب به وجود آمدن پدیده مرگ خاموش و یا خفگی می‌شود. به گفته معاون سازمان آتش نشانی، ایجاد آلودگی صوتی در منزل از قبیل لرزش و نویز که به دلیل وجود تجهیزات دوار مثل پمپ و فن می باشد، نقص در شیر سیت گاز مشعل که باعث انفجار تجهیز یا به وجود آمدن پدیده مرگ خاموش می شود از دیگر معایب پکیج‌هاست و موجب شده سازمان آتش نشانی طی سالهای اخیر هر سال با حوادث زیادی در این زمینه روبرو شود. قدیری ادامه داد: متاسفانه افرادی که در آپارتمان زندگی می‌کنند بدون اطلاع از مصارف سوء پکیج و تولید گازco2 و مونوکسید کربن در اثر استفاده پکیج در منازل، برای گرمتر شدن منازل خود تمامی منافذ ورودی هوا به درون ساختمان را می‌بندند که با این کار راه ورود هوا به داخل منزل کاملا مسدود می‌شود. وی تاکید کرد: توصیه ما این است در منازلی که از پکیج استفاده می‌شود حتما یک منفذ برای ورود هوای آزاد وجود داشته باشد. وی گفت: در ساختمانهای زیر 60 متر نباید پکیج در داخل فضای بسته نصب شود چون در صورت نشتی باعث انفجار می‌شود و برای ساختمانهای زیر 60 متر باید پکیج در محیط بالکن و یا در فضای خارج از اتاق نصب شود تا خطرات ناشی از این وسیله کمتر شود. در این باره توصیه های آتش نشانی به مردم برای حفاظت و پیشگیری از گاز گرفتگی به شرح ذیل است : ـ توصیه می شود حتما از وسایل گرمازای استاندارد استفاده شود و قبل از استفاده از این وسایل توسط افراد متخصص بازبینی و سرویس شود. ـ تحت هر شرایطی عمل تهویه هوا را تسهیل کنید به عنوان مثال دریچه های باز کولر عمل مناسبی جهت تهویه هواست . بازگذاشتن یک پنجره کوچک یا در به نحو مطمئن که بسته نشود راه حل مناسبی جهت تهویه هواست ـ هرگز از بخارهای دستی برای گرم کردن هوای حمام استفاده نشود چون محیط حمام ها کوچک است و اکسیژن محیط نیز در اثر بخار آب به CO سطوح بالا رانده می شود و در نهایت بر اثر سوختن ناقص و ایجاد گاز مسمومیت قطعی خواهد بود. ـ در صورت استفاده از وسایل گرمازای دودکش دار حتما دودکش ها کاملا معاینه و بررسی شود. معمولا مسدود بودن دودکش های دیوار از عوامل مهم ایجاد مسمومیت و گازگرفتگی وبه خطر افتادن جان افراد محسوب می گردد. ـ دودکش های غیر ثابت (غیر دیواری ) حتما کنترل شود . این دودکش ها باید از مواد غیر قابل اشتعال و گالوانیزه (زنگ نزن ) باشند و از مقاومت فیزیکی مناسبی برخوردار باشند. ـ این نوع دودکش ها باید حتی المکن کوتاه و مستقیم باشند و باید در محل اتصالات کاملا محکم و غیر قابل نفوذ باشند. 7 ـ قدرت مکش دودکش ها هر چند وقت یک بار توسط سرویس کار و متخصص اهل فن بررسی شود . ـ برای جلوگیری از برگشت دود و گازهای مضره به داخل دودکش و در نهایت به داخل محیط که معمولا بر اثر گرفتگی و یا وزش باد به وجود می آید باید دودکش ها دارای هواکش مخصوص باشد و کلاهک آنها حداقل 60 سانتیمتر از بلندترین نقطه ساختمان بالاتر باشد. ـ دودکش ها بویژه در مورد شومینه ها هر سال بررسی و از دوده تمیز شود. ـ اتصالات دودکش ها و سر تا سر آن از هر گونه نقص و نشت گاز حفاظت شود. ـ استفاده مشترک از یک دودکش بسیار خطرناک است و دودکش های فلزی باید در مسیر خود با بست های مخصوص محکم شده باشد به نحوی که از جدا شدن اتصالات جلوگیری شود. ـ قطر دودکش طراحی آن مسیر عبور و ... باید باتوجه به ظرفیت حرارتی محاسبه و اجرا شود. ـ از وسایل پخت وپز برای گرمایش استفاده نشود . ـ از کپسول های سفری (پیک نیکی ) در فضای داخلی ساختمان استفاده نشود. ـ در فضای پارکینگ که بسته و فاقد تهویه است اتومبیل روشن گذاشته نشود. ـ نفوذ دود احتراق خودرو به فضای داخل مسکونی خطرناک بوده و باید مراقبت شود. ـ در تبدیل سوخت مایع به گاز شهری حتما از سرویس کار ماهر و مجاز بهره گیری شود. ـ هر وسیله گاز سوز باید دارای یک دودکش استاندارد مجزا و مجهز به کلاهک باشد. ـ در هنگام ساخت و ساز از ریختن مصالح به داخل دودکش و مسدود کردن آن مراقبت شده و مسیر دودکش همواره در سر تا سر آن عاری از هر گونه موانع باشد. ـ رنگ شعله آتش در وسایل گرمازا باید کاملا آبی باشد در غیر این صورت نقص در سیستم سوخت رسانی و یا فیتیله دستگاه وجود دارد و باید سریعا نقص را برطرف نمود. *** به هر حال برای جلوگیری و کاهش بروز چنین حوادث تلخی در جامعه علاوه بر فرهنگ سازی ضروری است گروههای تخصصی ویژه ای در دستگاه قضایی انتظامی کانون کارشناسان مسکن و شهرسازی شرکت های گاز سندیکای کارخانه های بخاری سازی و آبگرمکن سیستم انتقال دود از دودکش های قدیمی سازمان نظام مهندسی و... هر نسبت به این حوادث در جامعه حساس باشند و با ایجاد استانداردهای خاص برای لوازم و تجهیزات گرما زا و نحوه خروج دود از محیط منزل و حمام ایجاد کنند و با نظارت دقیق در هر بخش مانع از بروز نقص فنی و مرگ برای افراد جامعه شوند. *آمارهای نگران کننده موید این مساله است که سالانه حدود 800 تا 1000 نفر از افراد در کشور بر اثر استنشاق گاز مونواکسید کربن جان خود را از دست می دهند که آمار قطعی هم مشخص کرد در 10 سال گذشته 8075 نفر از مردم کشورمان قربانی قاتل نامرئی شده‌اند *گازگرفتگی ناشی از مونواکسید کربن در فصل سرما عمدتا به دلیل سوختن ناقص، نشت دود بخاری گازی و نفتی، آبگرمکن ،پکیج ،شومینه های گازی و هیزمی، چراغ های خوراک پزی ،اجاق گاز و حتی گاز پیک نیکی و... ایجاد می شود *سردرد حالت گیجی خواب آلودگی و منگی، تهوع، عدم تمرکز و آگاهی از شرایط محیطی از جمله علایم ابتدایی گازگرفتگی است *دکتر بصیری متخصص داخلی : متاسفانه برخی از پزشکان پرستاران و کارشناسان بخش اورژانس مسمومیت ناشی از گازگرفتگی را با تنگی نفس عصبی اشتباه می گیرند درحالیکه شرایط مریض بسیار حاد است و هر لحظه ممکن است جان خود را از دست دهد
