بدون شك قيام 29 بهمن ماه سال 1356 تبريز كه در چهلمين روز شهادت مردم و روحانيون قم (كه در اعتراض به شهادت حاج مصطفي فرزند امام (ره ) انجام شده بود) صورت گرفت نقطه عطفي در تاريخ انقلاب اسلامي بود كه سرانجام در بيست و دوم بهمن ماه سال 57 به ثمر نشست و سرود آزادي در ايران نواخته شد .
هنوز خورشيد 29 بهمن در تبريز طلوع نكرده بود كه گروههايي از مردم بعد از اداي نماز صبح راهي مسجد قزللي در اول بازار تبريز شدند تا در اربعين شهداي قم كه توسط علماي تبريز تدارك ديده شده بود شركت كرده و ياد آن عزيزان را گرامي دارند كه با تعجب با درهاي بسته مسجد روبرو مي شوند كه توسط نيروهاي امنيتي رژيم ستم شاهي صورت گرفته بود. پس از وقوع اين حادثه تاسف بار خشم عمومي بيش از پيش شهر را فراگرفت . با افزايش جمعيت زمزمه هاي مردم در اعتراض به بسته بودن مسجد بلند شد. در اين هنگام رئيس كلانتري 6 تبريز (سرگرد حق شناس ) در حاليكه نيروهاي شهرباني و ساواكي دور بر مسجد را در محاصره داشتند با لحني خشن ضمن توهين و فحاشي به مردم امام و روحانيت دستور پراكنده شدن مردم را داد و در حالي كه اعلاميه ها را پاره مي كرد دستور بسته شدن مسجد را صادر كرد و گفت در اين طويله بايد بسته باشد دنبال كارتان برويد. در اين هنگام جواني از ياران عاشورايي طاقت نياورده و با تكه آجري با نفرت و كينه انقلابي به طرف سرگرد حمله كرده و آجر را به سوي وي پرتاب نمود و سرگرد حق شناس اسلحه كمري را كشيد و سينه اين سرباز راستين انقلاب و امام را نشانه گرفت محمد تجلا 22 ساله به زمين افتاد و جان به جان آفرين تسليم كرد . مردم در حاليكه پيكر پاك اولين شهيد قيام آن روز را بروي دست حمل مي كردند با شعارهاي « الله اكبر خميني رهبر مرگ بر شاه مرگ بر اين حكومت يزيدي » از بازار تبريز خارج و اولين تظاهرات خياباني ضد رژيم را راه انداختند. مردم انقلابي مراكز فساد سينماها قمارخانه ها مشروب فروشيها بانكها و رستورانها و.... را در هم كوبيدند و ماموران رژيم كه گيج شده بودند از روي ترس و حماقت به روي مردم بيگناه آتش گشودند كه در اين روز پرويز احسن زاده كلجاهي (27 ساله ) بهمن اره چي (18 ساله ) حبيب نعمت نژاد (15 ساله ) حسن جديري گلابي (22 ساله ) قربانعلي شاكري (19 ساله ) سعيد صالح الوند (38 ساله ) اصغر عليزاده شيخ احمدلو سن (17 ساله ) ضربعلي فتحي (18 ساله ) و بالا آقا كشاورز (48 ساله ) شهيد و صدها نفر هم زخمي شدند .
نخستين واكنش رژيم پس از اعلام حكومت نظامي در تبريز آغاز دستگيري افرادي بود كه مظنون به شركت در قيام بودند كه تا غروب روز 29 بهمن بيش از 600 نفر از مردم و دانشجويان دستگير و بازداشت شدند .
فرماندهان نظامي و مسئولين شهر كه در وقوع و سركوبي قيام متهم به قصور بودند تنبيه و يا عزل گرديدند. سپهبد آزموده استاندار وقت به تهران احضار و هيات عاليه بازرسي به رياست ارتشبد شفقت براي بررسي علل وقوع قيام روانه تبريز شد. رژيم همچنين واكنش هاي سياسي و تبليغاتي خود را بوسيله عناصر ساواك و امكانات حزب رستاخيز در تبريز نشان داد به اين صورت كه رسانه هاي تحت حاكميت رژيم كوشيدند اولا قيام را تا حد يك حادثه معمولي و بي اهميت جلوه دهند ثانيا عوامل و علل بروز قيام را عوامل خارجي مانند كمونيست ها و ماركسيست ها نسبت دهند.
از ديگر اقدامات تبليغاتي و سياسي رژيم شكل دادن تظاهرات ميهني در مقابل تظاهرات مردمي بود كه مجري آن حزب رستاخيز بود كه در روز 19 فروردين ماه سال 57 در تبريز برگزار شد و جمشيد آموزگار پس از اين تظاهرات ساختگي در جمع خبرنگاران گفت : علت تشكيل اين متينگ اين بود كه مردم آذربايجان از طريق حزب رستاخيز نشان دهند كه آناني كه در تظاهرات پنجاه روز قبل شركت داشتند آذربايجاني و تبريزي نبودند.
در مقابل اين همه تبليغات حضرت امام خميني (ره ) كه همواره با پيامهاي خود ملت را از واقعيت ها آگاه مي ساخت و مسير مبارزه را ترسيم مي نمود در 8 اسفند سال 1356 با صدور پيامي نويد پيروزي نهايي را به ملت داد . در اين پيام اظهار ارادت وافر حضرت امام راحل نسبت به مردم تبريز و آذربايجان نشان از عظمت قيام مردم تبريز در نزد حضرت امام دارد و لحن افشاگرانه و تند حضرت امام را مي شود در فرازهاي مياني پيام كه در هيچ كدام از اعلاميه هاي صادره قبلي به چشم نمي خورد به وضوح مشاهده كرد. پيام امام راحل اينگونه آغاز مي شود :
« سلام بر اهالي شجاع و متدين آذربايجان عزيز درود بر مردان برومند و جوانان غيرتمند تبريز درود بر مرداني كه در مقابل دودمان بسيار خطرناك پهلوي قيام كردند و با فرياد مرگ بر شاه خط بطلان بر گزافه گويي هاي او كشيدند..... »
امام خميني (ره ) در جاي جاي پيام تشكر و ارادت قبلي خود را به جوانان آذربايجان اظهار مي دارد و مي گويد : « من نمي دانم با چه زباني به اهالي محترم و مادران داغ ديده و پدران مصيبت كشيده تسليت بگويم با چه زباني اين قتل عام هاي پي در پي را محكوم كنم .... من الان كه مشغول نوشتن اين غم نامه هستم نمي دانم كه به برادران عزيز تبريز ما چه ميگذرد آيا شاه به جنايات خود ولو موقتا خاتمه داده است يا نه ... اهالي معظم آذربايجان ـ ايدهم الله تعالي ـ بدانند كه در اين راه حق و استقلال و آزادي طلبي و در حمايت از قرآن كريم تنها نيستند. »
امام خميني (ره ) در اين پيام قيام تبريز را نهضت همه ايران اسلامي عنوان نمودند و همه گروهها و اقشار را به مبارزه عليه رژيم فراخواندند و آن را وظيفه همگاني عنوان كردند و ممانعت از نفوذ و فرصت طلبي و خيانت اشخاص و گروههاي غيراسلامي را در صنوف مبارز گوشزد نمودند پيش بيني دقيق امام (ره ) و تبعيت مبارزين مسلمان روند نهضت را بسوي حاكميت اسلام و انقلاب اسلامي سرعت بخشيد و مجال طرح انديشه هاي غيراسلامي را از فرصت طلبان سياسي سلب نمود. حضرت امام (ره ) در پيامشان مسير مبارزه با رژيم را تنها در اجتماع همه جناحها و طبقات در سايه اسلام و زير بيرق توحيد و قرآن بيان كردند و راهي غير از اين را براي رسيدن به پيروزي مسدود اعلام كردند. امام راحل با اين استراتژي اولا ادعاهاي شاه را كه مي خواست نهضتهاي اسلامي را از مجراي خود منحرف و به گروههاي سياسي غيراسلامي كه در ميان ملت پايگاهي نداشتند نسبت دهد پاسخ دادند و از طرفي معيار و ملاك مبارزه را ماهيت اسلامي و اجراي قوانين عدالت پرور قرآن كريم معرفي كردند و از طبقات روشنفكر نيز خواستند كه آنها نيز با صراحت و بدون هيچ ابهامي اهداف مبارزاتي خود را چنين بيان كنند و به توده ملت بپيوندند.
سرانجام پيام امام راحل بمناسبت قيام 29 بهمن تبريز و تعيين خطوط مبارزه از سوي معظم له به وحدت و همبستگي عظيم ملت و شكست تلاشهاي مذبوحانه رژيم انجاميد.
قيام 29 بهمن تبريز اگرچه به ظاهر يك روز بود ولي به دليل انگيزه هاي الهي مردم و فداكاري و از جان گذشتگي آنان خداوند چنان اثراتي به آن بخشيد كه هيچ كس تصور نمي كرد كه منشا تحولات و خيزشهاي وسيع بعدي شود بطوريكه برگزاري مراسم چهلم شهداي 29 بهمن تبريز دست كم در 55 شهر بزرگ و كوچك كشور به « نهضت اربعين » معروف شد . در يك جمله مي توان گفت : قيام تبريز ايران را به هيجان آورد و ملت را براي قيامي همگاني عليه ظلم و بيدادگري فراخواند و كشور را در آستانه يك انفجار سياسي قرار داد كه كنسول آمريكا در تبريز درباره اين قيام چنين اظهارنظر و نتيجه گيري مي كند : دروازه ها را براي نبردهاي مذهبي و اجتماعي كه به سادگي آرام نخواهد شد باز كرد . ختم كلام اينكه رهبر فرزانه انقلاب در ديدار مردم تبريز در سال 1372 در رابطه با خروش 29 بهمن تبريز چنين فرمودند : در دوران انقلاب حركت گردونه مبارزه ملت ايران از چهلمي شروع شد كه تبريزي ها براي مردم قم گرفتند. فرزندان اسلام فرزندان قرآن فرزندان امام راحل در اين شهر توانستند (پرچم مبارزه اسلام را بلند كنند) و يكسره آذربايجان و تبريز در خدمت انقلاب قرار گرفت . دانشجويش روحانيش كاسب و بازاريش زنان و مردانش اهل شهرش اهل روستايش كارگران و كارمندان و كشاورزانش حتي زبان گويايش مرحوم شهريار رحمت الله عليه در خدمت انقلاب در خدمت قرآن و اسلام قرار گرفت . »
رهبر معظم انقلاب اظهار مي دارند : اين آذربايجان است كه همه جاي جاي آن چه آن زمان و چه حال شعار واحدي سر ميدهند : آذربايجان اوياخدي ـ انقلابا داياخدي آذربايجان جانباز ـ خميني دن ايرلماز (يعني آذربايجان بيدار است ; پشتيبان انقلاب است ـ آذربايجان جانباز از خميني جدا نمي شود.)
تبريز ـ خبرنگار روزنامه جمهوري اسلامي
زيرنويس عكسها :
1 ـ ضربعلي فتحي
2 ـ محرم جبرئيلي
3 ـ محمدباقر رنجبر آذرفام
4 ـ حبيب نقي نژاد
5 ـ محمد تجلايي
6 ـ بهمن اره چي
7 ـ بالا آقا كشاورز
8 ـ اصغر عليزاده شيخ احمدلو
9 ـ حسن جديدي گلابي
10 ـ پرويز احسن زاده
11 ـ قربانعلي شاكري
12 ـ ضربعلي فتحي
13 ـ سعيد فياض صالح الوندي
14 ـ غلامعلي نجفيان پور

حضرت آيت الله فاضل موحدي لنكراني معروف به فاضل قفقازي ـ پدر بزرگوار آيت الله العظمي محمد فاضل لنكراني ـ نيز در زمره علماي برجسته بود. در ابتدا نگاهي گذرا به زندگي او مي افكنيم .
حاج بشير قفقازي
حاج بشير ـ پدر آيت الله فاضل قفقازي و پدر بزرگ آيت الله محمد فاضل ـ از اهالي اركوان بود. اركوان روستايي از توابع لنكران قفقاز در جمهوري آذربايجان قرار دارد. حاج بشير زمينهاي فراوان در منطقه داشت و در زمره انسانهاي مومن خير و نيكوكار به شمار مي رفت و بسيار مورد احترام مردم منطقه بود. كمكهاي او به مستمندان اعتبار ويژه اي به او داده بود. يكي از خدمات ارزنده ايشان ساخت مسجدي در آن منطقه است .
همسر او نيز از زنان مومن به شمار مي رفت و همپاي همسرش در كمك به مردم نقش بسزايي داشت . (1 )
22 كارنامه زندگي
آيت الله فاضل لنكراني
پدر بزرگوار آيت الله محمد فاضل لنكراني در سال 1309 (3 ) يا 1314 ق (4 ) در اركوان به دنيا آمد . وي ادبيات را در زادگاه خويش نزد ثقت الاسلام حاج محمد گلي آموخت . سال 1331 ق براي ادامه تحصيل راهي حوزه علميه اردبيل شد و مدت چهار سال به تحصيل پرداخت . ادبيات را نزد شيخ عبدالظاهر اردبيلي و شيخ قدرت الله شرح لمه را نزد آقا سيد محمود اردبيلي آموخت . سپس به زنجان رفت و سه سال در آنجا اقامت گزيد. در زنجان سطوح فقه و اصول را از آخوند ملامحمدتقي مدرس مدرسه خانم و حاج ميرزا علي نقي فرا گرفت .
سال 1336 ق به قفقاز مراجعت كرد اما به سبب انقلاب روسيه زمينه اقامت در آنجا فراهم نشد و به مشهد رفت . سه سال در آنجا ساكن شد و از محضر آقازاده ميرزا احمد كفايي (م 1391 ق ) و آقا ميرزا محمد آيت الله زاده خراساني و آقا شيخ حسن برسي و حاج آقا حسين طباطبايي قمي (م 1366 ق ) و شيخ مرتضي آشتياني (م 1365 ق ) بهره برد . او حكمت الهي را از شيخ اسدالله يزدي و شيخ حسن كاشاني آموخت . (5 )
هجرت به قم
سال 1341 (6 ) يا 1342 ق (7 ) ـ يك سال پس از تاسيس حوزه علميه قم ـ راهي اين شهر شد و همراه بزرگاني چون امام خميني و آيت الله گلپايگاني در درس آيت الله حاج شيخ عبدالكريم حائري (م 1355 ق ) شركت كرد . حضور در اين درس تا پايان حيات حاج شيخ ادامه يافت . با مرحوم حاج ميرزا جواد آقا ملكي تبريزي (م 1343 ق ) ارتباط زياد داشت و از سجاياي اخلاقي و مراتب معنوي او بهره فراوان مي برد.
فاضل قفقازي در اوان ورود به قم با خانم وجيهه مبرقعي ـ دختر آيت الله سيد عباس فبض مبرقعي رضوي ـ ازدواج كرد و ثمره اين ازدواج چهار پسر و پنج دختر بود. پسران ايشان به ترتيب عبارتند از آقايان : علي محمد حسين و جعفر. دامادها عبارتند از آقايان : آيت الله محمود اردكاني جناب آقاي صالح اشراقي آيت الله سيد كاظم نور مفيدي گرگاني و آيت الله مصطفي ملكي .
از ميان فرزندان ايشان تنها آيت الله فاضل لنكراني در سلك روحانيت وارد شد.
همراهي با آيت الله بروجردي
همگام با امام خميني براي تثبيت مرجعيت آيت الله بروجردي (م 1380 ق ) تلاش مي كرد . علاوه بر شركت در درس وي در بيت معظم له جايگاه ويژه داشت و به عنوان مشاور خاص آن مرجع عالي قدر مشغول خدمت شد و رياست جلسات استفتا را به عهده گرفت . (8 )
به جهت اعتماد زياد آيت الله بروجردي به ايشان اگر او در مورد مسائل حوزه و غيره آن اظهار نظر مي كرد آيت الله بروجردي ترتيب اثر مي داد. يكي از عوامل حمايت او از آيت الله بروجردي خوابي بود كه پيش از آمدن آيت الله بروجردي به قم ديده بود. آيت الله محمد فاضل لنكراني چنين توضيح مي دهد :
مرحوم والده فرمود : قبل از آمدن آيت الله بروجردي به قم خواب ديدم در مسجد جمكران هستم . در حياط آن مسجد روي بام آب انبار منبري گذاشته اند و شيخ طوسي بالاي منبر رفته و تمام بام و حياط مسجد مملو از طلبه است . تعبيرم از خواب اين بودكه شخصيتي به قم خواهد آمد و طلاب گرد او جمع خواهند شد و حوزه رونق خواهد گرفت . طولي نكشيد كه آيت الله بروجردي به قم آمد.
اينكه چرا شيخ طوسي و مسجد جمكران در خواب آمده تعبير آن بعدا روشن شد. آيت الله بروجردي به شيخ طوسي و آثار او بسيار اهميت مي داد و مسجد جمكران شايد كاشف از اين باشد كه اصل آمدن ايشان به قم و رسيدن به مقام مرجعيت مطلق با عنايت امام زمان (عج ) بود . (9 )
آيت الله بروجردي پس از تكميل بناي مسجد اعظم امامت نماز ظهر و عصر آن را به او سپرد. اين امر حكايت از آن دارد كه آيت الله قفقازي در آن زمان شخصيتي برجسته و مورد علاقه آيت الله بروجردي بود. همچنين وي نماز مغرب و عشا را در تكيه حاج سيد حسن اقامه مي كرد و اقامه هر دو جماعت تا پايان حيات ايشان ادامه داشت .
جالب آنكه آيت الله بروجردي چند روز پيش از ماه مبارك رمضان حاج احمد خادم را به بيت آيت الله فاضل مي فرستاد و براي اينكه خود در ظهرهاي آن ماه در مسجد اعظم اقامه جماعت كند از ايشان اجازه مي گرفت . اين در حالي بود كه آيت الله بروجردي خود آن مسجد را بنا كرده بود و آيت الله فاضل را خود او براي امامت جماعت تعيين كرده بود.
نمونه اي از مشورت آيت الله بروجردي
نقل نمونه اي از مشورتهاي آيت الله بروجردي با فاضل قفقازي مناسب است . آيت الله محمد فاضل به ياد مي آورد : مرحوم پدرم براي من گفتند :
در اطراف يزد فردي بهايي به دست مسلماني كشته شد و دادگاه حكم به اعدام قاتل داد. بهاييان فعاليت زياد مي كردند تا اين حكم در يزد و آن هم در روز نيمه شعبان اجرا شود! طبعا اجراي حكم بويژه در اين روز براي مسلمانان ننگ بسيار بزرگي بود. روز چهاردهم شعبان خبر به آقاي بروجردي مي رسد.
پدرم فرمود : وارد خانه آقا شدم ديدم آيت الله بروجردي در حياط قدم مي زند و به شدت ناراحت است . علت را پرسيدم . فرمود : مگر نمي داني آبروي اسلام در خطر است امروز به ما خبر داده اند كه روز نيمه شعبان مسلماني را به جرم قتل فردي بهايي مي خواهند در يزد اعدام كنند. فرصت براي هيچ اقدامي نيست . به ايشان گفتم : راه دارد. همين الان حاج احمد را به تهران پيش شاه بفرستيد و از شاه بخواهيد كه جلو اين اعدام را در روز نيمه شعبان بگيرد. اگر در اين روز واقع نشود بعد مي توان سر فرصت اصل قضيه را پي گيري كرد.
مرحوم آيت الله بروجردي آرامش پيدا كرد و فرمود : پيشنهاد خوبي است . فوري حاج احمد را به تهران فرستاد. حاج احمد خواسته را به شاه رساند. شاه هم دستور داد كه اعدام در روز نيمه شعبان اجرا نشود. بعد هم مرحوم آيت الله بروجردي وارد ميدان شد و با فعاليت و تلاش بسيار قاتل را تبرئه كرد . (10 )
وصيت آيت الله بروجردي
آيت الله العظمي بروجردي وصيت كرد كه اموال باقي مانده پس از اداي بدهيها زير نظر حجت الاسلام سيد محمدحسن فرزند ايشان و آيت الله فاضل قفقازي مصرف شود . در تاريخ 1340 1 9 سندي به شماره 53262 در دفتر اسناد رسمي شماره هشت قم به امضاي حاج احمد خادمي ـ خادم آيت الله بروجردي ـ رسيده است كه وصيت نامه شفاهي آيت الله بروجردي را به ثبت رسانده است . بخشي از آن چنين است :
« وجوهي را كه در نزد جناب آقاي موصي (آيت الله بروجردي ) است آنچه را كه محل آن تعيين شده است از قبيل سهم سادات و غيره بايد به مصارف تعيين شده برسد و آنچه را كه محل آن تعيين نشده است و باقي است سهم امام ـ عليه السلام ـ مي باشد كه بايد پس از اداي ديون جناب آقاي موصي كه در نجف اشرف به آقاي خلخالي دارند و ساير ديون ديگر آنچه را كه باقيست تحت نظر حجت الاسلام آقاي سيد محمد حسن فرزند آقاي موسي احد از اوصيا و حجت الاسلام آقاي فاضل لنكراني به مصرف طلاب علوم دينيه قم و نجف اشرف بالمناصفه برسد و نيز در سال اول فوت جناب آقاي موصي به هر يك از فرزندان ذكور و اناث ايشان مبلغ يكصد هزار ريال از همين وجوه داده شود و.... » (11 )
فعاليتهاي علمي
فاضل قفقازي تقريرات بحث خارج صلات آيت الله حاج شيخ عبدالكريم حائري را با عنوان نتائج الافكار به رشته تحرير درآورد. همچنين بر بسياري از مطالب اصولي حاج شيخ در كتاب دررالفوائد حاشيه زد; اما به دليل كامل نبودن آنها به صورت مخطوط باقي مانده اند.
پس از گذشت مدتي از اقامت در قم به عنوان يكي از چهره هاي سرشناس و از اساتيد حوزه علميه قم به فعاليتهاي علمي و اجتماعي پرداخت . متون فقه و اصول را در جوار حرم حضرت معصومه (س ) و مسجد عبداللهي ـ واقع در جنب دفتر آيت الله محمدفاضل لنكراني كه اكنون به عنوان حسينيه وقف است ـ تدريس مي كرد . (12 ) همچنين چند سال به تدريس خارج فقه مشغول شد و طلاب فراوان از محضر او بهره بردند.
آيت الله العظمي سيد احمد خوانساري به معظم له علاقه فراوان داشت و مكرر بحث از فروع فقهي را با ايشان در ميان مي گذاشت . پس از ارتحال آيت الله بروجردي جمعي از مردم آذربايجان بويژه لنكران در تقليد به ايشان رجوع كردند و معظم له رساله عمليه خويش را با عنوان نهايه الاحكام به زبان عربي نگاشت و همان زمان چاپ و منتشر شد.
از هنگام ورود به قم جلسه روضه اي صبحهاي جمعه در منزل ايشان تشكيل مي شد و بزرگاني چون آيات عظام : بروجردي امام خميني گلپايگاني سيد احمد خوانساري سيد محمدباقر سلطاني سيد حسين قاضي طباطبايي و... شركت مي كردند. در اين جلسه بعد از مراسم روضه مسئله اي فقهي مطرح مي شد و تا ساعتها در مورد آن به بحث مي پرداختند. ايشان با اشتياق فراوان اين بحثها را دنبال مي كرد و تبحر زياد داشت .
پس از رحلت او فرزند برومندش آيت الله محمدفاضل اين جلسه را در منزل و دفتر خود ادامه داد و اكنون نيز ادامه دارد.
حامي طلاب
آيت الله فاضل قفقازي واسطه خوبي براي رفع نيازهاي طلاب توسط آيت الله بروجردي بود. آيت الله محمدفاضل مي گويد : « ممكن نبود طلبه اي مشكلي داشته باشد و به وسيله مرحوم پدرم حل نشود . » (13 )
هنگامي كه رئيس شهرباني وقت قم به برخي از طلاب اهانت كرد اين بزرگوار عكس العمل بسيار مناسبي نشان داد كه هر كه آگاه شد تحسين كرد و آفرين گفت . (14 )
قضيه از اين قرار است كه يك روز ايشان مي بيند چند پليس دو طلبه را كه بر ضد شاه و رژيم سخناني گفته بودند دست بند زده اند و آنها را به طرف كلانتري مي برند. آيت الله قفقازي شروع به داد و فرياد مي كند و خدمت آيت الله بروجردي مي رسد. از روي ناراحتي عمامه اش را برمي دارد و به زمين مي زند. آيت الله بروجردي از علت ناراحتي مي پرسد. ايشان مي گويد : آيا درست است با وجود شما طلابي را كه سرباز امام زمان (ع ) هستند با دست بند به طرف كلانتري ببرند !
آيت الله بروجردي با تاثر مي پرسد : با چشم خود ديدي جواب مي دهد : بله . آيت الله بروجردي رئيس شهرباني را احضار مي كند و با غيظ تمام مي گويد : پير و خرفت شده اي به طلبه دست بند مي زني برگرد. رئيس شهرباني كه خيلي ترسيده بود فرار مي كند.
پس از آن سر و صداي زياد در حوزه به راه مي افتد و دروس تعطيل مي شود و اعتصاباتي به راه مي افتد تا بالاخره آن دو آزاد مي شوند . (15 )
در صحنه سياست و ارتباط با امام خميني
ايشان با امام خميني ارتباط زياد و رفاقت داشت . آيت الله محمدفاضل لنكراني در مورد اين ارتباط مي گويد : « نه تنها حضرت امام از دوستان نزديك پدرم بود بلكه بين آن دو رفت و آمد زياد بود و من ايشان را در منزلمان زياد مي ديدم . » (6 ) گويا اين روابط تاثير زياد بر ديدگاههاي سياسي فاضل قفقازي داشته است . پس از تصويب انجمنهاي ايالتي و ولايتي با اينكه آيت الله بروجردي از دنيا رفته بود و امثال او پشتيبان خود را از دست داده بودند در تاريخ 1342 8 20 طي تلگرافي تند به اسدالله علم ـ نخست وزير وقت ـ اعتراض خود را اعلام كرد و خواستار لغو آن شد :
تهران
بسمه تعالي
جناب آقاي نخست وزير
در مورد تصويب نامه اخير دولت به لحاظ اشتمال بر سه موضوع خلاف شرع و قانون و مصالح عمومي كشور هيجان و اعتراض مسلمين سراسر ايران كه اكثريت قريب به اتفاق مردم كشور را تشكيل مي دهند به نهايت درجه رسيده . با آنكه مدتي است مراجع عظام مقامات مسئوله را متذكر و خواستار لغو و يا اصلاح آن شده اند مع الاسف دولت بدون توجه به عواقب وخيمه بي اعتنايي به مقررات دين و استخفاف به مقام روحانيت و نقض قانون اساسي و ناديده گرفتن هيجان عمومي به جاي اعتراف به اشتباه خويش با وعده هاي خالي از ارزش و توجيهات خلاف واقع درصدد اقناع ملت مي باشد.
وظيفه دولت به حكم قانون پيروي از مراجع معظم است چنانچه در زمان آيت الله العظمي آقاي بروجردي شركت زنان در انجمنهاي شهرداري در مجلس مطرح شده بود معظم له شديدا اعتراض نمودند و بعدا يكي از نمايندگان مجلس حضور ايشان مشرف و اظهار كرد كه تصويب اين موضوع بر اثر اعتراض حضرت آيت الله منتفي گرديد و خود حقير در اين جريان حضور داشته و شدت تعرض ايشان را از نزديك ملاحظه نموده .
به هرحال رعايت مصالح عاليه كشور الزام مي كند كه به تذكرات مراجع و خواسته هاي مسلمين توجه كامل نموده و با لغو يا اصلاح تصويب نامه مزبوره به هيجان عمومي خاتمه داده شود.

موحدي لنكراني
24 جمادي الثاني 1382 (17 )
در پي تبعيد امام خميني به نجف اشرف آيت الله فاضل قفقازي و فرزند برومندشان مشتركا تلگراف زير را براي معظم له ارسال كردند :
نجف
حضرت آيت الله العظمي آقاي خميني دامت بركاته
ورود حضرت عالي و آقازاده محترم به اعتاب مقدسه موجب مسرت از خداوند توفيق مسئلت .
فاضل لنكراني
محمد فاضل
بياني از آيت الله فاضل
آيت الله فاضل لنكراني با بياني شيوا در عظمت پدر گرامي كتاب مدخل التفسير را به ايشان اهدا كرده است . ترجمه آن چنين است :
اهدا به مربي بزرگ والد معظم يگانه مردي كه توان اداي حقوق او را ندارم و نمي توانم عناياتش را سپاس گويم . او در تربيت علمي و مذهبي ام و در تدارك وسايل مورد نياز كمال تلاش را داشت . او جامع فضايل معنوي و مربي تربيت در قول و عمل بود كسي كه به شرافت هجرت نائل آمد و مصداق اين سخن خداوند بود : « و من يخرج من بيته مهاجرا الي الله و رسوله ثم يدركه الموت فقد وقع اجره علي الله . » (18 )
از خداوند متعال مي خواهم كه پاداش عملش را بدهد و او را در زمره دوستداران اولياي طاهرينش و برگزيدگان مكرمش ـ صلوات الله عليهم اجمعين ـ قرار دهد و به من قدرت اداي بعضي از حقوق او را عطا فرمايد. آمين
فرزندت
آيت الله محمد فاضل لنكراني مي فرمود : آيت الله العظمي سيدمحمدرضا گلپايگاني بارها به من فرمودند : من از دو جهت به شما ارادت دارم : يكي از جهت پدر شما و ديگر از جهت خود شما . (19 )
ارتحال
سرانجام در 14 صفر 1392 ق برابر با 1351 1 10 پس از پنجاه سال اقامت در قم وفات يافت و در قبرستان شيخان اين شهر (كنار ديوار جنوبي )آرميد. بر سنگ مزار وي چنين نوشته شده است :
مدفن شريف
عالم عامل كامل مومن مجاهد و فقيه زاهد المهاجر الي الله و رسوله و الساعي في احيا امرالدين و ترويج الشريعه و نشر معارف العتره و تقويه بنيان الحوزه و قضا حوائج الاخوه و تربيه الفضلا من الطلبه صاحب التاليف القيمه و التصانيف الجيده آيه الله الحاج الشيخ فاضل اللنكراني ـ قدس سره ـ و حشر مع من يحبه و يتولاه من النبي (ص ) و الائمه المعصومين (ع )كه پس از پنجاه سال اقامت در قم به سن 78 سالگي صبح پنج شنبه 14 صفر يك هزار و سيصدونود و دو به عالم بقا ارتحال يافت .
سال 1410 ق خانم وجيهه مبرقعي در هشتاد سالگي دارفاني را وداع گفت و در جوار همسر خويش آيت الله فاضل قفقازي دفن گرديد.
يافت شدن بدن سالم
از مرحوم آيت الله فاضل لنكراني نقل شده است كه فرمودند : هشت سال بعد از رحلت مرحوم والد در حالي كه از خيابان عبور مي كردم يكي از خطباي قم از عرض خيابان عبور كرد و به طرفم آمد و با جوش و خروش به من گفت : ديروز جنازه اي را در قبرستان شيخان مجاور قبر مرحوم والد شما دفن مي كرديم كه ناگهان ديوار قبر مرحوم والد شما شكافته شد و من بدن ايشان را ديدم كه مثل روز اول دفن سالم بود. پس از آن آيت الله فاضل از مراتب معنويت و تهجد و تقواي مرحوم والدشان گفتند . (20 )
در كتاب اجساد جاويدان در مورد يافت شدن جنازه آيت الله قفقازي آمده است : « هشت سال پس از وفات ايشان در تاريخ 1359 1 8 جواني به نام ابوالفضل كربلايي پوريزدي در افغانستان در نبرد با روسها به شهادت رسيد . جنازه اش را به قم انتقال دادند و پايين پاي آيت الله قفقازي را براي دفن حفر كردند. در اين هنگام روزنه اي به قبر باز شد و پاهاي تر و تازه ايشان نمودار گشت .
اين مطلب را نخست آيت الله شبيري براي نگارنده نقل فرمود سپس از طريق خانواده شادروان پوريزدي تعدادي از شاهدان عيني را يافتم و آنان به صحت اين مطلب گواهي دادند.
آشنايان با مرحوم فاضل رمز اين سعادت را در خدمت به خلق مي دانستند و مي فرمودند : هر روزي كه مرحوم فاضل مي توانست گرهي را از كار طلبه اي بگشايد بسيار شادمان مي شد . » (21 )
آيت الله فاضل لنكراني از والد معظم چنين نقل مي كند : « هر روز كه به طلبه اي خدمت مي كنم در همان شب خواب مي بينم كه به مكه يا كربلا مشرف شده ام . » (22 )
1 ـ ر . ك : ستارگان حرم ج 12 ص 267
2 ـ پدر آيت الله فاضل لنكراني در زمان آيت الله العظمي بروجردي مشهور به « فاضل قفقازي » بود . نام كوچك پدر آيت الله فاضل لنكراني « فاضل » بود و نام او را « عبدالله » نيز ذكر كرده اند چنان كه شيخ آقا بزرگ تهراني در ذريعه (ج 24 ص 44 ) او را عبدالله بن بشير معرفي كرده است .
3 ـ آينه دانشوران ص .232
4 ـ آثار الحجه ج 2 ص .59
5 ـ كهن ترين شرح حالهاي آيت الله فاضل قفقازي در آينه دانشوران (ص 232 ) و آثار الحجه (ص 59 ) آمده است .
6 ـ آينه دانشوران ص .232
7 ـ آثار الحجه ج 2 ص 59 گنجينه دانشمندان ج 2 ص .214
8 ـ ر . ك : هفتاد سال خاطره از آيت الله حسين بدلا ص .155
9 ـ حوزه ش 43 ص 140 ـ .141
10 ـ حوزه ش 43 ـ44 ص 141 ـ.142
11 ـ عبارت فوق از تصوير وصيت نامه ثبت شده در محضر است .
12 ـ حجت الاسلام علي دواني مبحث ضمان از كتاب مكاسب شيخ انصاري را نزد معظم له تلمذ كرده است . (مفاخر اسلام ج 12 ص 196 ) حضرات آيات : ميرزا علي مشكيني (م 1386 ش ) و شيخ احمد مجتهدي تهراني (م 1386 ش ) نيز از شاگردان درس رسائل ايشان بودند.
13 ـ حوزه ش 43 ـ44 ص .141
14 ـ جمهوري اسلامي 1382 2 15 ويژه نامه شاخه اي از شجره طوبي ص 5 به نقل از آيت الله رضا استادي .
15 ـ ستارگان حرم ج 12 ص 274 ـ275 به نقل از حجت الاسلام سعيد اشراقي .
16 ـ گلشن ابرار ج 6 ص 566
17 ـ اسناد انقلاب اسلامي ج 2 ص 45
18 ـ سوره نسا آيه 100
19 ـ از يادداشتهاي حجت الاسلام محمدجواد فاضل
20 ـ جمهوري اسلامي 1386 5 3 ويژه نامه اسوه فقاهت و مرجعيت ص 4
21 ـ ر . ك . اجساد جاويدان ص 356 ـ357
22 ـ از يادداشتهاي حجت الاسلام محمدجواد فاضل

رئيس دادگستري شهرستان كازرون گفت : بارها به صورت شفاهي و كتبي به محيط زيست شهرستان جهاد كشاورزي و اداره آبياري گوشزد كرده ايم تا در ارتباط با برداشت آب كشاورزان از آب درياچه اقدام كنند و متخلفان را به مراجع قضائي معرفي نمايد كه در اين ارتباط هنوز اقدامي صورت نگرفته است و پريشان همچنان در حال تخريب است .
ابوالفضل عاشوري در گفتگو با خبرگزاري مهر به دلايل خشك شدن درياچه پريشان اشاره كرد و افزود : اقدامات اداره راه جهت ساخت جاده روستايي و استفاده كشاورزان از آب درياچه جهت آبياري مزارع باعث شده تا قسمت اعظمي از اين درياچه تخريب و خشك گردد.
به دنبال تخريب گسترده درياچه پريشان از سوي اداره راه دادستان كل كشور طي نامه اي به دادستان كازرون و رئيس سازمان محيط زيست خواستار جلوگيري از تخريب درياچه و بررسي موضوع و معرفي مقصران امر شد كه بلافاصله روند عمليات اجرايي در منطقه متوقف شد اما به لحاظ اينكه استفاده كشاورزان از آب درياچه همچنان ادامه دارد روند تخريب و خشك شدن پريشان متوقف نشده است .
رئيس دادگستري شهرستان كازرون اظهار داشت : كشاورزان از طريق تلمبه هاي 6 و 8 اينچي آب درياچه را به زمين هاي كشاورزي خود هدايت مي كنند همچنين از سوي ديگر از چشمه هايي كه منبع آب تالاب محسوب مي شود بهره مي برند و اين اقدامات همچنان ادامه دارد و هر روز وسعت بيشتري از درياچه خشك مي شود.
عاشوري با انتقاد از عملكرد محيط زيست و اداره آبياري در جلوگيري از برداشت آب از درياچه پريشان اظهار داشت : سازمان محيط زيست بايد درسنوات گذشته نسبت به جمع آوري تلمبه هاي كشاورزان و معرفي متخلفان به دادگاه اقدام مي كرد اما متاسفانه به طور جدي در اين امر وارد نشد.
اين اتفاق در حالي مي افتد كه رئيس سازمان محيط زيست شهر كازرون در گفتگو با مهر با اشاره به نامه اي كه از سوي رئيس سازمان محيط زيست در 19 مهر ماه صادر شده گفته بود : در اين نامه تاكيد شده بود راه سازي در درياچه با مجوز سازمان محيط زيست انجام شود و نظر سازمان محيط زيست در اين باره لحاظ شود اما اداره راه بدون اخذ مجوز مبادرت به تعرض به منطقه كرد.
با اين همه رئيس دادگستري شهرستان كازرون خاطر نشان كرد : درحال حاضر با دستور صادر شده از سوي دادستاني كازرون عمليات اجرايي اداره راه متوقف شده و بارها به صورت شفاهي و كتبي به محيط زيست شهرستان جهاد كشاورزي و اداره آبياري گوشزد كرده ايم تا در ارتباط با برداشت آب از درياچه اقدام كنند و متخلفان را به مراجع قضائي معرفي نمايد كه در اين ارتباط هنوز اقدامي صورت نگرفته است .
عاشوري متوقف نمودن عمليات اجرايي اداره راه ممانعت از برداشت بدون مجوز آب از درياچه و باز شدن چشمه هاي آبي كه كشاورزان به روي درياچه بسته اند را از جمله دستورات صادره شده از سوي دادستاني در جهت جلوگيري از روند تخريب درياچه پريشان عنوان كرد.
درياچه پريشان يكي از زيباترين درياچه هاي آب شيرين ايران است و از جمله اكوسيستم هاي پايداري است كه از لحاظ زيست محيطي داراي حساسيت و اهميت بالايي است . با اين همه چندي پيش مورد تعرض گسترده ماموران راه سازي قرار گفت به گونه اي كه در روزهاي عزاداري تاسوعا و عاشورا امسال و با وجود اينكه مجوزي براي ساختن راه روستايي صادر نشده بود در حدود يك هفته تنها درياچه شيرين ايران كه بر اثر خشكسالي 80 درصد ذخيره آبي خود را از دست داده بود را با بيل و بولدوزر ويران كردند .
رئيس كل دادگستري شهرستان كازرون گفت : به طور حتم در مقابل جمع آوري تلمبه هاي كشاورزان و هدايت چشمه هاي آب به سمت درياچه با مقاومت كشاورزان مواجه خواهيم شد كه بايد در صورت لزوم نيروي انتظامي وارد عمل شود.
عاشوري همچنين درباره اخذ غرامت از اداره راه به جهت عمليات اجرايي در منطقه و تخريب درياچه پريشان گفت : در صورتي كه ثابت شود كه خسارت وارده از سوي اداره راه بوده بايد خسارت پرداخت كند.

بخش خبري شهرستان : ايران اسلامي ديروز در چهلمين روز شهادت سيد و سالار شهيدان كربلا امام حسين (ع ) و ياران وفادارش غرق عزا و ماتم بود و به همين مناسبت مساجد و تكاياي سراسر كشور شاهد حضور انبوه عزاداراني بود كه در رثاي مولاي خود اشك ماتم ريختند و به سوگواري پرداختند.
گزارش خبرنگار ما از شهر مقدس مشهد حاكي است در اربعين حسيني اين شهر غرق در عزا و ماتم بود و پرچم سياه بر فراز بارگاه ملكوتي حضرت امام رضا(ع ) برافراشته شده بود.
به همين مناسبت ديروز سر درب مساجد اماكن عمومي ادارات دولتي و مغازه هاي سطح شهر مشهد با پرچم هاي سياه آذين شده و هيات هاي مذهبي با برپايي دسته هاي عزاداري در سوگ اربعين حضرت سيدالشهدا(ع ) از مساجد و حسينيه ها به سمت حرم مطهر رضوي به حركت درآمدند.
بر اساس اين گزارش سخنراني حجج اسلام « عبدوس و ماندگاري » قرائت زيارت اربعين مداحي مرثيه خواني عزاداري و مديحه سرايي توسط ذاكرين اهل بيت از جمله « هادي الهي » در حرم مطهر رضوي از برنامه هاي روز اربعين دراين مكان مقدس بود.
اين خبر حاكي است همزمان با اربعين سرور و سالار شهيدان و ياران باوفايش مراسم باشكوه زيارت اربعين حسيني با حضور اقشار مختلف مردمي روحاني و بسياري از اساتيد برجسته حوزه علميه در محل دفتر مقام معظم رهبري در قم برگزار شد.
استاد حوزه علميه قم در اين مراسم گفت : امام حسين (ع ) براي نجات جامعه بشري خصوصا جوامع اسلامي از ضلالت و انحراف خون خود را سخاوتمندانه نثار خداوند و امت اسلام كرده است .
حجت الاسلام حسيني خراساني افزود : امروز فرهنگ و مكتب امام حسين (ع ) دنياي بشريت را پر كرده است و هيچ جاي دنيا خالي از فرهنگ عاشوراي حسيني نيست .
وي گفت : دعوت و فراخوان امام حسين (ع ) از انسانها به سمت سعادت ابدي و توحيد منحصر به مكان خاصي نبود و ايشان با تمام وجود مردم را براي ترقي كمال و دوري از گناه و معاصي دعوت مي كرد.
حجت الاسلام حسيني خراساني اظهار داشت : دعوت امام حسين (ع ) از بشريت براي سعادت چنان آشكار است كه راه هرگونه عذر و بهانه اي براي بشر را بسته است و امروز پيروان واقعي ايشان بايد همچنان مسير آن امام (ع ) را دنبال كنند.
وي تصريح كرد : اگر امام حسين (ع ) در روز عاشورا قيام نمي كرد جامعه اسلامي در برابر امواج گناه و انحراف و گمراهي براي هميشه نابود مي شد.
همچنين مراسم عزاداري اربعين حسيني ديروز با حضور آيت الله مكارم شيرازي در دفتر اين مرجع تقليد برگزار شد.
استاد حوزه علميه قم در اين مراسم گفت : به خاطر نقش مهم و تعيين كننده عاشوراي حسيني در دنياي معاصر دشمنان دين با تمام وجود براي كمرنگ نمودن اين فرهنگ جهادي تلاش مي كنند.
حجت الاسلام نظري منفرد اظهار داشت : استكبار جهاني به اشكال مختلف اذهان مردم را نسبت به فرهنگ عاشورا دچار ترديد مي كند ولي برخلاف خواسته آنها هر سال سيل مشتاقان فرهنگ حسيني در همه كشورهاي اسلامي افزايش پيدا مي كند.
وي ادامه داد : امروز روحانيت با تبليغ و كارآمدي هر چه بيشتر براي خنثي كردن توطئه دشمنان وارد صحنه شده و آگاهانه فرهنگ عاشورا را براي نسل جوان تبيين نمايند. وي گفت : اربعين حسيني در اسلام اهميت و جايگاه بالايي دارد.
حجت الاسلام نظري منفرد خاطرنشان كرد : شيعيان اهل بيت (ع ) بايد مراسم عزاداري امام حسين (ع ) را هر سال باشكوهتر از سالهاي گذشته برگزار كنند چرا كه دشمنان به اين عزاداري هاي ما چشم دوخته اند.
وي تاكيد كرد : ما بايد با تمام وجود راه امام حسين (ع ) را ادامه دهيم و درك كنيم كه فلسفه وجودي قيام امام (ع ) چه بوده و ما در برابر ايشان چه رسالتي بر دوش داريم .