بهداشت روان در حوادث طبيعي
ما در لحظه ها و روزهاي نخست هر فاجعه اي با افرادي مواجه هستيم كه وقايع دردناكي را پشت سر گذاشته احتمالا ساعاتي را تنها زير آوار مانده اند مرگ را بارها از نزديك لمس كرده شايد شاهد اجساد يا مرگ نزديكان و از دست دادن همسايگان دوستان همبازي ها يا حتي عزيزان خود بوده اند.
احساس درماندگي شديد بهت وحشت از دست دادن همه چيز و احساس گناه از مسايل شايع اين عزيزان است ; احساس گناه از اين كه او زنده مانده است و عزيزان ديگر از دست رفته اند; احساس تقصير كه « شايد مي توانستم كمك كنم ولي كوتاهي كردم » ; احساس خشم و عصبانيت كه « چرا اين اتفاق بايستي براي ما مي افتاد... »
در ساعت ها و روزهاي اول حادثه كساني كه با امدادگران در تماس قرار مي گيرند مراحل اول يا دوم واكنش عزا و از دست دادن را طي مي كنند كه لازم است امدادگر با آن آشنا باشد :
مرحله اول : شوك ناباوري
در اين مرحله فرد نشانه ها و هيجانات زير را از خود نشان مي دهد :
گيجي و منگي و بهت زدگي
فراموشي و انكار مشكل و فاجعه
نداشتن هيجان گريه و واكنش
مرحله دوم : خشم
در اين مرحله فرد علايم زير را از خود نشان مي دهد :
احساس ناكامي و درماندگي
تحريك پذيري و عصبانيت
خشم نسبت به اطرافيان امدادگران و كاركنان پزشكي
خودزني جيغ و بيقراري
علائم فوق در روزها و هفته هاي اول كاملا طبيعي و قابل انتظار است .
توصيه هاي لازم براي كمك به حادثه ديدگان
1 ـ به افراد اجازه دهيد كه در صورت امكان جنازه عزيزانشان را ببينند .
2 ـ فرصت سوگواري و گريه و زاري را براي داغداران حادثه فراهم كنيد . شرايطي را فراهم كنيد كه آنها بتوانند به راحتي و بدون مانع عزاداري كنند.
3 ـ سعي كنيد افراد حادثه ديده دور هم جمع شوند و با هم عزاداري كنند; با هم ارتباط داشته باشند و به هم كمك كنند .
4 ـ به فرد اجازه و فرصت صحبت كردن بدهيد ولي در صورت عدم تمايل وي را مستقيما وادار به صحبت نكنيد .
5 ـ به صحبت ها و پاسخ هاي افراد به دقت گوش فرادهيد و با آنها همدلي كنيد .
6 ـ هنگام صحبت با قربانيان عجله نكنيد بگذاريد آنها بدانند تا هر وقت كه بخواهند شما آنجا خواهيد بود .
7 ـ از سكوت نهراسيد اما به تدريج و آرام سعي كنيد به بهانه هاي مختلف به افراد ساكت نزديك شده ابراز حمايت و كمك كنيد يا از آنها در كارها كمك بخواهيد.
8 ـ قربانيان چنين حوادثي اغلب نياز دارند داستان فاجعه را بارها و بارها بازگو كنند . شما مي توانيد با سئوالات به جا و مناسب بااستفاده از روش هاي مناسب گوش دادن مثل توجه كردن نگاه كردن و تكرار جملات اين فرايند و تخليه هيجاني آنها را ادامه دهيد.
9 ـ به افراد اطلاعات صحيح بدهيد . گاهي ممكن است وسوسه شويد كه در مورد سلامت وابستگان به آنها اطمينان دهيد. اين كار فقط ناراحتي و واكنش فرد را به تاخير مي اندازد. در صورت امكان فرد را به مركز اطلاع رساني مربوط به مجروحان هدايت كنيد.
10 ـ از دادن قول و وعده هاي بي جا به شدت پرهيز كنيد . مثلا به قربانيان اطمينان بي جا ندهيد . بهترين جمله مي تواند اين باشد : « درست است كه اوضاع مثل سابق نخواهد شد ولي مثل الان هم نمي ماند » .
11 ـ اين افراد ممكن است احساسات و واكنش هاي مختلف و گاهي عجيبي نشان دهند . تمام اين احساسات و واكنش ها را بپذيريد و عكس العمل منفي نشان ندهيد.
12 ـ حتي اگر قربانيان مواردي از رفتارهاي نادرست و حتي غيراخلاقي در زمان حادثه را براي شما نقل كنند (مثلا به جاي نجات فرد ديگر خود يا اموالشان را نجات داده اند) به هيچ وجه قضاوت و سرزنش نكنيد.
13 ـ به قربانيان توضيح دهيد كه از آنها چه انتظاري مي رود و آنها بايد چه انتظاري از ديگران داشته باشند; مثلا از آنها انتظار مي رود كه با كادر درماني همكاري كنند يا در جهت آرام كردن اعضاي خانواده بكوشند و يا در اردوگاه كارهاي شخصي را انجام دهند.
14 ـ با قربانيان به نحو حمايت كننده اي رفتار كنيد ولي اصرار نكنيد كه فرد حتي احساس « خوبي » داشته باشد .
15 ـ سعي كنيد از وابسته شدن فرد به خودتان جلوگيري كنيد .
16 ـ به افراد توضيح دهيد كه واكنش هاي شديد و ناراحت كننده ايشان طبيعي و بخشي از فرآيند سوگ و سير عزاي طبيعي است .
17 ـ شركت در مراسم مذهبي و دعا در حفظ سلامت رواني حادثه ديدگان نقش بسزايي دارد .
18 ـ افراد خانواده و بخصوص كودكان را تا حد امكان از همديگر جدا نكنيد .
19 ـ شرايط و فرصتي را براي بازي كردن و سرگرم شدن كودكان فراهم كنيد .
گردآوري و تنظيم : عزت ماه نجف آبادي
