من از نيروگاه اتمي بوشهر مي آيم ...
مجيد زندي
اگر در همين روزهاي بهمن ماه شنيديد كه نيروگاه اتمي بوشهر فعاليت خود را آغاز كرد و برق آن وارد مدار سراسري شد و خانه هاي مردم
بوشهر را روشن ساخت
هيچ تعجب نكنيد! اين مساله را هر تازه واردي كه اين روزها به نيروگاه اتمي بوشهر برود مي فهمد كه آمدوشد
كارشناسان و مهندسان بهره بردار فراوان شده و كارهاي فني تقريبا به اتمام رسيده است .
البته مسئولان و مجريان اين مساله را به شيوه ما قبول ندارند
زيرا طرف شدن با سياستمداران فوت و فن خاص خودش را دارد. پس اگر
اتفاق خاص سياسي رخ ندهد
خوشحالي ملت ايران تكميل خواهد شد و در اين واقعيت شك نكنيد.
من هم مثل همه مردم سالها بود كه دوست داشتم به نيروگاه اتمي بوشهر بروم و از نزديك با تلاش هاي انجام شده براي ساخت اين نيروگاه
باارزش آگاه شوم . نيروگاهي كه صبر
تحمل
سخت كوشي
مجاهدت هاي خاموش و عاشقانه بسياري از دلسوزان اين سرزمين را در سابقه خود
دارد تلاشي هايي كه دست كمي از همت و از خودگذشتگي رزمندگان دفاع مقدس ندارد و به همين دليل است كه اكنون به نيروگاهي انرژي بخش
تبديل شده كه با خود انرژي نهفته وحدت ملي
خودباوري
يكپارچگي
نترسيدن از هياهوي دشمنان و مخالفان و از همه مهمتر پرورش نسل
جديدي از مهندسان مطلع ايراني را دارد كه اكنون دانش فني ساخت نيروگاههاي جديد اتمي را نيز فراگرفته اند و چه از اين بهتر كه اين نيروگاه به
دانشگاهي فني
مهندسي و فرهنگي و هويتي نيز تبديل شده است .
البته بوشهر و مردمانش پيش از اين نيز نام نيكي از خود در تاريخ حماسي ملت ايران برجاي گذاشته بودند و حماسه دليران تنگستان و
رئيسعلي دلواري
محمدحسين برازجوني
آيت الله شيخ جعفر بوشهري و... مبارزه آنان با استعمارگران انگليسي فراموش شدني نيست . اما اين
بار با نيروگاه اتمي بوشهر همه مردم به مبارزان ضداستعماري آمريكا
انگليس و فرانسه بر ضد هويت علمي و ملي پيوسته اند و لحظه اي
مسئولان خود را در اين زمينه تنها نگذاشته اند در حاليكه دليران تنگستان بدون حمايت دولت مركزي در مقابل هجوم بيگانگان جانفشاني كرده و
با خون سرخ خود فرياد مظلوميت سرداده بودند.
البته تا قبل از اينكه اتوبوس داخلي نيروگاه اتمي بوشهر ما را پا به ركاب خود سازد
باورش هم سخت بود زيرا هماهنگي پيچيده و لحظه اي
لازم دارد تا مجوز ورود به نيروگاه صادر شود اما هنگامي كه گفتند گوشي تصويري تلفن هاي همراه و احتمالا دوربين هاي عكاسي را تحويل
دهيد باورم شد كه بازديد از نيروگاه جدي شده است . وارد محوطه بسيار وسيع نيروگاه شده ايم كه با فضاي سبز روحنواز خود در حاشيه ساحل
خليج هميشه فارس
دل هر تازه واردي را شادمان مي سازد.
امروز مي خواهم تصوير ساده تر و قابل دسترسي تري از نيروگاه اتمي بوشهر را در قالب كلمات بياورم . زيرا تاكنون اطلاعات بسيار تخصصي
و غيرقابل درك از سوي مسئولان سازمان انرژي اتمي گفته مي شد كه در دايره تخصص خودشان بود. اما من مي خواهم تا آنجا كه ممكن است از
واژه هاي پيچيده و صيقل نخورده استفاده نبرم و اگر در جايي هم از اين واژه ها استفاده مي كنم به اين دليل است كه نام شناخته شده و معروفي
است و كلمه و حتي معناي جايگزيني ندارد. البته در تخصص من هم نيست كه بدانم فلز اورانيوم چگونه كشف شد
ويژگي هايش چگونه
شناخته شد و يا جزيي ترين عمليات فرآوري به چه شيوه اي انجام مي شود اما مي دانم قبل از اينكه نيروگاه اتمي در جهان ساخته شود
دانشمندان راههاي مختلفي را رفته اند و با تزريق نوترون كه ذره اي خنثي در هسته مركزي اتم محسوب مي شود به فلز اورانيوم غني شده
شكافت
يا انفجار هسته اي ايجاد كردند و از آن شكافت
انرژي يا آتش و گرما توليد شد كه مسير علم بشريت را تغيير داد. همان تغييري كه يكبار ديگر نزد
انسان هاي اوليه با برخورد دو سنگ چخماق
آتش البته از نوع بسيار ضعيف آن شناخته شد.
در نيروگاه اتمي بوشهر هم فهميدم كه جز مخزن توليد انرژي اتمي
بقيه بخش هاي نيروگاه تفاوت چنداني با كار نيروگاههاي با سوخت
فسيلي نظير نفت
گاز
گازوئيل
مازوت
زمين گرمايي و حتي نيروگاههاي برق آبي ـ سدها ـ ندارد.
در نيروگاههاي با سوخت فسيلي
توربين بخار مولد برق
با بخار ناشي از سوختن مواد نفتي و گازي ايجاد مي شود. اما
بخار آب
نيروگاههاي اتمي با انفجارات محدود اتمي در قرص سوخت اورانيومي موجود در ميله هاي سوخت به دست مي آيد كه درجه حرارت ناشي از
اين انفجار محدود اتمي به 2000 درجه سانتيگراد هم مي رسد كه آب اطراف خود را تا 320 درجه داغ نگه مي دارد و بخار ايجاد شده از اين
جوشش مداوم آب به توربين هاي ايجاد برق منتقل مي شود... كه ساير شرح ماجرا را به مرور خواهم آورد.
البته يادم رفت كه بنويسم نيروگاه اتمي بوشهر در محدوده روستاي هيله در ساحل خليج فارس بنا شده است كه از سال 1352 شمسي
كارهاي اجرايي آن آغاز شده بود و پس از پيروزي انقلاب سازندگان آلماني كار را نيمه كاره رها كردند و پس از پايان جنگ تحميلي با مشكلات و
موانع فراوان كه بسياري از مردم هم از آن آگاه هستند
كار ساخت آن با كمك روس ها آغاز شد و اكنون اگر فعال شود توربين آن 3000 دور در
دقيقه مي چرخد و 1000 مگاوات برق براي كشور توليد مي كند . ولي آنچه كه از توضيحات كارشناسان فهميديم اينكه عليرغم پيچيدگي فناوري
يك نيروگاه هسته اي آن هم از نوع نيروگاه بوشهر
عملكرد آن بسيار ساده است كه در مجموع در سه مدار اصلي يعني مدار اول توليد گرما توسط
ميله هاي سوخت اتمي
مدار دوم تحويل گرما به آب اطراف ميله هاي سوخت و مرحله سوم ايجاد بخار آب فراوان براي چرخاندن پره هاي
توربين مولد برق است .
البته حساسيت اتمي تنها در مرحله اول وجود دارد كه هم از لحاظ امنيتي و هم از لحاظ اجرايي با شرايط بسيار حساسي واجه است چون
شكافت هسته اي تا مرحله بمب اتم هم مي تواند تداوم يابد. ولي نوع مهار شده آن به نام سوخت هسته اي از نوع دي اكسيد اورانيوم غني شده با
غناي 4
02
3
62
2
4
1
6 درصد است كه مي تواند تا 2000 درجه گرما داشته باشد . حال خودتان تصور كنيد با غنا يا خالصي 50
60
70
و 90 و 99 درصد
از اين فلز خدادادي چه انرژي فراواني مي توان توليد كرد كه مي شود : « دل هر ذره را كه بشكافي آفتابيش درميان بيني »
يقينا قلب نيروگاه اتمي بوشهر
راكتور آن است كه زير همان پوشش گنبدي شكل معروف قرار دارد كه اگر در پاي آن گنبد بمانيد يقينا از
عظمت آن متعجب خواهيد شد. نگيني كه از كيلومترها دورتر از خشكي و ساحل مي توان آن را ديد. درون اين گنبد اكثر تجهيزات فوق حساس
جاخوش كرده است كه آب مدار اول از نوع آب مقطر در يك مسير بسته چهار حلقه اي با ميله هاي سوخت در ارتباط است و لوله ها نيز همگي از
شكل در اطراف ميله هاي سوخت آب را به گردش درمي آورند و پس از داغ شدن در مسير مدار دوم به حركت درمي آيند . U نوع فولادي
در مدار دوم
بخار توليدشده در مولد بخار به توربين هدايت مي شود و در آنجا با چرخاندن توربين به طور مستقيم ژنراتور نيروگاه را به
حركت درآورده و انرژي الكترونيكي توليد مي كند. آنگاه بخار خروجي از توربين به وسيله دستگاههاي خنك كننده در زير دريا به آب و مجددا در
مراحل بعد به بخار تبديل مي شود. لازم به ذكر است آب مرحله اول كه احتمال آلوده شدن به مواد راديواكتيو را دارد به هيچوجه با آب مدار دوم
مخلوط نمي شود زيرا همه انرژي گرمايي از طريق لوله هاي كاملا ايمن به آب مدار دوم منتقل مي گردد.
اگر كمي به عقب بازگرديم به ياد خواهيد آورد كه اشاره اي به شكافت هسته اي كردم . حيف است در باره آن بيشتر ندانيم زيرا اصل توليد انرژي
گرمايي در راكتور هسته اي انجام مي شود كه در خود 84 ميله سوخت اتمي را جاي داده است و درون مخزني به قطر 3
5 متر و ارتفاع 20 متر قرار
دارد . سوخت اتمي هم اكنون در دنيا فقط در 5 تا 6 كشور توليد مي شود كه خوشبختانه ايران عزيز ما نيز به اين فناوري دست يافته است و توليد
آن در خارج از نيروگاه اتمي بوشهر انجام مي شود. اما سوخت نيروگاه بوشهر تماما توسط روس ها تامين خواهد شد.
در چنين شرايطي است كه حساسيت كشورهاي صاحب فناوري هسته اي را متوجه مي شويم كه نمي خواهند كشورهاي ديگري نيز به جرگه
توليدكنندگان سوخت قرن آينده بپيوندند. نكته جالب اينكه اين ميله هاي سوخت توليد شده را مي توان صدها سال هم حفظ كرد بدون آنكه از
ميزان انرژي آن كاسته شود . همين قرص هاي هسته اي كه قطر آن به 70 و ارتفاع آن به 12 ميلي متر مي رسد ـ كمتر از 10 سانتيمتر ـ آنچنان انرژي
در خود دارد كه گفتيم مي تواند 2000 درجه گرما توليد كند اما در چند مرحله سردتر مي شود كه درجه آن تا 320 درجه كاهش مي يابد كه بتوان
در ظرف امكانات طبيعي آب را به بخار تبديل كند.
پس يك راكتور اتمي علاوه بر قلب راكتور داراي درپوش
پوسته اصلي
نگهدارنده قلب راكتور
محرك ميله هاي كنترل
محافظ كانال هاي
هادي
ورودي خنك كننده و خروجي خنك كننده است كه در ظاهر چيزي را نشان نمي دهد زيرا همه اين امكانات درون همان استوانه اصلي
سوار شده است .
البته در مجموع 311 ميله سوخت با آرايش شش ضلعي
يك مجتمع سوخت را مي سازند و تعداد 163 مجتمع سوخت در كنار هم قلب
راكتور را تشكيل مي دهند. همچنين تنظيم مقدار انرژي هسته اي آزاد شده در يك راكتور اتمي با تعداد شكافت هايي كه اتفاق مي افتد نيز تحت
كنترل قرار مي گيرد. اين كار با كنترل كردن تعداد نوترون هايي است كه براي انجام شكافت هسته اي تزريق مي شود و هرچه تعداد چنين
نوترون هايي كمتر باشد
تعداد شكافت هسته اي هم كمتر خواهد شد. يكي از روش هاي رسيدن به چنين كنترلي هم اين است كه ماده اي را در
راكتور قرار مي دهند كه به آساني نوترون ها را جذب مي كند بنابراين با تنظيم مقدار اين ماده در راكتور
تعداد نوترون هاي موجود براي عمل
شكافت هسته اي مي تواند به ميزان مطلوب در كنترل مسئولان نيروگاه قرار گيرد.
پس در آن بخشي كه سخن از آساني كار نيروگاه اتمي شد
مربوط به خارج از قلب راكتور هسته اي است . اما در اين بخش حساسيت ها به اوج
خود مي رسد تا اين انرژي آزاد شده از فرايند شكافت تحت كنترل باشد. در غير اينصورت خطر انفجار يا نشت مواد پديد مي آيد كه براي آن نيز در
نيروگاه اتمي بوشهر چهار مرحله كاملا ايمن در نظر گرفته شده كه در هيچ نيروگاهي در سطح جهان تا اين حد استاندارد ايمني رعايت نشده است .
البته اين سخن يكي از مهندسان نيروگاه است كه مي گفت : در حال حاضر در سراسر دنيا ايمني نيروگاههاي هسته اي بر پايه « دفاع در عمق » بنا
نهاده مي شود كه چنين خواسته اي طراحان را وا مي دارد تا مجموعه اي از حفاظ ها را به صورت پشت سر هم در مسير انتشار مواد راديواكتيو به
محيط مدنظر قرار دهند.
وي ادامه مي دهد : وجود چند لايه حايل فيزيكي از آثار سو مواد راديو اكتيو به پرسنل بهره بردار
محيط پيرامون نيروگاه
و آب دريا
جلوگيري مي كند. اين حفاظ ها به ترتيب عبارتند از شبكه سراميكي
قرص هاي سوخت
غلاف ميله هاي سوخت
تجهيزات مدار اول
كره
فولادي و در نهايت كره بتوني كه بيش از 98 درصد از مواد راديواكتيو در همان مرحله اول در شبكه سراميكي قرص هاي سوخت
محبوس
هست .
وي ادامه مي دهد : واحد اول نيروگاه هسته اي بوشهر از راكتور آب تحت فشار تشكيل يافته كه از نظر ساختاري و اساس كار
كاملا با
نيروگاهي همانند چرنوبيل تفاوت دارد و كيفيت ساخت نيروگاههاي غربي را دارد كه داراي ايمني ذاتي است يعني با افزايش قدرت نوتروني
راكتور
دماي آب در آن افزايش مي يابد كه اين نيز به نوبه خود باعث كاهش قدرت نوتورني و مهار واكنش رنجيره اي شكافت مداوم هسته اي در
قلب نيروگاه مي شود.
جالب اينكه يكي از ابزارهاي اصلي خنك كننده نيروگاه
آب فراوان درياست كه با عبور لوله هاي كاملا ايمن و بي خطر از كف دريا در
فاصله اي محدود
آب درون لوله ها خنك و دوباره به مدار باز مي گردد و برخي در عمق 7 متري دريا تنها با يك درجه كمتر از دماي معمولي آب
به دريا پس داده مي شود.
بخش غيراتمي نيروگاه كه در مجموعه اي جدا از راكتور قرار دارد
توربين هاي توليد برق هستند كه گفتيم با سرعت 3000 دور در دقيقه جهت
به حركت درآوردن ژنراتور يك سره فعال است . ژنراتور هم به صورت مجزا از سازه اصلي ساختمان توربين
روي فنرهاي بسيار قدرتمندي سوار
است كه ارتعاشات دورهاي پرسرعت را مهار مي كند.
پس از مرحله توليد برق
نيروگاه اتمي بوشهر داراي دو پست 230 كيلوولت و 400 كيلوولت است كه پست 400 از طريق دو خط به پست
چغادك و شبكه سراسري متصل مي شود و پست 230 از طريق شبكه برق بوشهر به شبكه سراسري متصل مي گردد .
يكي ديگر از موضوعاتي كه بعضا از سوي برخي از كشورهاي حاشيه خليج فارس درباره نيروگاه اتمي بوشهر مطرح مي شود در خصوص
موضوعات زيست محيطي است در حاليكه همه كشورهاي عضو آژانس بين المللي انرژي اتمي يك استاندارد زيست محيطي را رعايت مي كنند.
يعني تفاوتي ميان نيروگاه ما و نيروگاههاي آمريكايي
اروپايي و ژاپني نيست چرا كه اين آژانس در تمامي مراحل انتخاب محل
طراحي
ساخت قطعات و تجهيزات
احداث
راه اندازي
بهره برداري و حتي در صورت تهديد امنيتي بعداز كاراندازي تاسيسات هم نظارت دقيق دارد. اما
نكته اساسي تر اين است كه براساس همين حساسيت هاي صرفا سياسي
اقدامات ايمني مضاعف تري نيز در نيروگاه اتمي بوشهر رعايت شده كه
در كمتر نيروگاهي چه از لحاظ امنيتي و چه از لحاظ زيست محيطي به كار گرفته شده است . در اين زمينه لازم به اشاره است كه براساس توضيح
كاركنان نيروگاه بوشهر
تمامي خروجي ها (گازها و مايعات ) به محيط اطراف از نظر مواد اكتيويته و شيميايي كنترل مي شود تا حدي كه در مسير
خروجي آب و گاز به محيط اطراف فيلترهاي مختلفي نصب شده كه در آن اكتيويته به صورت خودكار و مداوم و همچنين به صورت دستي و
دوره اي كنترل مي شوند و تا مواد اكتيويته آن ها به حد مجاز نباشد
مجوز خروج صادر نخواهد شد.
يكي ديگر از موضوعاتي كه مطرح مي شود خطر تشعشع پرتوهاي اكتيويته براي پرسنل و مردم ساكن در منطقه است درحاليكه ميزان
دريافت مجاز دريافتي سالانه پرسنلي گروه اول فعال در راكتور
20 ميلي سيورت (واحد اندازه گيري تشعشع اتمي ) و ميزان دريافتي سالانه مردم
منطقه از نيروگاه در حد 1 ميلي سيورت است در عين حاليكه مي دانيم ميزان دريافتي سالانه مردم از منابع پرتوزاي طبيعي موجود در سطح زمين
و اشعه كيهاني
لوازم پزشكي و انفجارات اتمي حدود 2
3 ميليون سيورت است .
نكته اساسي تر به تعبير يكي از كارشناسان نيروگاه آن هم درخصوص ايمني بسيار بالاي نيروگاه است . تا حدي كه ساختمان اصلي راكتور كه
از دور همچون صدفي
زيبايي ساحل خليج فارس را كاملتر مي سازد
در مقابل برخورد مستقيم هواپيماهاي غول پيكر بوئينگ 747
هواپيماهاي
جنگي و زلزله اي به شدت 8 ريشتر مقاوم بوده و در صورت بروز چنين احتمال ضعيفي نيز هيچ صدمه اي به تاسيسات راكتور و خصوصا قلب
حساس آن وارد نمي شود زيرا سيستم هاي كنترل و حفاظت خودكار و چندلايه نيروگاه به راحتي آن را در وضعيت كاملا ايمن حفظ خواهند كرد.
با اين نگاه از درهاي چند مرحله اي نيروگاه اتمي بوشهر خارج مي شوم كه مجددا پيش خود زمزمه مي كنم : پس انرژي ارزان توليد شده در يك
راكتور اتمي با شكافت هسته اي ظاهر مي شود. سوختي پاك و ارزانقيمت كه به سوخت غالب صنعت در آينده جهان تبديل خواهد شد و پس از
آن اين انرژي كه در خود گرماي بسيار زيادي دارد در محدوده اي حفاظت شده و به ميزان محدود آب مقطر مدار اول نيروگاه را داغ مي كند
مدار
بسته اي كه همانند رادياتور شوفاژ منازل هيچگونه نشتي به فضاي داخل خانه يا همان آب مدار دوم ندارد. آبي كه مدام در حالت توليد بخار فعال
مي شود و از طريق لوله هاي مخصوص
مقاوم و ضدزنگ به سمت توربين مولد برق نيروگاه هدايت مي شود. اين بخار داغ آنگاه با قرارگرفتن در
مجاورت آب فراوان دريا خنك و مازاد آن نيز با يك درجه گرمتر از محيط به آب هاي دريا بازگردانده مي شود.
اينكه گفتم توليد برق ارزان به دليل صرفه جويي در مصرف سوخت و جلوگيري از گرم ترشدن محيط زيست بشر با استفاده از انرژي هسته اي
است تا حدي كه يك نود و هشتم سوخت نيروگاههاي فسيلي صرفه جويي دارد كه ساخت آن براي همه كشورهاي جهان نيز به صرفه خواهد بود.
اما اينكه چرا كشورهاي صاحب فناوري اتمي به هيچوجه نمي خواهند بقيه مردم جهان نيز از آن استفاده كنند پاسخي كاملا روشن دارد كه
خوشبختانه ملت ايران سالهاست با اهداف پشت پرده اين كشورها با خبر هستند و دقيقا به همين دليل است كه تاكنون ترديدي در اراده ملي ما
پيدا نشده است .
در كنار همه فعاليت هاي به ظاهر اقتصادي
نيروگاه اتمي همراه با ساير فعاليت هاي غني سازي اورانيوم كه در ساير بخش هاي كشور انجام
مي شود
خود به دانشگاهي جديد براي پرورش استعدادهاي درخشان در ايران اسلامي تبديل شده كه يقينا شيريني آن در كام ملت تداوم خواهد
يافت . به اميد آن روز.
نيروگاه اتمي بوشهر همانند صدفي در سال خليج فارس
به نيروگاهي انرژي بخش به همه ملت ايران تبديل شده كه انرژي متراكم وحدت
خودباوري
يكپارچگي ملي و نهراسيدن از هياهوي دشمنان و بدخواهان و از همه مهمتر خودباوري و « ما مي توانيم » را با خود دارد
اكنون نيروگاه اتمي بوشهر آماده بهره برداري شده است و اگر بزودي خبر آغاز به كار آن را شنيديد تعجب نكنيد
اگرچه عمده فعاليت نيروگاه اتمي بوشهر در راكتور هسته اي آن انجام مي شود; اما در مجموع ساختار انرژي زايي آن بسيار ساده است كه در سه
مدار توليد گرماي ناشي از سوخت قرص هاي هسته اي
داغ شدن آب اطراف ميله هاي سوخت و مرحله ايجاد بخار آب فراوان براي چرخاندن
پره هاي توربين مولد برق است
ساختمان اصلي نيروگاه اتمي بوشهر داراي ايمني بسيار كاملي است تا حدي كه در مقابل برخورد احتمالي هواپيماي غول پيكر پوئينگ 747
هواپيماهاي جنگي و زلزله اي به شدت 8 ريشتر هم مقاوم بوده و در صورت بروز چنين احتمال ضعيفي نيز هيچ صدمه اي به تاسيسات راكتور و
خصوصا قلب آن وارد نمي شود
توربين نيروگاه اتمي بوشهر با 3000 دور چرخش در دقيقه 1000 مگاوات برق براي كشور توليد مي كند كه عمده آن در بوشهر و شهرهاي
ساحلي به مصرف خواهد رسيد
اگر چه سوخت اتمي نيروگاه تماما از طرف روس ها تامين مي شود اما كشور ما در ساير بخش ها مي تواند اين سوخت را توليد كند
سوختي
اتمي كه هم اكنون در دنيا فقط 5 تا 6 كشور قدرت توليد آن را دارند
