اسنادي از كشف حجاب رضاخاني
واقعه كشف حجاب
كشف حجاب كه در زمان رضاخان صورت گرفت يكي از مصيبت بارترين وقايع تاريخ معاصر ايران است . در اين دوره به زن هاي مسلمان فشار فراوان وارد آمد ولي آن ها حاضر به كشف حجاب به آن صورتي كه رضاخان مي خواست نشدند. درباره واقعه كشف حجاب اسناد فراواني وجود دارد و كتاب هايي در اين زمينه تدوين شده است يكي از اين كتاب ها با نام « واقعه كشف حجاب » از سوي سازمان مدارك فرهنگي انقلاب اسلامي و موسسه پژوهش ومطالعات فرهنگي در 484 صفحه منتشر شده است . در اين كتاب اسناد فراواني به چشم مي خورد كه نمونه هايي از آن را به مناسبت سالگرد واقعه كشف حجاب در ذيل درج مي كنيم تا خوانندگان بهره مند شوند.
وزير كشور : از كشف حجاب فواحش جلوگيري كنيد تا حجاب منفور شود
تاريخ 27 آذرماه 1314
وزارت كشور
در تعقيب متحدالمال نمره 1442 لزوما تذكر مي دهد اصلاح وضع نسوان و تربيت آنها يكي از مهمترين اصلاحات اجتماعي به شمار مي رود. مادامي كه نصف جامعه مستور و از بركت علم و تربيت و زندگاني اجتماعي خارج و دور باشد به اصطلاح عوام (ضعيفه ) ناقص العقل بيش نبوده مانع ترقيات و تمدن مملكت خواهند بود.
بنابراين در درجه اول حكام و مامورين دولتي كه عهده دار اداره كردن حوزه ماموريت خود مي باشند بايد به تمام معني به اهميت اين معني پي برده خود را آماده و وظيفه دار اجراي اين منظور بدانند و با يك عزم راسخي در پيشرفت آن كوشش نمايند. زن جاهل و پرده نشين قادر به حفظ حيثيت و شرافت خود نبوده هميشه دستخوش مردها بوده و نمي تواند كمكي براي عائله و شوهر خود باشد. دائما محتاج به يك قيم و صاحبي خواهد بود. اگر زن تربيت شده و داخل اجتماع باشد بهتر مي تواند امور خانوادگي و منافع خود را اداره كند و پشتيبان حقيقي براي مرد خود باشد. براي حصول نتيجه مطلوبه اقدام به اين منظور بايد بدوا از محيط معارف اقدام يعني ابتدا از مديره هاي دبستان ها و محصلات شروع شده و به ساير طبقات بسط پيدا نمايد. در اين باب دستور جامعي به روساي معارف هر محل از طرف وزارت معارف داده شده است . طرز عمل بايد طوري باشد كه پيشرفت مقصود دائما تامين شده باشد. در مرتبه اول بايد دبستان ها و مدارس دخترانه شروع و مامورين دولتي اقدام و مجالسي با خانواده هاي محترم و تربيت شده تشكيل داده با نهايت متانت با دادن كنفرانس ها و مذاكرات مفيده اخلاقي راجع به عفت و پاكيزگي و صحت عمل و سادگي در لباس مقصود خود را پيش ببرند. مخصوصا توجه و تاكيد مي شود كه بايد از توليد رقابت بين خانم ها در موضوع لباس و مد احتراز شده و مزاياي سادگي لباس و تحمل را با دادن سرمشق و بيانات مقتضي گوشزد نمايند ... رقابت و تعقيب كردن مدهاي خارجه توليد خرج زياد و خانه خرابي خانواده ها نتيجه نخواهد داشت مخصوصا مامورين بايد كوشش نمايند كه مقصود از اين اقدامات تقليد صرف اجانب نيست بلكه منفعت عائله هاي ايراني و مملكت آن را ايجاب مي نمايد كه خانواده ايراني هم روي پايه محكم علم و دانش و ملكات اخلاقي و دولتخواهي گذارده شود از دخول بعضي عناصر بد و زن هاي بدسابقه در اين قبيل مجامع بايد ممانعت شود حتي اگرفواحش به كشف حجاب احترام نمايند بايد قويا جلوگيري شود كه صدمه به اين مقصود مقدس نزنند. از طرف دولت براي همكاري و تقويت پيشرفت اين منظور به شهرباني هاي ولايات دستور داده شده است . جريان امر را مرتبا راپرت دهيد.
وزير داخله و رئيس الوزرا
محمود جم
نمره خصوصي 91 رياست وزرا
محرمانه و مستقيم حكومت همدان
عطف به تلگراف رمز 15 2 19 ـ نمره 65 به طوري كه اداره كل شهرباني اطلاع مي دهد راجع به فواحش به شهرباني ايالات و ولايات دستور داده شده است كه آنها را محدود نمود تا در معابر عمومي ديده نشوند. ولي هر يك از آنها كه شوهراختيار نمايند اجازه رفع حجاب به آنها داده شود.
رئيس الوزرا
برومند
امضا
هيچ زني بدون كلاه به حمام نرود
ايالت خراسان
سواد : راپرت حكومت كاشمرنمره : 541 مورخه : 15 3 30
ايالت خراسان ـ به پاسخ مرقومه شماره 4110 راجع به بانواني كه با چارقد خود را مستور مي سازند لازم است خاطر مبارك در اقداماتي كه قبل از وصول مرقومه فوق الذكر به عمل آمده است مستحضر نمايد.
1 ) . به وسيله شهرداري از حمامهاي زنانه التزام گرفته شده كه هيچ زني را بدون كلاه به حمام راه ندهند و در صورتي كه زني با چارقد به حام برود به او اخطار كنند كه بارديگر چارقد را ترك و با كلاه برود و اگر بارديگر با چارقد به حمام رفت اسم او و شوهرش را راپرت دهند.
2 ) . از لحاظ اينكه مبادا حماميها در اجراي التزام خود مراقبت نكنند ماموريني به طور محرمانه گماشته شد كه وضعيت خانمها و مراقبت حمامي را اطلاع دادند. در اوائل ماه جاري اطلاع رسيد كه در حمامها در خور انتظار ابراز جديت نمي شود و ناچار مجددا احضار و ملتزم شدند.
3 ) . اداره شهرباني به بازار و خيابان پاسبان گماشته و به خانمهايي كه چارقد دارند اخطار مي كند .
كه چارقد خود را ترك نمايند و تا موقعي كه امر را اجرا و همين قدر كه دور شدند مجددا به استعمال چارقد مبادرت مي ورزند.
4 ) . در گاراژهايي كه در شهر است التزام گرفته شد كه زنهاي با چارقد را سوار نكنند .
5 ) . در باغ مزار كه شبهاي جمعه به عنوان زيارت رفت وآمد مي شود مامور گماشته شده كه زنهاي با چارقد را اجازه دخول ندهند .
6 ) . چون عده اي در بدو امر متعذر بودند استطاعت خريد كلاهاي گران قيمت فرنگي را ندارند و در محل هم كلاه ارزان قيمت يافت نمي شود ناگزير از استعمال چارقد مي باشند. براي رفع اين بهانه كلاه مالها را احضار و دستور و نمونه داده شد كه از نمد كلاه تهيه كنند و همين طور به خياط ها دستور داده شد در كلاه تاي ساده (لبه ) دوخته بود داشته باشيد كه در موقع مراجعه شهري حاضر باشد با اين مراقبت و جديت و با تهيه وسايل هنوز عده اي به علت عدم بضاعت قادر به تهيه كلاه نبوده و در ميان آنها نيز شايد معدودي باشند كه براي رفع ملاحظات محلي تا مجبور نشوند از استعمال كلاه خودداري مي كنند.
با رئيس شهرباني كه مذاكره شد مشاراليه عقيده دارد كه در طبقات مختلفه تناوبا به عنوان عكسبرداري از ناحيه حكومت دعوت و مقيد شوند كه با كلاه حضور پيدا كنند تا اين نقيصه رفع شود بديهي اين اقدام با داشتن مخارجي جهت پذيرايي مدعوين و عكسبرداري براي يك مرتبه مفيد خواهد بود ولي دوامي ندارد و اگر پاسبانها همان طوري كه در همه جا معمول است قدري مختصر اعمال نمايند و در صورت امكان (به ) بهانه تخلف از مقررات چند نفري را به شهرباني جلب و به محكمه احضار نمايند مفيدتر خواهد بود و همچنين براي زنهاي بي بضاعت كه قادر به خريداري كلاه نيستند و عموما چارقد استعمال مي كنند در صورت امكان اجازه فرمايند از بوده شهرداري تحت نظر كميسيوني مركب از رئيس شهرباني و رئيس ماليه و دو يا سه نفر معتمد محل كلاه تهيه و تقسيم گردد كه سايرين خود را به استعمال كلاه مجبور ديده از استعمال چارقد خوداري نمايند.
البته در نتيجه اين اقدام ديگر زني با چارقد در شهر ديده نخواهد شد چنانچه خريد كلاه براي اشخاص بي بضاعت از بودجه شهرداري مقدور نباشد اجازه فرمايند اعانه جمع آوري و به مصرف برسد زيرا انجام اين منظور به برانداختن چارقد كمك بزرگي خواهد كرد.
حكومت كاشمر امضا
شكايت زن هاي يزد از بيدادگري كشف حجاب
شماره 5310 مورخه 1320 7 23
مجلس شوراي ملي
رونوشت به زنهاي يزد
بعدالعنوان به عرض مي رسانيم در اين موقع كه اراده شاهنشاه بر پايه قانون مشروطيت استوار زبان و قلم آزاد شما نمايندگان ملت مي توانيد براي بيچارگان و ستمديدگان دادرسي فرماييد. متاسفانه آنچه در راديوها شنيده و روزنامه ها مطالعه مي شود هيچ اسمي از ظلم و ستمهايي كه چندين سال است به ما بيچارگان شده نيست كه به واسطه يك روسري يا چادر نماز در محله ها حتي از خانه به خانه همسايه طوري در فشار پاسبان و مامورين شهرباني واقع بوده و هنوز هم هستيم كه خدا شاهد است از فحاشي و كتك زدن و لگد زدن هيچ مضايقه نكرده و نمي كنند و اگر تصديق حكما آزاد بود از آمار معلوم مي شد كه تا به حال چقدر زن حامله يا مريضه به واسطه تظلمات و صدمات كه از طرف پاسبانها به آنها رسيده جان سپردند و چقدر از ترس و حرس فلج شدند و چقدر مال ما را به اسم روسري يا چادر نماز به غارت بردند و چه پولهايي از ما به هر اسمي و رسمي گرفته شده . خدا مي داند اگر يك نفر از ماها با روسري يا چادر نماز به دست يك پاسبان مي افتاد مثل اسراي شام با ماها رفتار مي كردند. بهترين رفتار آنها با ماها همان چكمه ها لگد بر دل و پهلوي ما بود و اگر به پول گرفتن قانع نمي شدند يا پولي نداشتيم به آنها بدهيم ما را به شهرباني و كميسر مي بردند اذيت ما بيشتر و مخارج ما زيادتر. لذا استدعاي عاجزانه داريم اولا انتقام ما ستمديدگان را از اين جابران بكشيد و بعد هم آزادي حجاب به ما بدهيد كما اين كه در ممالك اسلامي حجاب معمول است به علاوه در انگلستان و هندوستان كه آنقدر اديان مختلف هست مخصوصا مسلمانان داراي حجاب هستند. لذا از نمايندگان محترم مسلمان كليه ملت ايران استدعا داريم استرحاما حال ديگر است دست ظلم و تعدي و شكنجه از سر ما زنهاي مسلمان ايران كوتاه و ماها را آزاد فرماييد. در خاتمه با تقديم احترامات امضاي جمعي از زنهاي يزد ـ رونوشت برابر اصل است ـ رئيس اداره دبيرخانه مجلس شوراي اسلامي
امضاو
20 8 29
پاسخ نخست وزير به اعتراض آيت الله كاشاني
وزارت كشور
اداره كل شهرباني
(رونوشت )
پاسخ حضرت آقاي نخست وزير به حضرت حجه الاسلام آيت الله آقاي حاج سيدابوالقاسم كاشاني دامت اقباله تاريخ 20 10 19 نخست وزير عرض مي شود.
نامه شريف به تاريخ 20 10 19 وصول يافت اين جانب از روزي كه مصدر خدمت شدم در اين باب به شهرباني سفارش كردم كه متعرض كسي نشوند و از قراري كه شهرباني اظهار مي دارد به همين دستور رفتار مي شود. اين كه شاكيان نوشته اند پاسبانها در كوچه هاي خلوت متعرض زنها مي شوند بعيد به نظر مي آيد زيرا كه در كوچه هاي خلوت پاسبان گماشته نشده است .
در هر حال به جاي اين كه شكايت كلي كنند خوب است اگر واقعا موردي پيدا مي شود كه كسي به زني تعرض كند به شهرباني يا خود اين جانب اطلاع بدهند تا اقدام لازم بشود.
با تجديد عوالم خلوص محمد علي فروغي
رونوشت مطابق رونوشت است
مهر و امضا
رونوشت مطابق رونوشت است
امضا
رئيس شهرباني :
از اقدامات آيت الله كاشاني جلوگيري كنيد
وزارت كشور
اداره كل شهرباني
وزارت كشور
محرمانه مستقيم
طبق گزارش كلانتري بخش 6 موقعي كه مامورين از اشخاصي كه كلاه پوستي بر سر داشته اند جلوگيري نموده اند شخصي به نام (علي اصغر بنكدار) عكس نامه كه از دفتر جناب آقاي نخست وزير صادر شده و از قرار معلوم در پاسخ نامه آقاي (سيدابوالقاسم كاشاني ) بوده است ارائه و اظهار داشته (به موجب اين كارت و كمله كه نوشته شده به خود اين جانب مراجعه گردد مجاز به استعمال كلاه پوست هستم ) با تقديم عين عكس مزبور به عرض عالي مي رساند از قرار اطلاعي كه رسيده است آقاي (سيدابوالقاسم ) با حضور عده از اشخاص متفرقه كه همه روزه معمولا در خانه اوجمع مي شوند عنواني به دست آورده و به وسيله تلفون با پاره مقامات وارد مذاكراتي مي شود كه به كلي از صلاحيت او خارج بوده و اين قبيل اقدامات را نيز صرفا براي تظاهر و عوام فريبي اعمال مي دارد. چنانچه يكي از اقداماتي را كه نموده است عكس برداشتن از نامه جناب آقاي نخست وزير و دادن آن به اشخاص و تشويق اشخاصي به مخالفت با مقررات كشور مي باشد. چون ادامه اين ترتيب اصولا با سياست دولت به كلي مغايرت دارد بنابراين مراتب را محترما به عرض رسانيده مستدعي است امر و مقرر فرمايند از هر اقدامي كه بايد در اين مورد به عمل آيد شهرباني را آگاه سازند.
رئيس اداره كل شهرباني ـ سرپاس رادسر
امضا
1786 ـ20 11 27 اداره سياسي 11 19
زن هاي اصفهان بي حجاب ها را تحت فشار قرار داده اند
21 10 8
6140 2122 ب
اداره سياسي وزارت كشورتاريخ 21 10 29
شماره 4705 اداره كل شهرباني
محترما معروض مي دارد بر طبق گزارش شهرباني اصفهان اخيرا بيشتر زنها در داخله شهر با چادر نماز يا چادر سياه آمد ورفت نموده و حتي در درشگه و اتوبوس هم به همين صورت ديده مي شوند ونسبت به بانواني كه بدون چادر هستند اعتراض و آنها را با الفاظ ركيك و زننده ملامت و برگ هايي هم (ظاهرا رونوشت شرحي مي باشد كه از طرف مرحوم آقاي فروعي (نخست وزير وقت ) بعنوان آقاي حاج سيدابوالقاسم كاشاني در تهران نوشته شده است ) بين مردم منتشر مي كنند موقعي كه يكي از پاسبان ها در پاسگاه مربوطه به بانويي كه با چادر بوده اخطار نموده است چادر را از سر بردار كريم نام درودگر برگ منتشره را به پاسبان داده است مشاراليه در بازجويي اظهار نموده است برگ مزبور را در مجالس روضه خواني در دست مردم مشاهده كرده است . شهرباني براي تعيين تكليف رونوشت مشروحه نخست وزير وقت را به استانداري ارسال و تقاضاي اعلام نظر نموده است به موجب نامه استانداري كه رونوشت آن با رونوشت برگ منتشره لفا تقديم مي شود چون در اين خصوص اغلب شهرباني ها كسب تكليف نموده اند مستدعي است امر و مقرر فرمايند از اقدامي كه بايد به عمل آيد مرقوم گردد.
رئيس اداره كل شهرباني ـ سرتيپ اعتماد مقدم
به عرض مي رسد استعمال چادر در رنگهاي مختلف و سياه در مركز هم متداول حتي خود اينجانب زن با چادر سياه و پيچه مثل زمان سابق در خيابان لاله زار مشاهده نمودم كه مورد توجه عموم بود با اين همه جديتي كه در اين امر اساسي شده اگر بيش از اين سستي شود صورت نامطلوبي خواهد داشت .
امضا
21 10 10
حتي فرماندار هم از سخت گيري مي نالد
وزارت كشور
فرمانداري سبزواراداره شهرباني سبزوار420 ـ22 1 25
پيرو شماره 22 1 9 ـ68 و در پاسخ نامه شماره 22 1 10 ـ78 كه رونوشت بخشنامه شماره 21 12 22 ـ22012 11116 و ايضا شماره 21 11 24 ـ6713 23304 اداره كل شهرباني راجع به جلوگيري از استعمال چادر نماز و چادر سياه از بانوان ارسال داشته اند تصديع مي دهد : به طوري كه ملاحظه فرموده ايد اين بخشنامه با وصول جوابي كه بشماره 21 11 14 ـ3705 68489 از وزارت كشور صادر گرديده توام گرديده است . در اين صورت اين جانب با مناسبات ناهنجاري كه به وضع فلاكت باري كه جهت عموم دست به هم داده است از هرگونه اظهار عقيده اي كه مخالف با اجراي اين قبيل دستورات باشد ناچارست خودداري نمايد. زيرا اولياي امور در مركز مي بينند و البته از اوضاع اسف آوري هم در شهرستانها كه چون شيرازه اوراقي نيروي استعداد مالي هر فردي از افراد روبه انحطاط گذاشته است بي اطلاع نمي باشند. آيا با فاقدبودن تمام وسايل صوري و معنوي كه چيت متري سي شاهي به چهل ريال و جوراب جفتي دو ريال به بيست و پنج ريال و كفش سي ريالي به ششصد ريال و بلكه خيلي بالاتر ترقي يافته است خواهند توانست بدون پيچيدن چادر نماز بخود يا چادري كه به اصطلاح رختخواب پيچ است كه مي توان گفت سترعورت نموده اند بيرون بيايند « آن هم در شهري كه صدها نفر اطفال و زنان و مردان پيرو جوان لخت و عور و فرياد بيچارگي از گرسنگي ... با تمام اين سختيها كه يكي از هزار گفته نشده » البته امتثال امر لازم و اجراي دستور صادره به نحو تذكر به اهالي كه شايد از بين گروهي به چند نفري موثر واقع گردد مانعي ندارد. شماره رونوشت با رونوشت پيوست آن جهت مزيد استحضار استانداري استان نهم ايفاد ميگردد.
شماره 22 1 15 ـ134 رونوشت جهت استحضار به وزارت كشور . اداره اطلاعات و تبليغات ايفاد ميگردد .
فرماندار : ميرفخرايي امضا
آيت الله كاشاني :
تعدي به زن ها را متوقف كنيد
22 2 14 وزارت داخله سياسي
عجب است با اين وضعيات ناهنجار مملكت كه ملت از هر حيث دچار زحمت و شدت و محنت است در گيلانات مامورين شهرباني و فرمانداري متعرض چادر زنهاي بيچاره كه سترعورت و ژندگي لباس خود را به آن مي نمايند با كمال سختي و شدت مي شوند معلوم نيست اين تعدي و اجحاف مطابق كدام قانون و عقل و انصاف مي باشد اهالي شرحي به اين جانب و رياست وزرا نوشته اند كه بعض آنها تقديم مقتضي است معجلا دستور جلوگيري داده شود كه مزاحمت ننمايند. انتظار نتيجه را دارم .
سيدابوالقاسم كاشاني امضا
