« با مخاطب خويش پسنديده و مودب سخن بگوييد تا او نيز به شما با احترام پاسخ بگويد »
« حضرت علي (ع ) »
اگر چه نمي توان به يقين گفت كه تنبيه بدني همان كاشت بذر جنايت است ولي دست كم چند عامل بسيار موثر وجود دارد كه كودكان و نوجوانان را به سوي جرم و جنايت رهنمون مي سازد مانند :
1 ـ سرمشق گيري يا الگوبرداري
2 ـ محروميت
3 ـ گرايش به تلافي كردن و انتقام جويي
4 ـ احساس تنهايي و درماندگي
5 ـ تجربه شكست و خشونت
در مطالعاتي نشان داده شده است پسراني كه آمادگي ارتكاب جرم داشته اند70 در صد شان داراي پدر و مادر سختگير و سلطه گر بوده اند و يا قاتلان و آدمكشان در مقايسه با برادرانشان كه رفتاري مشابه آنان نداشته اند در كودكي بيشتر مورد تنبيه قرار گرفته اند و ديگر اينكه پيشينه خانوادگي پسران و دختران بزهكار آثار تنبيهات سخت و اعمال قدرت والدين بزهكار را نشان مي دهد.
با اين مقدمه و اينكه در رابطه با تنبيه بدني مطالب زيادي گفته شده اما بايد تاكيد كرد فراتر از تنبيه بدني « خشونت كلامي » است .
مشكل ما در زمينه خشونت در مدرسه تنها تنبيه بدني نيست بلكه گسترده تر از آن وجود گستره اي قابل توجه از خشونت كلامي زخم زبان و يا به عبارت ديگر آزار و تنبيه كلامي است .

اين جملات و عبارات تكيه كلام ها و سخن هاي به ظاهر عادي از ضربه هاي هر شلاقي عذاب آورتر و از به صدا در آوردن هر ضربه سيلي و لگدي محكم تر و به قول حضرت علي (ع ) از ضربه هر شمشيري كاري تر و ماندگارتر است و به اين زودي ها التيام نخواهد يافت .
در اين مقاله به ذكر نمونه هايي عيني كه در مدارس اتفاق افتاده مي پردازيم :
آموزگار سوم دبستان : دانش آموزي تكاليفش را نياورده بود و اصرار مي كرد. كه انجام داده ولي در خانه مانده است من قبول نمي كردم مرتب به او زخم زبان مي زدم و بر غلط بودن حرفش تاكيد مي كردم دختربچه كاملا مستاصل شده بود و گريه امانش نمي داد حرف بزند. سرايدار دبستان را صدا زده و با كسب اجازه از مدير به خانه دختربچه رفته و بدون فوت وقت دفتر مشق او را بياورد. دختربچه دو سه بار ديگر گفت « خانم به خدا نوشته ايم » ولي من اعتنايي نكردم دختر بچه و سرايدار رفتند و من معلم هم پيروزمندانه و خرسند از اين كه از دانش آموزان زهر چشم گرفته ام به تدريس ادامه دادم . زنگ تفريح به صدا در آمد و ده دقيقه بعد از كلاس نگذشته بود كه در كلاس باز شد و دختربچه كه خنده اي بر لب داشت همراه با سرايدار كه دفترچه اي در دست داشت وارد كلاس شدند. دفترچه را گرفتم و باز كردم تكاليف خوش خط و رنگارنگ خط كشي شده و تميز را ديدم .
چه قدر اين دختر را آزرده بودم ! درست بود كه اصلا او را تنبيه نكرده بودم ولي روح لطيف او آماج حملات كلامي من قرار گرفته بود و صداقت او را زير سئوال برده بودم ... به سرايدار اجازه دادم مرخص شود و به دختر بچه كه البته اكنون دلم مي خواست او را در آغوش بگيرم و از او عذرخواهي بكنم بدون كوچكترين محبتي گفتم بنشيند و در حالي كه به دانش آموزان رونويسي مي دادم بدون توجه به اين كه اين ساعت رياضي دارند به فكر فرو رفتم تفكري كه بدون شك يكي از بزرگترين تجربه هاي حرفه اي معلمي مرا شكل داد.
معلم كلاس سوم راهنمايي : پسربچه اي بسيار شلوغ و بيش فعال كه آرامش كلاس را به هم مي زند و اجازه نمي دهد فرآيند ياددهي ـ يادگيري به خوبي پيش برود يك روز كه دوباره شيطاني زايدالوصف پسربچه گل مي كند معلم برسرش داد مي زند و مي گويد : « بز مچه بنشين »
پسر بچه مي نشيند و از آن به بعد در كلاس معلم علوم ساكت مي ماند.
ارديبهشت ماه فرا مي رسد دانش آموزان كلاس سوم به گردش علمي به موزه حيات وحش دارآباد تهران مي روند. بچه ها به توضيحات مربي پرورشي و معلم علوم گوش فرا مي دهند و اجازه پيدا مي كنند كه در محوطه موزه بگردند و وقتي به بخش جانوران دوزيست و خزندگان مي رسند همان پسر بچه مقابل مولاژ تاكسيدرمي شده بزمچه قرار مي گيرد و دانش آموز از معلم سئوال مي كند آقا! ما اينيم ما كه اصلا شبيه اين نيستيم ! و بعد در حالي كه بغض كرده و بسيار ناراحت به نظر مي رسد مي گويد چهار ماه است فكر مي كنم بزمچه يعني چه و چه شكلي دارد و چرا بايد من بزمچه باشم و...
اين دانش آموز چهره از معلم خود مي گيرد و با سرعت به جمع دانش آموزان ديگر كلاس مي پيوندد و به معلم با زبان بي زباني مي فهماند كه از آزار كلامي دوري جويد.
دبير رياضي دوره دبيرستان : من اعتقاد دارم ما دبيران دبيرستان به علت سن بالاي بچه ها نمي توانيم و يا برايمان سخت است كه آنان را تنبيه بدني كنيم ولي تا دلتان بخواهد آزار كلامي و اعمال خشونت با واژگان نامناسب در ادبيات گفتاري ما موج مي زند.
من خودم بارها ديرآمدن بچه ها را با طعنه اي همچون : آفرين خيلي زودآمدي و نمره تك آنها را با زخم زبان هاي به ظاهر ساده مانند خسته نشدي اين همه نوشتي يا واقعا اين همه را خودت تنهايي نوشتي و يا يك سال ديگر هم با هم هستيم جواب داده ام و اگر بتوانم در شرايطي مناسب كلاه خود را قاضي كنم شايد از فهرست آزارهاي كلامي من خطاب به دانش آموزان بتوان يك مجموعه عبرت آموز چند جلدي فراهم آورد. ولي پرسشي كه سخت ذهن مرا به خود مشغول كرده اين است كه چرا در اين زمينه ها به ما آموزش داده نمي شود و از همه مهمتر چرا در اين مورد مديران و معاونان مدرسه ها فاقد كوچك ترين آگاهي و دانش هستند
به اعتقاد من ادب كلامي و بهره جويي از واژگان مناسب در ارتباطات انساني يكي از شرايط اصلي در انتصاب مديران است و اين امر بايد هنگام انتخاب مديران توسط معلمان و يا اداره توجه شود.
لازم است بدانيم كه آسيب هاي جسمي زودتر از آسيب هاي كلامي و توهين فراموش مي شوند.
يداله شمس الدين