از : دكترمحمد رضا جواهري
عيد سعيد و مبارك قربان يكي از دو عيد بزرگ مسلمانان جهان است . « عيدفطر » و « عيدقربان » دو عيد ارزشمند اسلامي و الهي است كه همه مسلمانان آن راگرامي و عزيز مي شمارند و پيروان همه مذاهب اسلامي براي آن احترام فراوان قائل اند. عيد قربان و فطر دو عيد مشترك ميان شيعه واهل سنت است كه محور انسجام اسلامي و وحدت پيروان پيامبراعظم مي باشد و امت اسلامي در آن شادمان و مسرورند و « عيدين » واژه مقدسي است كه پيامبرخدا صلي الله عليه وآله وسلم 1 وامام علي عليه السلام 2 و امام باقرعليه السلام 3 وامام صادق عليه السلام 4 وامام موسي بن جعفر عليه السلام 5 و امام رضا عليه السلام 6 براي دو عيد فطر و قربان به كاربرده اند .
منشا عيدقربان
عيد قربان ريشه در زمان حضرت ابراهيم دارد. قرباني نمودن از سنت هاي ابراهيمي است . مطابق بيان قرآن كريم ابراهيم از جانب خدا ماموريت يافت فرزندش اسماعيل را ذبح نمايد وي با اسماعيل مشورت كرد هر دو آماده اجراي فرمان الهي شدند و با صبر در اطاعت و تسليم و رضايت از آزمايش الهي سرافراز بيرون آمدند. ابراهيم از فرزندش اسماعيل به حكم وحي الهي دل كند خداوند هم با تبديل ذبح وي به قرباني او را به پدر برگرداند. ابراهيم در سخت ترين آزمون الهي كه دست كشيدن از فرزند است رستگار گرديد و براساس وعده خداوند نام نيك او در تاريخ ماند7 و در سراسر مناسك حج در مسجدالحرام و سرزمين منا و روز عيد قربان نام او جاويدان شد و پيامبران پس از حضرت ابراهيم از نسل ايشان برگزيده شدند8. مطابق دعاي نماز عيد فطر و قربان كه از امام صادق عليه السلام رسيده است « خداوند » عيد قربان رابراي مسلمانان « عيد » قرارداده است 9.
آداب و اعمال روز عيد قربان
پيامبر اعظم صلي الله عليه و آله وسلم و ائمه معصومين عليهم السلام آداب و اعمالي را براي شب و روز عيد سعيد قربان ذكر كرده اند. احيا و شب زنده داري در شب عيد قربان مستحب است . انس نقل كرده پيامبر خدا فرمود : من احياليله العيد لم يمت قلبه يوم يموت القلوب 10. هر كس شب عيد را زنده بدارد دلش روزي كه دل ها مي ميرند نمي ميرد . غسل كردن در روز عيد قربان 11 وتطيب و عطر زدن و تهليل و تكبير و تحميد و تقديس 12 و تزئين و آراستگي ظاهري در اين روز مستحب است . عبدالله بن سنان گفته است امام صادق عليه السلام درتفسير « آيه زينت » كه خداي متعال امر كرده است : يا بني آدم خذوازينتكم عند كل مسجد13. اي فرزندان آدم ! لباس زينت خويش را در هر عبادتي برگيريد فرمودند : العيدان والجمعه 14. عيد فطر و قربان و روز جمعه . امام باقر عليه السلام نيز منظور اين آيه را آراستگي به لباس هاي زيبا و تميز در عيدها و جمعه ها دانسته اند15. خواندن نماز عيد قربان 16 در فضاي باز بي سقف 17 براي عموم مسلمانان جز حجاجي كه در سرزمين منا هستند سنت رسول الله است 18. خطبه هاي نماز عيد قربان برخلاف نماز جمعه پس از نماز خوانده مي شود. فضل بن شاذان از امام رضا عليه السلام نقل كرده كه فرموده اند : خطبه در روز جمعه در آغاز نماز و در عيد فطر و قربان پس از نماز قرار داده شده است چون نماز جمعه بطور دائم در طول سال برگزار مي گردد و مردم خسته مي شوند و آن را ترك مي كنند و براي آن نمي مانند و متفرق مي شوند ولي عيد در هر سال دو بار است و از جمعه بزرگتر مي باشد و ازدحام در آن زيادتر و مردم براي حضور در آن راغب ترند پس اگر برخي مردم در خطبه نماز عيد متفرق بشوند عموم آنان مي مانند19. به فرموده امام باقر عليه السلام يا امام صادق عليه السلام خطبه هاي نماز عيد پس از نماز بود و نخستين كسي كه آن را پيش از نماز قرار داد عثمان بود چون پس از فراغت از نمازش مردم برمي خاسته وبر مي گشتند او خطبه ها را بر نماز مقدم داشت تا مردم را براي نماز حبس كرده و نگهدارد20. قرباني كردن و خوردن از گوشت قرباني در روز عيد قربان مستحب است . امام باقرعليه السلام فرمودند : امير مومنان علي بن ابي طالب عليه السلام در روز عيد قربان پيش از خوردن از گوشت قرباني خويش هيچ چيز نمي خورد21. در حديث ديگر آمده است : علي بن ابي طالب عليه السلام روز عيدقربان حيواني را ذبح مي كرد و از گوشت آن مي خورد22. زراره گفته است كه امام باقرعليه السلام به وي امر كردند : روز عيد فطر از خانه ات خارج مشو تا اين كه چيزي بخوري ! و روز عيد قربان چيزي از قرباني ات بخور23.
اندوه آل محمد(ص ) در روز عيد قربان
مطابق بيان امام باقرعليه السلام اندوه آل محمدعليهم السلام در هر روز عيدي تازه مي گردد و دليل آن عدم برقراري حاكميت اسلامي به رهبري اهل بيت و محروميت بشريت از زمامداري و مرجعيت اهل بيت عليهم السلام است . عبدالله بن ذبيان از امام باقرعليه السلام نقل كرده كه به او فرموده اند : يا عبدالله مامن يوم عيدللمسلمين اضحي ولافطرالا وهويجددالله لال محمدعليهم السلام فيه حزنا. اي عبدالله ! هيچ روز عيدي از قربان و فطر بر مسلمانان نمي گذرد جز اين كه در آن اندوه و حزن آل محمدعليهم السلام تجديد و نو مي شود. عرض كردم : چرا . فرمود : انهم يرون حقهم في ايدي غيرهم 24. آنان حقشان را در دستان ديگران مي بينند . مطابق اين حديث شريف قرار داشتن حق اهل بيت در دستان ديگران عامل اندوه و حزن آنان است و اهل بيت در انتظار ظهور امام مهدي عليه السلام مي باشند تا حكومت اسلامي به رهبري اهل بيت عليهم السلام در سراسر جهان برقرار گردد و حق زمامداري و مرجعيت علمي به آنان باز گردد و بركات الهي بر مردم فرود آيد.
پاورقي :
1 ـ وسائل الشيعه الي تحصيل مسائل الشريعه شيخ حر عاملي تحقيق عبدالرحيم الرباني الشيرازي داراحيا التراث العربي بيروت الطبعه الخامسه 1403 ه ق 1983 م ج 5 ص 102 و ص 103 و ص 110 و ص 112 و ص 119 و ص .137
2 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص 108 و ص 110 و ص .119
3 ـوسائل الشيعه ج 5 ص 102 و ص 103 و ص 106 و ص 107 و ص 109 و ص 110 و ص 112 و ص 117 و ص .119
4 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص 96 و ص 101 و ص 102 و ص 103 و ص 106 و ص 107 و ص 108 و ص 111 و ص 112 و ص 117 و ص .137
5 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص 103 و ص 107 و ص .134
6 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص 104 و ص 105 و ص 109 و ص 112 و ص 122 و ص .125
7 ـ سوره صافات آيات 99 تا111 بحارالانوار علامه محمدباقر مجلسي داراحيا التراث العربي بيروت الطبعه الثالث 1403 ه ق 1983 م ج 12 ص 121 تا ص .140

8 ـ سوره انعام آيه 84 و سوره حديد آيه .26
9 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص 131 و ص 132 رساله توضيح المسائل امام خميني ره مسئله .1520
10 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص 139 كنزالعمال ج 8 ص .251
11 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص 98 رساله امام خميني ره مسئله .1523
12 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص 115 ميزان الحكمه ج 7 ص 134 كنزالعمال ج 8 ص .250 تهليل : لااله الا الله . تكبير : الله اكبر . تحميد : الحمدلله . تقديس : سبحان الله .
13 سوره اعراف آيه .31
14 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص .115
15 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص .115
16 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص 98 و ص 99 و ص 102 و ص 103 رساله امام خميني ره مسئله 1516 تا .1519
17 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص 117 و ص .118
18 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص 104 و ص .119
19 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص .112
20 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص 110 و ص .111
21 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص 113 ابواب صلاه العيد باب دوازدهم حديث دوم .
22 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص 113 ابواب صلاه العيد باب دوازدهم حديث سوم .
23 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص 113 ابواب صلاه العيد باب دوازدهم حديث اول .
24 ـ وسائل الشيعه ج 5 ص 136 ابواب صلاه العيد باب سي ويكم حديث اول .

به مناسبت سالروز رحلت آيت الله العظمي گلپايگاني
هجدهم آذر سالروز رحلت فقيه بزرگ و مجاهد سترگ حضرت آيت الله العظمي گلپايگاني است .
آيت الله العظمي گلپايگاني در سال 1316 قمري در يكي از روستاهاي گلپايگان ديده به جهان گشود . هنوز پنج سالش تمام نشده بود كه تحصيل را آغاز كرد. او در طول تحصيل از محضر بسياري از علماي بزرگ بهره مند شد وسرانجام پس از سال ها تحصيل وتهذيب فقيهي نام آور گرديد.
آيت الله العظمي گلپايگاني علم وتقوا را با هم در آميخته بود. همچنان كه وجودش سراسر عشق به قرآن كريم واهل بيت عصمت و طهارت بود.
آيت الله العظمي گلپايگاني علاوه بر آن كه در تربيت طلاب و هدايت مردم به سوي دين پرتلاش بود در مبارزات سياسي نيز از مراجع پيشگام محسوب مي شد.
مبارزه ايشان با رژيم ستمگر پهلوي از زمان رضاخان آغاز شد و با برنامه هاي ضد اسلامي آن رژيم مقابله كرد. او گاهي شخصا با برنامه هاي ضد اسلامي رژيم رضاخان مقابله مي كرد و با ماموران رضاخان درگير مي شد. ايشان در اين زمينه خاطره اي نقل كرده مي گويند :
هنگام كشف حجاب شبي براي شركت در مجلس عزاداري و سوگواري امام حسين (ع ) همراه با خانواده ام حركت مي نموديم . ناگهان پاسباني پيش آمده وبا اعتراض گفت : چرا اين خانم با حجاب بيرون آمده است
من عصباني شدم و دست پيش برده كه تفنگش را بگيرم او مي كشيد و من مي كشيدم كه گفت : اين تفنگ پر است و خطرناك است و ممكن است بيرون برود.
گفتم : باشد! بيرون برود تا يكباره از دست شما خلاص بشويم . آخر اين وقت شب چه كسي به تو مي گويد كه متعرض شوي و ما را ناراحت كني
خلاصه از هم جدا شديم واو مرتب مي گفت : شما مملكت را خراب كرده ايد و منهم هرچه مي گفت . جوابش را مي دادم تا از هم دور شديم .
از همان زمان كه مبارزات امام خميني با رژيم شاه آغاز شد آيت الله گلپايگاني با جديت امام را همراهي كردند و هر زمان كه لازم مي شد با صدور اعلاميه با صلابت تمام وحشي گريهاي رژيم شاه را محكوم مي كردند واز مردم مي خواستند در برابر اعمال ضد اسلامي رژيم شاه مقاومت كنند . در تمام دوران مبارزه مردم ايران با رژيم شاه به ويژه در سالهاي 1356 و 1357 شمسي همواره نام آيت الله العظمي گلپايگاني به عنوان يك مرجع مجاهد مطرح بود.
پس از پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي نيز آيت الله گلپايگاني با تمام وجود به انقلاب اسلامي ياري رساند. در كتاب ديدار با ابرار به بخشي از حمايت ها و ياري هاي آيت الله گلپايگاني نسبت به انقلاب اسلامي در دوره پس از پيروزي چنين اشاره شده است :
مرجع بزرگوار كه از دير باز شاهد ظلمها و جنايتها و حق كشيها و بي عدالتيهاي فراوان بود واز وجود يك نظام سياسي ناشايست وبدون صلاحيت در راس هرم سياسي كشور رنج مي برد واز بدو حركت توفنده و گسترده روحانيت به رهبري حضرت امام در جهت محو رژيم استبدادي از هيچ كوششي فروگذار ننموده بود وبرپايي نظام عدل اسلامي را دقيقه شماري مي كرد اينك كه در سايه جانفشانيهاي ملت مسلمان ايران و روشن بيني مراجع تقليد و روحانيت پيروزي نهضت را به چشم مي ديد از هر گونه حمايت و پشتيباني و جهت دهي وراهنمايي دريغ نورزيد ودر اين راستا اقداماتي را به شرح ذيل انجام دادند :
1 ـ هماره در جهت تاييد مواضع حضرت امام و حفظ موقعيت ايشان گام برداشته وايشان را به عنوان رهبر نظام تثبيت مي نمودند و مكرر مردم را به پيروي از دستورات ايشان مي خواندند و تمام اقدامات ايشان را صحه گذاشته و تصويب مي كردند. از جمله پس از تكفير امام و حكم به ارتداد جبهه ملي معظم له نيز بلافاصله اين حكم را مورد تاييد خويش قرار دادند.
2 ـ با پيروزي انقلاب موضوعات بحث خويش را تغيير داده و مباحث بيع را نيمه تمام گذارده و به بحث پيرامون قضا حدود و شهادات پرداختند (كه تقريرات اين دروس به چاپ رسيده است )
3 ـ ايشان همواره در جهت تاييد نظام و پشتيباني از آن گامهاي موثر برداشته ديگران را نيز بدين امر توصيه مي نمودند . از سخنان ايشان است :
« دولت را بايد در اين برهه حساس زماني كه بيشترين هزينه ها را صرف امور جنگ تحميلي مي نمايد كمك بيشتري نمود واز هر طريقي كه امكان دارد سعي شود كه باري از روي دوش دولت برداشته شود. »
4 ـ اشخاص صالح وشايسته را به شركت در پستهاي كشور ـ از قبيل : امامت جمعه نمايندگي مجلس قضاوت شوراي نگهبان ـ توصيه نموده و از آنها مي خواستند كه تصدي اين گونه امور را بر عهده بگيرند.
5 ـ معظم له براي تقويت نظام در مراسم گوناگون راي گيري از اولين سال پيروزي تا كنون شركت نموده وبا دادن راي مثبت در همه پرسيها دولت را تاييد نموده و مكرر ارگانها ونهادها و مسئولين كشوري را به حضور پذيرفته وبا رهنمودهاي خويش راه روشن را در پيش پاي آنان مي نهادند.
6 ـ ايشان در جواب استفتائات مردم آنان را به عدم تخطي از مقررات نظام و پيروي از دستورات دولت فراخوانده ودر اين راستا آنان را از فروش اجناس قاچاق نهي مي فرمودند. ودر مواقع مختلف با دادن بيانيه ها آنانرا به شركت در همه پرسيها وراهپيمائي ها دعوت مي نمودند.
7 ـ با شروع جنگ تحميلي مرجع عاليقدر با كوششهاي فراوان درصدد حمايت مادي و معنوي از رزمندگان اسلام ودولت اسلامي برآمده واين كارها را به انجام رسانيدند :
الف ـ به مقلدين خويش اجازه فرمودند تا ثلث از سهم مبارك امام را به مصرف جبهه هاي نبرد برسانند.
ب ـ هر از چندگاه يكبار هيئت هايي را براي ديدار با رزمندگان اسلام و بررسي مشكلات آنان وعيادت از مجروحين راهي جبهه ها مي كردند.
ج ـ هر چند وقت يكبار هداياي جنسي و نقدي همراه با كاميونهايي مملو از مواد غذايي مختلف به سوي جبهه ها مي فرستادند.
د ـ در مواقع حساس همچون عمليات بيت المقدس و فتح خرمشهر پيامهايي حماسي صادر نموده و رزمندگان اسلام را ستوده و مورد تشويق قرار مي دادند.
هـ ـ براي پاسخگويي به مسائل شرعي مورد نياز سپاه توحيد كتابي كه در بر گيرنده احكام نماز و ساير مسائل بود ترتيب دادند.
و ـ بسيار اوقات پس از حمله ها بود كه بيمارستان معظم له از بيماران عادي تخليه شده وبطور دربست در اختيار رزمندگان اسلام و مجروحين قرار مي گرفت .