از : دكترمحمدرضا جواهري ـ عضوهيات علمي دانشگاه فردوسي
هويت شيعه را بايد درون احاديث پيامبر صلي الله عليه وآله وسلم و امامان عليهم السلام در باره شيعه جستجو نمود. احاديث بسياري از رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم واهل بيت عليهم السلام وجود دارد كه در متن آن احاديث كلمه شيعه وجود دارد. اين احاديث گنجينه بسيار ارزشمندي براي درك هويت و حقيقت تشيع است . دسته اي ازاين احاديث « اوصاف شيعه » را بيان مي كند و دسته ديگر « فضايل شيعه » را گزارش مي نمايد.
اهميت و ضرورت شناخت فضايل وصفات شيعه
آگاهي از « اوصاف شيعه » و « فضايل شيعه » هر دو براي شيعه شناسي لازم است . فضايل شيعه چرايي و چگونگي پيدايش مذهب شيعه و منشاتشيع و حقانيت و درستي راه شيعه و نجات و رستگاري شيعيان و امتيازات بنياد و سازمان و ساختار مذهب شيعه را نشان مي دهد و آغاز و فرجام شيعه را آشكار مي نمايد. براساس همين احاديث معصومين عليهم السلام مبدا تشيع بعثت حضرت محمد صلي الله عليه وآله وسلم وپايان آن بهشت ورضوان الهي است . اما « اوصاف شيعه » برنامه زندگي براي شيعيان است از اين رو احاديث اوصاف شيعه راهبردي و كاربردي است و مسئوليت هاي شيعه بودن را آشكار مي نمايد.
« فضايل شيعه » در گفتگوهاي بين مذاهب اسلامي راهنماي مسلمانان براي رسيدن به حقيقت مذهب شيعه است اما « اوصاف شيعه » راه خودسازي و منبع رشد و كمال فردي است . احاديث فضايل شيعه پاسخ هاي الهي به پرسش هاي كلامي پيرامون مذهب شيعه است و اما احاديث اوصاف شيعه پاسخ هايي براي چه بايد كرد و چگونه زيستن است .
امروز جامعه شيعه بيش از فضايل شيعه نيازمند اوصاف شيعه است . شيعيان پس از آگاهي از تاسيس مذهب شيعه توسط پيامبراعظم صلي الله عليه وآله وسلم و ايمان به حقانيت اساس مذهب شيعه بايد گفتار و رفتار شيعي را بشناسند و به آن آراسته گردند. امروز بايد براي مردم به زيبايي روشن شود شيعه كيست چه كسي لقب پرافتخار شيعه را مي تواند بدست آورد ريشه عقب ماندگي ها و مشكلات جامعه شيعي غفلت از اوصاف شيعه است . آراستگي به اوصاف شيعه علت پيشرفت و ترقي و عامل توسعه در ابعاد گوناگون است . با تبيين مسئوليت هاي شيعه بودن ومشخص شدن سيماي شيعه اهل بيت عليهم السلام و عملياتي شدن اوصاف شيعه و تحقق آن درزندگاني فردي و اجتماعي مردم ايران امت وجامعه نمونه الهي پديدار مي شود.با رعايت اوصاف شيعه در كشور ايران جامعه اي كوچك از نمونه جامعه بزرگ و جهاني حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف در پايان تاريخ ديني نمودار مي گردد و آرمان شهر و مدينه فاضله شيعي ايرانيان به جهانيان نشان داده خواهد شد.
فضائل الشيعه وصفات الشيعه شيخ صدوق
مرحوم ابن بابويه شيخ صدوق رضوان الله تعالي عليه درقرن چهارم هجري نياز شيعيان به بصيرت و آگاهي در زمينه اوصاف و فضايل شيعه را باگردآوري احاديث معتبر پيامبر و امامان پيرامون شيعه و نوشتن دوكتاب « فضائل الشيعه » و « صفات الشيعه » پاسخ داده است . وي در فضائل الشيعه چهل و يك حديث و در صفات الشيعه هفتاد و يك حديث آورده است 1. در اين نوشتار از احاديث پيرامون صفات الشيعه تنها يك حديث ترجمه و شرح مي گردد.
گفتگوي جابر و امام باقر(ع ) درباره صفات شيعه

درآموزه هاي امام باقرعليه السلام به صحابي و شاگرد خويش جابرجعفي علاوه بر فضايل شيعه اصول رفتاري شيعه نيز يادآوري شده است . آن حضرت در حديثي درباره حقيقت تشيع آنچه را كه يك شيعه بايد انجام بدهد و وظايف عملي شيعه را آموزش داده اند.
جابرجعفي گفته است امام باقرعليه السلام از من پرسيدند : يا جابر يكتفي من اتخذالتشيع ان يقول يحبنا اهل البيت اي جابرآيابراي كسي كه تشيع رابرمي گزيندهمين كه بگويدما اهل بيت رادوست مي داردكافي است سپس خودامام پاسخ دادند : فوالله ماشيعتناالامن اتقي الله واطاعه وماكانوا يعرفون الا بالتواضع والتخشع وادا الامانه وكثره ذكرالله والصوم والصلاه والبربالوالدين والتعهدللجيران من الفقرا واهل المسكنه والغارمين والايتام وصدق الحديث وتلاوه القرآن وكف الالسن عن الناس الامن خيروكانواامنا عشائرهم في الاشيا2 . به خدا سوگند شيعه ما نيست جز كسي كه از خدا بترسد و تقواي الهي پيشه كند و گوش به فرمان هاي الهي بدهد و از خداوند اطاعت نمايد و شيعيان جزبه تواضع وخشوع وافتادگي اداي امانت و امانت داري و ذكر فراوان و زيادي ياد خداوند و روزه ونماز و نيكي به پدر و مادر و تعهد و رسيدگي به همسايگان فقير و مسكين و بدهكار و يتيمان و صداقت و راستگويي و تلاوت قرآن و خواندن كتاب خدا و بازداشتن زبان از مردم جز در امور خير شناخته نمي شوند آنان امينان خويشاوندان و ملت خود هستند.
در اين حديث شريف از « تشيع » به عنوان مذهب اصيل و ريشه دار الهي كه همان اسلام راستين واسلام رسول الله است يادشده است و امام باقرعليه السلام روي آوردن به مذهب شيعه و گزينش آن و گرفتن و اتخاذ تشيع را محور گفتگو قرار داده اند.
مطابق اين حديث مذهب تشيع درعصرامام باقرعليه السلام مكتب وراه ورسم الهي برتر شناخته مي شده است وروي آوردن به سوي آن و اتخاذ تشيع در گفتار و رفتار يك ارزش بي نظير و يك اصل بزرگ و مهم و ضرورت عمومي بوده است . به همين دليل امام دراين حديث به تبيين حد و مرزهاي تشيع پرداخته اند و اظهار محبت نسبت به اهل بيت رابراي شيعه بودن كافي ندانسته وعلاوه برآن پاي بندي به دوازده صفت ارزشمند و زيبا را لازم شمرده و آن ها را مسئوليت هاي عملي شيعه بودن قرار داده اند. امام باقرعليه السلام در اين حديث با سوگند و با دو جمله بيان گر انحصار وتاكيد بسيار اهميت عمل نمودن به رهنمودهاي اهل بيت و پيروي همه جانبه از آنان در گفتار و رفتار را يادآوري نموده اند.
شيعه بودن علاوه بر گفتار نيازمند رفتار الهي است . شعار و سخن گفتن از دوستي اهل بيت كفايت نمي نمايد بلكه بايد به رهنمودهاي اهل بيت عمل كرد و اتخاذ تشيع به عنوان مذهب علاوه بر اظهار دوستي اهل بيت به شدت وابسته به رفتار علوي و عمل گرايي و آراستگي به صفات زيباي پيامبر صلي الله عليه وآله وسلم و امامان عليهم السلام است . بي عمل شيعه بودن ناتمام است وتحقق نمي يابد.
صفاتي نظير اطاعت از خدا و تقواي الهي و كثرت ذكر خدا زيربناي اوصاف عملي زيبا و سازنده ديگر است . نماز و روزه و تواضع و خشوع و مردم داري واداي امانت وامين ملت بودن وراستگويي وكنترل زبان وتعهد به همسايگان نيازمند و فقيران و پا برهنگان و بدهكاران و يتيمان صفات رهروان امامان وشيعه اهل بيت عليهم السلام است . اين صفات الهي سازنده شهر و كشور زيباي معنوي و اخلاقي وعامل توسعه و ترقي و پيشرفت مادي و معنوي بشريت است .
پاورقي :
1 ـ شيخ صدوق ابوجعفر محمدبن علي بن الحسين بن موسي بن بابويه القمي فضائل الشيعه وصفات الشيعه موسسه انتشاراتي فراهاني تهران چاپ اول بي تا برمنبرهايي ازنور ترجمه فضايل وصفات شيعه شيخ صدوق گروه تحقيقاتي موسسه فرهنگي انتشاراتي طوباي محبت قم چاپ سوم تابستان .1384
2 ـ شيخ صدوق صفات الشيعه حديث 22 ص 53 و ص 54 ابن شعبه الحراني ابومحمدالحسن بن علي الحسين تحف العقول عن آل الرسول صلي الله عليهم ترجمه احمدجنتي انتشارات علميه اسلاميه تهران چاپ اول بي تا ص 338 و ص .339
شيعه بودن علاوه بر گفتار نيازمند رفتار الهي است . شعار و سخن گفتن از دوستي اهل بيت كفايت نمي نمايد بلكه بايد به رهنمودهاي اهل بيت عمل كرد و اتخاذ تشيع به عنوان مذهب علاوه بر اظهار دوستي اهل بيت به شدت وابسته به رفتار علوي و عمل گرايي و آراستگي به صفات زيباي پيامبر اكرم (ص ) و امامان (ع ) است
ريشه عقب ماندگي ها و مشكلات جامعه شيعي غفلت از اوصاف شيعه است . آراستگي به اوصاف شيعه علت پيشرفت و ترقي و عامل توسعه در ايجاد گوناگون است

شهيد مطهري از سويي از سرچشمه زلال و گواراي معارف اسلامي سيراب شده بود و از ديگر سوي با انديشه ها ايدئولوژيها مكتبها و ايسمهاي مطرح در جهان آشنايي ژرف و همه سويه داشت .
او با اين ويژگيهاي برجسته و استعداد و نبوغ ذاتي و پشتكار و تلاش سرسختانه زمينه لازم را براي آشنايي نسل زمان با اسلام و زدودن تحريف از پيكره دين فراهم ساخت .
شهيد مطهري در هنگامه رويارويي با تحريف گران و رواج دهندگان فرهنگها و انديشه هاي ويران گر سرسخت بود. هر روزنه اي را كه دشمن مي گشود و از آن جا به ويران گري مي پرداخت و انديشه هاي زلال را مي آلود خشمگينانه به رويارويي برمي خاست و دستهاي تباهي آفرين را افشا مي كرد. او از مولايش علي (ع ) آموخته بود كه پيامبر(ص ) درباره اش فرموده بود :
« فو الله انه لخشن في ذات الله . » (1 )
و نيز از مكتب غيرت زاي استاد بزرگوارش امام خميني كه سراسر زندگاني عزت مندش آكنده از حساسيت و غيرت ديني بود بهره برده بود.
در آن بحران فكري و اعتقادي كه از هر سو تاريكيهاي ترديد انكار و الحاد راه بر حق جويان سد مي كرد مطهري ديدباني جبهه اعتقادات و باورهاي ديني و انديشه مذهبي را برعهده داشت . در دشمن شناسي و خطرشناسي تخصص ويژه داشت . با تيزبيني تحريف و انحراف و التقاط را زير هر پوشش و چهره و شعاري مي شناخت . و به هنگام از نفوذ رگه هاي مكتبها و التقاطهاي مرئي و نامرئي خبر مي داد. شعارهاي فريبنده موضع گيريهاي تند و انقلابي او را فريب نمي داد. دشمن را دشمن مي شمرد به هر رنگي كه به ميدان آمده باشد. در برابر كساني كه از كمونيستها به عنوان دشمن ياد نمي كردند به مسامحه نمي گذشت برمي آشفت و به نقد آنان مي پرداخت . بر اين باور بود : به همان اندازه كه امپرياليسم غرب دشمن اسلام است كمونيزم نيز دشمن است . (2 )
در اين فضاي غبارآلود شهيد مطهري مهم ترين رسالت عالمان و رهبر ديني را زدودن تحريف از افكار و باورهاي ديني مي دانست :
« وقتي اوضاع زمانه آن گونه شود كه شناخت حق از باطل دشوار و صعب گردد. اصلي ترين وظيفه رهبر ديني نشان دادن صراط مستقيم و مبارزه با انحرافها و تحريف هاست . » (3 )
به اعتراف همگان در ميان عالمان و دانشوران آن دوره شهيد مطهري تنها كسي بود كه روي جريانهاي تحريف گرا و التقاطي حساس بود و يك تنه مبارزه با آنها را آغاز كرد.
رهبر معظم انقلاب مي گويد :
« در مورد مبارزه با التقاط به نظر من (شهيد مطهري ) نقش اول و درجه يك را دارند... ما بايد اعتراف كنيم كه ايشان بعد از امام بيش از همه حساسيت نشان داد ... » (4 )
شهيد مطهري خطرآفريني و ويران گري جبهه تحريف گري و تفسيرهاي منحرفانه را بيش از قدرتهاي بزرگي چون آمريكا و شوروي مي دانست :
« خطري كه امروز اسلام را تهديد مي كند تنها آمريكا و شوروي نيستند... خطر مهم و حساس تحريف و تفسيرهاي منحرفانه از احكام اسلام است . » (5 )
از اين روي با تيزبيني ويژه خود همه ديدگاهها را كه در كتابها جزوه ها و روزنامه ها و مجله ها و... عرضه مي شد و به سوي ذهنها پرتاب مي شد دقيق و عميق مطالعه ميكرد. هر كجا ردپايي ولو نامرئي از تحريف و التقاط ديني مي يافت بدون مسامحه در برابر آن مي ايستاد و به نقد و بررسي مي پرداخت .
در مقدمه كتاب عدل الهي به روشني اعلام مي دارد : سمت و سوي نگارشهايش بيش تر از مبارزه با انحرافها و كژانديشيهاست :
« اين بنده از حدود بيست سال پيش كه قلم به دست گرفته مقاله يا كتاب نوشته ام ... ادعا دارد... تا حدي كه برايش مقدور است ... حقايق اسلامي را آنچنان كه هست ارائه دهد. صرفا " نمي تواند جلو انحرافات عملي را بگيرد باري حتي الامكان با انحرافات فكري مبارزه نمايد . » (6 )
اين دغدغه خاطر استاد سبب شده كه در ميان گزاره هاي اساسي دين به كم تر گزاره اي برمي خوريم كه دست تحريف آن را آلوده باشد و استاد مطهري به گونه اي در سخنرانيها و آثار پربركت خود به پيرايش آن نپرداخته و غبار تحريف از چهره آن نزدوده باشد(7 )
پاورقي :
.1 بحارالانوار علامه محمدباقر مجلسي ج .116 14 موسسه الوفا بيروت .
.2 مطهري مطهر انديشه ها محمدحسين واثقي راد ج 166 1 دفتر تبليغات به نقل از پيام انقلاب شماره .34 31
.3 پيرامون انقلاب اسلامي مرتضي مطهري 182 صدرا .
.4 مطهري مطهر انديشه ها ج .233 1
.5 مطهري مطهر انديشه ها.134
.6 عدل الهي مرتضي مطهري 10 صدرا .
.7 طلايه دار صبح دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم 156 ـ.154
متفكر شهيد استاد مرتضي مطهري :
وقتي اوضاع زمانه آن گونه شود كه شناخت حق از باطل دشوار و صعب گردد اصلي ترين وظيفه رهبر ديني نشان دادن صراط مستقيم و مبارزه با انحراف ها و تحريف هاست
شهيد مطهري از سويي از سرچشمه زلال و گواراي معارف اسلامي سيراب شده بود و از ديگر سوي با انديشه ها ايدئولوژي ها مكتب هاي مطرح در جهان آشنايي ژرف و همه سويه داشت . او با اين ويژگي هاي برجسته و استعداد و نبوغ ذاتي و پشتكار و تلاش سرسختانه زمينه لازم را براي آشنايي نسل زمان با اسلام و زدودن تحريف از پيكره دين فراهم ساخت