بخش دوم و پاياني مجيد زندي
يك پسر جوان براي شروع ازدواج بايد علاوه بر داشتن شغل خوب و درآمد كافي سند ششدانگ منزل مسكوني هم به نامش خورد. و خودرويي شيك زيرپايش بوده باشد! و دختر خانم هم بايد حداقل 5 برابر قيمت تمام دارايي هاي شوهر مهريه داشته باشد و آنچنان جهيزيه اي با خود به خانه بخت بياورد كه با دارايي هاي شوهر برابر مي كند!
انتظارات و توقعات فوق چندان با اغراق همراه نيست حال اگر كسي ندارد تكليفش جداست اما سطح فرهنگي جامعه ما چنين انتظاري از دختر و پسر جوان دارد كه ريشه بسياري از مشكلات قبل هنگام و پس از ازدواج محسوب مي شود.
لحظه اي ديگر مطالب فوق را مرور كنيم و از خود بپرسيم اگر چنين امكاناتي براي زوج هاي جوان فراهم شود آيا خواسته هاي مادي آنها تمام خواهد شد ! عروس چنين خانواده اي مي تواند نرفتن به حداقل سه سفر خارجي را ملاك بي محبتي شوهرش تلقي كند و آغاز اختلافي باشد كه در نهايت مي تواند به طلاق و جدايي ختم شود. و در مقابل هم بي احترامي فرضي خانواده عروس مي تواند مستمسكي براي لجبازي و كينه جويي دامادي شود كه آن نيز پايان تلخي كمتر از جدايي ندارد!
به توجيه اشتباه ديگري كه سبب اختلاف مي شود توجه كنيد عروس خانم به آقا داماد مي گويد به هر اندازه اي كه دوستم داري بايد براي عروسي من تالار مجلل اجاره كني !! در اين شرايط سخت داماد بخت برگشته اگر بگويد دوستت دارم كه بايد زير بار سنگين تهيه تالار مجلل هم برود و اگر غير از اين باشد كه ...
چه مي خواهم بگويم متاسفانه ملاك هاي ازدواج مسيرهاي غلطي را طي مي كند و اين عارضه تقريبا همه گير شده است . واقعا اگر جوانان ما در ابتدا با چنين امكاناتي زندگي جديد خود را آغاز كنند ديگر خواسته هاي جديد مادي نخواهند داشت زندگي آرام خود را ادامه خواهند داد آيا چنين جواني با چنين امكاناتي به دنبال كار و تلاش خستگي ناپذير خواهد رفت
واقعا هدف ازدواج چيست آيا داشتن خانه ماشين و شغل هدف اصلي زندگي است اگر هدف زندگي به داشتن خانه و غذا و خودرو است كه اين نيازها هم در خانه پدري براي دختران و پسران جوان فراهم بود در حاليكه به تعبير اسلام در ازدواج شخصيت انسان كامل مي شود و زوج ها پوشاننده و برطرف كننده معايب همديگر خواهند شد و با ازدواج است كه به تكامل مي رسند.
انسان مجرد حتي اگر به سن چهل و پنجاه سالگي هم برسد باز ناقص است زيرا انسان ذاتا اجتماعي خلق شده و خلقت او نيز به همراه زوج بوده است . در چنين شرايطي است كه جوانان تازه ازدواج كرده در قالب هويت جديدي ظاهر مي شوند كه كار و تلاش فراوان و اصلاح فكر و روان را يكي از نشانه هاي آن است كه به همراه خود مي تواند جامعه را هم به پيش ببرد. چه مي دانيم شايد يكي از هدف هاي اصلي ازدواج علاوه بر تكامل فرد تكامل و پيشرفت مادي و معنوي جامعه هم بوده باشد ـ كه يقينا هم هست ـ در حاليكه در جامعه ما ازدواج به اشتباه در بسياري موارد موضوعي فردي تلقي مي شود اما مسايل فردي جزيي از كل ازدواج است كه علاوه بر ادامه حيات جسماني ادامه حيات مادي و معنوي بشر را هم با خود دارد.
در اين زمينه خانم فاطمه بلغاني مسئول واحد خواهران نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه علوم پزشكي تهران مي گويد : ازدواج يك نياز فطري و ضرورت حيات اجتماعي است ازدواج يك امر پسنديده است كه مطابق با طبيعت فطرت شرع حافظ بقاي نسل بشر است كه هر چه زودتر و بهنگام بايستي به آن پرداخت . نظام خلقت الهي بر زوجيت همه پديده ها و ازدواج بهنگام همه پسرها و دخترها استوار است ازدواج محبوب ترين بناي گستره هستي در پيشگاه خالق زوج آفرين است لذا هرگونه تعريق عمدي در زوجيت جوانان عواقب جدي خود را در بردارد.
وي درباره علت اين تعويق ازدواج مي گويد : متاسفانه علت هاي مختلفي در اين تاخير مطرح است يكي از اين علل ها و نگراني ها مباحث اقتصادي و كمبودهاي مادي است در صورتي كه بيش از آنكه مباحث اقتصادي در اين تاخير نقش داشته باشند باورهاي غلط فرهنگي است . امام صادق عليه السلام مي فرمايد : هركس به خاطر نگراني هزينه هاي زندگي مشترك ازدواج نكند نسبت به خداوند رازق بدگمان گشته است چرا كه خداوند منان مي فرمايند ازدواج كنيد اگر فقير و تهيدست باشيد پروردگار متعال از عنايت خود بي نيازتان گرداند.
خانم بلغاني ادامه مي دهد : قداست ازدواج و تحكيم بنيان خانواده در جامعه ديني و اسلامي هميشه مورد توجه بوده است و همه اركان جامعه اسلامي بايستي بكوشند براي بهره مندي جامعه از خانواده سالم و متعالي آن گونه كه شايسته است به آن بپردازند. با توجه به توصيه هاي مقام معظم رهبري در سياست كلي برنامه چهارم منطبق با سند چشم انداز بيست ساله مبني بر « تقويت نهاد خانواده » و نقش اين نهاد در توسعه و سازندگي كشور لازم است كه برنامه ريزي كشور خانواده محور باشد و اصلاحات واقعي كشور بر پايه اصلاح خانواده صورت گيرد.
مسئول كميته ازدواج و خانواده وزارت علوم تحقيقات و فناوري مي افزايد : هم اكنون خودخواهي ها بجاي خداخواهي تجمل گرايي به جاي زندگي آسان ساده صميمي فرزندسالاري بجاي حق سالاري و شايسته سالاري و فاصله افتادن بين اعضاي خانواده با استفاده غيرصحيح و بدون آموزش از كامپيوتر تلويزيون ماهواره و... نداشتن مسكن و شغل مناسب رسوخ فرهنگ هاي غربي در بين خانواده ها و برخي روابط خارج از چارچوب خانواده در بين دختران و پسران و... طي سالهاي اخير از عواملي است كه در كاهش ازدواج و حتي افزايش آمار طلاق ها در بين خانواده ها نقش اساسي داشته است .
وي ادامه مي دهد : تهاجم فرهنگي غرب حول محور خانواده در روابط جنسي ترويج بي حيايي بي عفتي و دوري از دين از نكاتي است كه مسئولين و خانواده ها بايد به آن بعنوان يك هشدار نسبت به از بين رفتن نهاد خانواده ـ عوامل اصلي طلاق ـ توجه نمايند.
وي مي گويد : لازمه آن حركت جدي مسئولين فرهنگي در همه زمينه ها به خصوص فراگير شدن آموزش هايي با نگرش اسلامي در مبحث خانواده قبل حين و بعد از ازدواج مي باشد با آموزش و آگاهي هاي لازم نقش بزرگ و مهمي را مي توان در پايداري و استحكام خانواده و جلوگيري از طلاق هاي عاطفي و قانوني ايفا كرد.
خانم بلغاني مي افزايد : اين آموزش ها در تمامي قشرها و هر سطحي به شكل مناسب مي بايست طراحي و برنامه ريزي شود. در مدارس دانشگاه ها خدمت سربازي صداوسيما با آموزشهاي كارگاهي و هنري در دفاتر رسمي ازدواج با تهيه و ارائه مجموعه هاي آموزشي با مضامين ديني و كاملا كاربردي و متناسب با نياز خانواده هاي ايراني و با توجه به مسايل امروزين در اختيار همسران جوان قرار گيرد.
اين كارشناس امور خانواده ادامه مي دهد. مي توان با عزم راسخ خود كارهاي مناسبي را در امر ازدواج انجام داد ولي نيازهاي جوانان بسيار جدي است و بيش از اين بايستي كاركرد و به فرمايش رهبر معظم انقلاب اسلامي بايد الگوي خانواده ايراني ـ اسلامي سنت ازدواج ساده و آسان ترويج ازدواج بهنگام ترويج محافل ديني در خانواده ها و تربيت ديني فرزندان به عنوان نمونه هايي از فرهنگ غني اسلامي در ميان مردم گسترش يابد. و اين مهم جز با حمايت دولت آموزش و آگاهي بخشي در بين جوانان و خانواده ها ميسر نمي شود.
دكتر عليرضا عصارنيا معاون فرهنگي ـ اجتماعي سازمان ملي جوانان اما در اين زمينه مشكلات فرهنگي را مهمترين علت افزايش سن ازدواج و حتي عدم ازدواج معرفي مي كند و مي افزايد : ما به همين دليل هميشه بايد به اصل مساله ازدواج تاكيد كنيم و اگر ازدواج آگاهانه به هنگام و ساده باشد 50 درصد از مشكلاتي كه در نهايت مي تواند منجر به پديده شوم طلاق هم شود كاهش مي يابد .
وي مي گويد : ما به هيچ وجه اعتقاد نداريم جوان ها به اين دليل كه ازدواج موضوعي ترسناك براي آنها شده پس به سمت ازدواج نمي روند جوان ها علاقمندترين طبقه براي ازدواج هستند اما شرايط براي آنها مهيا نيست كه اگر ما شرايط فكري و فرهنگي را فراهم كنيم ازدواج ها رخ مي دهد و مشكلات اقتصادي هم فقط مربوط به امروز و ديروز و كشور ما و... نيست هر نقطه اي در جهان جوانان دلايلي براي مشكلات زندگي دارند اما صرفا به دلايل اقتصادي ازدواج را به تاخير نمي اندازند يا از آن فاصله نمي گيرند.
وي مي افزايد : ما براي اين فرهنگ سازي نياز به سه راهبرد اساسي داريم كه به مدل سازي نهادسازي و الگوسازي معروف هستند و به همين دليل هم اول ذي الحجه سالروز ازدواج اميرمومنان علي (ع ) با حضرت فاطمه زهرا(س ) به عنوان روزي معرفي شدكه يك ازدواج موفق و متعالي در فرهنگ اسلامي پيش روي جوانان كشورمان قرار گرفت .
دكتر عصار نيا با اشاره به اينكه هم اكنون حدود 14 ميليون جوان مجرد در آستانه ازدواج در كشور داريم ادامه مي دهد : يكي از عوامل تاخير در ازدواج جوانان گسترش باورهاي غلط است كه تقويت مراكز مردمي و گسترش فعاليت مراكز مشاوره و همكاري رسانه هاي گروهي به ويژه صداوسيما مي تواند تا حدود بسيار زيادي با فراهم كردن زمينه ازدواج آگاهانه ساده و پايدار جوانان مجرد را به سمت تاهل تشويق كرد.
وي مي افزايد : تجربه نشان داده است كه صرفا امكانات مادي نمي تواند بر مشكلات جوانان قبل و بعد از ازدواج فائق آيد. زيرا موانعي نظير مهريه هاي زياد چشم هم چشمي تجملات و توقعات بي جا امروزه سبب دلسردي جوانان شده است .
وي ادامه مي دهد : ما در راستاي معرفي جوانان موفق هفته جاري جشنواره ملي مطلع عشق را در 30 استان كشور برگزار كرديم كه طي آن علاوه بر جوانان موفق در زمينه ازدواج از مولفان توليدكنندگان فرهنگي اساتيد دانشگاه روحانيون و مبلغان خيرين ارائه كنندگان آموزش هاي ازدواج و خانواده ها به ويژه موسسات غيردولتي مشاوران دستگاههاي دولتي موفق و صاحب ابتكار در امر ازدواج تقدير شد.
دكتر عصارنيا ادامه مي دهد : متاسفانه در كشور ما بحث وساطت براي همسريابي ضعيف شده است در حاليكه در گذشته بزرگترهاي فاميل هم اين كار را نه دخالت در امور جوانان بلكه همراهي آنها براي گذر از يك مرحله حساس در زندگي تلقي مي كردند كه به نظر مي رسد اين بعد از مسائل اجتماعي هم نيازمند رويكرد دوباره است .
وي مي افزايد : مساله ازدواج داراي دو بخش فردي و اجتماعي است و جوانان هم نبايد پيشنهاد ازدواج از سوي فاميل و آشنا را دخالت به شمار آورند زيرا براساس سفارش هاي شرعي و ديني جنبه هاي اجتماعي ازدواج بر عهده همه افراد و حتي دست اندركاران دولتي است .
آقاي ستار هدايت خواه مخبر كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي هم درباره موانع ازدواج آسان براي جوانان در كشور مي گويد : ما در كميسيون فرهنگي مجلس اين موضوع را بررسي كرديم و مجلس هم آن را قانون تبديل كرده است كه رفع موانع ازدواج در آن مطرح شد از جمله اينكه امكانات اوليه براي ازدواج مهريه سنگين و نداشتن امكانات خانوداه دختر براي تامين آن نداشتن شغل و در امر مناسب و نداشتن مسكن كه جزو موانع اقتصادي بوده است .
وي مي افزايد : اما مهمتر از موانع اقتصادي موانع فرهنگي است كه نمي توان آن را ناديده گرفت و اين موانع هم به جامعه هم به خانواده ها و هم به خود جوانان باز مي گردد. از جمله موانع فرهنگي توقعات زيادي است كه درباره ماديات مي شود و جزوي از فرهنگ ازدواج شده است . زيرا اين توقعات هم در خانواده دختر و پسر و هم در ميان خود جوانان افزايش يافته است .
وي مي گويد : جوانان چه دختر و چه پسر اگر به موقع ازدواج نكنند دچار اختلالات روحي و رواني مي شوند كه نيازهاي جنسي تنها بخشي از اين نيازها محسوب مي شود زيرا اين همدلي و همدمي زوج هاي جوان است كه سنگ بناي زندگي با دوام و شيرين را فراهم مي آورد و زندگي سالم سبب آرامش رواني در جامعه هم مي شود كه با خود پيشرفت و توسعه فرهنگي اجتماعي اقتصادي و... جامعه را هم بر همراه دارد.
اين نماينده عضو كميسيون فرهنگي مجلس با اشاره به سخنان شهيد مطهري مي گويد : ايشان يكي از بخش هاي مربوط به تربيت را ازدواج مي دانستند و تاكيد مي كردند كه تاثيري كه ازدواج بر رشد و تكامل آدمي دارد آنقدر منحصر به فرد است كه هيچ چيزي ديگري جايگزين آن نمي شود و حتي نماز شب و عادات و كار و... نمي تواند جاي آن را بگيرد.
وي مي گويد : به نظر من عدم درك صحيح از ازدواج سبب شده كه خواسته هاي غريزي و جنسي از سوي عده اي ملاك ازدواج مطرح شود كه خداي نكرده با انحرافات اخلاقي يا تامين اين نياز به دليل مشكلاتي كه در ازدواج هست هيچگاه به سمت ازدواج نروند در حاليكه اگر ذهن جوان و افراد جامعه اصلاح شود كه ازدواج صرفا تامين نيازهاي جنسي نيست بخشي از افراد كه علاقه اي به ازدواج ندارند رفتار خود را اصلاح مي كنند.
آقاي هدايت خواه مي گويد : اگر نياز نباشد آدمي تلاش نخواهد كرد و تجربه نشان داده كه اگر جوان احساس بي نيازي كنند به سمت انحرافات مي روند و خوشي و تجملات بي انتها آن ها را به بي راهه خواهد كشاند كه يكي از عيش و نوش هاي بي ريشه و اساس اعتياد به مواد مخدر و مشروبات الكلي است كه بشر قرن معاصر گرفتار آن شده است .
وي يكي ديگر از موانع ازدواج را ادامه تحصيل معرفي مي كند و مي افزايد : اين در حاليست كه تحقيقات انجام شده نشان مي دهد دانشجويان متاهل در تحصيل و تحقيقات علمي موفق تر هستند.
وي عدم كمك پدر و مادر به زوج هاي جوان دانشجو را يكي ديگر از اين موانع مي داند و مي افزايد : پدر دختر نبايد فكر كند حال كه دخترش ازدواج دانشجويي كرده هيچ تعهدي نسبت به دخترش ندارد او بايد فكر كند كه دخترش كماكان دانشجو و در خانه پدر است تا اين زوج جوان بتوانند به مرور روي پاي خود بايستند.
وي مي افزايد : اگر دقت كرده باشيم عمده مشكلات موجود در ازدواج جوانان مشكلات فرهنگي است كه حتي آفتهايي در آن بخش مربوط به اقتصاد خانواده و جود دارد كه اگر برطرف شود زندگي جوانان شيرين تر خواهد شد.
وي مي افزايد : مجلس در همان قانون تصريح كرده كه علاوه بر رفع موانع اقتصادي كه اولويت در وام و اشتغال تامين مسكن موقت و پرداخت كمك هزينه زندگي به زوجيني كه هيچكدام شاغل نيستند به مدت دو سال به صورت وام قرض الحسنه و...جزيي از آن است كه البته اجرايي نشده ـ و در ابعاد فرهنگي هم مواد و تبصره هاي فراواني متن قانون مجلس را تشكيل مي دهد كه آموزش جوانان از اركان اصلي آن محسوب مي شود.
آقاي هدايت خواه ادامه مي دهد : محدود كردن شرط ازدواج با داشتن مسكن و ماشين با آموزه هاي ديني هماهنگ نيست زيرا در روايت هست كه جواني خدمت پيامبر(ص ) رسيد و از فقر و نداري گله و شكايت كرد پيامبر(ص ) فرمود برو ازدواج كن ! آن جوان تعجب كرد و گفت كه من ندارم كه خودم را اداره كنم اما پيامبر دوباره مي فرمايند برو ازدواج كن ! بعد آن جوان به خودش نهيب زد كه پيامبر حكيمانه سخن مي گويد و به توصيه پيامبر عمل كرد و اتفاقا موفق هم شد و خدمت رسول اكرم (ص ) رفت و پس از شكر خدا اعلام كرد به سفارش شما عمل كردم و هم زن خوبي نصيب من شد و هم از فقر و نداري نجات پيدا كردم !
مخبر كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي با اشاره به آيه قرآن كه بر نترسيدن از فقر براي ازدواج سفارش مي كند مي افزايد : در ذيل همين آيه خداوند باري تعالي اعلام مي كند كه اگر كسي به دليل فقر ازدواج نكند به خدا سو ظن دارد. زيرا خداوند ازدواج را كار مقدس شمرده است كه آنهايي كه به پروردگار تعبد دارند به آن روي مي آورند. و خداوند هم باتعهدي كه براي خود اعلام كرده به فضل خود آنها را بي نياز خواهد كرد.
متاسفانه مدت هاست در كشور ما ملاك هاي واقعي ازدواج از مسير اصلي خود منحرف شده است . براي مقابله با اين انحراف عزم مردمي ـ دولتي مي خواهد كه آب رفته را به جوي بازگردانيم در غير اينصورت شرايط ازدواج روز به روز سخت تر خواهد شد
ستار هدايت خواه مخبر كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي : محدود كردن شرايط ازدواج به مسايل مادي و جنسي دوري از فضل پروردگار است زيرا خداوند ازدواج را امري مقدس دانسته است و كسي را كه به دليل فقر و نداري از ازدواج سر باز زند از فضل و رحمت خدا بي بهره خواهد شد
خانه فاطمه بلغاني مسئول واحد نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه علوم پزشكي تهران : هم اكنون خودخواهيها به جاي خداخواهي تجمل گرايي به جاي زندگي آسان ساده و صميمي فرزند سالاري به جاي حق سالاري و شايسته سالاري فاصله گرفتن اعضاي خانواده با هم به دليل استفاده غير صحيح از كامپيوتر تلويزيون ماهواره و... نداشتن مسكن و شغل مناسب رسوخ فرهنگ غربي و برخي روابط خارج از چارچوب خانواده بين دختران و پسران از عوامل اصلي كاهش ازدواج و افزايش طلاق است
دكتر عليرضا عصارنيا معاون فرهنگي ـ اجتماعي سازمان ملي جوانان : اگر ازدواج آگاهانه به هنگام و ساده باشد 50 درصد از مشكلاتي كه ممكن است در زندگي منجر به بروز پديده شوم طلاق شود كاهش مي يابد