ناهيد جعفر پوركامي
خواستم يادتان بيندازم فاميل داريد. سال هايمان عيد دارند و هنوز لوازم التحريرها كارت پستال و پاكت و تمبر مي فروشند.
خواستم يك كم اين صندوق هاي زرد دوست داشتني را از غربت در بياورم . اميدوارم اين يك كم از رويا در واقعيت « خيلي زود » محقق شود.
مدتهاست كه براي خيلي هايمان پست خاطره شده است . مگر اينكه گاهي خواسته باشيم بسته اي را با ترس و دلهره براي شخصي بفرستيم و سراغ پست پيشتاز رفته باشيم و خلاصه كارمان را راه انداخته باشد اما دوباره فراموشش كرده ايم .
آخرين باري كه به اداره پست محل رفتم شش سال پيش بود. براي ارسال مدارك شركت در كنكور. بعد هم فقط گاهي از كنارش رد مي شوم وبي اختيار نگاهم به آدم هايي مي افتاد كه شايد براي همين دلايل كوچك به آنجا آمده بودند.
اصلا تا همين دو ـ سه روز پيش اگر از من مي پرسيدند صندوق پست كجاست شانه هايم را بالا مي انداختم و مي گفتم مگر هنوز صندوق پست هست من كه نمي دانم !
بله همين قدر امروزي شده ام كه مي بينيد و شما هم شده ايد و خوش به حالتان اگر نشده ايد ولي مي دانم كه اكثرتان وقت نداريد سربخارانيد! چه برسد به اينكه به رسم قديم لااقل عيد به عيد چند كارت پستال ناقابل بخريد و پشتشان قربان صدقه نزديكان برويد و بفرستيدشان تا بدانند به يادآنها هستيد و آنها هم در مقابل چيزي بفرستند.
دريغ دريغ كه جز مرسوله هاي تبليغاتي و قبض آب و برق گاز و تلفن چيزي فراي كاغذهاي سياه شده از مركب چاپ در رنگ هاي متنوع به در خانه هاي ما نمي رسد كه دستخطي داشته باشد مملو از دوست داشتن و نتيجه اي در برداشته باشد به گوارايي « از ياد يك دوست نرفتن »
چقدر هزينه هاي خوشبختي را زياد كرده ايم . چقدر كارت هاي پستال مغازه ها يك دفعه رنگ و رو رفته شدند و جايشان را دادند به كارت هاي فرم زده با پس زمينه هاي عموما سياه و قلب هاي تيرخورده و... اما در تصويري سياه و سپيد و آن هم ملزوم ديدارهاي دلهره انگيز بي سر و ته شد. از ياد برديم كه وقتي آشنايي مي يابيم كنار شماره تلفن جديدش نشاني تازه را هم بگيريم . حالا ايميل هست . حالا به جاي نشاني سايت هم مي شود داشت ! حالا وبلاگ هست فقط فرقش با قديم اين شده كه اگر آن وقت ها دلت مي گرفت و بغض گلويت را مي فشرد و مي خواستي خفه شي يك كلون را كه سه بار مي زدي كسي رويت دري باز مي كرد و احوالت را مي پرسيد اما حالا چه بايد منتظر نشست تا روزي كه رفيقمان عزيزمان برود. آن لاين شودو بغضت را در سايزهاي مشخص كلمات اينترنتي بخواند. بگذريم كه آن وقت كه او مي خواند تو كجايي و بغضت كجاست و آن وقت داري دنبال كلون خانه يا سايت كدام رفيق عزيز ديگري مي گردي بگذريم و مي خواهم بگويم با پست مي توان بسياري از كارهاي روزانه خود را انجام دهيد و تا اين حد خود را گرفتار دود و دم و خيابان و ترافيك نكنيم .
مهرانگيز مهدي نژاد مسئول يكي از دفاتر پستي در تهران است . زني مهربان خوش صحبت و خونگرم كه پرسش هاي ارباب رجوع را با خوشرويي پاسخ مي دهد.
به عقيده او مردم زياد از پست استفاده مي كنند و اين را به خاطر ارزان بودن خدمات پستي مي داند. مي گويد : « آلان وقتي سوار تاكسي بشوي حداقل 100 تومان را بايد بپردازي اما يك نامه را به صورت معمولي حتي اگر براي شهرستان ها باشد با 70 تومان مي شود پست كرد.
او زياد نامه نمي نويسد و فكر مي كند وقتي از صبح تا شب وقتش را در دفتر پست مي گذراند ديگر زماني براي اين كار باقي نمي ماند. يا پست الكترونيكي هم رابطه اي ندارد . مي گويد : با آمدن پست جواب قبول شركت ها سازمان ها و موسسات و جاهاي E - mail حتي با ديگر 100 هزار تا 200 هزار تا نامه مي فرستند كه اين كار بابستن قرارداد انجام مي شود و كار اينترنت را تا حدودي خوانده است .
هيچ نامه اي باز نمي شود
خانم مهدي نژاد مي گويد : « هيچ كس اجازه ندارد نامه اي را باز كند. حتي اگر كسي چيزي را به اشتباه در صندوق بيندازد هيچ يك از كارمندان ما نمي توانند در آن را باز كنند مگر اينكه از دادستاني نامه بيايد و دستور داده شود كه نامه را باز كنيد »
او كار پست را خيلي دقيق مي داند. حتي اشتباهي را كه گاهي برخي از پستچي ها مرتكب مي شوند احيانا يكي از قبض ها يا نامه ها را به اشتباه مي برند تقصير مشتري است . چون گاهي يك رقم كدپستي يا شماره پلاك را اشتباه مي نويسند اما اشتباه كردن خود پستچي از موارد نادري است كه به خاطر زياد بودن حجم كار و مسيرهايي است كه او طي مي كند. »
روش پستي بهتر.
فرد مي تواند براساس نظر خود يكي از روش هاي پستي را انتخاب كرد. ملاك مورد نظر در اين انتخاب مي تواند قيمت سرعت و ويژگي هاي آن روش خاص باشد. مثلا براي فرستادن يك نامه بيست گرمي مي شود از راه هاي مختلفي اقدام كرد. پست پيشتاز يكي از انواع روش هاي پستي است كه سرعت آن مورد نظر است . روش ديگر پست سفارشي است كه براي آن قبض دريافت و رسيد صادر مي شود و مي توان رسيدن نامه به مقصد را از اين طريق پيگيري كرد. پست عادي هم كه ارزان ترين راه است قبض ندارد و نمي توان آن را پي گيري كرد و در ارسال هاي بين شهري 36 تا 48 ساعت و در ارسال هاي شهرستاني پنج تا شش روز طول مي كشد . البته در روش پستي جواب قبول هم از قبل قرارداد بسته مي شود و هزينه اي براي فرد ندارد و فقط بايد آن پاكت را داخل صندوق پست بيندازد و يا به باجه تحويل بدهد چون تمام هزينه پستي براساس قرارداد پرداخت شده و حتي نياز به چسباندن تمبر هم ندارد و شركت هاي خدماتي بزرگ هم مي توانند از اين طريق كالاهاي خود را براي مشتريان بفرستند.
حتما براي همه ما پيش آمده كه گاهي به جاي دريافت بقيه پول از يكي از باجه هاي پستي پاكت نامه و يا تمبر دريافت كنيم . خانم مهدي نژاد علت اين امر را كمبود پول خرد مي داند و مي گويد : « دولت بايد پول خرد بزند حتي بانك هم به ما پول خرد نمي دهد كه به مشتري بدهيم و ما مجبوريم در عوض بقيه پول او پاكت يا تمبر تحويل بدهيم .
پست و ديگر مراكز
شركت پست در ايران براي راحت تر كردن كار مردم و همينطور كم كردن كار سازمان ها و مراكز مختلف البته قسمتي از كار آنها را برعهده گرفته است . از جمله مي توان به كار اين شركت در زمينه ثبت نام متقاضيان تلفن همراه اشاره كرد.
مسئول دفتر پستي به تجربه كاري سختي كه در اين مورد داشته اشاره مي كند و مي گويد : « خيلي سخت بود يك كار پر دردسر. آخر وقت ها ميلياردها ريال چك وجود داشت كه بايد ثبت مي شد بعد از هر منطقه مي آمدند و اينها را مي بردند حتي روي زمين جا براي راه رفتن نبود شروع ساعت كاري از هفت و سي دقيقه صبح است ولي ما از پنج و سي دقيقه هم كه شروع مي كرديم تا زودتر تمام بشود فايده نداشت . من بيست روز خانه نرفتم بعضي ها 40 تا 50 تا حتي 100 يا 200 خط ثبت نام مي كردند . يك روز مردم اينقدر زياد بودند كه بيرون نمي رفتند. هر چه اصرار مي كرديم كه فردا بيايند فايده اي نداشت براي همين مجبور شدم آژير خطر را بزنم تا بروند. يكبار هم پليس 110 را خبر كرديم وگرنه نمي رفتند .
افرادي كه كنكوري اند يا يك كنكوري در خانه دارند هم از ديگر مخاطبان شركت پست به حساب مي آيند. توزيع و فروش دفترچه هاي ثبت نام در آزمون دانشگاه ها را هم پست برعهده دارد. اگر از اين دسته ايد با فاصله هاي اندك آگهي ها و تبليغات موسسه هاي آموزشي به در خانه شما مي آيد تعجب نكنيد چون اين موسسات با پرداخت هزينه اي به شركت پست كه نشاني همه داوطلبان كنكور را دارد مي تواند آگهي هاي خود را براي متقاضيان شركت در كنكور ارسال كند.
كار توزيع كوپن و فروش مدارك مربوطه به گذرنامه را هم پست انجام مي دهد اشتباه نكنيد هنوز تمام نشده . ارسال قبض هاي آب و برق و گاز كارت پايان خدمت بيمه نامه كدملي و خيلي موارد ديگر حتي خواندن كنتورهاي گاز هم به شركت پست محول شده است .
مرسولات پستي
مرسولات پستي تمام آن چيزهايي اند كه از طريق پست ارسال مي شوند. گاهي به خاطر اشتباه بودن نشاني گيرنده و فرستنده مرسوله پستي به مقصد نمي رسد و به همين صورت وقتي برگشت مي خورد نشاني درستي براي فرستنده نامه وجود ندارد و به دست او هم نمي رسد. در اين مواقع آنچه كه ارسال شده اعم از نامه يا هر بسته پستي ديگر به صندوق هاي پست مخصوص در مركز مناطق كه صندوق پست غيرقابل توزيع نام دارد فرستاده و در آنجا نگهداري مي شود. ممكن است بعد از مدت ها فردي مراجعه كند و با توضيح دادن در مورد محتواي مرسوله خود آن را در بخش صندوق پست غيرقابل توزيع پيدا كند.
اجناس و اشيا را نمي توان درون پاكت قرار داد چرا كه پاكت فقط جاي نامه عكس بروشور و روزنامه است . براي ارسال اشيا و اجناس از پاكت ها و بسته بندي هاي مخصوص استفاده مي شود. مرسولات بالاي ده كيلوگرم بايد تسمه كشي شوند و اين به خاطر اين است كه بسته پستي نبايد لق باشد و صدا بدهد. مطبوعات هم به صورت چهار نخ و طوري كه مشخص باشد مطبوعات است بسته بندي شود و مهر مخصوص روي آن مي خورد.
كدپستي

در بسياري از مواقع نياز به پيدا كردن كدپستي بيشتر مي شود. موقع فرستادن مدارك مورد نياز براي ثبت نام در كنكور يا هنگام فرستادن يك بسته پستي به صورت سفارشي اين نياز مشهودتر است اما آنچه مهم است اينكه بدانيم كدپستي را از كجا مي توانيم پيدا كنيم .
خانم مهرانگيز مهدي نژاد در اين مورد توضيح مي دهد : واحدهاي مختلف كد گذاري ايجاد شده اند. شش نوع شماره تلفن براي پرسش درباره كدپستي وجود دارد كه يكي از آنها 140 است علاوه بر اين در قسمت سمت راست قبض هاي تلفن كدپستي درج شده است .
امروزه كارهاي پستي از طريق كامپيوتر و همراه با كدگذاري هاي لازم صورت مي گيرد.
خاطره هاي زيادي از كار در اداره پست دارد و هيچ وقت يادش نمي رود : « چندي پيش شخصي يك شيشه كه پر بود از چند سوسك مرده را آورده بود و مي گفت : مي خواهد اين شيشه را بسته بندي و پست كند » !
وقتي دليل كارش را پرسيديم گفت : شيشه را براي يك كار تحقيقاتي به يك آزمايشگاه مي فرستد. با خودم فكر مي كردم چقدر حوصله داشته است كه يكي يكي سوسك ها را گرفته و خشك كرده و انداخته داخل شيشه .
مهرانگيز مهدي نژاد دو سال آخر دبيرستان را در مدرسه پست درس خوانده و ديپلم پست دارد همين مساله باعث شده تا از كارمندان ديگر رده كاري بالاتري داشته باشد. جذابيت كار پست را در اطمينان مردم به پست مي دادند و حقيقتا كارش را دوست دارد. مي گويد : « آنچه اهميت دارد امانتداري است و اين به ما شخصيت و غرور مي دهد. »
مجيد داستاني از سال 1378 كارمند رسمي پست است . او مي گويد كه تقدير زمانه پايش را به اداره پست باز كرد . « فرمي آمد و پر كرديم و مثل كنكور امتحان داديم و بعد از گزينش هم مشغول به كار شديم . » ديپلم تجربي دارد و با اينكه جوان است از نامه رسان هاي قديمي پست به حساب مي آيد.
هر نامه رسان يك دوره آموزشي 15 روزه را در مركز آموزش مي گذارند و بايد از اول با طريقه نوشتن نامه ها ارسال آنها و انواع پست ها و هزينه شان آشنا شوند. در بخش عملي كار قسمت توزيع هر منطقه بخش هاي مختلفي دارد كه يكي از آنها قسمت تجزيه نامه هاست ماموران خاص در اين بخش فعاليت مي كنند كه تا 90 درصد به منطقه خودشان آشنايي دارند . هر منطقه از ناحيه هاي مختلفي تشكيل شد. تجزيه گران نامه ها را در بخش هاي متفاوت از هم تجزيه مي كنند. هر تجزيه گر جمعي از نامه ها را برمي دارد و نامه هاي مربوط به ناحيه خودش را جدا مي كند تا كار تجزيه در قفسه كاملا صورت بگيرد.
نامه رسانان صبح به صبح نامه ها را از قفسه هاي خودشان برمي دارند و توزيع مي كنند. كار معمولا از ساعت هفت و نيم صبح شروع مي شود. نامه رسانان بايد حداكثر تا ساعت نه صبح از اداره بيرون بروند و تا زمانيكه مرسولات صفر بشود و همه نامه ها را به مقصد برسانند به كارشان ادامه مي دهند. البته بعضي از نامه رسانان مثل كساني كه گذرنامه ها را توزيع مي كنند حدود ساعت سه كه گذرنامه ها را دريافت مي كنند كارشان شروع مي شود و گاهي تا ساعت نه شب هم در خيابان ها مشغول توزيعند.
آقاي داستاني اين كار را مثل رانندگي مي داند : « هر نامه رسان بايد كلي بلوك پستي مربوط به خودش را طي كند تا به نقطه اول برسد. بلوك ها كدبندي شده اند و با كدپستي مشخص مي شوند. »
در هر كد پستي 10 رقمي 5 رقم اول نشان دهنده كدپستي بلوك و 5 رقم دوم نشان دهنده جز بلوك و واحد آن است اين كار مثل رانندگي است كه هر چه بيشتر انجام شود فرد مسلط تر مي شود. شايد بشود گفت تا دو ماه اول به صورت كار سخت پيش مي رود اما به مرور زمان پلاك ها در ذهن جا مي افتد و بعد از دو يا سه ماه نامه رسان كاملا با محل آشنا مي شود.
مي گويد : نامه ها را بايد طوري كنار هم قرار داد كه موقع توزيع آنها مسافت كمتري طي شود و وقت كمتري صرف شود و كار با سرعت بيشتري به سرانجام برسد.
غير از توزيع كنندگان امانات كه حجم مرسولاتشان زياد است ساير توزيع كنندگان از موتور استفاده مي كنند. مرسولات در دو طرف خورجين روي موتور در حاليكه به صورت چهار نخ بسته بندي شده اند قرار داده مي شوند و بسته اي كه اول توزيع مي شود به داخل كيف مي رود. اين كار به صورتي انجام مي شود كه خواندن نشاني روي بسته براي توزيع كننده ممكن باشد. كار تخليه صندوق هاي پستي معابر با نامه رسان ها نيست و هريك از آنها مسئول جمع آوري دارد قبلا كار جمع آوري نامه ها با ماشين انجام مي شده اما به تازگي براي اينكه كار با سرعت بيشتري انجام شود از موتور استفاده مي شود.
نامه رسانان هر روز كار مي كنند و فقد جمعه ها تعطيلند.
مجيد داستاني مي گويد : « در صندوق هاي پستي معابر هميشه باز است و كار جريان دارد. اگر نامه رسان ايست كند حجم كاري اش دو برابر ميشود حتي مقداري از نامه ها جمعه عصر مي رسد تا شنبه به كار آنها رسيدگي شود پست در تعطيلات نوروز هم فقط دو روز اول تعطيل است و از روز سوم كار شروع مي شود. اگر كسي هم تقاضاي مرخصي داشته باشد بايد با همكار ديگرش هماهنگي كند تا كارش را انجام بدهد. »
پاي ترافيك به كار در پست هم كشيده شده و معمولا از زماني كه مدرسه ها باز مي شوند تا دي ماه ادامه دارد و دوباره همزمان با ايام عيد نورز ارسال مرسولات پستي بالا ميرود.
آقاي داستاني روزهاي دوشنبه و سه شنبه را روزهاي پركارتري مي داند و ميگويد : « معمولا دوشنبه و سه شنبه ها حجم مرسولات بيشتر است مخصوصا مرسولات خارجي البته من در اين زمينه تحقيقي نكرده ام ولي به نظرم مي رسد كه بخاطر نظارت گمرك باشد. »
وي مشكلات مربوط به كار نامه رسانان را زياد ميداند و اضافه مي كند : « يكي از مشكلات نامه رسانان اين است كه تهران روز به روز وسيع تر ميشود و اين مساله كارپست را مشكل مي كند. مثلا در بعضي جاها چهار تا پلاك با يك شماره وجود دارد و نامه رسان نمي تواند نشاني مورد نظر را پيدا كند.
در بعضي نقاط هم پلاكها تناسبي با هم ندارند و وقت نامه رسان را مي گيرند مثلا پلاك يك خانه 28 است و پلاك خانه كناري اش .1080 آشنا نبودن مردم به نامه نگاري و ارسال مرسولات از مشكلات ديگر است . مردم بايد فكر كنند ميخواهند به يك نفر نشاني بدهند كه به خانه آنها بيايد يعني نشاني روي پاكت بايد كامل و دقيق نوشته شود. امروزه كه خانه ها به صورت برج هاي مسكوني در آمده اند و هيچ كس همسايه اش را نمي شناسد نشاني روي پاكت بايد آن قدر دقيق باشد كه نيازي به برگشت آن نباشد آمار ارسال مرسولات بين المللي تعداد 80 مرسوله براي هر نفر را بيان مي كند در حالي كه در كشور ما به خاطر ناآشنايي مردم اين تعداد به 20 مرسوله هم نمي رسد. »
خاطره خاصي به نظرش نمي رسد و مي گويد : « وقتي حقوق مستمري بگيران را پرداخت مي كني مثلا حقوق يك پيرزن را برايش مي بري و او خوشحال مي شود خاطره خوبي برايت مي ماند اما گاهي وقت ها هم شايد به خاطر رفتار نادرست بحث ميكني و ناراحت مي شوي . »

با رونق گرفتن فعاليت هاي پستي در بسياري از كارهاي خدماتي مي توان كمتر مردم را مجبور ساخت براي كارهاي اداري و شخصي از خانه خارج شوند و گرفتار بروكراسي حاكم گردند. آنها مي توانند با اين كار حتي كاهش ترافيك و آلودگي و تضمين سلامتي خود و همنوعان كمك كنند.
دريغ كه جز مرسوله هاي تبليغي و قبض آب و برق و گاز و تلفن چيزي جز كاغذهاي سياه شده از مركب چاپ در رنگ هاي مختلف به در خانه هاي ما نمي رسد!
در گذشته گاهي در باجه هاي پستي به جاي دريافت بقيه پول پاكت نامه و يا تمبر دريافت مي كرديم اما اكنون ارتباطات الكترونيكي و تلفن همراه جاي پاكت نامه را گرفته است در حاليكه اگر بسياري از خدمات از طريق شبكه پست انجام شود تا حد بسيار زيادي از بار ترافيكي شهرها كاسته خواهد شد
اگر چه امروزه علاوه بر دريافت قبض خدماتي مانند بيمه نامه ها كد ملي كارت پايان خدمت گواهينامه گذرنامه و... از طريق پست انجام مي شود; اما دايره فعاليت پست هر قدر افزايش يابد از سفرهاي غير ضروري مردم كم مي شود
داستاني كارمند پست : گسترش شهرها كامل نبودن نشاني ها و ثبت اشتباه پلاك و همچنين جابجايي پلاكها از سوي شهرداري مناطق از جمله مشكلات پست چي به شمار مي رود كه اجازه نمي دهد مرسولات پستي به درستي به دست افراد برسد
با رونق دادن فعاليت پستي در بسياري از كارهاي خدماتي مردم كمتر مجبور مي شوند در ادارات دولتي گرفتار بروكراسي و نامه نگاري شوند
در دنيا سرانه مرسولات به ازا هر نفر 80 مرسوله است در حاليكه اين آمار در كشور ما به 20 مرسوله هم نمي رسد