سيدحسين اسحاقي
1 ـ عزل كارگزاران ناصالح
منش رفتاري اميرالمومنين علي (ع ) با كارگزاران خود
از نمونه هاي عالي تاكيد عملي امامان معصوم بر لزوم عدالت گستري كارگزار
است . برخوردهاي آموزنده حضرت با برخي از كارگزاران خطاكار حتي در خطاهاي كوچك
از نمونه هاي شايان ذكر در سيره ايشان است
براي مثال مي توان به نامه توبيخ آميز آن حضرت به عثمان بن حنيف
والي بصره به خاطر شركت در مجلس ميهماني يكي از اشراف
بصره اشاره كرد . (1 )
اين گونه دقت و بررسي در عملكرد كارگزاران
از عدالت و سلامت فكري و عملي حكومت حكايت دارد.
درباره كارگزاران حكومت حضرت حجت (ع ) پس از ظهور نيز اوصافي در برخي روايت ها آمده است كه هم نشان از عدالت و تقواي
كم نظير آنان دارد و هم از صلاحيت و تلاش و استقامت آنان سخن مي گويد.
امام سجاد(ع ) درباره ياوران و كارگزاران حضرت حجت مي فرمايد :
هنگامي كه قائم ما قيام كند
خداوند از دل هاي شيعيان ما دفع آفت كند و دل هايشان را چون پاره هاي آهن كند و قوت يك تن از آنان
را همچون قوت چهل مرد سازد و آنان حاكمان الهي بر روي زمين باشند . (2 )
امام صادق (ع ) نيز در توصيف آنان فرموده است :
همانا يكي از آنان
قوت چهل مرد دارد و قلبش از پاره هاي آهن محكم تر است . اگر بر كوه هاي آهن عبور كنند
آنها را (مي توانند از جاي
كنند) و شمشيرها را رها نسازد
جز با رضاي الهي . (3 )
عدالت گرايي در عزل و نصب كارگزاران مهدوي در عصر غيبت صغرا را
از بررسي نوع برخورد آن حضرت با برخي از مسئولان
حكومتي كه كجروي را پيشه كارهايشان ساختند
ميتوان دريافت . براي نمونه
اين روايت كاملا گوياي اين مطلب است :
ابوجعفر محمدبن علي شلمغاني
معروف به ابن ابي الغراقي به عنوان دستيار سومين سفير ناحيه مقدسه ـ حسين بن روح نوبختي ـ
مشغول فعاليت بود. ايشان به ويژه در دوره اختفا و استتار حسين بن روح . نقش اصلي را به عنوان جانشين وي ايفا مي كرد و شيعيان به او
مراجعه مي كردند. ولي شلمغاني با وجود اين سابقه مهم و نيز جايگاه علمي اش
راه انحراف در پيش گرفت و اين امر نه تنها به عزل و
طرد وي انجاميد
بلكه سرانجام به صدور لعن او از سوي ناحيه مقدسه منجر شد . (4 )
2 ـ عدالت اقتصادي
اجراي عدالت اقتصادي به عوامل گوناگوني بستگي دارد كه از مهم ترين آنها
عدالت در بخش توليد و توزيع است . از نشانه هاي
اين گونه عدالت در دولت مهدي (عج )
اين است كه امكانات توليد به طور يكسان در اختيار همگان است و هر فرد مي تواند از نعمت ها و
موقعيت هاي طبيعي براي توليد مفيد بهره بگيرد.
بدين ترتيب
افراد بسياري به حرفه سالم روي مي آورند و هر كس به اندازه همت و توان خود فرصت رشد و پيشرفت مي يابد. البته
اين همه به منظور رفع نيازهاي واقعي جامعه است
يعني توليد در مسير خواست ها و نيازهاي اجتماع . بنابراين
هم توليدكنندگان
بهره مند ميشوند و هم عموم جامعه به رشد و رفاه اقتصادي مي رسند.
در عين حال
از عوامل مهم ظلم هاي اقتصادي
بي عدالتي در زمينه توزيع است . تقسيم ثروت ملي به صورت نابرابر و غيرمنطقي
شكاف طبقاتي گسترده اي را ميان درآمدها ايجاد مي كند. از اينرو
تاثير عدالت مهدوي بر عرصه اقتصادي
تقسيم اموال عمومي به شكل
مساوي در ميان مردم است . پيامبر اكرم (ص ) مي فرمايد :
به مهدي بشارتتان مي دهم
او در ميان امت من برانگيخته مي شود و ساكنان آسمان و زمين از او خشنود خواهند بود. او اموال را به
درستي تقسيم مي كند . مردي پرسيد : مقصود چيست فرمود : (بيت المال ) به شكل مساوي ميان مردم تقسيم مي كند . (5 )
امام باقر(ع ) در روايتي فرموده است : « آن حضرت (اموال را) برابر تقسيم مي كند و ميان همه مردم با نيكوكار و بدكار به عدالت رفتار
مي كند » (6 )
از پي آمدهاي عدالت اقتصادي درجامعه مهدوي
بهره مندي همه افراد جامعه از يك زندگي مادي مطلوب و آبرومندانه است
به
گونه اي كه افراد نيازي به درخواست مال از ديگران نداشته باشند.
زندگي در اين سطح از رفاه
همراه با رشد عقلاني و پاكي درون و ريشه كني صفات رذيله اي چون حرص و طمع از دل و جان
انسان ها
همان حيات طيب است كه خداوند مي خواهد. زندگي اي كه در ساحت آن
رشد و تعالي معنوي مردم بهتر و سريع تر باشد. امام
صادق (ع ) درباره برخورداري مردم از اين سطح زندگي مي فرمايد : هنگام قيام قائم ما
زمين با نور خدايي روشن شود و شما به
جست وجوي اشخاصي برمي آئيد كه مال يا زكات بگيرند و كسي را نمي يابيد كه از شما بپذيرد و مردمان همه به فضل الهي بي نياز
گردند . (1 )
3 ـ عدالت قضايي
در تمامي جوامع بشري
امر قضاوت جايگاهي ويژه دارد. شاهرگ حيات اين دستگاه
اجراي عدالت در آن است . دادگستري نيز تنها
براي گسترش عدل و داد تاسيس شده است .
در عصر حاكميت مهدي (عج )
عدالت در همه زواياي زندگي اجتماعي جريان مي يابد. اين عدالت به دستگاه هاي قضايي هم نفوذ
مي كند و جريان دادرسي را براساس حق و عدل تنظيم خواهد كرد. از برخي روايت ها چنين برمي آيد كه امام مهدي (عج ) در قضاوت
مانند جد بزرگوارش اميرالمومنين علي (ع ) عمل مي كند و براي گرفتن بي كم و كاست حقوق مردم اصرار دارد; حتي اگر حق كسي زير
دندان ديگري باشد
از زيردندان آن غاصب بيروت مي كشد و به صاحب حق بازمي گرداند . (2 )
در زمان حكومت آن دادگستر جهان
چنان عدالت مهدوي همگاني مي شود كه مردگان آرزو مي كنند كه به زندگي بازگردند و از بركات
عدالت او بهره مند شوند . (3 )
امام صادق (ع ) درباره عدالت قضايي در دولت مهدوي مي فرمايد :
دنيا به پايان نخواهد رسيد تا آنكه مردي از خاندان من ظهور كند. وي به شيوه داوود(ع ) حكم خواهد كرد بينه نخواهد خواست و به
هر كس حقش را اعطا خواهد كرد . (4 )
ره آورد چنين داوري عادلانه اي اين است كه حتي اگر مظلومي نتواند براي اثبات حق خود به شاهد و گواهي دست يابد
به سبب
اينگونه قضاوت به حق خود خواهد رسيد.
در انتظار عدالت مهدوي
حضرت مهدي (عج ) كارگزاران ناشايست قضايي را بركنار مي كند و آنان را كه سيرت پسنديده دارند
به كار مي گمارد. شيوه مديريتي
ايشان در بركناري عمال اداري
همانند سيره امام علي (ع ) است . در جامعه مهدوي هيچ گونه نيرنگ بازي وجود ندارد و سيره كارگزاران او
بر مدار عدل و قوانين عادلانه خواهد بود.
امام مهدي (عج ) پس از ظهور خود
عادلانه حكم مي كند و جامعه حكومتي خود را با فرهنگ عدالت پايه ريزي خواهد كرد. در اين
جامعه
عدالت
معيار و ملاك سنجش همه چيز است و همگان بايد خود را با معيار عدالت مهدوي بسنجند و راه صحيح عدل و
سعادت را انتخاب كنند تا ظلم و تبعيض به كلي از جامعه برچيده شود.
عدل موعود
در دعاي امام رضا(ع ) براي صاحب الامر
به گونه اي بسيار زيبا تصوير شده است :
خدايا با قيام او ظلم و ستم را نابود ساز و بميران و عدالت را ظاهر ساز و برفراز آور
با قيام او دين محض الهي را جلوه گر كن كه از
هركژي و بدعتي بركنار و پاكيزه است . خدايا با نور عدالت او ظلمت هاي تو در توي ستمگران را برملا كن و آتش كفر را با حلاوت
عدالت او خاموش گردان . (11 )
پاورقي :
.1 نهج البلاغه
نامه .53
.2 بحارالانوار
ج 52
ص .317
.3 همان
ص .327
.4 الغيبه
صص 183
239
248 و .251
.5 بحارالانوار
ج 51
ص .81
.6 همان
ص .29
.7 همان
ج 52
ص .337
.8 منتخب الاثر
ج 2
ص .332
.9 همان
ص 65
.10 بحارالانوار . ج 52
ص .338
.11 الطوسي
مصباح المجتهد
ص .409
اجراي عدالت اقتصادي به عوامل گوناگوني بستگي دارد كه مهم ترين آنها
عدالت در بخش توليد و توزيع است . از نشانه هاي اين گونه
عدالت در دولت حضرت مهدي (عج ) اين است كه امكانات توليد به طور يكسان در اختيار همگان قرار مي گيرد و هر فرد مي تواند از
نعمت ها و موقعيت هاي طبيعي براي توليد مفيد بهره بگيرد
در عصر حاكميت مهدي موعود(عج ) عدالت در همه زواياي زندگي اجتماعي جريان مي يابد. اين عدالت به دستگاه هاي قضايي هم
نفوذ مي كند و جريان دادرسي را براساس حق و عدل تنظيم خواهد كرد
حضرت مهدي (عج ) كارگزاران ناشايست قضايي را بركنار مي كند و كساني را كه سيرت پسنديده دارند
به كار مي گمارد. شيوه مديريتي
حضرت مهدي در بركناري كارگزاران اداري
همانند سيره عملي حضرت علي (ع ) است
*****
در انتظار
|
بيا كه باز دلم در غم تو زار گريست
و چشم طاقتم از درد انتظار گريست
در انتظار تو اي گل نه چشم ما
تنها
كه در هزار چمن
چشم صد هزار گريست
مگر حكايت هجر تو گفت ني به نوا
كه چشم ابر هم از طول شام تار گريست
چنان ز درد فراق تو رود مي نالد
كه كوه چهره خراشيد و آبشار گريست
نهان چرا كنم اين گريه هاي طاقت سوز
كه جان ندبه كنان تو آشكار گريست
ز جور لشكر بيداد و دادخواهي خلق
بيا ببين كه به هر گوشه بي شمار گريست
ز تير طعنه ناباوران كافر كيش
هزار چشمه خون چشم ذوالفقار گريست
اگر نه روي تو در حد چشم ابري ماست
« چمن » به بوي تو اي روح نوبهار گريست
محمدرضا ياسري (چمن )
*****
زهر هجران
|
اي سر مردان عالم گوي چوگان شما
گردن گردنشكان
در حكم فرمان شما
قدر جاهت را نمي دانم ولي دانسته ام
تاج شاهان است جاي پاي دربان شما
در جهان هر كس كه دعوي سخاوت مي كند
ريزه خواري آمده از خوان احسان شما
نوگلي هر جا كه ديدم جلوه كرد از رنگ و بوي
او گياهي بي بها بود از گلستان شما
گرچه روز ما بود تاريك چون شام فراق
شام روشن مي شود از روي رخشان شما
آخر اي سرو روان بگذر ز ما دامن كشان
بو كه دست ما رسد بر عطف دامان شما
تا شما ابرو كمان كرديد و مژگان همچو تير
ما هدف كرديم دل را
پيش پيكان شما
مظفر شيرازي
| | |