پرسش وپاسخ درباره مهدي موعود
حضرت آيت الله جوادي آملي
1 ـ مسئله وجود مقدس امام زمان (عج ) از نظر فلسفي چگونه توجيه مي شود آيا دليل فلسفي بر اثبات وجود آن حضرت وجود دارد
پاسخ : درباره وجود مبارك حضرت حجت (عج ) « برهان عقلي بر امكان » اقامه مي شود; يعني براساس حكم عقل ممكن است انسان كاملي عمر طولاني داشته باشد.
ما به ديدن عمرهاي كوتاه عادت كرديم . اما اگر شخصي از همه علل و عوامل طبيعي آگاه باشد و آنچه براي او سودمند است فراهم كند و از آنچه براي او زيانبار است بپرهيزد مي تواند عمر طولاني داشته باشد. اين مسئله خارق عادت است ; نه خارق عقل . معجزه هم چيزي خارق عادت است نه خارق عقل . علم نيز به چنين چيزي راه نيافته است زيرا علم به امور عادي راه دارد; نه امور غيرعادي . كرامت نيز در امور خلاف عادت جاري است .
2 ـ حيات حضرت ولي عصر(ع ) از نظر علمي چگونه توجيه مي شود
پاسخ : يكم ـ حيات طولاني امام زمان (ع ) برخلاف عادت است نه برخلاف عليت ; يعني به طور عادي كسي نمي تواند هزار يا ده هزار سال زندگي كند; اما به صورت غيرعادي (خرق عادت ) اين كار ممكن است .
دوم ـ اگر بدانيم انسان چيست و چه كسي بدن او را اداره مي كند اصلا اين پرسش براي ما مطرح نمي شود; براي مثال براي عرفا و حكماي بزرگ اصلا چنين پرسشهايي مطرح نمي شود.
بنده زماني به دندانپزشك محترمي مراجعه كردم . او مي گفت دندانهاي بعضي صد سال سالم مي ماند و نمي پوسد; ولي اگر فولاد صد سال شب و روز كار كند فرسوده مي شود. چون اگر فولاد و آهن فرسوده شود ديگر چيزي جايگزين آن نمي شود; اما دندان انسان هر روز عوض مي شود و هر روز سلولهاي جديدي جاي سلولهاي مرده و قديمي را مي گيرد.
با اين توضيح همه ذرات بدن در حركت و تعويض است و روح آدمي همه حركات اين ذرات را تحت كنترل دارد. حال اگر روح انسان كاملي برخلاف عادت (نظم عادي ) بهترين سلولها را جايگزين كند و دقيق ترين كنترلها را روي قسمتهاي مختلف بدن داشته باشد يك انسان كامل مي تواند ميليونها سال زنده بماند (اين مطلبي است كه در علم پزشكي امروز به اثبات رسيده است ).
ملاي رومي طي مثالي مي گويد : اگر شما روز يا شبي در كنار نهر رواني كه آب آن به آرامي در حركت است بنشينيد و تصوير خورشيد يا ماه را در ان ببينيد متوجه مي شويد كه صدها عكس مي آيد و مي رود و شما همچنان خيال مي كنيد كه ساعتها با عكس نخست روبه رو بوده ايد در حالي كه آينه ها و عكسهاي متعدد هر لحظه مي آمدند و مي رفتند.
آب مبدل شد در اين جو چند بار
عكس ماه و عكس اختر برقرار1
اين بزرگوار در جاي ديگر مي گويد :
اي برادر تو همان انديشه اي
مابقي تو استخوان و ريشه اي 2
بنابراين اگر كسي روح و سلطه آن بر بدن خود را بشناسد و سيلان حركات و تعويض ذرات بدن را تحت كنترل روح بداند و نيز كمي با حكمت و عرفان آشنا شود اين اشكال كه چگونه يك انسان مي تواند يك يا دو ميليون سال يا بيشتر بماند براي او مطرح نمي شود. اگر پيوند روح با خالق جهان هستي به اندازه اي بود كه قدرت خاصي ما فوق قدرت افراد عادي يافت مي تواند همان طور كه بدن خود را مي گرداند خارج از بدن خود را هم اداره كند زيرا خارج از روح او هم حكم بدن او را دارد.
وجود مبارك اميرمومنان (سلام الله عليه ) در خطبه قاصعه نهج البلاغه مي فرمايد : من در حپور پيامبراكرم (ص ) بودم كه مشركان حجاز به پيامبراكرم (ص ) گفتند اگر تو پيامبري معجزه اي (حسي ) بياور تا تو را بپذيريم . آنگاه گفتند : دستور بده نيمي از درختي كه روبروي تو است از نيمه ديگر جدا شود و به حضور تو بيايد. حضرت فرمود : اگر اين كار را انجام بدهم ايمان مي آوريد گفتند : بلي . حضرت علي (ع ) در ادامه مي فرمايد : من ديدم كه اين درخت دو نيم شد و نيمي از آن در جاي خود ايستاد و نيم ديگر حركت كرد و جلو آمد به طوري كه شاخه هاي آن روي دوش ما قرار گرفت .
مشركان گفتند : دستور بده نيمه ديگر آن هم از جاي خود حركت كند و نزد تو بيايد. پيامبر اكرم (ص ) اين كار را هم انجام دادند. بعد گفتند : دستور بده دو نيمه درخت به هم متصل شود و در جاي اول قرار گيرد; با اين همه مشركين باز هم ايمان نياوردند3.

همه كرامات محال عادي هستند; نه محال عقلي كه محال عقلي (مانند 5 =2 * 2 ) كرامت يا اعجازبردار نيست ; به هر حال حيات حضرت ولي عصر(عج ) محال عادي است ; نه محال عقلي .
3 ـ دليل قرآني وجود حضرت حجت (عج ) چيست
پاسخ : مرحوم كليني (رضوان الله عليه ) در كتاب شريف كافي 4 طي بابي از ائمه (ع ) نقل كرده است كه به سوره قدر احتجاج كنيد زيرا در سوره قدر آمده است هر سال ليله القدري دارد و فرشتگان در شب قدر هر سال با همراهي روح (جبرئيل سلام الله عليه ) همه احكام و امور را به زمين نازل مي كنند.
وقتي فرشتگان احكام و امور را به زمين مي آورند بايد آن را به كسي بسپارند چون افراد عادي نمي توانند ميزبان فرشتگان باشند و احكام صادره را تحويل بگيرند پس تنها كسي كه در روي زمين مهمان دار فرشتگان و تحويل گيرنده اين امور و مقدرات است وجود مبارك ولي عصر(ع ) است بنابراين با توجه به رواياتي كه مرحوم كليني نقل كرد از نظر قرآن در شب قدر كه همه فرشتگان به همراهي جبرئيل (سلام الله عليه ) يا روح مقدرات امور را نازل مي كنند بايد آن را به كسي بسپارند و به او گزارش بدهند; گيرنده اين امور وجود مبارك ولي عصر(ارواحنافداه ) است .
4 ـ چگونه مي توان امام زمان (عج ) را شناخت
پاسخ : شناخت بر دو قسم است : « شناخت تاريخي » و « شناخت واقعي » كه از قسم نخست مهم تر است . مسئله مهم اين است كه ما آن حضرت را به حقيقت بشناسيم و ايشان نيز ما را ببيند; نه اينكه ما حضرت را ببينيم .ژ
در زمان پيامبر(ص ) (كه مقامش از همه امامان بالاتر است ) عده زيادي آن وجود مبارك را مي ديدند اما خداي سبحان درباره آنها فرمود : (وتراهم ينظرون اليك وهم لايبصرون )5 ; آنها را مي بيني كه به تو مي نگرند; ولي تو را نمي بينند . اهل نظر هستند اما اهل بصيرت نيستند. هنر اين است كه به گونه اي باشيم كه وجود مبارك امام زمان (ع ) ما را ببينند.
در قرآن كريم آمده است : خدا كه بر همه چيز بصير است در روز قيامت به عده اي نگاه نمي كند : (ولايكلمهم الله ولاينظراليهم يوم القيمه ولايزكيهم )6 و نگاه تشريفي خود را نسبت به عده اي اعمال نمي كند .
اگر ما در مسير صحيح حركت كنيم آن حضرت ما را مي بيند.
ديدن و نظر تشريفي ايشان براي ما شرف است در غير اين صورت نگاه فيزيكي كارساز نيست چنان كه بسياري پيامبراكرم (ص ) اميرمومنان (ع ) و حضرت زهرا(ع ) را مي ديدند; ولي بصيرت نداشتند.
نگاههاي تشريفي مهم است نه نگاه صوري . البته گاهي همان نگاه صوري هم موجب مي شود كه انسان وجود حضرت را از نزديك زيارت مي كند و فيض مي برد يا خداوند مشكلات او را به بركت آن حضرت حل مي كند; اما مهم همان ديدن از روي بصيرت است .
(منبع : نسيم انديشه اثر آيت الله جوادي املي مركز نشر اسرا)
پاورقي :
1 ـ مثنوي معنوي دفتر ششم بيت .3178
2 ـ همان دفتردوم بيت .277
3 ـ ر . ك : نهج البلاغه خطبه 192 (قاصعه ) .
4 ـ الكافي ج 1 ص 242 (باب في شان (انا انزلناه في ليله القدر) و تفسيرها) .
5 ـ سوره اعراف آيه .198
6 ـ سوره آل عمران آيه .77
وقتي فرشتگان در شب قدر احكام و امور را به زمين مي آورند بايد آن را به كسي بسپارند چون افراد عادي نمي توانند ميزبان فرشتگان باشند و احكام صادره را تحويل بگيرند پس تنها كسي كه در روي زمين ميهماندار فرشتگان و تحويل گيرنده اين امور ومقدرات است وجود مبارك ولي عصر(عج ) است
درباره وجود مبارك حضرت حجت (عج ) « برهان عقلي بر امكان » اقامه مي شود يعني براساس حكم عقل ممكن است انسان كاملي عمر طولاني داشته باشد. اين مسئله خارق عادت است نه خارق عقل . معجزه هم چيزي خارق عادت است نه خارق عقل . كرامت نيز در امور خلاف عادت جاري است

عقيده به مهدي موعود به مسلمانان اختصاص ندارد بلكه تمام اديان و مذاهب آسماني با تفاوت هايي به چنين امري معتقدند. پيروان همه اديان عقيده دارند : در يك عصر تاريك و بحراني جهان كه فساد و بيدادگري و بي ديني همه جا را فراگيرد يك نجات دهنده بزرگ جهاني پيدا مي شود كه به واسطه نيروي فوق العاده غيبي اوضاع آشفته جهان را اصلاح مي كند و خدا پرستي را بر بي ديني و مادي گري غلبه مي دهد.
اين نويد خوش را نه تنها در كتاب هايي كه به عنوان كتاب آسماني باقي مانده اند مانند كتاب زند و پازند و جاماسبنامه كه از كتابهاي مقدس زردشتيان است كتاب تورات و ملحقات آن كه كتاب مقدس يهود شمرده مي شود و انجيل عيسويان مي توان پيدا كرد بلكه در كتاب هاي مقدس براهمه و بوداييان نيز كم و بيش ديده مي شود.
همه ارباب ملل و اديان اين اعتقاد را دارند و در انتظار چنين موعود نيرومند غيبي هستند. هر ملتي او را با لقب مخصوص مي شناسد. زردشتيان او را به نام سوشيانس (نجات دهنده جهان ) جهودان به نام سرور ميكائيلي عيسويان به نام مسيح موعود و مسلمانان به نام مهدي منتظر مي شناسند. اما هر ملتي آن نجات دهنده غيبي را از خودش مي داند.
زردشتيان او را ايراني و از پيروان زردشت مي دانند جهودان او را از بني اسرائيل و پيروان موسي مي شمارند عيسويان او را همكيش خودشان و مسلمانان از دودمان بني هاشم و فرزند پيغمبرش مي دانند. در اسلام به طور كامل معرفي شده ولي در ساير اديان چنين نيست .
نكته قابل توجه اين است كه نشانه ها و مشخصاتي كه در ساير اديان براي آن نجات دهنده بزرگ ذكر شده درباره مهدي موعود اسلام يعني فرزند بلافصل امام حسن عسكري نيز قابل انطباق است . مي توان او را از نژاد ايراني شمرد زيرا بنا بر نقل تاريخ مادر حضرت سجاد كه جد امام زمان است يك شاهزاده خانم ايراني ـ شهربانو دختر يزدگرد پادشاه ساساني ـ بوده است . از دودمان و خاندان بني اسرائيل نيز شمرده مي شود زيرا بني هاشم و بني اسرائيل هر دو از نسل حضرت ابراهيم به وجود آمده اند بني هاشم از فرزندان اسماعيل هستند و بني اسرائيل از اولاد اسحاق پس بني هاشم و بني اسرائيل هر دو از يك خاندان محسوب مي شوند. با عيسويان نيز نسبت دارد زيرا طبق بعضي روايات مادر حضرت صاحب الامر يك شاهزاده خانم رومي به نام نرجس (نرگس ) بوده كه به صورت داستاني شگفت انگيز در كتابها آمده است .
اين مطلب درست نيست كه مهدي نجات دهنده جهان را به ملت معيني اختصاص دهيم . او مي آيد تا با عناوين اختلاف انگيز از قبيل : اين نژاد و آن نژاد اين دين و آن دين اين ملت آن ملت اين كشور و آن كشور مبارزه كند. بنابراين بايد او را مهدي موعود جهانيان شمرد. او نجات دهنده و حمايت كننده حزب خداپرستان است . پيروزي او پيروزي تمام انبيا و پيامبران و مردمان صالح است . از دين اسلام يعني دين تكامل يافته آيين حضرت ابراهيم و موسي و عيسي و ساير اديان آسماني ... طرفداري مي كند (و آن را بر ساير اديان غالب مي سازد)
ناگفته نماند كه ما نمي خواهيم براي اثبات مهدي موعود به بشارت هاي كتب قديم استدلال كنيم و نيازي نيز به آنها نداريم . بلكه مي خواهيم بگوييم : عقيده به ظهور يك نجات دهنده فوق العاده جهاني نوعي عقيده مشترك ديني است كه از مصدر وحي سرچشمه گرفته و همه پيامبران به آن بشارت داده اند. همه ملل نيز در انتظار آن هستند اما در تطبيق آن خطا شده است . (منبع : دادگستر جهان تاليف آيت الله اميني )
پيروان همه اديان عقيده دارند در يك عصر تاريك و بحراني جهان كه فساد و بيدادگري و بي ديني همه جا را فرا گيرد يك نجات دهنده بزرگ جهاني پيدا مي شود كه به واسطه نيروي فوق العاده غيبي اوضاع آشفته جهان را اصلاح مي كند و خداپرستي را بر بي ديني و ماديگري غلبه مي دهد
عقيده به قائم موعود نوعي عقيده مشترك ديني است كه از مصدر وحي سرچشمه گرفته و همه پيامبران به آن بشارت داده اند و همه ملل نيز در انتظار او به سر مي برند