بدنامي سيل و زلزله سهل انگاري آدم مي كشد!
مجيد زندي
از معتاد شدن يك نوجوان به موادمخدر يا فرار يك دختر جوان از خانه گرفته تا تصادفات رانندگي و نيز وقوع سيل و زلزله و... در شمار حوادث هستند كه برخي به صورت 100 درصد خود آدمي مسبب آن است و برخي با رخدادهاي طبيعي پديد مي آيد; اما در هر دو صورت اين بشر است كه مي تواند با عقل و تدبير خود و با رعايت اصول ايمني و به اصطلاح پيشگيري مانع از وقوع حوادث تلخ منجر به جرح و فوت شود.
اگر دقت كرده باشيم در كشور ما براي هر بخش سازمانهاي مختلفي مسئول پيشگيري و مقابله با حوادث و حتي با صرف هزينه هاي هنگفت مشغول تحمل تبعات وقوع حوادث هستند اما چون اين هماهنگي ها به صورت هدفمند پايدار و با شناخت از ظرفيت هاي همديگر انجام نمي شود چه بسا صرف سرمايه هاي فراوان ملي هم اثري در كاهش حوادث در كشور نداشته باشد و روز به روز نيز حوادث طبيعي و غيرطبيعي تلفات بيشتري از مردم ما بگيرد.
در اين زمينه مي توان به بروز همان مورد اعتياد نوجوان اشاره كرد كه اگر پدر و مادر با ناهماهنگي خود بخواهند اين بحران خانوادگي را حل كنند و هر يك به راه خود بروند آن نوجوان نه تنها از آلودگي اعتياد به موادمخدر پاك نخواهد شد كه عليرغم فرار سرمايه هاي عمده پدر مادر و خانواده نوجوان معتاد به جواني سراسر آلوده به موادمخدر تبديل مي شود.
هفته آينده هفته كاهش اثرات بلاهاي طبيعي است اما در كشور ما بلاهاي طبيعي تنها آمار بسيار محدودي از حوادث را به خود اختصاص مي دهد تا حدي كه تلفات نيروي انساني اين حوادث در مقابل حوادث دست ساز بشر به يك دهم هم نمي رسد و چه بسا عامل اصلي تلفات حوادث طبيعي همچون سيل و زلزله هم خود آدمي است كه ناخواسته زلزله را عامل مرگ برخي از هموطنان معرفي مي كنيم و سيل و زلزله نزد ما به نام تراز خودرو مسافرت شده است .
در چنين شرايطي است كه مي دانيم سالانه 50 هزار ايراني جان خود را در حوادث مختلف از دست مي دهند كه نشان مي دهد شهر و روستاي ما راهها و حتي خانه هاي ما در مقابل حوادث ناگوار طبيعي و غيرطبيعي ايمن نيست همچنانكه در كل جهان نيز سالانه جان 5 ميليون انسان بر اثر سوانح و حوادث گرفته مي شود . به عنوان نمونه هاي ديگر مي توان گفت كه اگر سالانه 500 تا 1000 نفر به طور ميانگين در كشور ما به واسطه حوادث طبيعي جان خود را از دست مي دهند تنها آمار تلفات مربوط به حوادث رانندگي بالغ بر 20 هزار نفر است كه در كنار آن سوانح مربوط به گازگرفتگي خفگي در دريا حوادث حين كار در كارخانجات و حتي حوادث هنگام ساخت وساز مسكن و... رقم بسيار فراواني را شامل مي شود كه چون در كشور ما آمار دقيقي در اين زمينه وجود ندارد. بسياري از اين مرگ ها را در شمار فوت عادي تلقي مي كنيم .
در اين زمينه اگر كشور ما نخواهد شرايط كشورهاي اطراف خود را ملاك حركت خود قرار دهد امروزه در جهان بسياري از كشورها شرايط امني را براي مردم خود فراهم آورده اند كه با فرهنگ سازي اساسي محور اين كاهش تلفات انساني و خسارت هاي مادي برعهده خود مردم گذاشته شده و در اين ميان مردم خود حامي دولت ها و پيش برنده اهداف ملي در كاهش تلفات حوادث طبيعي و سوانح شده اند.
همچنانكه پيشتر هم گفته شده حوادث و سوانح تنها مربوط به بلاهاي آسماني نيست بلكه مشكلات اجتماعي و آندسته از بزه هايي كه منجر به پرشدن زندان ها و مرگ نيروهاي فعال جامعه مي شود را نيز به عنوان حوادث خوانده ايم چرا كه به واسطه استفاده از موادمخدر از هر نمونه و غير آن نيز مي توان شاهد مرگ جوانان و نيروهاي فعال جامعه بود كه تلفات آن نيز در كشور ما كمتر از حوادث طبيعي همچون سيل نيست .
در بروز اين حادثه تلخ خانواده مي توانست به عنوان اولين عامل اثرگذار در پيشگيري از اعتياد مفيد باشد كه به موازات آن جامعه هم مي توانست نقش سازنده اي را ايفا كند و دولت ها در كنار خانواده و اجتماع مي توانند با هماهنگي دستگاهها و كمك به فرهنگ سازي در اصلاح انديشه هاي خانواده و نيروهاي اثرگذار نقش مفيد خود را عملي سازند. زيرا مشاركت خانواده ها و همه آحاد مردم در همه زمينه ها برنامه هاي ملي را به هدف نهايي خود مي رساند.
دكتر علي اصغر فرشاد متخصص ايمني محيط در اين زمينه مي گويد : حادثه در واقع يك واقعه غيرمترقبه است در قديم هنگامي كه باران هاي سيل آسا نازل مي شد مردم مي گفتند بلا اتفاق افتاده چون خانه ها و نفوس را نابود مي كرد اما به مرور كه فناوري پيشرفت كرد بشر فهميد كه بايد جان خود را در پناه يك خانه محكم از باد و باران حفظ كند و حتي با شناخت خطر و درختكاري در محدوده اطراف محل زندگي خود توانست آگاهانه مسير سيل را منحرف سازد. اكنون در كشوري همچون ژاپن باپيش بيني هايي كه مهندسان و معماران كرده اند زلزله ديگر به عنوان بلا نيست بلكه يك واقعه است كه جامعه به طور كامل خود را براي مواجهه با آن آماده كرده است .
وي مي افزايد : اصلي ترين راه براي مقابله با حوادث طبيعي و غير آن شناخت آن است كه با شناسايي راههاي خاطرساز راههاي به كنترل درآوردن آن را هم شناسايي و از آن كمك بگيريم . در كشور ما هر سال در روزهاي پاياني سال فرهنگ مناسبي به عنوان خانه تكاني رسم است و كاري بسيار پسنديده و بي خطر محسوب مي شود اما خانم خانه داري براي پاكيزگي محيط داخل حمام و دستشويي از اسيد يا سفيدكننده ها استفاده مي كند و خود را در معرض گازهاي آن قرار مي دهد و هنگام ظهر به واسطه احساس تنگي نفس از اورژانس كمك مي خواهد چرا كه مخاط ريه او از گاز خطرناك انباشته شده و گلو و ريه اش ملتهب گشته است در حاليكه حتي استفاده آگاهانه از اين ماده شوينده هم براي بسياري از خانمها كه با بازگذاشتن درها و پنجره ها همان نتيجه را گرفته اند بدون آنكه آسيبي به خود برسانند بوده در حاليكه خانم اول با تكرار اين كارها بيماري ريوي آسم را تا پايان عمر براي خود پديد آورده است .
دكتر فرشاد مي افزايد : همه ساله بسياري از حوادث درون منازل براي مردم ما پديد مي آيد و به موازات آن هم حوادث فراواني در بيرون از منزل رخ مي دهد حادثه آتش سوزي در مدارس و حسينيه ها رخ مي دهد حادثه غرق شدن دانش آموزان در استخر و بركه پيش مي آيد در حاليكه مدير و معلم مدرسه هم همراه آنهاست و... هر جايي از جامعه به طور مستمر حوادث تلخي رخ مي دهد كه ريشه در عدم رعايت اصول ايمني دارد حوادثي كه در كشور ما يا حتي بسياري ديگر از كشورها منجر به مرگ مي شود.
وي تلفات نيروهاي جوان در جامعه را بسيار تلخ تر معرفي مي كند و مي افزايد : معمولا عمده حوادث براي نيروهاي جوان و به اصطلاح نيروهاي فعال و كار جامعه رخ مي دهد افرادي كه قرار است سالهاي سال براي جامعه كار كنند يعني اگر جواني در سن 25 سالگي جان خود را در حادثه اي از دست مي دهد باتوجه به اينكه اميد به زندگي در كشور ما 70 سال است حدود 50 سال از عمر مفيد يك جامعه از دست مي رود و اگر عمر از دست رفته نيروهاي جوان را كه در حوادث جان خود را از دست مي دهند محاسبه كنيم سالانه بيش از يك ميليون و 200 هزار سال در كشور ما عمر مفيد از دست مي رود . كه اگر از لحاظ اقتصادي و اجتماعي آن را هم محاسبه كنيم غيرقابل حساب است زيرا بسياري از اين جوانان سرپرست يك خانواده هستند و با مرگ آنها از نظر رواني و روحي يك خانواده دچار مشكل مي شود و معضلات خاص اجتماعي براي آن خانواده پديد مي آيد كه همه به واسطه نبود پدر و مرگ زودرس سرپرست خانواده ظاهر مي شود.
وي مي گويد : از اين دست آمارها در كشور ما فراوان است كه مي توان حوادث جرحي محيط كار را در نظر گرفت كه با قطع عضو يك نيروي كار او از فعاليت عادي باز مي ماند يا هزينه هاي كلاني بيمارستاني كه براي حوادث جزيي تر هزينه مي شود كه اگر بخواهيم همه آنها را محاسبه كنيم عملا بسيار سخت خواهد بود اما مي دانيم سالانه ميلياردها تومان پول و سرمايه معنوي به واسطه همين حوادث طبيعي و غيرطبيعي و حتي خروج نيروهاي كار حتي به صورت روزانه در كشور ما نابود مي شود كه مي توان آن ها را تا حدود بسيار زيادي تحت كنترل آورد و كاهش داد.
دكتر فرشاد در اين زمينه ادامه مي دهد : اگر همه حوادث در كشور را در آمار قرار دهيم بخش زلزله و سيل به بخش كوچكي از آسيب ها محدود مي شود كه اگر قرار باشد ايمني جامعه را افزايش دهيم بايد كارهاي زيربنايي و فرهنگ سازي را در اولويت قرار داد در حاليكه با فشارهاي اداري و حاكميت پليس در جاده ها و شهرها تنها قادر به مهار بخش محدودي از حوادث خواهيم بود.
وي مي گويد : در جامعه ما ابتدا بايد به سراغ برنامه هاي سهل و ارزان و فرهنگ سازي برويم تا مانع از بروز بسياري از حوادث و مرگ ومير شويم و كارهاي پرهزينه را در يك برنامه بلندمدت پيگير باشيم در حاليكه طبق آمار هر سال در كشور ما 50 هزار نفر جان خود را در مقابل حوادث از دست مي دهند اما هر 10 تا 15 سال يك زلزله همانند زلزله بم رخ مي دهد كه تلفات آن كمتر از نصف تلفات سالانه ناشي از حوادث خود ساخته است .
وي مي گويد : نمي توانيم بگوئيم كه حادثه آتش سوزي مسجد ارك تهران چه هنگامي رخ مي دهد اما هر كارشناس ساده برق و آتش نشاني مي تواند تشخيص دهد كه سيستم برقرساني مسجد ارك آنچنان ناايمن است كه هر لحظه ممكن است اتفاق خطرناكي رخ دهد كه اين دست مشكلات در بسياري از مساجد حسينيه ها و حتي ساختمان هاي بلندمرتبه يا عادي كشور وجود دارد كه تا قبل از وقوع حادثه اي تلخ به آن توجه نمي كنيم .
دكتر فرشاد مي افزايد : اين فكر كه هر حادثه اي قابل پيشگيري است بايد مدنظر ما باشد حادثه اي كه مي تواند سيل و زلزله رانش زمين يا حوادثي نظير آتش سوزي و تصادفات جاده اي را شامل شود بلاهاي دست سازي كه خود ما براي خود و خانواده ايجاد مي كنيم و امروز ايده سازمان جهاني بهداشت هم اين است كه اگر ما مردم را هوشيار كنيم مادران و پدران از حوادث پيش روي خود و فرزندان خود آگاه باشند اگر مديران مدرسه و دانشگاه بدانند در چه نقاطي آسيب پذير هستند ـ اگرچه هيچگاه هم حادثه اي اتفاق نيفتد ـ اگر كارگر و كارفرما با خطرات آگاه و آشنا شوند به شدت مي توانيم شمار حوادث در كشور را كاهش دهيم .
وي مي گويد : وقتي يك لوله كشي ناايمن گاز شهري يا فروبردن دودكش بخاري درون ظرف آب به قصد تصفيه هوا جان 5 عضو خانواده خود را مي گيرد چگونه مي توان مانع بروز اين نوع حوادث شد جز اينكه سرپرست آن خانواده از خطرات احتمال كار خود آشنا باشد
در اين زمينه دكتر محمدمهدي گلمكاني مشاور سلامت شهري شهرداري تهران هم مي گويد : ايمني يك سري شاخص هايي دارد كه براي همه كشورها تقريبا يكسان است و آن دسته از كشورهايي كه رعايت كردند با نتايج ارزشمند آن هم همراه بوده اند اينكه اگر مديران ما و حتي توليدكنندگان ايراني نگاهي ايمني محور داشته باشند تمامي اقدامات وزارتخانه ها و سازمانها و حتي واردكنندگان كالاها و مصالح ساختماني محور فعاليت هاي خود را كمك به تضمين سلامتي همنوعان و هموطنان بدانند به آساني مي توان از تبعات منفي حوادث و سوانح كاست .
وي وظيفه دستگاههاي دولتي را در اين ميان پايش و نظارت مي داند و مي گويد : بسياري از حركت هاي ايمن ساز در كشور ما در مراحل ابتدايي خوب ايجاد و به حركت درمي آيد و چون نظارت بر عملكردها دقيق نيست به مرور زمان از كيفيت كاسته مي شود.
وي مي افزايد : در جامعه ما اطلاعات و تجارب فراواني وجود دارد اما چون منسجم و يكپارچه نيست معمولا به هدف مناسب نمي رسيم اما اگر بتوان شرايطي فراهم كرد كه تجارب موجود در سطح جامعه مبادله و حتي مكتوب شود و فرهنگ مناسب ايمني در كشور جا بيفتد حوادث خطرناك به حداقل ممكن مي رسد و جان و مال مردم نيز در برابر حوادث طبيعي ايمن تر خواهد بود.
وي مي افزايد : ما در اين زمينه با دعوت از صاحبنظران كشورهاي پيشرفته قصد داريم براي مديران شهرداري و حتي مسئولان ساير بخش هاي مرتبط با ايمني شهري دوره هاي آموزشي برقرار سازيم .
دكتر گلمكاني ادامه مي دهد : به علت وجود شاخص هاي كلان استاندارد شده جهاني كه قابليت اجراي آن در كلان شهرهاي ايران مشكل است تاكنون استقبالي از آن در ايران نشده است زيرا مديران هم فكر مي كنند توانمنديهاي لازم براي اين كار ندارند و يا اينكه هماهنگي لازم ميان وزارتخانه ها و سازمانها و موسسات وجود ندارد و اين حركت كلان ملي جز در سايه اقدامات وسيع عملياتي دولت امكانپذير نيست و چون دولت ها هم به مشكلات خود گرفتارند اين هدف مهم در كشور ما تاكنون مورد غفلت قرار گرفته است .
وي مي افزايد : شهرداري تهران با توجه به شناختي كه بر ضرورت ايمني شهروندان دارد مي خواهد زمينه پيوستن كلان شهر تهران را در شمار شهرهاي ايمن فراهم سازد و به اصطلاح مقدمات آن فراهم شد و در همين راستا هم شوراي سياست گذاري خاص در تهران براي بسترسازي تشكيل شد كه ضمن فراخوان از سازمانهاي مسئول يك منطقه از مناطق 22 گانه شهر تهران باتوجه به عوامل زيرساختي موجود شناسايي شد و با هماهنگي و همكاري همه ارگان ها و بخش ها و همچنين دفتر همكار شبكه شهرهاي ايمن كه از كشور سوئد هست در منطقه 22 تهران هماهنگي لازم براي اجراي خواسته ها و شاخص هاي مورد نظر شهر ايمن فراهم شده كه به تاييد نمايندگان شبكه جهاني شهرهاي ايمن هم رسيده است . همزمان درخواست پيوستن اين منطقه از تهران به شبكه جهاني شهرهاي ايمن هم ارسال شده كه قرار است سال آينده به طور رسمي به شبكه جهاني جامعه ايمن بپيوندد.
دكتر گلمكاني مي افزايد : عمر الگوي جامعه ايمن اكنون در دنيا به 20 سال رسيده است و در سطح جهان تاكنون 142 شهر كوچك با ايجاد هماهنگي ميان دستگاههاي فعال توانستند استانداردهاي لازم براي ايمني محيط شهري را رعايت كنند و در ايران نيز تاكنون شهر كاشمر به عنوان نمونه توانسته است به اين استانداردهاي جهاني عمل كند و به شبكه شهرهاي ايمن جهان بپيوندد.
وي مي گويد : در كشور ما كارفرمايان و كارگران فعال در بخش ساخت وساز از بسياري از اصول ايمني ساختمان بي اطلاع هستند درحاليكه اگر دستورالعمل هاي ايمني ساخت وساز به طور دقيق رعايت شود شاهد حوادثي همانند حادثه فروريختن آپارتمان مسكوني در سعادت آباد تهران نخواهيم بود زيرا اين حادثه نشان داد كه چه مالك و چه سازندگان بنا از اصول ايمني ساخت وساز اطلاعي نداشتند.
دكتر گلمكاني ادامه مي دهد : فرهنگ سازي در زمينه ايمني كار سختي است زيرا اگر كار سختي نبود همه مردم جهان ايمن بودند و حوادث تلخ مرگ آور تكرار نمي شد و تا اين حد هزينه هاي جديد صرف نمي شد.
وي مي افزايد : اگر شركت گاز آتش نشاني وزارت بهداشت راهنمايي و رانندگي بيمه ها هلال احمر و... همه دستگاههاي كه به نوعي هنگام بروز حوادث وارد كارزار مي شوند قبل از وقوع به فرهنگ سازي و اطلاع رساني دقيق و مداوم اقدام كنند مي توان از تعداد سوانح و حوادث كم كرد.
وي ادامه مي دهد : براي تقويت ايمني در كشور علاوه بر فرهنگ سازي بسياري از قوانين و مقررات بايد به روز يا تصويب شود تا سياست گذاريها در كشور براي دست يابي به جامعه ايمن بهبود يابد.
پس نبايد از ياد برد كه مهمترين ويژگي خانواده و جامعه ايمن اين است كه آدمهاي آن بدانند چه خطراتي آنها را تهديد مي كند و از نزديكي به آن خطر بپرهيزند يا حتي خود را درمقابل حوادث غيرمترقبه آماده نگه دارند اگرچه هيچ حادثه اي غيرمترقبه نيست و مي توان با محاسبه وضعيت موجود شرايط آينده را مورد ارزيابي دقيق قرار داد.
مساله مهم ديگر كه در كشور ما تا حدود بسيار زيادي مورد غفلت قرار مي گيرد اين است كه همكاريهاي بين بخشي براي مقابله با بحران ها و حوادث بسيار ضعيف است و چه بسا درگيريهايي سبب تخريب و صرف هزينه هاي فراوان براي موازي كاري يا مقابله با طرف رقيب مي شود كه همه و همه به زيان مجموعه ملت و دولت تمام شده و يا خواهد شد در حاليكه اگر هماهنگي بين بخشي وزارتخانه ها سازمان ها و جمعيت هاي دولتي و مشاركت مردم در كشور نهادينه شود هيچ باري ـ هرچند سنگين ـ برزمين نمي ماند زيرا مهمترين نشانه جامعه ايمن هم غير از اين نيست كه با فرهنگ سازي همه مردم به وظايف شخص خود واقف باشند و دومين عامل تعيين كننده همكاريهاي سازمانها و ارگانهاي دولتي و غيردولتي است .
همه ساله حوادث بسيار زيادي در كشور رخ مي دهد كه منجر به فوت و جراحت افراد مي شود بزرگترين عامل حادثه ساز اين است كه بسياري از مردم اصول ايمني حفاظت از جسم خود را نمي شناسند و ناخواسته در ورطه حوادث گرفتار مي شوند
ازجمله عوامل موثري كه حوادث طبيعي در كشور ما را با تلفات جاني و مالي فراواني همراه مي سازد ايمن نبودن ساخت وساز و عدم هماهنگي بين بخشي براي مهار آسيب هاي حوادث طبيعي يا دست ساخته افراد است
دكتر علي اصغر فرشاد متخصص ايمني محيط : اگر عمر مفيد از دست رفته جوانان ايراني را كه در حوادث جان خود را از دست مي دهند محاسبه كنيم به اين نتيجه مي رسيم كه هر سال بيش از يك ميليون و 200 هزار سال از عمر مفيد مردم كشورمان در حوادث منجر به فوت از بين مي رود
باتوجه به اينكه عمده حوادث و سوانح در كشور براي نيروهاي جوان رخ مي دهد رعايت اصول ايمني براي صيانت از جان مردم بسيار حياتي است
سالانه 50 هزار ايراني جان خود را در حوادث مختلف از دست مي دهند كه تعداد بسيار محدودي از مرگ ومير در حادثه هاي طبيعي همانند سيل و زلزله اتفاق مي افتد
دكتر گلمكاني مشاور شهردار تهران در امور سلامت شهروندان : اگر مديران وزارتخانه ها و سازمانها و حتي توليدكنندگان ايراني و واردكنندگان كالا و مصالح نگاهي ايمني محور داشته باشند و محور فعاليت هاي خود را كمك به تضمين سلامتي مردم قرار دهند به آساني مي توان بسياري از حوادث و سوانح را در كشور كاهش داد
