مجموعه هاي تلويزيوني ماه رمضان امسال در حركتي دور از عرف رايج رسانه ملي انواع و اقسام مواد مخدر را در مقابل ديدگان حيرتزده مخاطبان نمايش و نحوه استفاده از آنها را سخاوتمندانه آموزش مي دهند.
آثار مناسبتي ماه رمضان سيما در سال هاي اخير به مجموعه پربينننده و به عرصه اي براي رقابت شبكه ها تبديل شده اند. اما در مجموعه هاي ماه رمضان امسال نكته هايي ديده مي شود كه خبر از تغيير خطوط قرمز دارد. گرچه اين تغيير نه تنها اميدواركننده نيست بلكه نشاندهنده متزلزل بودن قواعد و مميزي ها در سازمان بزرگ صدا و سيما است .
به گزارش مهر سال هاي گذشته در يك جريان مستمر و طراحي شده پديده چند همسري و ازدواج موقت به يكي از عناصر تكراري مجموعه ها و فيلم هاي تلويزيوني تبديل و با وجود انتقادهايي كه به حمايت آشكار رسانه ملي از اين پديده شد در اغلب مجموعه ها و فيلم ها خانواده هاي ايراني درگير اين معضل بودند. به نظر مي رسد جرياني تازه در تلويزيون شكل گرفته و قصد دارد در ميان بهت و حيرت مخاطب معضل اعتياد را هم مثل پديده چند همسري به موضوعي پيش پا افتاده تبديل كند.
در مجموعه هاي امسال حضور معتادها پررنگتر از قبل شده و پاي آنها حتي به مجموعه « روز حسرت » هم كشيده شده كه ادعاي ماورايي بودن دارد. اگر شوخي با تيپ معتاد در « بزنگاه » و « مامور بدرقه » به نوعي پذيرفتني باشد در « روز حسرت » با رويكرد خاص به مسائل معنوي اشاره مستقيم به اعتياد و نمايش تمايل شخصيت فريده به مصرف مواد مخدر سئوال برانگيز است . در اين سال ها تلويزيون قواعدي عجيب داشته كه مدام تغيير كرده و هيچ مديري خود را موظف ندانسته درباره اين سياست هاي يك بام و دو هوا توضيح بدهد. اگر قرار است خطوط قرمز و حساسيت ها كمرنگ شود بايد اين قاعده شامل همه مجموعه ها و فيلم ها باشد اما عملا اين اتفاق نمي افتد و فقط گروهي خاص از اين موهبت (اگر بشود نامش را موهبت گذاشت ) بهره مي برند.
در « بزنگاه » روي موضوع اعتياد نادر (رضا عطاران ) تاكيد مي شود و در هر قسمت شاهد تلاش او براي تهيه و مصرف مواد هستيم . همه مي دانند او معتاد است مرتب در اين باره صحبت مي كنند و هيچ چيز مانع پرداختن به اين ماجرا نمي شود. نادر حتي پاي دختر خردسالش را هم به ماجرا باز و مواد را در لباس او پنهان مي كند. با ديدن اين سكانس ها و تاكيد بر جزئيات شيوه هاي مختلف مصرف انواع مواد مخدر نمي توان از كمرنگ شدن خطوط قرمز سيما خوشحال شد. آيا اين ميزان توجه به جزئيات در مورد اعتياد كاركرد داستاني يا زيبايي شناسانه در مجموعه دارد يا سياستي است تا حساسيت مخاطب را نسبت به معضل اجتماعي حاد اعتياد كمرنگ كند
اين ماجرا به شكلي ديگر در « مامور بدرقه » و « روز حسرت » تكرار مي شود و گويي نمي توان سراغ قصه اي رفت كه معتادها در آن حضور نداشته باشند. كارگردان هاي اين مجموعه ها اشاره هاي غيرمستقيم و گذرا را به اعتياد كافي نمي دانند و به اين ضعف شخصيت ها اشاره هايي پررنگ دارند. سكانس خريد مواد مخدر در « روز حسرت » كاملا گويا است اما كارگردان در فصلي ديگر اين فرصت را به شخصيت ها مي دهد تا مفصل درباره اين موضوع و اعتياد فريده (مهراوه شريفي نيا) صحبت كنند. تمايل اين شخصيت براي مصرف هم با نشان دادن مواد و تاكيد روي نوع آن و شيوه مصرف همراه است كه واقعا ضروري نيست .
تمسخر اعتياد در مجموعه هاي رمضان تاثير منفي بر مخاطب مي گذارد
يك متخصص علوم رفتاري و آسيب شناسي اجتماعي بازي گرفتن اعتياد و مواد مخدر و پرده دري از آن به نام « چيز » را در مجموعه هاي تلويزيون داراي تاثير منفي بر مخاطبان ارزيابي كرد. دكتر مجيد ابهري درباره تصوير اعتياد در مجموعه هاي ماه رمضان امسال گفت : سيما به عنوان پرمخاطب ترين سرگرمي تصويري به ويژه در اوقات خاص مثل محرم يا رمضان بيشتر مخاطب دارد و بايد روي نكات تربيتي و اخلاقي و ساختار فرهنگي مجموعه ها بيشتر دقت شود چرا كه مردم فرصت دارند در جمع خانواده به فيلم ها و مجموعه ها نگاه كنند.
استاد دانشگاه شهيد بهشتي ادامه داد : هر چند اظهار نظر درباره مجموعه هاي ماه رمضان هنوز زود است اما در « بزنگاه » ارتباط كلامي افراد با يكديگر بسيار زشت است و براي سنين پائين بدآموزي دارد. همچنين بازي گرفتن اعتياد و مواد مخدر و پرده دري از آن به عنوان « چيز » و مخلوط كردن آن با چاي هر چند ممكن است طنز باشد اما آثار رفتاري آن بايد ارزيابي شود. اين متخصص علوم رفتاري و آسيب شناسي اجتماعي با اشاره به مجموعه « مامور بدرقه » افزود : در اين مجموعه نيز به تصوير كشيدن يك فرد معتاد به عنوان داماد خانواده و بيان نكات مرتبط با اعتياد و حتي نشان دادن مواد به طور آشكار داراي نكات تربيتي است . نمي دانم چرا امسال تصميم گرفته شده اعتياد دستمايه مجموعه هاي ماه رمضان قرار بگيرد. دكتر ابهري با اشاره به مجموعه « روز حسرت » خاطرنشان ساخت : نشان دادن يك ماده مخدر بدون اشاره به نام آن و تصوير كردن نحوه دقيق روش استعمال در اين مجموعه ديده شد. هر چند زن بساط خود را به هم مي زند اما تاثير خود را مي گذارد. با اينكه به نوع مواد اشاره نمي شود ولي رفتار بازيگر حس كنجكاوي مخاطبان را تحريك مي كند كه به نوع ماده مخدر بينديشند.
وي ادامه داد : از نظر كارشناسي آن ماده كوكائين و هروئين مي تواند باشد كه در هر دو صورت توجه به مقدار و قيمت آن خود جاي تامل دارد. نمي دانم چه لزومي دارد در اين ماه مبارك به جاي پرداختن به محتواي ارزشي و نقش روزه چنين تصاويري نشان داده شود. هر چند اعتياد يكي از آسيب هاي اساسي و جدي كشور ما است اما براي پرداختن به آن 11 ماه وقت هست . اين استاد دانشگاه در پايان گفت : تصويرسازي از تضاد رفتاري افراد با ارتباط عاطفي آنها و تمسخر بيماري مهلك اعتياد و پائين آوردن زشتي آن در درازمدت نمي تواند نتايج مطلوب درپي داشته باشد. البته بايد تا انتهاي مجموعه ها را ديد و قضاوت كرد اما مقدمات اينگونه نشان داده است .
رسانه بايد آزادانه تصوير عريان اعتياد را نشان بدهد
اما يك منتقد سينما نظر ديگري در اين باره دارد وي با تاكيد بر اينكه مردم خود از مضرات اعتياد آگاهي دارند محدود كردن برنامه هاي تلويزيوني را براي نمايش اعتياد كاري بيهوده دانست .
جمشيد ارجمند با اشاره به اينكه تصوير عريان و حتي كمدي اعتياد در مجموعه هاي رمضاني تلويزيون نمي تواند بر مخاطب تاثير منفي بگذارد گفت : به اعتقاد من ارائه تصوير بي پرده اعتياد در مجموعه هاي ماه رمضان را مي توان كاري آزادانه تلقي كرد كه براي اولين بار در رسانه تلويزيون رخ داده است . وي ادامه داد : به اين اقدام بايد بدون پيشداوري نگاه كرد. اينكه چنين تصويري چه تاثيري روي اجتماع مي گذارد چيزي نيست كه ما در اين مقطع متوجه آن شويم و بايد اجازه دهيم اين جريان آزادانه راه خود را برود. بدي هاي اعتياد بارها به شكل هاي مختلف براي جامعه تشريح شده و مردم از عواقب منفي آن آگاهند. مجموعه تلويزيوني نمي تواند براي گرايش به مواد مخدر چندان ايجاد رغبت كند.
ارجمند قضاوت در اين زمينه را در اين مقطع بي حاصل دانست و افزود : داد و فريادها را كنار بگذاريم و اجازه دهيم رسانه كار خود را بكند و دخالت در اين امور را رها كنيم . من برنامه اي را كه چنين آزادانه عمل كرده باشد ستايش مي كنم و معتقدم بايد ارزيابي در مورد آن را فقط دولت انجام دهد.
اين منتقد با اشاره به اينكه با ديد مثبت به اقدام تلويزيون نگاه مي كند گفت : تجربه سال ها زندگي را دارم و درباره كارهاي نمايشي سينما تئاتر و تلويزيون سال ها كار كرده ام . به اعتقاد من آزادي در اين عرصه ها بيش از هر چيزي مي تواند موثر باشد و كسي با ديدن هم زدن مواد مخدر در ليوان چاي به سمت استفاده از مواد گرايش پيدا نمي كند.