امام علي (ع ) : خواب روزه دار
عبادت است و خاموشي او
تسبيح و دعايش
پذيرفته و عملش
دوچندان . دعاي روزه دار به هنگام
افطار از درگاه خدا رد نمي شود.
امام صادق (ع ) : خواب روزه دار
عبادت است و سكوتش
تسبيح و عملش
پذيرفته و دعايش
مستجاب .
پيامبر خدا(ص ) : روزه دار گرچه در بستر خويش خفته باشد
تا زماني كه غيبت مسلماني را نكند
درحال عبادت خداست .
خواب روزه دار
عبادت است و نفس كشيدن او
تسبيح .
بهشت را دري است به نام ريان (سيراب ) كه جز روزه داران از آن وارد نشوند. در خبري ديگر آمده است : و چون آخرين نفر آنها وارد شد
آن در بسته مي شود.
هيچ روزه داري نيست كه بر عده اي درحال غذا خوردن وارد شود
مگر اين كه اندامهايش تسبيح گويند و فرشتگان بر او درود فرستند و
درود فرشتگان آمرزش خواهي است .
هر كه روزه او را از خوردن غذايي كه هوس آن را كند باز دارد
برخداست كه وي را از غذاي بهشت سير كند و از شراب بهشتي
بنوشاندش .
امام صادق (ع ) : روزه دار را دو شادي است : يك شادي هنگام گشودن روزه اش و شادي ديگر هنگام ديدار با پروردگارش .
هر كه روزه داري را افطاري دهد
اجرش همانند اجرا او باشد.
پيامبر خدا(ص ) در هنگام افطار روزه اش
عرض مي كرد : بار خدايا! براي تو روزه گرفتيم و با روزي تو افطار مي كنيم ; پس آن را از ما
بپذير; تشنگي رفت و رگها شاداب شد و پاداش ماند.
*****
بهره اي قرآني از محضر مفسر بزرگ قرآن حضرت آيت الله جوادي آملي
با « تسنيم » در خدمت قرآن كريم
|
قسمت پنجم
جلد پنجم از تفسير ارزنده و دائره المعارف بزرگ تسنيم
دربردارنده تفسير و تبيين آيات 62 تا 103 سوره مباركه بقره مي باشد . و
مفسر بزرگ قرآن علامه جوادي آملي اين آيات را به همان سبك و شيوه اي كه در جلدهاي پيشين داشتند
به تفسير نشستند; يعني
نخست گزيده تفسير آيه با آيات و در پي آن تفسير تفصيلي آن و پس از آن نوبت به ذكر لطايف و اشارات و نقب زدن به بطن بلكه بطون
آيات مي رسد و بخش انتهائي بحث روائي است و البته شيوه اصلي صاحب تسنيم به مانند استاد بزرگوارشان علامه طباطبائي (قدس
سره ) كه متخذ از هدايت هاي اهل بيت عصمت و طهارت و « راسخون در علم » مي باشد
همان تفسير قرآن به قرآن مي باشد.
ايمان و عمل صالح
در تفسير آيه 62 كه از پيروان چهار دين سخن رفته است و بعضا مورد سو برداشت نيز قرار مي گيرد
صاحب تسنيم اين آيه را چنين
تبيين مي كنند : « اين آيه شريفه كه هر يك از گروه هاي چهارگانه مسلمانان
يهوديان
نصارا و صابئان را به مومن واقعي و غيرواقعي تقسيم
مي كند
اخبار در مقام انشاست و راه نجات را به گروه هاي موجود در عصر نزول نمايانده و مي فرمايد اگر خواهان سعادت مندي و رهايي
از خوف و حزن هستيد به خدا و معاد ايمان آوريد و عمل صالح انجام دهيد. البته عمل صالح بايد مطابق با وحي غيرمنسوخ و
هماهنگ با شريعت پيامبر عصر باشد و هماهنگي عمل با وحي نيز فرع بر ايمان به اصل وحي و حقانيت صاحب آن است . »
ايمان واقعي
ايشان ايمان واقعي را
ايمان كامل و جامع به تورات و انجيل و قرآن و انبياي گذشته و نبي حاضر يعني نبي مكرم اسلام (ص )
مي داند و تصريح مي كند چنين ايماني مايه استحقاق اجر الهي است . از اين روي « اهل كتاب كه به دين حق نگرويده و بر اثر ابتلا به
ثنويت يا تثليت
نپذيرفتن معاد حقيقي
عدم قبول رسالت خاتم پيامبران صلي الله عليه و آله و سلم و ارتكاب مناهي اسلام
فاقد
كمال هاي چهارگانه توحيد
نبوت
معاد و عمل صالحند
هرگز مصداق ذيل آيه مورد بحث نيستند و از همين رو مجال هيچ گونه
پلوواليزم ديني به استناد اين آيه وجود ندارد. »
آيت الله جوادي آملي بر اين نظرند كه « اين آيه با بياني ترغيب آميز هم به غير مسلمانان اميد نجات و نويد قبول توبه و رفع ذلت و
مكنت مي دهد و هم راه غرور مسلمانان را مسدود كرد. به مومنان
يهود
نصارا و صابئان هشدار مي دهد كه صرف ادعاي ايمان براي
نجات كافي نيست .
حضرت استاد از اين آيه و آيه 17 سوره حج اين نتيجه را مي گيرند كه صابئان نه مشرك و بت پرست هستند و نه از يهود و نصارا و
مجوس . گرچه متذكر مي شوند كه بحث از دين و آئين صابئين يك بررسي تاريخي است نه بحثي تفسيري و لذا بايد در جاي خود مورد
پيگيري قرار گيرد.
صائبان و مجوس
ايشان راز سكوت قرآن از گزارش كارهاي صائبان و مجوس را در اين مي داند كه : « گروه صائبه به سبب قلت عدد و شايد در سايه
خصيصه هاي روحي و اخلاقي يا باورهاي نحله اي همانند يهود به اختلاف
مخالفت و سرانجام محاربت با دين حنيف اسلام مبادرت
نمي كردند; از اين رو هيچ جرياني از آنها در صدر اسلام مشهود نشد و آيه اي در اين باره فرود نيامد; برخلاف گروه هاي مشرك
يهود و
نصارا كه حوادث متعددي از آنان نسبت به اسلام و مسلمانان رخ داده بود كه مقتضي نزول آيات و صدور احكام گونه گون بود; چنان كه
گروه مجوس با اين كه از لحاظ مكتب
عده و عده و حكومت شهرتي داشتند
چون در زمان رسول اكرم صلي الله عليه و آله و سلم در
حجاز حاضر نبودند و برخوردي با اسلام و مسلمانان از لحاظ فرهنگي با نظامي نداشتند
آيه خاصي درباره آنان نازل نشد. »
ترديد در اهل كتاب بودن صابئان و سر اختلاف مفسران و فقها در احكام صابئان
بحث هاي فقهي مفصلي است كه استاد مطرح كردند
و بايد براي اطلاع از آنها به اصل تفسير مراجعه كرد.
همچنان كه سخن برخي نحله پژوهان درباره صابئان و برخي عقايد و سنن منتسب به آنان نيز در بحث تفصيلي مورد بررسي قرار
گرفته است .
گاو بني اسرائيل
ماجراي گاو بني اسرائيل كه از آيه 67 تا 74 سوره بقره عهده دار آن است نكات و ظرائف فراواني دارد . مفسر عاليقدر آيت الله جوادي
آملي هدف از راهي كه در اين ماجرا خداوند براي مشخص كردن قاتل پيشنهاد مي كند
يعني كشتن گاوي و زدن بخشي از آن به بدن
مقتول براي فصل خصومت را اين نمي داند كه « اقامه برهان بر معاد و قدرت خدا بر احياي مردگان و افشاي اسرار در قيامت و نيز ارائه
توحيد ابوبي و قدرت خداوند » يك جا براي آن انسان هاي حس گرا كه معرفت شناسي احساس گرايانه اي داشتند
روشن مي شد. البته
استاد مي فرمايد : « بني اسرائيل به جاي آنكه از آنچه با حس مشاهده كردند
عبرت گيرند و از تحجر و جهل به نتيجه و عقل برسند و به
عظمت و قدرت خداوند در احياي مردگان پي برند
تنها به حل و فصل نزاع بسنده كردند و به توحيد و معاد منتقل نشوند و به قساوت
قلب و سنگ دلي دچار گشتند. »
تحريف تورات
آيت 78 و 79 بحث تحريف عالمانه و عامدانه عالمان يهود را مطرح مي كند و در آيات 80 تا 82 روحيه نژادپرستي آنها را به تصوير
مي كشد. آنان بر اثر غرور و خود بزرگ بيني و روحيه نژادپرستي و حس برتري جويي مي پنداشتند از تقربي خاص برخوردارند و مي گفتند
آتش جهنم تنها برخورد مختصري با ما دارد
آن هم ايامي كه شما رو تنها در حق گروه گوساله پرست از يهود! در حالي كه در اين آيات به
صراحت معيار خلود در دوزخ احاطه خطيئه بر انسان معرفي شده و ميزان نجات و معيار بهشتي شدن و خلود در آن حس فاعلي و فعلي
مشخص شده است ; يعني ايمان و انجام همه كارهاي خير و شايسته
نه اماني و آرزوهاي خام و ادعاهاي پوچ و باطل .
سفارشات الهي
آيه 83 ميثاق الهي با بني اسرائيل را متذكر مي شود كه شامل :
1 ـ نهي از هرگونه شرك اعتقادي و عملي ; 2 ـ احسان به پدر و مادر و پرهيز از عقوق آنان كه خود از احكام عمومي و بين المللي اسلام
است .
3 ـ رعايت اصول اخلاقي درباره خانواده و ارحام و بستگان نزديك خويش .
4 ـ احساس مسووليت نسبت به سرپرستي يتيمان
مساكين و ضعيفان جامعه .
5 ـ حسن معاشرت و گفتار و رفتار نيكو در برخورد با توده مردم
اعم از مومن و كافر .
علامه جوادي آملي راز سفارش به احسان به والدين و نيامدن تصريحي اين گونه درباره همسر و فرزندان را در اين مي دانند كه : « با
تشكيل خانواده
ارتباط عاطفي فرزند با پدر و مادر كاهش مي يابد و از اين رو در معرض فراموشي هستند
اما گرايش به همسر و فرزند
غالبا از حد نصاب لازم نيز مي گذرد و از اين رو نيازمند سفارش نيست . » ايشان در ادامه متذكر مي شوند : « احساني كه ترك آن با عقوق
قطع رحم و ايذاي والدين همراه باشد واجب است . »
در تفسير آيات 84 تا 86 مي خوانيم : « پرهيز از كشتن و آواره ساختن يكديگر
دو پيمان ديگر از پيمان هايي است كه چونان منشوري
از مسائل اعتقادي
اخلاقي
حقوقي و فقهي براي همه پيروان اديان توحيدي است . » اما بني اسرائيل هر دو پيمان را نقض كرده و در اين
گناه و تجاوز يكديگر را ياري مي كردند.
صاحب تفسير تسنيم اساس همه طغيان ها و تجاوزهاي يهوديان را « دنياطلبي » مي داند و مي گويد : « آنها آخرت را كه ابدي و سرمايه
اصلي و مطلوب فطرت انسان است فروخته و در عوض دنياي زودگذر و فاني را خريدند. منشا اين تجارت خسارت بار پيروي از
هواهاي نفساني است . »
حضرت استاد در تفسير 87 و 88 به اين نكته تصريح دارند كه : « عيساي مسيح شريعتي مستقل از شريعت موساي حكيم داشت .
خداوند به آن حضرت كه بدون پدر متولد شده و براي رد پندار فرزند خدا بودن او به « ابن مريم » بودن وي تصريح شده
بينات داد و او را
با تاييد ويژه روح القدس تقويت و مدد كرد. »
يهوديان و مشركان حجاز
در تفسير آيات 89 و 90 به ماجراي مناسبات يهود با مشركان حجاز پيش از اسلام اشاره دارد كه « يهوديان در نيايش ها و در گفت و
گوهاي سياسي اجتماعي
همواره بر مشركان حجاز طلب فتح و پيروزي و رهايي كرده در برابر تجاوز بت پرستان به آنان مي گفتند در
آينده پيامبري مبعوث خواهد شد كه وحي و رسالت موسوي عليه السلام را تصديق مي كند و ما در سايه ايمان بر او بر شما شوريده و
پيروز خواهيم شد و شما را از اين ديار بيرون خواهيم كرد. » اما پس از آن همه انتظار وقتي قرآن نازل شد عالمانه و عامدانه كفر ورزيدند.
آنان براساس آيات 99 تا 101 براي ايمان نياوردن به قرآن
درباره خود وحي نيز بهانه جويي كرده
به رسول اكرم (ص ) مي گفتند آياتي كه
بر تو نازل مي شود
روشن و قابل فهم نيست ! آنان در مسير مخالفت
براساس آيات 102 و 103 از سحر هم مدد مي گرفتند .
استاد درباره سحر مي گويند : « سحر علمي قابل انتقال به ديگران است و بطلان و حرمت آن دليل بر علم نبودن آن نيست . »
حضرت آيت الله جوادي آملي روش تفسيرشان به اين صورت است كه نخست گزيده تفسير آيه با آيات و در پي آن تفسير تفصيلي آن
و پس از آن نوبت به ذكر لطايف و اشارات و نقب زدن به بطن بلكه بطون آيات مي رسد و بخش انتهايي بحث روايي است
شيوه اصلي صاحب تسنيم به مانند استاد بزرگوارشان علامه طباطبايي كه متخذ از هدايت هاي اهل بيت عصمت و طهارت و
« راسخون در علم » مي باشد
همان تفسير قرآن به قرآن مي باشد
| |