فقاهت و فتوا
معرفي كتاب استفتائات مرجع عاليقدر حضرت آيت الله العظمي جوادي آملي
محمدكاظم تقوي
عالمان دين آنگاه كه به علم و عمل و دانش و تقوا آراسته گردند
علاوه بر اينكه گليم خود از مهالك دنيا و امواج سهمگين فتنه ها
مي رهانند كه سفينه نجاتي مي گردند كه جوانان نوح نبي (ع ) مومنان خداشناس را از طوفان جهالت و ضلالت به ساحل امن هدايت و
سعادت مي رسانند.
فقيهان و دين شناسان پرواپيشه
همانان كه امام حسن عسكري (ع ) در كلام بليغ خود آنها را اينگونه توصيف مي فرمايد : « من كان من
الفقها صائنا لنفسه
حافظا لدينه
مخالفا لهواه
مطيعا لامر مولاه
فللعوام ان يقلدواه » براساس رهنمودهاي پيامبراكرم (ص ) و ائمه
معصومين (ع ) علاوه بر منصب ولايت و حق و تكليف مديريت جامعه اسلامي و حق و وظيفه داوري و قضاوت در دعاوي ميان
مومنان ; حق و رسالت سنگين ديگري نيز برعهده دارند كه حق استنباط احكام شرعي از روي ادله معتبر ديني و « منصب افتا » است كه
پس از ده ها سال به جان خريدن رنج و زحمت تحصيل علوم اسلامي و تحقيق و پژوهش در دانش هاي الهي و پس از جد و جهد فراوان
و طاقت فرسا و در نهايت وارستگي و زهد و تقوا ـ در همان تراز والائي كه امام عسكري (ع ) بيان فرمودند ـ مسئوليت بيان احكام
حياتبخش اسلام را برعهده مي گيرند و عموم مردمي كه هر يك در علمي و يا فني تخصص و اشتغال دارند ولي از تخصص در علوم
اسلامي و احكام شرعي بي بهره يا كم بهره هستند را به احكام الهي آگاه مي سازند و حلال و حرام شرعي را برايشان بيان مي كنند.
اين خط روشن و سراسر افتخار
بويژه پس از غيبت امام زمان (ارواحنا فداه ) رسالت استمرار بخشي هدايت ائمه طاهرين (ع ) را
برعهده دارد و از كليني و صدوق و مفيد و شيخ الطايفه (عليهم الرحمه ) تا محقق و علامه حلي و صاحب جواهر و شيخ انصاري و
ميرزاي شيرازي و بروجردي و خميني (قدس الله اسرارهم ) امتداد دارد و اين عالمان رباني و امنا الرسل دين مبين اسلام و مكتب اهل
بيت را نگهباني و مومنان پيرو اين مكتب را دستگيري و راهنمائي كرده و مي كنند و حتي فراتر
غم جهان اسلام و جمعيت يك ميليارد و
چند صد ميليون مسلمان را مي خورند و بالاتر در تلاشند تا پيام رساي قرآن و عترت را به گوش جان بشريت برسانند و نجاتبخش همه
محرومان جهان باشند. يكي از معدود عالمان جامع الشرايط در اين دوره از حيات مكتب
عالم رباني
فقيه فيلسوف و عارف حكيم
حضرت آيت الله العظمي جوادي آملي (دامت بركاته ) مي باشد. ايشان به حق عالمي جامع مي باشد; كه در حد عالي و كم نظير ـ اگر
نگوئيم بي نظير ـ طيف گسترده و گوناگون علوم عقلي و نقلي را درجان مهذب و مزكار خويش جمع كرده است
آن هم به تعبير خود استاد
در اين موضوع
« جمع سالم نه جمع مكسر » . آيت الله العظمي جوادي آملي علاوه بر جامعيت علمي از مقامي بس رفيع در عرفان ناب و
اصيل و معنويت راستين و تقوا بهره مند مي باشد
كه همين جامعيت ايشان را در مراتب عالي صلاحيت مرجعيت تقليد و عهده داري
منصب افتا قرار داده است .
جايگاه فلسفي ـ عرفاني و نيز شخصيت بي بديل تفسيري علامه جوادي آملي روشن تر از آن است كه نيازمند توضيح باشد
ولي
شايد شخصيت فقهي ايشان براي عموم افراد جامعه خيلي شناخته شده نباشد. اين فقيه فرزانه با آن هوش و ذكاوت و همت و پشتكاري
كه در كسب علم و دانش داشته
علاوه بر كسب علوم عقلي و نقلي از اساتيد بزرگ و بزرگوار حوزه علميه تهران همچون علامه شعراني و
حكيم الهي قمشه اي و آيت الله محمدتقي آملي و ديگر بزرگان
در دوراني طلائي و اوج نشاط علمي و اجتماعي حوزه قم وارد حوزه
علميه شده و از محضر عالي رتبه ترين اساتيد دانش فقاهت بهره هاي وافي بردند.
آيت الله العظمي جوادي آملي در درس فقه فقيه بزرگ شيعه حضرت آيت الله العظمي بروجردي (ره ) و در همان حال از درس عميق و
عالي اصول حضرت امام خميني (رس ) كمال بهره را بردند. همچنانكه از درس فقيه موفق حضرت آيت الله محقق داماد (طاب ثراه ) به
مدت سيزده سال بهره بردند به گونه اي كه مي شود ايشان را ميراث دار شخصيت فقهي آن فقيه وارسته و مجتهدپرور دانست
چرا كه اكثر
مباحث فقهي آن مرحوم به قلم علامه جوادي آملي نوشته و منتشر شده است و محققان كتاب الحج سه جلدي و كتاب الخمس ايشان را
ملاحظه كرده اند.
علاوه بر آنچه گفته شد
سال ها است كه حضرت ايشان به تدريس مباحث خارج فقه اشتغال دارند و صدها تن از فضلا محقق و
سخت كوش حوزه علميه قم از محضر درس عالمانه و پرنكته و روشمند ايشان بهره مي برند.
حضرت استاد تاكنون ابواب و كتب متعددي را تدريس فرموده اند; كتاب الصوم
كتاب الزكاه
كتاب المطالب
كتاب البيع
و...
پس از رحلت بقيه اسلف حضرت آيت الله العظمي اراكي (ره ) علما و فضلا و مومنين فراواني اصرار نمودند تا ايشان مسئوليت
مرجعيت را عهده دار گردند
ولي ايشان نپذيرفتند و اين اصرار و عدم پذيرش در همه اين سال ها ادامه داشت تا اينكه پس از رحلت فقيه
اهل بيت حضرت آيت الله العظمي فاضل لنكراني (قدس سره ) با اصرارها و مراجعات به غايت فراوان و مراجعه عملي تعداد زيادي از
مومنين از اقصي نقاط كشور به ايشان در امرتقليد; اخيرا اجازه دادند تا برخي از استفتائاتي كه در خلال بيش از ده سال گذشته از ايشان
شده است به جامعه ديني و عموم مقلدين ايشان عرضه گردد و اين كار فتح بابي باشد تا ديگر انظار فقهي اين فقيه والا و وارسته و فتاواي
ايشان در دسترس مقلدينشان قرار گيرد.
« كتاب استفتائات » حضرت آيت الله العظمي جوادي آملي « دامت بركاته » براي نخستين بار در تابستان 1387 از سوي مركز چاپ و
انتشارات اسرا منتشر گرديده است كه در بردارنده احكامي از ابواب تقليد
طهارت
احكام وضو
احكام غسل
احكام نماز و روزه
احكام خمس و زكات
احكام حج
احكام كسب هاي حرام
رهن و اجاره
ازدواج و طلاق
وقف
وصيت و ارث
جماد و حدود مسائل
جديد و... مي باشد.
ايشان درباره بلد كبيره و شهر تهران از اين نظر مي فرمايد : « تهران با شهرهاي ديگر فرقي ندارد. اگر شهري بين محله هاي آن فاصله
باشد
به طوري كه عرفا چند شهر محسوب شود
از بلاد كبيره است . » اين استفتائي بود كه ايشان در فروردين 1374 بدان پاسخ دادند .
آيت الله العظمي جوادي آملي درباره كثيرالسفر اظهار مي دارند : « كسي كه سفر او بيش از حضر اوست
نمازش تمام و روزه اش صحيح
است
كسي كه حضر او بيش از سفرش است (يعني چهار روز هفته در وطن است ) نمازش (در سفر) قصر است و نمي تواند صائم باشد. »
درباره نماز استداره اي در مسجدالحرام مي فرمايند :
« نماز استداره در صورت عدم تقدم ماموم به امام صحيح است » . همچنانكه درباره نماز جماعت در مسجد النبي و مسجدالحرام كه گاهي
اتصال صفوف در آنها برقرار نيست و نيز سجده بر فرش در اين نمازها پاسخ مي دهند : « باتوجه به اوضاع مزبور صحيح است » .
البته ايشان در عين حالي كه مي فرمايند : « سجده بر روي فرش در موارد ضروري جايز است . » اضافه مي كنند : « لازم است فقه اهل بيت
عصمت و طهارت (عليهم السلام ) در مجامع علمي جهان اسلام تبيين شود تا پيروان هر مذهبي بدون تقيه خوفي يا مداراتي
وظيفه
خود را آزادانه انجام دهند. »
فقيه اهل بيت عصمت و طهارت آيت الله العظمي جوادي آملي درباره هداياي نقدي داده شده به فرزندان تحت تكفل والدين از سوي
فاميل مي فرمايند : « در صورتي كه در اثناي سال هزينه نشود و مال ارزشمند شود
متعلق خمس مي شود. » و در پاسخي ديگر به سئوال :
آيا هديه خمس دارد جواب مي دهند : « هديه اگر قابل توجه باشد
خمس دارد. »
ايشان در پاسخ اين سئوال كه پول پس اندازشده ـ بدون زحمت و مشقت ـ در بانك براي خريد خانه
خمس دارد يا نه پاسخ دادند :
« اگر نيازمند به خانه است و تهيه آن بدون پس انداز ممكن نيست
خمس ندارد. »
اين شاگرد ارادتمند امام خميني (س ) در پاسخ اين سئوال كه : آيا اجازات كتبي از حضرت امام (رضوان الله عليه ) را تفويض
مي فرماييد پاسخ دادند : « اجازه هاي كتبي امام راحل (رحمه الله ) تنفيذ مي شود.
ايشان به استفتائات زير چنين پاسخ دادند :
1 ـ نظر شما درباره شطرنج چيست
« اگر مخصوص قمار نباشد و به قصد برد و باخت بازي نشود
بلكه به منظور تقويت نيروي فكري باشد
اشكالي ندارد. »
2 ـ باتوجه به اينكه بازي بيليارد از مصاديق قمار است
لطفا حكم آن را مرقوم فرماييد . « بازي مزبور با برد و باخت حرام است » . و در
پاسخي ديگر مرقوم فرمودند : « در صورت صدق قمار بر بازي بيليارد
حرام است » .
3 ـ بازي پاسور چه حكمي دارد
« اگر پاسور از ابزار ويژه قمار نباشد
بازي با آن بدون برد و باخت حرام نيست
مردان الهي به لهو و لعب نمي پردازند. »
4 ـ نظر حضرتعالي درباره موسيقي مطرب و غيرمطرب چيست و ملاك تشخيص آن چيست
« آنچه مايه فراموشي خدا و سبب ارتكاب گناه مي شود
حرام است و تشخيص آن به عهده عقلاي متشرع است . »
ايشان در پاسخي ديگر در باره موسيقي مي فرمايند :
« 1 ـ موسيقي مخصوص مجلس گناه حرام است . 2 ـ موسيقي آزاد كه ويژه مجلس گناه نيست
در صورتي كه همراه با گناه ديگر نباشد
حلال است . » كما اينكه درباره كف زدن پاسخ مي دهند : « كف زدن بيهوده است
ولي حرام نيست . »
و در پاسخ از اين سئوال كه
كف زدن در مراسم جشن اهل بيت (عليهم السلام ) چه حكمي دارد مي فرمايند :
« كف زدن در مراسمي كه به نام اهل بيت (عليهم السلام ) تشكيل مي شود
اگر در جامعه ديني توهين تلقي شود
بايد ترك
شود. »
حضرت آيت الله العظمي جوادي آملي درباره حق طبع
ترجمه و نشر مي فرمايند : « حق طبع
ترجمه و نشر آثار مختص به صاحب
تاليف است . اگر بدون اذن قبلي وي چنين كاري انجام شود
بايد با تاديه حقوق مزبور
رضايت وي تحصيل شود. »
اظهار داشتند : CD و درباره رايت
« اگر رايت نظير تاليف
حق مخصوص پديد آورنده آن است
استفاده از آن
مشروط به رضايت صاحب حق است . »
ايشان درباره سود بانك ها مي فرمايند :
« اگر به عنوان مضاربه يا جايزه باشد
اشكالي ندارد. » و در جوابي ديگر مرقوم فرمودند :
« اگر برابر عقود اسلامي
مانند مضاربه باشد
جايز است و سود آن حلال است . »
باشد كه با همت افزونتر هيات استفتا اين مرجع عاليقدر
در آينده اي نزديك مجموعه كامل نظرات فقهي ايشان در دسترس عموم
مقلدين و متدينين قرار گيرد.
يكي از معدود عالمان جامع الشرايط در اين دوره از حيات مكتب اسلام
عالم رباني
فقيه و فيلسوف و عارف حكيم
حضرت آيت الله العظمي جوادي آملي مي باشد. ايشان به حق عالمي جامع مي باشد كه در حد عالي و كم نظير
طيف گسترده و گوناگون
علوم عقلي و نقلي را در جان مهذب خويش جمع كرده است
پس از رحلت حضرت آيت الله العظمي اراكي
علما و فضلا و مومنين فراواني اصرار نمودند تا آيت الله العظمي جوادي آملي
مسئوليت مرجعيت را عهده دار گردند
ولي ايشان نپذيرفتند و اين اصرار و عدم پذيرش در همه سال ها ادامه داشت تا اينكه پس از رحلت
فقيه اهل بيت حضرت آيت الله العظمي فاضل لنكراني
با اصرارها و مراجعات به غايت فراوان و مراجعه عملي تعداد زيادي از مومنين
از اقصي نقاط كشور به ايشان در امر تقليد
اخيرا اجازه دادند تا برخي از استفتائاتي كه در خلال بيش از ده سال گذشته از ايشان شده است
به جامعه ديني و عموم مقلدين ايشان عرضه گردد و اين كار فتح بابي باشد تا ديگر انظار فقهي اين فقيه والا و وارسته و فتاواي ايشان در
دسترس مقلدينشان قرار گيرد
فقيهان و دين شناسان پروا پيشه بر اساس رهنمودهاي پيامبر اكرم (ص ) و ائمه معصومين (ع ) علاوه بر منصب ولايت و حق و تكليف
مديريت جامعه اسلامي و حق و وظيفه داوري و قضاوت در دعاوي ميان مومنان
حق و رسالت سنگين ديگري نيز برعهده دارند كه حق
استنباط احكام شرعي از روي ادله معتبر ديني و « منصب افتا » است كه پس از به جان خريدن رنج و زحمت طولاني تحصيل علوم
اسلامي و تحقيق و پژوهش در دانش هاي الهي
به انجام اين وظيفه و مسئوليت بزرگ مي پردازند
