يك هفته پس از حضور نظامي ارتش روسيه در خاك گرجستان كه با هدف دفع تجاوز نيروهاي گرجي به اوستياي جنوبي صورت گرفت اكنون خبرها حكايت از آن دارد كه كرملين در صدد است با تقويت شمار و توان نيروهاي صلحبان خود در منطقه اوستياي جنوبي ارتش خود را از بخشهاي تصرف شده خاك گرجستان خارج كند. براساس تازه ترين اخبار ديمتري مدودف رئيس جمهوري روسيه كه با اقدام نظامي عليه نيروهاي گرجي تلاش كرد تا ضمن تاديب ساكاشويلي رئيس جمهوري بازي خورده گرجستان حاميان آمريكايي و اسرائيلي او را نسبت به مداخله در امور قفقار برحذر دارد. توصيف نقشه درگيري در قفقاز نشانگر وجود منطقه اي جغرافيايي واقع در جنوب غربي اتحاد جماهير شوروي سابق مي باشد كه در حال حاضر به مناطق زير تقسيم شده است :
ث قفقاز جنوبي : شامل كشورهاي واقع ميان درياي خزر و درياي سياه يعني آذربايجان ارمنستان و گرجستان است .
ث قفقاز شمالي : كه اصطلاحا دالان قفقاز ناميده مي شود كه در چارچوب جمهوري فدراسيون روسيه است و شامل چچن اينگوش اوستياي شمالي داغستان اداجيا كراخاي شركسيا و كاباردينو بلغاريا است .
درگيري قفقاز
منطقه قفقاز شمالي و جنوبي در واقع دروازه اصلي روسيه براي تعامل با جهان محسوب مي شود. به گونه اي كه بسته شدن اين دروازه به مثابه چالش استراتژيك و خطرناكي است براي روسيه كه ممكن است به اختناق اقتصادي سياسي و حتي استراتژيك اين كشور منجر شود.
اهداف و نيات آمريكا نيز از زمان فروپاشي شوروي كاملا مشهود است خصوصا زماني كه اقدام به نزديك شدن به گرجستان كرد. كشوري كه در ميان كشورهاي منطقه از موقعيت به مراتب استراتژيكي در منطقه برخوردار بود زيرا از ديد واشنگتن كشوري كه بتواند بر گرجستان سيطره يابد بي شك به راحتي مي تواند دروازه جهاني را بر روي روسيه ببندد. همچنين گرجستان به سبب تداخلي كه با ديگر كشورهاي منطقه قفقاز دارد مي تواند برشعله هاي آتش نزاع و درگيري در قفقاز شمالي و جنوبي دامن زند.
منطقه قفقاز شمالي و جنوبي در مركز مربع اي قرار دارد كه اضلاع آن تشكيل مي شود از كشورهايي چون روسيه ايران تركيه و در نهايت اتحاديه اروپا. تحقيقات و مطالعات انجام شده تاكيد مي كند كه منطقه قفقاز شمالي و جنوبي نه تنها دروازه اي براي روسيه به سوي جهان خارج است كه گذرگاه اصلي و بزرگي براي كمك هاي نفت و گاز استخراج شده از چاههاي نفت آسياي ميانه درياي خزر و جنوب روسيه نيز مي باشد. بنابراين سيطره بر منطقه قفقاز به معناي سيطره بر بخش عظيمي از ذخاير نفت و گاز جهاني است .
واشنگتن توانست از دگرگوني در منطقه قفقاز خودداري كند زماني كه به اعمال نفوذ خود در گرجستان مبادرت كرد. گرجستاني كه ادوارد شوارد نادزه وزير خارجه وقت اتحاد جماهير شوروي به رهبري گورباچف توانسته بود آن را به استقلال برساند. شوارد نادزه با استفاده از روابط سابق خود با مسئولان آمريكايي توانست آينده گرجستان را به آينده طرح هاي آمريكا در منطقه قفقاز گره اي محكم زند. اطلاعات وارد تاكيد مي كند كه واشنگتن بلافاصله زماني كه توانست گامهايش را وارد خاك گرجستان نمايد اقدام به سرنگوني دولت شوارد نادزه كرد و جاي او را به رييس جمهوري جديد تري كه بيشترين باور را به طرح آمريكا در منطقه داشت ارائه نمود.
واشنگتن توانست با تطميع رييس جمهور جديد گرجستان از طريق ارائه برخي تسهيلات و امتيازات نيروهاي آمريكايي را در اين كشور مستقر نموده و تفليس را مجاب به استفاده از فرودگاههاي و اماكن نظامي اين كشور براي برخي اهداف خود كند. گزارشهاي رسيده حاكي از آن است كه آمريكا به محض ورود به گرجستان سعي كرد كه از اين كشور به عنوان پايگاهي سياسي نظامي و اطلاعاتي با هدف تسلط بر ساير مناطق قفقاز به عنوان قلب حياتي دولت روسيه استفاده نمايد.
دولت كنوني آمريكا توانست با روشهاي مختلف طرح هايي را كه دولت بيل كلينتون آغازگر آن بود با اهداف زير اجرايي كند :
برافروختن شعله هاي اعتراضات مدني كه به انقلابهاي رنگين معروف شد. هدف از آن تقويت توانايي جنبش هاي سياسي هوادار غرب بود.
برافروختن شعله هاي آتش جنبشهاي اعتراضي مسلحانه كه منجر به آغاز شماري از جنگ هاي جدايي خواهانه شد و هدف از آن نيز اعمال فشار بر دولت هايي كه سياست مخالفت با واشنگتن را در منطقه پيش گرفته بودند.
شاخص ترين نزاع هاي مسلحانه اي كه هم اينك در منطقه قفقاز در حال اجرا است :
درگيريها در قفقاز جنوبي
درگيري ارمنستان و آذربايجان بر سر منطقه ناگورنو قره باغ آذربايجان كه در آن اكثريت ارمني هاي مسيحي ارتدوكس زندگي مي كنند و همچنين منطقه نخجوان ارمنستان كه در آن اكثريت مسلمانان سني زندگي مي كنند.
درگيريهاي داخلي آذربايجان بين نخبه هاي هوادار غرب و جنبش هاي بنياد گراي اسلامي مخالف حضور آمريكا در اين كشور.
درگيري گرجستان ـ آبخازيا چركسي در چارچوب جنگ بين گرجستان و چركسي ها كه در جريان آن چركسي ها تلاش مي كنند از گرجستان مسيحي استقلال يابند و دولت چركسي اسلامي اهل سنت در ابخازيا تشكيل دهند.
درگيري گرجستان و اوستياي جنوبي : در چارچوب جنگ گرجستان ـ اوستياي جنوبي كه در جريان آن ساكنان مسلمان سني اوستياي جنوبي براي استقلال از گرجستان تلاش مي كنند.
درگيريها در قفقاز شمالي
اين درگيري ها در محدوده سرزميني فدراسيون روسيه در جريان است كه شاخص ترين آن عبارتند از :
جنگ چچن ـ روسيه
جنگ داغستان ـ روسيه
جنگ اينگوش ـ روسيه
جنگ كباردينو ـ بلغاري چركسي ها ـ روسيه
جنگ چركسي ها ـ روسيه
در تمامي اين مناطق اكثريت مسلمانان سني براي استقلال از فدراسيون روسيه و تشكيل جمهوري مستقل تلاش مي كنند.
درگيري روسيه ـ گرجستان
آمريكا همزمان با حمايت از گرجستان عليه جنبشهاي جدايي طلب در منطقه اوستياي جنوبي و ابخازياي چركسي (كه در اراضي گرجستان قرار دارد) بر حمايت از جنبش هاي جدايي طلب موجود در اراضي فدراسيون روسيه نيز تاكيد مي كند. اما تاثير عامل اسراييلي نيز از طريق موارد زير كاملا مشهود است :
ارائه حمايت نظامي و لجستيكي به گرجستان و همچنين ارائه كمك و پشتيباني از طريق مرزهاي شمالي گرجستان به جنبش هاي جدايي طلب فعال در روسيه
استفاده از گرجستان به عنوان نقطه عبور و تجمع عناصر و جماعت هاي لابي اسراييلي فعال در مناطق قفقاز شمالي و جنوبي خصوصا در چارچوب اجراي طرح اسراييلي رهايي از يهوديان شرقي كه از شوروي سابق و روسيه به فلسطين اشغالي مهاجرت كرده اند. اين كار با ارائه مبالغ هنگفت مالي با هدف بازگشت دوباره آنان به مناطق قفقاز صورت مي گيرد.
به دنبال دخالت آمريكا در جنوب روسيه و همچنين تبديل گرجستان به پايگاه دخالت آمريكا و اسراييل عليه مسكو روسيه نيز در مقابل از جنبشهاي جدايي طلب گرجستاني خصوصا در منطقه اوستياي جنوبي و منطقه آبخازياي چركسي حمايت كرده است .
دولت آمريكانيز در مقابله با روسيه گرجستان را به شبكه روابط منافع آمريكا در منطقه قفقاز از طريق طرح خط لوله باكو ـ تفليس ـ جيهان كه از اراضي گرجستان مي گذرد پيوند داد. همچنين آمريكا از پيمان گوام متشكل از كشورهاي آذربايجان گرجستان با هدف توسعه اين پيمان به سمت موارد زير حمايت كرده است :
ارتباط بين اين پيمان و پيمان ناتو در چارچوب توافقنامه مشاركت نظامي ـ امنيتي به گونه اي كه به ناتو حق دخالت نظامي در منطقه قفقاز را مي دهد.
ارتباط بين اين پيمان و اسراييل در چارچوب توافقنامه مشاركت نظامي ـ امنيتي كه به اسراييل حق دخالت نظامي در منطقه قفقاز را مي دهد.
پيش بيني مي شود كه درگيري گرجستان و روسيه كه با حمايت آمريكا صورت گرفته است اقداماتي از سوي تفليس با هدف اجراي پاكسازي نژادي بيشتر عليه ساكنان منطقه اوستياي جنوبي صورت گيرد كه بعد از آن نوبت به پاكسازي ساكنان آبخازياي چركسي خواهد رسيد.
از سوي ديگر تحليلگران معتقدند دخالت نيروهاي روسيه در جنگ بين گرجستان و اوستياي جنوبي نيز در چارچوب پاسخ كوبنده مسكو به طرح سپر موشكي آمريكا در جمهوري چك صورت گرفته باشد. طرحي كه روسيه آن را به مثابه خطرمستقيمي بر امنيت خود تلقي مي كند.
درگيري مسلحانه گرجستان ـ روسيه بي شك به برافروختن شعله هاي نزاع داخلي در گرجستان در منطقه اوستياي جنوبي و ابخازيا منجر خواهد شد. ضمن آنكه برخي پيش بيني ها از احتمالاتي سخن مي گويند كه نشانگر احتمال تنش ميان آذربايجان و ارمنستان است . امري كه تداعي كننده بازگشت جنگ ارمنستان ـ آذربايجان و تكرار مطالبات ارمنستان مبني بر حاكميت بر منطقه ناگورنو قره باغ و مطالبات آذربايجان مبني بر حاكميت بر منطقه نخجوان است .
روزنامه هاي اسراييلي بلافاصله پس از تنش ميان گرجستان و روسيه حملات انتقادي خود را از روسيه آغاز كردند. از سوي ديگر واشنگتن نيز اعمال فشار بر روسيه را آغاز كرد. پيمان ناتو نيز از روسيه خواست نيروهاي خود را از گرجستان خارج كند. گفته مي شود واشنگتن انتظار چنين واكنش تندي از سوي روسيه را نداشته است . و هم اكنون سعي دارد از گرجستان نسبت به خطر روسيه حمايت كند. ناظران معتقدند واشنگتن با مشكلي واقعي روبرو خواهد شد چنانچه به شوراي امنيت سازمان ملل در اين خصوص پناه ببرد. برخي تحليل ها نيز حكايت از آن دارد كه روسيه از گرجستان به عنوان برگ برنده اي عليه واشنگتن و واداشتن اين كشور به سازش با روسيه در مورد بسياري از پرونده هاي منطقه اي از جمله برخي جنبش هاي جدايي طلب مخالف روسيه كه آمريكا از آنها حمايت مي كند استفاده خواهد كرد. حتي گفته مي شود روسيه از اين برگ برنده در مورد سپر موشكي آمريكا و همچنين پرونده هسته اي ايران نيز استفاده خواهد كرد.
براين اساس كاهش نفوذ آمريكا در منطقه قفقاز به مثابه خسارت جبران ناپذير استراتژيك براي اين كشور خواهد بود. زيرا براي آمريكا ديگر هيچ جايگزيني نخواهد بود مگر اينكه خود رادر دامان تركيه اي بيندازد كه حزب عدالت و توسعه بر آن حكومت مي كند. بي شك واشنگتن به اين سهولت نخواهد توانست آژنگونه كه گرجستان را با تطميع جذب خود كرد حزب عدالت و توسعه تركيه را در اختيار خود بگيرد.
منبع : خبرگزاري قدس