عدالت موعود در همه مراتب انسانيت
تاملي در ديدگاه هاي امام خميني درباره ماموريت الهي حضرت قائم (عج ) براي استقرار عدالت در همه ابعاد و در تمام
شئون حيات
« عدالت » در فرهنگ و انديشه اسلامي چهره اي است آشنا و پرفروغ
به گونه اي كه در آموزه ها و معارف ديني
حضوري هميشه و نقشي پيوسته دارد و حجم وسيعي از تعاليم و آموزش ها را به خود اختصاص مي دهد. اين حضور
وسيع و نقش آفريني گسترده نشان مي دهد كه بايد از پندارهاي سطحي و تصورهاي يكسويه نسبت به جايگاه و نقش
عدالت عبور كنيم و به درستي و با دقت به ژرفاي اين ارزش والا و قانون عام و گسترده راه يابيم تا به اين وسيله به اين
شناخت و بينش نائل آئيم كه چرا عدالت آنگونه بزرگ است و عظيم كه قرآن كريم مهم ترين انگيزه بعثت پيامبران را
استقرار آن در جوامع بشر مي داند (1 ) و خداوند متعال همواره فرمان به عدل و داد مي دهد . (2 )
يكي از روش هايي كه به كارگيري آن موجب مي گردد كه به ژرفاي عدالت راه يابيم اين است كه در نگرش به عدالت
اين اصل و قانون و ارزش را نه در يك موضوع
كه در موضوعات مختلف
و نه در يك جلوه
كه در جلوه هاي گوناگون
بنگريم و درباره آن بينديشيم .
با اين روش و در اين نگرش
عدالت را داراي مراتب متنوع مي يابيم و اين وسعت و فزوني مراتب را با وسعت و
گستردگي مراتب انسانيت منطبق و همخوان مشاهده مي كنيم .
در اين عمق انديشي و ژرف نگري
« عدالت » را فقط محدود و محصور در امور اقتصادي نمي يابيم
بلكه در همه
شئون حيات دنيا و عرصه ها و صحنه هاي زندگي مردم جامعه
حضور ونقش آفريني اين اصل و ارزش را مشاهده
مي نمائيم . يعني عدالت در موضوعاتي همچون عقايد
افكار
اخلاق
تربيت
عقلانيت
سياست
مديريت
اقتصاد و
فرهنگ متجلي مي گردد و هرگز منحصر در امور مالي و رفاهي مردم نمي شود
كه اقتصاد سالم و پويا با رفع تنگناهاي
معيشتي مردم يكي از ابعاد عدل و داد مي باشد و نه همه آن .
در نگرش به تعاليم و معارف اسلامي در موضوع عدالت
مفاهيم و تعابيري مي يابيم كه به وسعت و جلوه هاي
گوناگون اين اصل و قانون بزرگ اشاره دارند و از آن ها چنين استنباط مي شود كه هرگز در مسائل اقتصادي محدود و
محصور نمي شود و همه كوشندگان در مسير استقرار عدالت بايد به اين آموزه ها و مفاهيم و پيام هاي ژرفي كه در متن آنها
نهفته است دقت و تعمق روا دارند.
در اولين آموزه
وقتي سخن از تعريف و وصف عدالت به ميان مي آيد
به صراحت مي توان وسعت موضوع و تنوع
ابعاد و جلوه هاي آن را ادراك نمود.
اميرمومنان حضرت علي (ع ) مي فرمايد :
« العدل يضع الامور مواضعها »
« عدالت
هر چيزي را در جاي خود قرار مي دهد . » (3 )
همانند و مشابه اين عبارت نيز از امام علي (ع ) نقل شده است
چنان كه وقتي از حضرت مي خواهند كه عدالت را
تعريف كنند
آن را قرار دادن هر چيزي و هر حقي در جايگاه خود معني مي نمايند.
اين تعريف از عدالت
نشان مي دهد كه در تمام موضوعات و در همه عرصه هاي حيات اجتماعي
هرگاه همه امور
در مواضع خود قرار گيرند و هر حقي در جايگاه خاص و مختص به خود واقع گردد
عدالت تحقق يافته است و اين امور
مختلف و متنوع و منطبق با همه نيازهاي انسان در حيات جمعي و دنيايي مي باشد.
همچنين حضرت امام علي (ع ) مي فرمايد :
« العدل راس الايمان »
« عدالت
اساس ايمان است » (4 )
طبيعي است كه مفهوم اين رهنمود اين نيست كه عدالت اقتصادي اساس و بنيان ايمان مي باشد
بلكه با توجه به
مفهوم عميق ايمان كه معرفت و شناخت قلبي نسبت به خداوند و عمل و رفتار به همه تعاليم اسلام مي باشد
مفهوم
كلام علي (ع ) اين است كه چنانچه عدالت در همه ابعاد و جلوه هاي خود كه سرشته و آميخته با تعاليم جامع اسلام است
تحقق كامل بيابد
راس و اساس ايمان نام مي گيرد.
رهنمود ذيل از اميرمومنان (ع ) به گونه اي ديگر به وسعت و مراتب عدالت نظر مي گسترد :
« العدل حياه الاحكام »
« عدالت
حيات و جان احكام و قوانين الهي است » (5 )
اين رهنمود نيز اين مفهوم را به اذهان انتقال مي دهد كه اولا احكام و قوانين الهي شامل موضوعات گوناگون اعتقادي
و اخلاقي و تربيتي و اجتماعي و سياسي و اقتصادي مي باشد و با تمام شئون حيات دنيا و زندگي انسان پيوند دارد و
تامين كننده نيازهاي مختلف آنان در تمام صحنه ها و عرصه ها مي باشد. ثانيا عدالت كه مايه حيات احكام و قوانين الهي
است
نمي تواند منحصر در اقتصاد باشد و بايد در همه موضوعات احكام اسلام و عرصه هاي ظهور آنها حاضر شود تا
به اين وسيله اين احكام و قوانين در مواضع و جايگاه هاي خود قرار گيرند و به بهره وري برسند.
آنچه به آن پرداختيم
پشتوانه فكري و اعتقادي انقلاب جهاني حضرت مهدي (عج ) مي باشد و اثبات مي كند كه
برخلاف تصور و تفكر ناصحيحي كه در فرهنگ عمومي جامعه و در ميان بسياري از اقشار مردم تسري دارد
آن پيشواي
عدالت گستر از جانب حضرت پروردگار مامور است عدالت را در همه مراتب انسانيت به تجلي درآورد و عدالت
اقتصادي يكي از ابعاد و جلوه هاي عدالت موعود مي باشد
نه آن كه اهداف و آرمان هاي آن حضرت فقط در استقرار اين
نوع عدل محدود و خلاصه شود.
حضرت امام خميني با نگرش ژرف و همه جانبه اي كه به ابعاد مختلف فرهنگ و تفكر اسلامي از جمله معارف
مربوط به ائمه اطهار(ع ) دارند
به موضوع مورد بحث يعني مراتب مختلف عدالت در انقلاب عظيم مهدوي (عج )
اينگونه نظر مي گسترند :
« براي يك همچو كار بزرگي كه در تمام دنيا عدالت به معناي واقعي اجرا بشود
در تمام بشر نبوده الا مهدي موعود ـ
سلام الله عليه ـ كه خداي تبارك و تعالي او را ذخيره كرده است براي بشر. هر يك از انبيا كه آمدند
براي اجراي عدالت
آمدند و مقصدشان هم اين بود كه اجراي عدالت را در همه عالم بكنند
لكن موفق نشدند. حتي رسول ختمي ـ صلي الله
عليه و آله و سلم ـ كه براي اصلاح بشر آمده بود و براي اجراي عدالت آمده بود و براي تربيت بشر آمده بود باز در زمان
خودشان موفق نشدند به اين معنا
و آن كسي كه به اين معنا موفق و عدالت را در تمام دنيا اجرا خواهد كرد
نه آن هم اين
عدالتي كه مردم عادي مي فهمند كه فقط عدالت در زمين براي رفاه مردم باشد
بلكه عدالت در تمام مراتب انسانيت .
انسان اگر هر انحرافي پيدا كند
انحراف عملي
انحراف روحي
انحراف عقلي
برگرداندن اين انحراف را به معناي
خودش
اين ايجاد عدالت است در انسان . اگر اخلاقش
اخلاق منحرفي باشد
از اين انحراف وقتي به اعتدال برگردد
اين
عدالت در او تحقق پيدا كرده است . اگر در عقايد يك انحرافاتي و كجي هايي باشد
برگرداندن آن عقايد كج به يك عقيده
صحيح و صراط مستقيم
اين ايجاد عدالت است در عقل انسان ... وقتي كه ايشان ظهور كند... تمام بشر را از انحطاط
بيرون مي آورد
تمام كجي ها را راست مي كند.... همچو نيست كه اين عدالت
همان كه ماها از آن مي فهميم ...
اين هست
اما بالاتر از اين معناست ... » (6 )
برمبناي اين رهنمود آگاهي بخش
انحرافات و كجروي ها و آفات و زيان هاي ناشي از آنها در امور مالي و اقتصادي
محدود نمي شود
بلكه انحرافات اعتقادي
روحي
عقلي
اخلاقي و عملي نيز وجود دارند و بشر را مي آزارند و مهدي
موعود(عج ) از جانب خداوند مامورند كه با اين انحرافات مبارزه كنند و با اجراي « عدالت » به مفهوم وسيع
مشكلات و
مسائل مزبور را حل و مرتفع نمايند و در اين صورت است كه همه اين كاستي ها و انحطاط ها با استقرار عدالت موعود به
« رشد » تبديل مي شوند و بشريت به سعادت كامل نائل مي آيد.
اين رشد و سلامت و سعادت كه در نقطه مقابل انحرافات و انحطاط ها در موضوعات يادشده قرار دارند
در موارد
ذيل و توسط دادگستر جهان به نقطه كمال مي رسند :
1 ـ رشد اعتقادي ـ با مقابله با جريان هاي فكري باطل و التقاطي و آميخته شده با ظواهري از دين و مذهب كه موجب
هرج و مرج اعتقادي در جامعه انساني مي شود. مبارزه با موهومات و خرافات ـ كه از مسائل بسيار مهم مي باشد ـ نيز در
همين عرصه و براي تحقق عدالت و رشد اعتقادي صورت مي پذيرد
كه افسونگران و خرافه بافان با انتساب خود به
ديانت و پيامبر(ص ) و ائمه (ع ) و با ادعاهاي ارتباط با آن مطهران و از جمله ادعاهاي پيوند و ارتباط با امام زمان
سهل تر
و سريع تر نسل جوان جوامع را مي فريبند و در كام عقايد باطل و انحرافي فرو مي برند!
2 ـ رشد روحي ـ با تقابل با همه ضعف ها و كاستي هايي كه انسان ها را متزلزل مي كند و اركان شخصيت آنان را فرو
مي ريزد و به گونه اي در امراض و بيماري هايي چون اضطراب و تشويش
ترس و هراس
عزلت و انزوا
اندوه و
افسردگي و ساير كاستي ها فرو مي برد كه اولا به نااميدي مطلق مي رسند و پيوندهاي خويش با خالق هستي را منقطع
مي سازند. ثانيا جذب اوهام و خيالات باطل مي گردند و به سوي عرفان هاي ساخته و پرورده قدرت هاي استعماري
مي شتابند و در اوج شگفتي ارتباط هاي جنسي نامشروع و استفاده از مواد مخدر و پرسش انسانهايي كه نقش قطب و
رهبر اين عرفان هاي دروغين و كفرآميز را ايفا مي كنند را مباح و روا و جز اصول خود مي دانند! عدالت مهدوي (عج )
با
اين انحرافات مي ستيزد و روح و روان انساني را در جايگاه اصلي خود به رشد و سلامت مي رساند.
3 ـ رشد عقلي ـ با معارضه با هر گونه جهل و ناداني كه همواره در مسير تحقق حيات سالم و پوياي اجتماعي مانع
ايجاد مي كند و بسترهايي را مي گشايد كه انسان هاي سطحي نگر و قشري گرا در عرصه هاي فعاليت هاي سياسي حضور
مي يابند و ابزار دست جريان ها و احزاب سياسي ناسالم قرار مي گيرند و به صورت سياهي لشگرهاي اين معاندان عليه
اسلام ناب و زلال و رهبران ديني و جريان هاي حق مدار به تحرك هاي مخرب و باطل در مي آيند. عدالت موعود
باجهل
مي ستيزد و انسان ها را به گونه اي مي پرورد كه به مراتب بالاي عقل و خرد راه يابند و از اين نعمت شريف و موهبت
بزرگ الهي در جايگاه خويش و به طرز صحيح استفاده كنند.
4 ـ رشد اقتصادي ـ با مبارزه وقفه ناپذير و مستمر و همه جانبه با فقر و محروميت به منظور رفع شكاف ها و مضايق
و تنگناهاي معيشتي مردم و تحقق عدالت اقتصادي در زيباترين شكل و كامل ترين جلوه ها و نمودهاي عيني . عدالت
مهدوي
گرد و غبار فقر را از سيماي رنجور تهي دستان مي زدايد و ثروت هاي سرشاري را كه خداوند متعال براي آنان
مقرر كرده و توسط سرمايه داران زالو صفت و شركت هاي بزرگ تجاري استعماري غارت و چپاول گرديده و بندگان خدا
بسان بردگان به استثمار درآمده اند
به جايگاه هاي اصلي خود باز مي گرداند و رفاه اقتصادي و بهره وري از نعمت هاي
بزرگ الهي را در گسترده گيتي و در ميان بشريت تشنه عدل متجلي مي نمايد.
5 ـ رشد اخلاقي ـ با تعارض و مبارزه مستقيم و پي گير با تمام « رذايل اخلاقي » كه امنيت فكري و روحي افراد و نيز
امنيت اجتماعي در سطح كلان را تهديد مي نمايد و فضاي حيات جمعي را با دروغ بافي ها
نيرنگ افكني ها
فتنه انگيزي ها و نفاق ورزي ها آلوده مي نمايد
و با تلاش مستمر براي تحقق « فضايل اخلاقي » همچون صداقت و
راستي
خلوص و يكرنگي
ايثار و فداكاري
وحدت و پيوستگي و نوع دوستي و خيرخواهي كه پشتوانه بزرگ امنيت
اجتماعي و سياسي مي باشند و بشر را به جايگاه اصلي انساني خود مي نشانند. عدالت موعود
رشد اخلاقي را در تمام
ابعاد اخلاق فردي
اخلاق اجتماعي
اخلاق سياسي و اخلاق اقتصادي به تجلي در مي آورد و به اين وسيله حريم هاي
زندگي افراد جامعه را پاس مي دارد و از هتك و تخريب محافظت مي نمايد.
به اين ترتيب
مهدي موعود(عج ) از جانب خداوند متعال ماموريت دارد كه « عدالت » را در همه مراتب انسانيت
متجلي نمايد
و ما منتظريم تا خورشيد ولايت و امامت طلوع نمايد و با انوار پرفروغ خود جهان را روشن نمايد و
باعدالت گسترده خود همه مراتب انسانيت را به آخرين مراحل رشد و شكوفايي برساند. و به راستي « چه مسعود و
مبارك است روزي كه جهان از دغل بازي ها و فتنه انگيزي ها پاك شود و حكومت عدل الهي بر سراسر گيتي گسترش يابد
و منافقان و حيله گران از صحنه خارج شوند و پرچم عدالت و رحمت حق تعالي بر بسيط زمين افراشته گردد » (7 ) پس
« سلام بر او
و سلام بر منتظران واقعي او
سلام بر غيبت و ظهور او
و سلام بر آنان كه ظهورش را با حقيقت درك
مي كنند و از جام هدايت و معرفت او لبريز مي شوند . » (8 )
پاورقي :
ـــــ
1 ـ قرآن كريم
سوره حديد (57 )
آيه 25
2 ـ سوره نحل (16 )
آيه 90
3 ـ نهج البلاغه
حكمت 437
4 ـ غررالحكم
ج 2
ص 90
5 ـ همان مدرك ص 89
6 ـ صحيفه امام
موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني
ج 12
ص 480 و 481
7 ـ سيماي معصومين (ع ) در انديشه امام خميني
تبيان (آثار موضوعي ) . دفتر دوازدهم
موسسه تنظيم و نشر آثار امام
ص 292
8 ـ همان مدرك
ص 293
افسونگران و خرافه بافان با انتساب خود به ديانت و پيامبر(ص ) و ائمه (ع ) و با ادعاهاي پيوند و ارتباط با امام
زمان (عج ) سهل تر و سريع تر نسل جوان را مي فريبند و در كام عقايد باطل و انحرافي فرو مي برند. يكي از جلوه هاي
عدالت مهدوي مقابله با جريان هاي فكري باطل و التقاطي و آميخته با ظواهر دين و نشر دهنده موهومات و خرافات در
ميان انسان ها مي باشد
عدالت مهدوي از جنبه اقتصادي با مبارزه وقفه ناپذير و همه جانبه با فقر و محروميت به منظور رفع شكاف ها و
مضايق و تنگناهاي معيشتي مردم در زيباترين شكل و كامل ترين جلوه ها و نمودهاي عيني
گردوغبار فقر را از سيماي
رنجور تهي دستان مي زدايد و رفاه اقتصادي و بهره وري از نعمت هاي بزرگ الهي را در گستره گيتي و در ميان بشريت
تشنه عدل متجلي مي نمايد
يكي از ابعاد عدالت مهدي موعود قرار دادن عرفان ناب اسلامي در جايگاه خود با معارضه و تقابل گسترده با
عرفان هاي ساخته و پرورده قدرت هاي استعماري است كه در اوج شگفتي ارتباط هاي جنسي نامشروع و استفاده از مواد
مخدر و پرستش انسان هايي را كه نقش قطب و رهبر اين عرفان هاي دروغين و كفرآميز را ايفا مي كنند مباح و جز اصول
خود مي دانند!
عدالت مهدوي در پي تحقق « رشد اخلاقي » در جوامع انساني خواهد بود و اين هدف را با مبارزه مستقيم و پي گير با
تمام رذايل اخلاقي كه امنيت فكري و روحي افراد و نيز امنيت اجتماعي در سطح كلان را تهديد مي كند و حيات جمعي
را با دروغ بافي ها
نيرنگ افكني ها
فتنه انگيزي ها و نفاق ورزي ها آلوده مي نمايد دنبال خواهد كرد و اين هدفمندي بزرگ
در تمام ابعاد اخلاق فردي
اخلاق اجتماعي
اخلاقي سياسي و اخلاق اقتصادي به تجلي درخواهد آمد
