مردي از امام علي عليه السلام خواسته بود كه اندرزش دهد. امام عليه السلام فرمود :
از كساني مباش كه بي عمل به آخرت اميد بسته است و به آرزوي دراز توبه را به عقب مي اندازد. در دنيا چون زاهدان (سخن ) مي گويد و چون علاقه مندان عمل مي كند.
اگر از دنيا به او داده شود سير نگردد و اگر از آن بازداشته شود (به داشته ها) قناعت نكند. از عهده شكر آن چه كه به او داده شد بر نمي آيد و (در اين حال ) زيادت مي طلبد در باقي مانده (از دنيا).
نهي مي كند و خود نهي نمي پذيرد. امر مي كند به كاري كه خود انجام نمي دهد.
به صالحان محبت مي ورزد و عمل آنان را انجام نمي دهد. گناهكاران را دشمن دارد و خود يكي از آنان است .
مرگ را به خاطر كثرت گناهانش ناپسند دارد و (در اين حال ) بر (انجام گناهان و) كارهايي كه به خاطر آن مرگ را ناپسند دارد مداومت مي كند.
اگر بيمار شود (از گناهانش ) پشيمان مي گردد و اگر تندرستي يابد آسوده مي گردد و (دوباره ) به لهو مي پردازد.
اگر عافيت بيند خود بزرگ بين مي شود و اگر گرفتار آيد نااميد. اگر بلا اصابت كند به زاري دعا مي خواند و اگر آسايش برسد با غرور (از خدا) روي برمي گرداند.
نفسش در گمان هايش بر او چيره مي شود و او در يقين هايش بر نفس غالب نمي آيد.
بر ديگران به (گناهي ) كم تر از گناه خود مي ترسد و به نفس خود بيش از آن چه كه عمل كرده است اميد دارد.
اگر مستغني شود به نعمت مغرور مي گردد و اگر فقير نااميد و ضعيف مي شود.
وقتي عمل مي كند كوتاهش مي گذارد (كوتاه به جا مي آورد) و وقتي درخواست مي كند مبالغه مي ورزد.
اگر شهوتي پيش آيد معصيت را مقدم مي دارد و توبه را به تاخير مي اندازد.
اگر محنتي روي دهد از شرايط ملت (اسلام ) دور مي شود (و بي صبري پيشه مي كند).
عبرت گيري (و حسنات آن ) را وصف مي كند و (خود) عبرت نمي گيرد. با مبالغه پند مي دهد و (خود) پند نمي پذيرد. در سخن گفتن سر است و در عمل كم كار.
در امور فاني (و دنيايي ) رقابت مي كند و در امور (اخروي و) باقي مسامحه .
غنيمت (و طاعت خدا) را غرامت مي شمارد و غرامت (و معصيت خدا) را غنيمت .
از مرگ مي هراسد و (با اين حال ) فوت شدن (فرصت ) را چاره نمي كند (و به توبه و عمل صالح روي نمي آورد).
معصيت ديگران را عظيم مي شمارد. و بيش تر از آن را از سوي خود كم به حساب مي آورد. طاعت خود را كثير مي شمارد و همان طاعت را از ديگران حقير به حساب مي آورد. بر مردم طعنه مي زند (و سخت گير است ) و براي خود سهل گير.
لهو با توانگران براي او محبوب تر است از ذكر (خدا) با مستمندان .
عليه ديگران به نفع خود حكم مي كند و هيچ گاه عليه خود به نفع ديگران حكم نمي كند.
(حقوق خود را) تمام مي ستاند و (حق ديگران را) تمام نمي دهد.
درباره پروردگار از مردم مي هراسد (و از اطاعت چشم مي پوشد) و درباره مردم از پروردگار خوفي ندارد. (نهج البلاغه حكمت 150 )
از كساني مباش كه :
به آخرت اميد بسته است و به آرزوي دراز توبه را به عقب مي اندازد.
نهي مي كند و خود نهي نمي پذيرد امر مي كند به كاري كه خود انجام نمي دهد.
اگر مستغني شود به نعمت مغرور مي گردد و اگر فقير نااميد و ضعيف مي شود.
در امور فاني و دنيايي رقابت مي كند و در امور باقي و اخروي مسامحه .
معصيت ديگران را عظيم مي شمارد و بيش تر از آن را از سوي خود كم به حساب مي آورد.
از مرگ مي هراسد و با اين حال از دست رفتن فرصت را چاره نمي كند (و به توبه و عمل صالح روي نمي آورد)
عليه ديگران به نفع خود حكم مي كند و هيچ گاه عليه خود به نفع ديگران حكم نمي كند.

اي خانه زاد خالق دادار ياعلي
اي چشمه ي تجلي انوار ياعلي
اي آفتاب عرصه ي ايجاد را رمق
وي قطب دين احمد مختار يا علي
اي در حريم حضرت حق پيش ازين جهان
محرمترين محرم اسرار يا علي
گيتي و آنچه هست در او با زبان و دل
دارد به قرب و جاه تو اقرار ياعلي
تو رايت بلند حقيقت نماستي
تيغت دريده پرده ي پندار يا علي
محض وجود پاك تو و عترت تو بود
دنيا اگر كه گشت پديدار ياعلي
در كاروان دلشدگان طريق عشق
هستي امير و قافله سالار يا علي
دست خدا درآمده از آستين تو
اي چاره ساز خيل گرفتار يا علي
ساغر بكف به پيش تو استاده ايم چون
ساقي توئي به ميكده ي يار يا علي
مشكل گشا تو هستي و درمانده نيز ما
بگشا به غمزه اي گره از كار ياعلي
كي گم كند (ضيا) ره دشوار عشق را
تا با تو تا چو مه به شب تار يا علي
سيدعلي اكبر ضيائي (ضيا)

يكي از نكات مهم و قابل توجه زندگي امام علي (ع ) عشق و علاقه وافر آن حضرت به كار و تلاش و فعاليتهاي سازنده است . اين عشق و علاقه سبب شده بود تا ايشان از همان نوجواني به كار و فعاليت بپردازد. در دوران جواني نيز علي (ع ) در چشم مردم مدينه كارگر پرتلاشي به شمار مي آمد كه در مزارع اطراف شهر همواره با شتر خويش به كار آبياري مي پرداخت .
در جريان جنگ احزاب علي (ع ) پيش از آنكه قهرماني و شجاعت خويش را ظاهر سازد دوشادوش پيامبر(ص ) كلنگ مي زد و با برداشتن خاكها خندق حفر مي كرد و هرگاه مسلمين قصد ساختن مسجد داشتند مانند يك كارگر ساده براي برپايي ديوار مسجد سنگ حمل مي كرد.
اصولا كار در نظر اين جوان هاشمي چنان مقدس و باارزش بود كه حتي از انجام آن براي يهوديان و غيرمسلمانان نيز ابايي نداشت و چه بسا نهالهاي نخلستان يهوديان كه با دستهاي پرتوان علي (ع ) سيراب مي شد.
با اين وجود حاصل زحمات و دسترنج كار و فعاليت علي (ع ) وقف محرومان و تهيدستان بود و تنها بخش كوچكي از درآمدهاي آن حضرت در زندگي شخصي اش مصرف مي شد. چنانچه نقل است كه اميرالمومنين (ع ) از دسترنج زحمات خويش هزار بنده را خريد و در راه خدا آزاد كرد.
امروز پس از گذشت نزديك به هزار و چهارصد سال از آن ايام هنوز آثار ارزشمند تلاشهاي صادقانه اميرالمومنين (ع ) در اطراف مدينه باقي است و ياد و خاطره چاههايي كه توسط آن حضرت حفر شده و نخلستانهايي كه با دستهاي پينه بسته آن امام همام آباد گرديده در اذهان مردم منطقه زنده است .
درختان خرما
علي بن ابي طالب (ع ) از خانه بيرون آمده و طبق معمول به طرف صحرا و باغستان كه با كاركردن در آنجاها آشنا بود مي رفت ضمنا باري نيز همراه داشت شخصي پرسيد : يا علي چه چيز همراه داري
علي (ع ) فرمود : درخت خرما ان شاالله آن مرد با تعجب گفت : درخت خرما
اما تعجب آن شخص وقتي زايل شد كه بعد از مدتي او و ديگران ديدند كه تمام هسته هاي خرمايي كه آن روز علي (ع ) به همراه مي برد تا بكارد و آرزو داشت كه در آينده هر يك درخت خرماي تناوري شود به صورت يك نخلستان درآمد و تمام آن هسته ها سبز و تبديل به درخت شد.
در جست وجوي كار
روزي شرائط زندگي بر علي (ع ) به قدري تنگ شد كه گرسنگي شديدي آن حضرت را فراگرفت . لذا امام (ع ) از خانه بيرون آمد و در جست وجوي آن بود تا كاري پيدا كند و به كارگري مشغول شود و با مزد آن گرسنگي خود را رفع نمايد اما در اطراف مدينه كاري پيدا نكرد و تصميم گرفت به حوالي مدينه (مزرعه اي در فاصله يك فرسخ و نيم مدينه ) برود تا شايد در آنجا كاري پيدا شود.
پس از آنكه حضرت به آن منطقه رسيد زني را مشاهده نمود كه مقداري خاك الك كرده و آنها را در يك گوشه اي جمع كرده است . امام با خود گفت شايد اين زن منتظر كارگر باشد تا آب بياورد و آن خاكها را براي ساختن ساختمان گل نمايد. ايشان جلو رفت و پس از سئوال از آن زن دريافت كه او منتظر كارگر است .
حضرت با آن زن قرار گذاشتند كه از چاه براي وي آب بكشد و در مقابل هر دلو آب يك عدد خرما بگيرد . امام 16 دلو آب كشيد و آن آبها را آورد و برروي خاكها ريخت . وقتي كه كار آب كشيدن به پايان رسيد دستهاي حضرت تاول زده بود . آن زن در مقابل اين كار 16 عدد خرما به امام داد. ايشان آن خرماها را برداشته و به مدينه آورد و سپس به سراغ دوست صميمي اش پيامبر اكرم (ص ) رفت و جريان به دست آوردن خرماها را براي آن حضرت بيان كرد. آنگاه هر دو نشستند و آن خرماها را خوردند و گرسنگي آن روزشان برطرف شد.
(منبع : داستان هايي از دوران جواني امام علي عليه السلام انتشارات سروش )
در جريان جنگ احزاب علي (ع ) پيش از آنكه قهرماني و شجاعت خويش را ظاهر سازد دوشادوش پيامبر(ص ) كلنگ مي زد و با برداشتن خاكها خندق حفر مي كرد و هر گاه مسلمين قصد ساختن مسجد داشتند مانند يك كارگر ساده براي برپايي ديوار مسجد سنگ حمل مي كرد
حاصل زحمات و دسترنج كار و فعاليت علي (ع ) وقف محرومان و تهي دستان بود و تنها بخش كوچكي از درآمدهاي آن حضرت در زندگي شخصي اش مصرف مي شد چنان كه نقل است كه اميرالمومنين (ع )از دسترنج زحمات خويش هزار بنده را خريد و در راه خدا آزاد كرد