از : دكتر محمدرضا جواهري
استاديار دانشگاه فردوسي مشهد
بخش نخست
سال 1387 با نام زيباي « نوآوري وشكوفايي » آراسته شده است هميشه به ويژه در اين سال بايد در پرتو هدايت رهبر فرزانه انقلاب همه مديران كشور و مجموعه كارگزاران دولت و ملت در راه نوآوري و شكوفايي گام بردارند. حضرت آيت الله خامنه اي مدظله العالي در پيام نوروزي خويش فرمودند : من براي اين سال دو چيز راانتظار مي برم . يكي اين كه در همه بخش هايي كه گفتيم بايد نوآوري به وجود بيايد مسئولان دولتي در روش هاي اقتصادي در روش هاي سياسي و ديپلماسي در پيشبرد كشور به سمت علم و تحقيق در گسترش فرهنگ مطلوب در ميان كشور در ارائه خدمات به همه قشرها بخصوص قشرهاي محروم و مظلوم در آباداني كشور آحاد مردم در دانشگاه ها در بنگاه هاي اقتصادي در دستگاه هاي گوناگون اجتماعي و خدماتي هركدام نياز دارند در كار خود و در عرصه فعاليت خود « نوآوري » كنند. اين نقطه اولي است كه مورد انتظار ماست در اين سال بايد « نوآوري » فضاي كشور را فرا بگيرد و همه خود را موظف بدانند كه كارهاي نو وابتكاري را در سايه مديريت صحيح و تدبير درست در فعاليت كشور وارد كنند. انتظار دوم اين است كه فعاليت هايي كه درسال هاي گذشته انجام گرفته است كارهايي كه دولت كرده است سرمايه گذاري هاي بزرگي كه مسئولان گوناگون و آحاد مردم در بخش هاي مختلف چه سرمايه گذاري مادي چه سرمايه گذاري معنوي انجام داده اند اينها به شكوفايي برسد و مردم نتايج آن را در زندگي خود حس كنند...لذا من امسال را سال « نوآوري » و « شكوفايي » مي نامم و انتظار دارم كه ان شا الله هم در زمينه هاي نوآوري و هم در زمينه هاي شكوفايي ملت ما شاهد نتايج شيريني باشند و سال را ان شا الله به بهترين وجهي با عزت با موفقيت با كاميابي و شادابي و با توان بيشتر به پايان ببرند . (1 )
آفرينش تاسيس تجديد خلاقيت و نوآوري در جهان بشري از اهميت فراواني برخوردار است . پرورش و فراهم نمودن شرايط براي رويش و شكوفايي استعدادها نيز در راه رستگاري و سعادت مردم نقش فوق العاده اي دارد. هرگونه نوآوري سودمند براي رفاه و امنيت مردم در جهت تكامل اخلاقي و معنوي و تقرب به سوي پروردگار وابسته به شرايط و عواملي است كه بدون آنها تحقق نمي يابد. رشد و شكوفايي سرمايه مادي و معنوي انسان ها در راه رسيدن به وضع مطلوب الهي نيز مستلزم بايدها و نبايدهاي اساسي و حساس و ظريف است .
مفهوم وتعريف نوآوري وشكوفايي
ماهيت وارزش شكوفايي و نواوري وابسته به انگيزه وهدف آن است . شكوفايي و نوآوري با جهت گيري غير ديني و ضد ديني كه در راستاي سست كردن ايمان به خدا و پيامبر و قرآن و امامان و نفي باورهاي مذهبي و تخريب اعتقادات ديني و گسترش فساد و فحشا و شهوت راني و فراهم نمودن زمينه براي تهاجم فرهنگي ليبرال دموكراسي فاسد غربي و الحاد و ماركسيسم باشد صددرصد محكوم و بي ارزش است و بايد روياروي آن ايستاد و عوامل آن را از بين برد. بدترين نوآوري درميان نوآوري هاي در جهان نوآوري در تهاجم به اسلام و احكام اسلامي و در ياري دشمنان اسلام و در رواج كفر شرك نفاق شر باطل بي ديني و لامذهبي است . « نوآوري » و « شكوفايي » در جامعه اسلامي بايد در راه احياي دين و سنت هاي پيامبراسلام و اهل بيت عليهم السلام و تحقق آرمان هاي بلندانقلاب اسلامي و اهداف مقدس شهيدان وكسب رضايت خداي عزوجل و پيامبراكرم صلي الله عليه وآله وسلم و امامان عليهم السلام به ويژه خشنودي ولي عصرامام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف باشد. انقلاب اسلامي ايران بزرگ ترين نوآوري در تاريخ سياسي معاصر ايران و جهان بود. و با شكوفايي سرمايه هاي معنوي مردم مسلمان ايران تحقق يافت .
تداوم انقلاب اسلامي و نشان دادن كارآمدي و توانايي نظام و حكومت اسلامي شيعي و رسيدن به استقلال اقتصادي و فرهنگي و برطرف نمودن مشكلات اقتصادي كشور و صدور انقلاب اسلامي به جهان تشنه اسلام ناب محمدي صلي الله عليه وآله وسلم نيز با نوآوري و شكوفايي امكان پذيراست .
نوآوري در ترويج دين و تقويت گرايش هاي مذهبي و حاكميت فرهنگ اسلامي و احكام قرآني و قوانين الهي پيامبر صلي الله عليه وآله وسلم و امامان عليهم السلام بهترين نوآوري است .
نوآوري در عرصه توليد علم در علوم انساني و فني و مهندسي و كشاورزي و دامداري و نوآوري دراقتصاد و صنعت و در دستگاه هاي اجرايي كشور و در مصرف انرژي براي رسيدن به استقلال و خودكفايي علمي و صنعتي و اقتصادي در جامعه اسلامي و حكومت اسلامي نقش برجسته اي در نشان دادن حقانيت حكومت ديني و مقبوليت جهاني آن دارد و به الگو شدن آن كمك مي نمايد و عبادت و ارزش است .
بايستگي هاي عام و شرايط مشترك
برخي از شرايط و عوامل « نوآوري » و « شكوفايي » عمومي و مشترك است نوآوري و شكوفايي مقدس و سازنده داراي پايه هاي مشتركي است كه در هر دو موثر است . شناسايي ملزومات و بايستگي هاي نوآوري و شكوفايي براي دولت و ملت ضروري است . آگاهي از اين بايدها مي تواند در سال نوآوري و شكوفايي به نوآوري و شكوفايي سرعت و جهش بدهد و در حقيقت در سال نوآوري و شكوفايي در نوآوري و شكوفايي نيز نوآوري و شكوفايي روي دهد. نوآوري و شكوفايي اختصاص به افراد خاصي ندارد تمام انسان ها مي توانند بابه كارگيري شرايط خلاقيت و نوآوري و رعايت عوامل شكوفايي در جهت آن كوشش كنند.
مهم ترين ضرورت ها و لوازم « نوآوري » و « شكوفايي » مقدس كه در منطق ديني عبادت باشد و از اجرو ثواب الهي برخوردار گردد اركان و عوامل اساسي است كه درپي مي آيد.
ايمان به خدا
ايمان الهي در رشد و شكوفايي استعدادهاي مومنان و نوآوري هاي مقدس شگفت انگيزنقش اساسي دارد. حقيقت ايمان چيست پيامبر خدا فرمود : الايمان معرفه بالقلب وقول باللسان وعمل بالاركان 2 ايمان شناخت با قلب و گفتار با زبان و عمل با اركان بدن است . امام علي عليه السلام نيز فرمود : الايمان قول باللسان وعمل بالاركان .3 ايمان گفتن به زبان و عمل با اركان بدن است . امام باقر عليه السلام هم فرمود : الايمان اقرار و عمل والاسلام اقراربلا عمل .4 ايمان اقرار است و عمل و اسلام اقراري است بي عمل . روشن است كه اين چنين ايماني داراي آثار بزرگ و بي پايان است و چنان مومني از فرشتگان الهي برتر است . پيامبر خدا فرمود : المومن اكرم علي الله من ملائكته المقربين .5 مومن نزد خدا گرامي تر از فرشتگان مقرب اوست . احترام او نيز از كعبه بيشتراست . امام صادق عليه السلام فرمود : المومن اعظم حرمه من الكعبه .6 حرمت مومن از كعبه بيشتر است . بنابر اين ايمان قدرت بي نظيري است و مومن از قدرت برتر برخوردار بوده و بر جهان هستي تاثيرگذار است . امام صادق عليه السلام فرمود : ان المومن يخشع له كل شي حتي هو ام الارض وسباعها وطيرالسما.7 همه چيز حتي حشرات و خزندگان و درندگان زمين و پرندگان آسمان در برابر مومن تسليمند . مومن كامل و خالص و راستين مي تواند كارهاي بزرگ نو انجام بدهد و در نوگرايي پيشگام باشد همانطور كه استعدادهاي بي نهايت او نيز بيشتر از ديگران شكوفا مي گردد . امام علي عليه السلام در نقش پايدار ايمان فرمودند : الايمان شهاب لايخبو.8 ايمان شعله آتشي است كه خاموش نمي گردد . يكي از آثار ايمان توسعه و عمران علم و دانش است كه امام علي السلام پيرامون آن فرمودند : بالايمان يعمرالعلم .9 با ايمان علم آباد مي گردد . امام صادق عليه السلام نيز فرمودند : راي المومن وروياه جز من سبعين جزا من النبوه .10 راي وروياي مومن يك جز از هفتاد جز نبوت و پيامبري است .
ايمان راه رسيدن به خوشبختي و خوشحالي نهايي است امام علي عليه السلام در اين باره فرمودند : بالايمان يرتقي الي ذروه السعاده و نهايه الحبور.11 با ايمان مي توان به مرتبه بالاي سعادت و اوج خوشبختي و نهايت سرور و شادماني رسيد . نوآوري و شكوفايي ابزار سعادت و سرور است و ايمان عامل وصول به نهايت سعادت و شادماني در دنيا و آخرت است .
شكوفايي استعدادها و نوآوري از لغزشگاه هاي بشري است . اگر انسان جهت شكوفايي و نوآوري اش را براساس قواعد الهي و حد و مرزهاي ديني و قرآني تعيين ننمايد به سوي هواي نفس و وسوسه هاي شيطاني كشانده مي شود ولي مومن از اين لغزش ها پاك است و امام علي عليه السلام فرمود : المومن منزه عن الزيغ والشقاق .12 مومن از لغزش و روي برگرداندن از حق و خصومت و دشمني پاكيزه است .
آنجا كه نوآوري و شكوفايي در راه نجات سرافرازي پيروزي و رستگاري باشد با ايمان به بهترين وجه تحقق مي يابد. امام علي عليه السلام فرمود : لاوسيله انجح من الايمان .13 هيچ وسيله اي براي پيروزي بهتر از ايمان نيست . همچنين فرمود : لايفوز بالنجاه الا من قام بشرائطط الايمان .14 به نجات و پيروزي نمي رسد مگر كسي كه شرايط ايمان را بر پاي دارد . در جاي ديگر نيز فرمود : لانجاه لمن لاايمان له .15 نجات و رستگاري براي كسي كه ايماني در او نباشد نيست .
ذكر ويادخدا
در حضور خدابودن و ذكرلفظي و قلبي روشنايي بخش راه انسان در جهت نوآوري و شكوفايي است . امام علي عليه السلام فرمود : الذكر نور و رشد.16 يادآوري خدا نور و روشنايي و مايه رشد و ترقي و راه يافتن است . درجاي ديگر فرمودند : الذكر جلا البصائر ونور السرائر.17 ياد خدا پردازش و جلاي بصيرت ها و روشنايي سرائر و رازهاست . مطابق اين حديث علوي ذكر خدا نور پردازي برپنهان ها است و با ياد خداپشت پرده ها آشكار مي گردد و در پرتو آن استعدادها شكوفا مي گردد و نوآوري تحقق مي يابد. امام علي عليه السلام فرمود : الذكر يشرح الصدر.18 ياد خدا تنگي و گرفتگي سينه را از بين برده و عامل گشايش سينه و شرح صدر است .
امام علي عليه السلام در رهنمود ديگر فرمود : الذكر هدايه العقول وتبصره النفوس .19 ياد خدا راهنمايي و هدايت عقل هابه سوي مطلوب و بينايي نفس هاست . براساس اين حديث علوي ذكر الهي سبب راه يافتن به هدف هاي مقدس و رسيدن به مطلوب است . در حديث ديگر فرمود : الذكر مفتاح الانس .20 ياد خدا كليد انس و آرامش است . بنابر اين با ذكر خداست كه انسان با او انس و آرام مي گيرد و بي اضطراب و بدون نگراني و افسردگي به شكوفايي مي رسد و نوآوري و اختراع و ابتكار پديد مي آيد.
در جاي ديگر فرمود : في الذكر حياه القلوب .21 در ياد خدا زندگاني دل هاست . نكته اي كه در اين حديث علوي نهفته است ارتباط حيات قلب با ذكر خداست . قلب و دل انسان يك منبع بزرگ شناخت است . زنده بودن قلب انسان باعث شكوفايي توانايي هاي انسان و نوآوري هاي بزرگ است . ذكر خدا موتور پرقدرت حركت قلب در راه شكوفايي و نوآوري است .
اخلاص وانگيزه پاك الهي
كار براي خدا و پاكي نيت انسان آثار و منافع فراوان بي نظيري دارد. اخلاص وانگيزه الهي موجب شكوفايي فوق العاده و نهايي استعدادها و تكامل و تعالي انسان صيقل يافتن روح و رسيدن به آرامش روحي و سعادت مي شود. موفقيت انسان در كارها رستگاري و پيروزي رسيدن به اهداف بلند و بزرگ و نوآوري هاي سودمند و سازنده براي نزول امدادهاي غيبي و نجات از تنگناها و مشكلات همه در گرو اخلاص است . اخلاص در سخنان امام علي عليه السلام از جايگاه مهم و عالي برخوردار است . امام علي عليه السلام اخلاص و پاك ساختن نيت و عمل را « غايت » و علت غائي و هدف اعمال انسان و پايان و نهايت فضيلت و كمال 22 و « خيرالعمل » و بهترين كار 23 و « اعلي فوز » و برترين پيروزي 24 و « شيمه افاضل الناس » وصفت و خصلت بهترين مردم 25 و « غايه الدين » و هدف نهايي دين 26 و « اشرف نهايه » و شريف ترين نهايت 27 و « ملاك العباده » واصل بناي عبادت 28 و « اعلي الايمان » و بلندترين ايمان 29 و « افضل الايمان » و برترين ايمان 30 و « افضل العباده » و برترين عبادت 31 و « زينه القلوب » و زينت دلها32 و « غايه اليقين » پايان ونهايت يقين 33 دانسته و مخلصان را سادات و سروران اهل بهشت 34 ناميده اند .
اخلاص پايه و اساس توفيقات الهي انسان در شكوفايي استعدادهاي او و نوآوري هاي شگفت انگيز و حيرت آور در راه رشد و كمال بشريت و خدمت به جهان اسلام و بندگان خداست . رهنمودهاي معصومين عليهم السلام در تبيين آثار اخلاص روشنگر نقش اساسي اخلاص در پيشرفت هاي جامعه اسلامي و اختراعات و ابتكارات مخلصان درساختن تمدن ديني است .
رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم فرمود : مااخلص عبد لله اربعين صباحا الا جرت ينابيع الحكمه من قلبه علي لسانه .35 هيچ بنده اي چهل بامداد براي خدا اخلاص نورزيد مگر آن كه چشمه هاي حكمت از دلش بر زبانش جاري شد. اين حديث نبوي شكوفايي دروني مخلص و نوآوري زباني وي را به روشني گزارش مي نمايد.
پيامبر خدا در حديث قدسي مي فرمايد : قال الله تعالي : لا اطلع علي قلب عبدج فاعلم منه حب الاخلاص لطاعتي لوجهي وابتغا مرضاتي الا توليت تقويمه وسياسته 36 خداي متعال فرمود : هرگاه دل بنده ام را بنگرم و دريابم كه از روي اخلاص و براي خشنودي من طاعتم را به جا مي آورد قوام و راستگرداني و تدبير او را خود به عهده گيرم . بنابر اين حديث قدسي ذات حق متولي تقويم و تدبير مخلص است از اين رو مخلص راه درست را در شكوفايي و نوآوري مي پيمايد.
امام علي عليه السلام آثار اخلاص را در احاديث خويش گزارش نموده اند در حديثي فرموده اند : الاخلاص فوز.37 اخلاص عامل پيروزي و رسيدن به درجات و مراتب بلند و ارزشمند است . در حديث ديگر فرموده اند : الاخلاص اعلي فوز.38 اخلاص بالاترين پيروزي است . در سخن ديگر فرمودند : المخلص حري بالاجابه 39 مخلص سزاوار اجابت است . براساس اين حديث مخلص كه هرچه خدا از او خواسته براي خدا انجام مي دهد هرچه از خدا بخواهد شايسته اجابت مي باشد و دعاي مخلص مستجاب مي گردد.
در رهنمود ديگر فرمودند : امارات السعاده اخلاص العمل .40 علامت ها و نشانه هاي سعادت و نيكبختي اخلاص در عمل است . در جاي ديگر فرمودند : فاز بالسعاده من اخلص العباده 41 به پيروزي سعادت رسيده است هر كس عبادت را خالص گردانيده است . در حديث ديگر فرمودند : اخلصوا اعمالكم تسعدوا.42 عمل هاي تان را خالص گردانيد تا سعادتمند شويد . مطابق اين احاديث علوي نجات و خوشبختي در دنيا و آخرت با اخلاص است آن جا كه در شكوفايي و نوآوري سعادت و خوشبختي باشد معلول اخلاص است و اخلاص سبب نوآوري و شكوفايي خوشبختي آفرين است .
در رهنمود ديگر فرمودند : اخلص تنل .43 اخلاص داشته باش تا نائل گردي و رسي .
در جاي ديگر فرمودند : ان تخلص تفز.44 اگراخلاص داشته باشي پيروز مي شوي .
در حديث ديگر فرمودند : بالاخلاص ترفع الاعمال 45 بااخلاص كارها بالا برده مي شود و پذيرفته مي گردد .
در روايت ديگر فرمودند : بالاخلاص يتفاضل العمال .46 با اخلاص كارگزاران بر يكديگر فضيلت و برتري يابند . مطابق اين سخن امام علي عليه السلام برتري يافتن كارگزاران با اخلاص است كار كننده اي كه اخلاص دارد بر بي اخلاص برتري مي يابد و كارگزار مخلص پركار قطعا در نوآوري و شكوفايي بر همكار بي اخلاص خويش برتري مي يابد و پيشگام در نوآوري و شكوفايي خواهد بود.
در حديث ديگر فرمودند : عند تحقق الاخلاص تستنير البصائر.47 با تحقق اخلاص پنهاني ها و بصيرت ها نوراني و روشن مي شود و نيروي ادراك شكوفا مي گردد.
در حديث ديگر فرمودند : غايه الاخلاص الخلاص .48 پايان و نهايت اخلاص رهايي و خلاص شدن از عذاب الهي و زندان دنياست . در سخن ديگر فرمودند : في اخلاص الاعمال تنافس اولي النهي والالباب .49 در اخلاص اعمال است كه صاحبان عقل و خردها رقابت مي كنند. بنابر اين اخلاص عمل آن قدر سازنده و سودمند است كه خردمندان با توجه به آثار بي نظير اخلاص در آن تعارض و رقابت دارند . در رهنمود علوي ديگر آمده است : في اخلاص النيات نجاح الامور50 در اخلاص نيت ها پيروزي در كارهاست . بنابر اين براي وصول به هر هدف مقدس اخلاص در نيت نقش بنيادي دارد پس اخلاص در عمل موجب نوآوري و شكوفايي مقدس مي گردد.
در روايت ديگر فرمودند : من اخلص بلغ الآمال .51 هركس اخلاص داشته باشد به اميد و آرزوها مي رسد . بنابر اين هر انساني در آرزو و اميد نوآوري هاي بزرگ و شكوفايي است بايد با انگيزه الهي اقدام كند و نيت خود را پاك گرداند تا به هدف بلند خويش برسد.
در حديث ديگر نقش اخلاص در معاش و معاد چنين بيان شده است : من اخلص لله استظهر لمعاشه ومعاده .52 هر كس عملش را براي خدا خالص گرداند براي معاش و معادش پشت گرمي و نيرو گرفته است . براساس اين رهنمود علوي اخلاص هم در معاش و هم در معاد موثراست و انسان را در معاش دنيوي و زندگاني مناسب و مطلوب اقتصادي و در معاد روز قيامت و آخرت نيرومند و قوي مي گرداند.
در حديث ديگر علوي نقش اخلاص در پاكسازي انسان از پستي ها و بدي هابيان شده است . من اخلص النيه تنزه عن الدنيه .53 هركس نيتش را خالص گرداند از پستي پاك گردد. بنابر اين با اخلاص در نيت است كه شكوفايي و نوآوي از پستي و ضررها پاكيزه مي شود.
در حديث ديگر فرمودند : لوخلصت النيات لزكت الاعمال .54 اگر نيت ها خالص شود عمل ها افزايش مي يابد و كارها شكوفا مي گردد و نوآوري روي مي دهد.
در روايت ديگر فرمودند : من اخلص العمل لم يعدم المامول .55 هركس عملش را خالص كند آرزو و اميدش رامعدوم نمي گرداند . بنابر اين آرزومندان و اميدواران شكوفايي و نوآوري حقيقي بايد عمل را براي خدا پاك كنند تا آرزو و اميدشان تباه نگردد.
پاورقي :
1 ـ روزنامه جمهوري اسلامي شماره 8300 سال بيست ونهم چهارشنبه 14 فروردين 25 1387 ربيع الاول 1429 ه ق ص 3 وص 4
2 ـ كنزالعمال في سنن الاقوال والافعال علاالدين متقي هندي تحقيق محمود عمرالدمياطي دارالكتب العلميه لبنان ـ بيروت چاپ اول 1419 ه ق ـ 1998 م ج 1 ص 27
3 ـ غررالحكم و در رالكلم عبدالواحدبن تميمي آمدي شرح جمال الدين محمد خوانساري با مقدمه و تصحيح ميرجلال الدين حسيني ارموي انتشارات دانشگاه تهران چاپ چهارم 1366 دوره هفت جلدي ج 2 ص 40
4 ـ تحف العقول عن آل الرسول ابومحمدحسن بن علي بن حسين بن شعبه حراني ترجمه احمد جنتي عطايي انتشارات علميه اسلاميه چاپ اول بي تا ص 341
5 ـ كنزالعمال في سنن الاقوال والافعال ج 1 ص 96
6 ـ الخصال ابوجعفرمحمدبن علي بن حسين ابن بابويه قمي شيخ صدوق ترجمه احمدفهري زنجاني انتشارات علميه اسلاميه چاپ اول بي تا ص .32 باب الاواحد حديث 95
7 ـ بحارالانوار الجامعه لدرراخبارالائمه الاطهارعليهم السلام محمدباقر مجلسي موسسه الوفا لبنان ـ بيروت چاپ سوم 1403 ه ق 1983 م ج 67 ص 305
8 ـ غررالحكم و دررالكلم ج 1 ص 235 حديث 948
9 ـ بحارالانوار ج 67 ص 67
10 ـ بحارالانوار ج 67 ص 66
11 ـ غررالحكم و دررالكلم ج 3 ص 234 حديث 4323
12 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 326 حديث 1245
13 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 6 ص 384 حديث 10662
14 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 6 ص 398 حديث 10757
15 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 6 ص 402 حديث 10780
16 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 159 حديث 602
17 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 210 حديث 835
18 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 362 حديث 1377
19 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 369 حديث 1403
20 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 145 حديث 541
21 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 4 ص 394 حديث 6445
22 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 27 حديث 74
23 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 81 حديث 305 وج 3 ص 425 حديث 4971
24 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 164 حديث 621
25 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 157 حديث 597
26 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 189 حديث 727
27 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 213 حديث 851
28 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 215 حديث 859
29 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 215 حديث 860
30 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 2 ص 466 حديث 3316 و3317
31 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 2 ص 466 حديث 3315
32 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 4 ص 117 حديث 5501
33 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 4 ص 369 حديث 6347
34 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 4 ص 135 حديث 5591
35 ـ بحارالانوار ج 85 ص 136
36 ـ بحارالانوار ج 85 ص 136
37 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 65 حديث 209
38 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 164 حديث 621
39 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 201 حديث 793
40 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 1 ص 323 حديث 1231
41 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 4 ص 430 حديث 6584
42 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 4 ص 508 حديث 6779
43 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 2 ص 172 حديث 2246
44 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 3 ص 25 حديث 3757
45 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 3 ص 213 حديث 4242
46 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 3 ص 217 حديث 4259
47 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 4 ص 323 حديث 6211
48 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 4 ص 369 حديث 6347
49 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 4 ص 402 حديث 6494
50 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 4 ص 407 حديث 6910
51 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 4 ص 141 حديث 7675
52 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 4 ص 260 حديث 8255
53 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 5 ص 296 حديث 8447
54 ـ غررالحكم ودررالكلم ج 5 ص 112 حديث 7578
نوآوري در عرصه توليد علم در علوم انساني و فني و مهندسي و كشاورزي و دامداري و نوآوري در اقتصاد و صنعت و در مصرف انرژي براي رسيدن به استقلال و خودكفايي علمي نقش برجسته اي در نشان دادن حقانيت حكومت ديني دارد
پرورش و فراهم نمودن شرايط براي رويش و شكوفايي استعدادها در راه سعادت و رستگاري مردم نقش فوق العاده اي دارد و بايد براي تحقق عوامل آن كوشيد