محمد علي خسروي
بخش سوم و پاياني
هـ. نكته پنجم كه از بيانات حضرت امام پيرامون آيه « انماالمومنون اخوه » به دست مي آيد تقارني است كه ايشان بين آن آيه و آيه 47 سوره حجر « اخوانا علي سرر متقابلين » برقرار كرده اند . اين آيه در وصف بهشتيان است . يعني متقين در بهشت برادرانه بر تختهائي روبروي يكديگر مي نشينند. امام از مجموع اين دو آيه چنين برداشت مي كنند : كساني كه در دنيا به اخوت « انماالمومنون اخوه » عمل نكنند چه بسا در بهشت از اخوت « اخوانالله » محروم بمانند. سخن ايشان چنين است :
« انماالمومنون اخوه . اين آيه را همه ملاحظه كنيد همه اعتصام به « حبل الله » بكنيد. همه برادر باشيد تا در بهشت هم اخوان بر آن سر ري كه هستيد در مقابل هم ـ برادر باشيد. اگر اينجا برادري نباشد در آنجا هم بهشتي معلوم نيست باشد براي شما . 22 »
امام خميني در جايي ديگر در تفسير آيه « اخوانا علي سرر متقابلين » نكته زيبائي را بيان كرده اند. آن نكته اين است كه اهل بهشت در كنار نعمتهاي فراوان بهشتي از يك نعمت ويژه نيز لذت مي برند و آن نعمت اخوت است كه وقتي بر روي تختها مقابل يكديگر مي نشينند از نعمت و لذت برادري نيز بهره مند مي شوند. در اين جملات نوراني امام دقت كنيد :
« يكي از عذابهايي كه در جهنم اهل جهنم به آن مبتلا هستند خصام اهل النار است . و يكي از نعمتهايي كه اهل بهشت متنعمند آن اخواني كه « اخوانا علي سرر متقابلين » آن برادري و محبت كه بين اهل بهشت است . يكي از نعمتهاي بزرگ خداست . و آن خصامي كه در جهنم است يكي از عذابهايي است كه بر اهل جهنم است كه دائم توي سر هم مي زنند23. »
امام خميني در موارد متعدد اين نكته لطيف معنوي و سياسي را مطرح كرده اند. ولي شايد سخناني كه صبح عيد نوروز سال 1361 در حسينيه جماران و در حضور مسئولان كشوري و لشكري و صدها نفر از مديران ارشد نظام و قواي سه گانه عنوان فرمودند جذاب تر و جامع تر از موارد ديگر باشد. بدون ترديد دقت در اين عبارات نوراني قلبها را منقلب و جانها را حيات دوباره مي بخشد. بخشي از سخنان شورانگيز آن عارف عالم سوز چنين است :
در اين عالم برادرند و هم فرموده است كه در]مومنان [ « برادري از اموري است كه هم قرآن كريم فرموده است كه بهشت برادر هستند و در سريرها در روبروي هم مي نشينند و برادرند. من اميدوارم كه اين آثار حالا تحقق پيدا كند تا منعكس بشود در آنجا. و مي دانيم كه هرچه كه در اينجا باشد صورت غيبي اش در آنجا به ما مي رسد. ما گرفتار اعمال خودمان هستيم در آن عالم از خارج به ما چيزي نمي دهند. ما هستيم كه بنا مي كنيم اساس آن عالم را. اين همه اعمال شماست كه به شما رد مي شود. انها هي اعمالكم ترد اليكم فمن يعمل مثقال ذره خيرا يره نه اينكه ثوابش را مي برد خودش را مي بيند و من يعمل مثقال ذره شرا يره خود شر را مي بيند خود آن عمل را در آنجا مي بيند. كارهاي ما عقايد ما اخلاق ما تمام اينها در آنجا منعكس است . و من اميدوارم كه برادري را در اينجا مستحكم كنيم تا در آنجا منعكس بشود و برادر باشيم . مخاصمه مال اهل جهنم است . خصام اهل النار يكي از مصيبتهايي كه اهل جهنم مبتلا هستند همين خصامي است كه با هم دارند جنگ و نزاعي است كه به هم دارند به هم مي پرند مثل سگ ! و يكي از كرامتهايي كه اهل بهشت دارند آن برادري و دوستي و محبت است و اين بايد از اينجا تهيه بشود. چرا ما برادرهاي ايمانيمان با برادرهايي كه همه صالح اند خوب اند مي خواهند خدمت بكنند چرا مخالف باشيم فرضا راي يك كسي با راي ديگري در يك جهتي مخالف است اختلاف آرا در بين فقها هم الي ماشاالله است . و من اميدوارم كه انعكاس اين دولت و مجلس و قواي ثلاثه اي كه هست و همه ارتشيها انعكاس برادريشان در بهشت باشد و در بهشت همه با هم برادر و در سريرها روبروي يكديگر نشسته باشند و خداوند توفيق بدهد به همه ما24. »
6 ـ تنازع مساوي با شكست حتمي
آيه ديگري كه در مساله وحدت مورد استناد امام خميني قرار گرفته آيه 46 سوره انفال است : و اطيعوالله و رسوله ولاتنازعوا فتفشلوا و تذهب ريحكم ترجمه : و از خدا و پيامبرش اطاعت كنيد و راه اختلاف و تنازع را نپوييد كه در اثر تفرقه ترسو و ضعيف شده و قدرت و شكوه شما از ميان خواهد رفت . و صبر را پيشه كنيد كه خداوند با شكيبايان است .
طبق اين فرمان الهي نزاع بين مسلمانان جايز نيست . زيرا موجب سستي و از بين رفتن عزت و آبروي آنان مي شود. اين آيه كه نهي صريح از اختلاف است به همراه آيه « واعتصموالله » به گونه اي مسير مسلمانان رادر مسير حركت به سوي اتحاد روشن كرده است كه جاي هيچگونه سرپيچي و عذر تراشي براي توجيه اختلاف و تنازع را باقي نگذاشته و همه مسيرها را به روي مومن جز مسير اتحاد بسته است . اين كلام امام را بنگريد :
« ...قرآن مهجور است . احكام قرآن مهجور است به اينكه در ماذنه ها اذان مي گوييد و نماز مي خوانيد و اكثر احكام سياسي اسلام را اعتنا به آن نداريد از مهجوريت بيرون نمي رود قرآن . البته قرائت قرآن و حاضر بودن قرآن در تمام شوون زندگي انسان از امور لازم است لكن كافي نيست . قرآن بايد در تمام شوون زندگي ما حاضر باشد. قرآن وقتي مي فرمايد : واعتصموا بحبل الله جميعا و لاتفرقوا مي فرمايد : ولاتنازعوا فتفشلوا و تذهب ريحكم اينطور احكام مترقي سياسي كه اگر به آن عمل بشود سيادت عالم مال شماست . اين قرآن را مهجور كرديم همه و اعتنا نكرديم به اين مسائل 25. »
گفتني است كه هيچ مسلماني در حقانيت آيات قرآن ترديدي ندارد همه ما پس از هر بار تلاوت با جمله « صدق الله العلي العظيم » راستي و درستي آن را تصديق مي كنيم . اما متاسفانه از كنار آن به سادگي مي گذريم و در وعده ها و وعيدهاي آن دقت نمي كنيم . مثلا در همين مورد خداوند نتيجه تنازع و اختلاف را پيش بيني كرده و چنانكه مي دانيم پيش بيني خدا به معناي تحقق قطعي آن است . و براساس همين وعده هاي الهي امام خميني با قاطعيت و اعتقاد جازم سخن مي گفت و آن را مبناي تصميم گيري قرار مي داد. در كلامي كه ايشان به مناسبت آغاز سال تحصيلي در اولين سال پيروزي انقلاب اسلامي خطاب به اساتيد و دانشگاهيان و دانش آموزان فرموده است دقت كنيد :
« عزيزان من ! اگر اسلام را مي خواهيد و كشور را به فرمان خداي متعال گوش فرا دهيد و اطاعت كنيد كه مي فرمايد : « واطيعواالله و رسوله و لاتنازعوا فتفشلوا و تذهب ريحكم اختلاف و نزاع شما را به شكست مي كشد و قدرت را از شما سلب مي كند و رنگ و بوي شما را در جوامع بشري مي برد26. »
همچنين امام خميني به مناسبت اولين دوره مجلس شوراي اسلامي ضمن 11 توصيه به نمايندگان مجلس يكي از توصيه ها را به اين امر اختصاص داده و با استناد به آيه مزبور فرموده است :
« خود را به طوري جدي در خدمت اسلام و كشور درآورند تا خداي متعال آنها را پشتيباني فرمايد. و نداي آسماني انسان ساز واعتصموابحبل الله جميعا و لاتفرقوا را در نظر داشته و اطاعت نمايند و از منازعه و تفرقه اجتناب نمايند و به امر آموزنده الهي گوش فرا دهند و و لاتنازعوا فتفشلوا و تذهب ريحكم كه دنباله آن تنازع فشل و شكست و رفتن و رنگ و بو و آبروست 27. »
فشل چيست
در آيه مورد بحث خداوند نتيجه تنازع و در افتادن با يكديگر را دو چيز دانسته است : يكي فشل شدن (لاتنازعوا فتفشلوا) و ديگري رفتن رنگ و بو و بي آبرو شدن (و تذهب ريحكم ). كلمه فشل را در لغت به معني ترس رخوت ضعف و زمينگير شدن معنا كرده اند.
امام خميني در يكي از سخنراني هاي خود اقسام تنازع را بيان مي كند و از اينكه مسلمانان در بسياري از اوقات گرفتار منازعات تبليغاتي و منازعات سياسي يا گاهي تنازع مسلحانه هستند اظهار تاسف مي نمايد. سپس درباره نتيجه آن كه فشل شدن مسلمين است توضيحات بسيار مفيدي را ارائه فرموده است . براي آشناي بيشتر با معناي « فشل » از نظر امام (ره ) بخشي از مطالب ايشان را نقل مي كنيم :
« قرآن كريم اخطار كرده است به اينكه اگر تنازع كنيد فشل مي شويد. شما آثار فشل را در مسلمين مشاهده مي كنيد آثار فشل را در كشورهاي عربي مشاهده مي كنيد. فشل شدن از اين بدتر چه كشورهاي پهناور اسلامي با همه قدرتي كه از حيث سياسي از حيث نظامي از حيث ذخاير دارند در مقابل اسرائيل همه فشل هستند شما فشل را چه مي دانيد جز اين است كه نتواند يك دولتي يا يك ملتي كاري كه بايد انجام بدهد كاري كه بايد براي حفظ نظام خودش انجام بدهد نتواند انجام بدهد دشمني كه حمله بر اسلام كرده است و حمله بر بلاد مسلمين كرده است و هر روز توسعه را زياد مي كند و قانع به يك كشور هم براي خودش نيست مسلمين در مقابل او فشل هستند28. »
پاورقي :
22 ـ همان ج 15 ص 476
23 ـ صحيفه امام ج 13 ص 24100 ـ همان ج 16 ص 140 و 141
25 ـ صحيفه امام ج 16 ص 2638 ـ صحيفه امام ج 10 ص 83 (پيام امام در 31 شهريور 1358 )
27 ـ همان ج 12 ص 28363 ـ همان ج 16 ص 35
امام خميني :
قرآن مهجور است . احكام قرآن مهجور است . به اينكه در ماذنه ها اذان مي گوييد و نماز مي خوانيد و اكثر احكام سياسي اسلام را اعتنا به آن نداريد از مهجوريت بيرون نمي رود قرآن . البته قرائت قرآن و حاضربودن قرآن در تمام شئون زندگي انسان از امور لازم است لكن كافي نيست . قرآن بايد در تمام شئون زندگي ما حاضر باشد... احكام مترقي سياسي كه اگر به آن عمل بشود سيادت عالم مال شماست . اين قرآن را مهجور كرديم همه و اعتنا نكرديم به اين مسائل

خيالم راحت شد
حضرت امام اعتماد و علاقه زيادي به آيت الله خامنه اي داشتند و از نظر احساسي و عاطفي ايشان را دوست مي داشتند. امام اهل تعارف نبودند و خيلي خودماني برخورد مي كردند. به ياد دارم كه آقاي خامنه اي از مسافرت آمده بودند و من همراه ايشان خدمت حضرت امام رفتيم . در آن جلسه امام فرمودند : « وقتي شنيدم هواپيماي شما در فرودگاه نشست خيالم راحت شد » چون در آن زمان ناامني بود و حضرت امام مضطرب بودند. اين تعبير امام براي من جالب بود. اين بيان علاقه حضرت امام به مقام معظم رهبري را نشان مي داد.
با اشاره امام
آيت الله خامنه اي در مقامهاي معمولي كه جنبه دنيوي هم مي توانست داشته باشد براي به دست آوردن يك منصب اقدام نمي كرد. حتما شما شهادت مرا مهم مي دانيد. چون من از جواني خيلي جواني با ايشان بودم تا امروز و در همه مراحل مي ديدم هيچ وقت تا به حال نشده كه براي ايشان موقعيتي پيش بيايد براي رياستي مديريتي و كار مهم چشمگيري كه ايشان علاقه نشان بدهند كه اين كار را بگيرند. واقعا همين طور بود و من يك مورد هم تا به حال نديده ام . خوب اين خيلي مهم است كه انسان چهل سال بيش از چهل سال با يك نفر در همه اين مراحل باشد همه اين مراحل هم وسوسه كننده است براي انسان اول انقلاب كه همه به فكر بودند آن بزرگان پيشتاز انقلاب كه ايشان باشند ما با خواهش ايشان را از مشهد دعوت كرديم بااشاره امام كه ايشان بيايند و عضو شوراي انقلاب باشند.
شما بايد اين منصب را بپذيريد
وقتي كه صحبت از رياست جمهوري شد شما نمي دانيد من چه مقدار خون دل خوردم تا ايشان را راضي كردم كه بپذيرند كانديد رياست جمهوري شوند. دوره اول كه تمام شد براي دوره دوم وقتي كه به ايشان اصرار مي كردم كه ما به وجود شما در جامعه نياز داريم ديگر ايشان حرفهاي مرا هم قبول نمي كرد تا بالاخره ما متوسل شديم به امام كه به ايشان فرمودند : « شما بايد بپذيريد » امام رسمشان نبود كه به كسي بگويند تو به اين پست يا آن پست برو اما اينجوري بود . (امام خميني به روايت آيت الله هاشمي رفسنجاني ص 177 و 178 )

شمع وجود
آيد آن روز كه من هجرت از اين خانه كنم
از جهان پرزده در شاخ عدم لانه كنم
رسد آن حال كه در شمع وجود دلدار
بال و پر سوخته كار شب پروانه كنم
روي از خانقه و صومعه برگردانم
سجده بر خاك در ساقي ميخانه كنم
حال حاصل نشد از موعظه صوفي و شيخ
روبكوي صنمي واله و ديوانه كنم
گيسو و خال لبت دانه و دامندچسان
مرغ دل فارغ از اين دام و از اين دانه كنم
شود آيا كه از اين بتكده بر بندم رخت
پرزنان پشت براي خانه بيگانه كنم
عطر يار
ما ندانيم كه دلبسته اوئيم همه
مست و سرگشته آن روي نكوئيم همه
فارغ از هر دو جهانيم و ندانيم كه ما
در پي غمزه او باديه پوئيم همه
ساكنان در ميخانه عشقيم مدام
از ازل مست از آن طرفه سبوئيم همه
هرچه بوئيم زگلزار گلستان وي است
عطر يار است كه بوئيده و بوئيم همه
جز رخ يار جمالي و جميلي نبود
در غم اوست كه در گفت و مگوئيم همه
خود ندانيم كه سرگشته و حيران همگي
پي آنيم كه خود روي بروئيم همه