قمصرـ خبرنگار روزنامه جمهوري اسلامي : مهندس وحيد فرخ تبار شهردار قمصر گفت : برداشت گل محمدي و توليد انبوه گلاب ناب از اوايل ارديبهشت آغاز و تا اواخر خرداد ادامه خواهد داشت كه همزمان با شروع فصل گلابگيري اين شهر شاهد حضور ميليوني گردشگران داخلي و خارجي است .
شهردار قمصر افزود : در اين شهر بيش از 700 دستگاه گلاب گيري سنتي و 3 كارگاه صنعتي به كار گلاب گيري مشغول هستند واز 100 هكتار اراضي گل محمدي در قمصر به طور متوسط 400 تن گل مرغوب برداشت مي شود و بيش از 800 تن گلاب از نوع سبك و سنگين بدست مي آيد.
وي اظهار داشت : در اين شهر حدود 600 خانوار در امر گلابگيري فعاليت دارند و به طور متوسط مصرف سالانه گل در كارگاههاي گلابگيري شهر قمصر به بيش از 1400 تن مي رسد و ميزان توليد گلابگيران اين شهر با احتساب گل هاي وارداتي از روستاهاي اطراف به بيش از 3000 تن رسيده كه مورد استفاده بازارهاي داخلي و خارجي قرار مي گيرد .
آقاي فرخ تبار ضمن دعوت از گردشگران داخلي و خارجي براي بازديد از اين شهر يادآور شد : در شش ماهه نخست سال 1386 شهر قمصر مركز گل و گلاب ايران پذيراي بيش از 1 5 ميليون نفر گردشگر داخلي و خارجي بوده است .
قمصر قطعه اي از بهشت
باغ شهر قمصر شهري است كه همچون ستاره اي در دامان كوههاي بخش مركزي ايران نور افشاني مي كند.
كوهستان هاي پيرامون اين شهر مانند حصاري برگرد شهر حلقه زده و با گسترش سايه سار پايدار خود از طراوت گلستان هاي شهر در برابر آفتاب كوير حراست مي كند.
در مجموع شهر قمصر در بهار مانند قطعه اي از بهشت است با شروع بهار طبيعت و شكفتن گل هاي درختان شهر پيراهني رنگارنگ از شكوفه هاي گل بر تن مي كند و سپس با شروع برداشت گل و مراسم گلابگيري جاذبه هاي بي بديل قمصر دو چندان مي شود و مردمان مهمان نواز اين شهر با آغوشي باز به استقبال خيل ميليوني مشتاقان طبيعت زيبا و گلاب ناب قمصر مي روند.

معرفي گل محمدي (گل سرخ )
براي انواع گل رز در فارسي غير از سه نام گل سرخ يا گل محمدي يا گل چاي اسم ديگري در دست نيست البته اين نام براي تنوع گسترده گونه هاي مختلف آن كافي نيست زيرا تاكنون بيش از 20 هزار گونه گل رز شناخته شده است . اين گل گذشته از آنكه سردسته تيره مهمي از گياهان است از منظر ساختمان رنگ عطر و گل كامل ترين نوع بوده و تاكنون هيچ يك از جنس ها و نژادهاي متنوع گياهان در تنوع و تكامل به پاي اين گل نرسيده است .
در اين ميان گونه هاي گل سرخ اقسام مختلف آن براساس نژاد به هفت دسته گل سرخ فرانسه نسترن گل چاي گل سرخ با گل هاي متعدد گل سرخ مينياتور گل سرخ بنگال و گل سرخ ايران تقسيم مي شود.
در بين گونه هاي متنوع رزها و گل سرخ ها گل سرخ ايران يا گل محمدي گونه مختص كشور ايران است و بطور كلي در منابع مختلف و طبق نظر كارشناسان زيست گياهي گونه مذكور از ابتدا در ايران پرورش يافته و از اين كشور به ديگر نقاط جهان پخش شده است .
شرايط لازم براي پرورش گل محمدي
گل محمدي اگر چه در شرايط اقليمي و طبيعي متفاوتي مي رويد اما از نظر اهميت كيفيت اسانس آن و براي دست يافتن به نتايج مطلوب تر اين گياه بايد در محيط ويژه جغرافيايي و طبيعي پرورش يابد.
اين گل در مناطقي كه ارتفاع آن بالا و هواي آن سرد باشد بهتر رشد مي كند و به طور كلي آب و هواي سرد و نيمه خشك در زمستان و معتدل و خشك در تابستان بهترين محيط اقليمي براي پرورش اين گل مي باشد.
گل محمدي از حيث درجه حرارت در دماي 15 تا 21 درجه بهترين رشد را دارد چنانچه اختلاف درجه حرارت هوا بين شب و روز 5 تا 10 درجه به خصوص در انتهاي شب باشد اسانس بيشتري در گل ايجاد خواهد شد .

تاريخچه پرورش گل محمدي و توليد گلاب در قمصر
طبق نظر عموم محققان قمصر خاستگاه ديرين گل و گلاب است براساس يك ديدگاه در عصر ملكشاه سلجوقي نماينده يكي از اتابكان روم شرقي از دامنه هاي « كوه اسبي » قمصر مقداري گل سرخ خودرو با خود به شهر دمشق كه آن روزها « داماسكوس » خوانده مي شد مي برد و در آنجا پرورش داده ميشود دليل اين ادعا در حال حاضر اطلاق نام « داماسك رز » يا « رزا دامسنا » در فرهنگ لاتين و در زبان كشورهاي انگليسي زبان به گل سرخ ايران است .
اگر چه تقطير و توليد عرقيات در ايران قدمتي بس طولاني دارد اما فلسفه بكارگيري دستگاههاي سنتي گلابگيري قمصر بيانگر پويشي جديد در اين صنعت توليد محصول در حجم زياد با هدف تجاري است در حالي كه قبل از آن با دستگاههاي تقطير تنها مقداري اندك براي درمان توليد مي شده است . در هر صورت صنعت گلاب گيري در تمام دوره هاي زماني گذشته رواج داشته و به شكلي توليد مي شده و حتي صنايع جنبي آن نظير مسگري شيشه سازي و وسايل بسته بندي آن نيز در كنار صنعت گلابگيري رواج داشته است .
محصول گلاب از نظرگاه توليد و فروش نيز بيشتر به خارج از منطقه صادر مي شده است و بدين علت برخلاف اغلب صنايع دستي در طول تاريخ و به خصوص در دوران معاصر توانسته جايگاه خود را در عرصه بازار مصرف حفظ كرده و روزبه روز به كميت و كيفيت خود بيفزايد به گونه اي كه در اين زمينه انواع عرقيات گياهي و دارويي نيز به آن اضافه شده است .
از ديگر تبعات اين تحولات نفوذ و گسترش اين صنعت به روستاهاي پيرامون قمصر و حتي به ديگر استانهاي كشور در دهه هاي اخير است علت اين همه تاكيد بر گلاب قمصر مرغوبيت فوق العاده گل توليدي قمصر بوده و اين به سبب شرايط طبيعي ويژه قمصر است و گفته مي شود چه در گذشته و چه در امروز بهترين و عالي ترين محصول گل و گلاب با عيار بسيار بالا كه دقيقا منطبق با استانداردها است محصول آب و خاك اين اقليم است كه طبق مطالعات صورت گرفته توسط اساتيد دانشگاه تهران اسانس گل محمدي قمصر و گلاب توليدي آن با بيش از 35 ميلي گرم در 100 ميلي ليتر و يا 350 « پي ـ پي ـ ام » از لحاظ كيفي حائز رتبه نخست در كشور و حتي جهان شده است .
ابزار گلاب گيري سنتي
وسايل گلابگيري در قمصر تقريبا سنتي است و تنها تغييرات جزيي در جنس ابزار آن به عمل آمده است . اين ابزار عبارتند از 1 ـ ديگ مسين با ظرفيت 120 تا 150 ليتر 2 ـ تغار سفالين كه امروز جاي خود را به تغار مسين داده و به عنوان سرپوش ديگ به كار مي رود البته مزيت تغار سفالين اين بود كه عطر گل را نمي سوزاند 3 ـ پارچ دسته دار مسين با ظرفيت حدود 30 تا 40 ليتر كه در داخل آب سرد قرار مي گيرد تا بخارهاي گل در داخل آن به مايع تبديل شود 4 ـ چهار عدد ني چوبين تو خالي كه دو به دو در انتها به يكديگر متصل شده و به همديگر راه داده شده رابط ديگ و پارچ است امروزه ني جاي خود را به لوله هاي آلومينيومي داده است 5 ـ حوض آب كه كار دستگاه تبعيد را انجام مي دهد 6 ـ دستگاه حرارتي مستقر در زير ديگ مسين كه اغلب بوسيله نفت و گازوئيل تغذيه مي شود قبلا از هيزم و بوته استفاده مي شد كه امروزه منسوخ شده است .
طريقه گلاب گيري سنتي

ابتدا ديگ مسين را بر اجاقي كه قبلا بدين منظور با آجر و سيمان و يا سنگ و گل ساخته اند قرار مي دهند سپس شاخه حرارتي را زير ديگ قرار مي دهند آنگاه به ميزان انصاف توليدكننده گل محمدي تا حداكثر 30 كيلوگرم در داخل ديگ ريخته و به مقدار 80 ليتر به آن آب اضافه مي كنند و در آن را با تغاري كه ذكر آن رفت مي پوشانند و وزنه سنگيني براي كنترل فشار بخار روي آن مي گذارند و با مقداري بتونه مخصوص كه از تفاله گل پخته و آرد نان است روزنه هاي احتمالي محل اتصال بين ديگ و تغار مسدود مي شود تا از هدر رفتن بخار جلوگيري شود.
البته امروز به جاي وزنه و خمير از اهرم ها و پيچ و مهره و واشر پلاستيكي استفاده مي شود پارچ مسين را در آب گذاشته به وسيله نردبان يا جديدا لوله هاي چدني آن را مهار مي كنند تا به سطح آب نيايد آنگاه لوله هاي ني يا آلومينيومي را از يك سو در ديگ و از سوي ديگر در پارچ قرار مي دهند و آن را با گلوله پنبه اي در پارچه اي پيچيده قرار مي دهند تا آب به داخل پارچ نفوذ نكند چون آب و هرگونه ماده خارجي باعث خراب شدن گلاب مي شود. حال همه چيز آماده است شعله اجاق را روشن مي كنند تا ديگ به جوش آيد در اين موقع گلاب و بخار آب در لوله تازاويه پيش مي روند بخار گلاب به طرف پارچ پيش مي رود و به سبب سردي محيط داخلي به مايع تبديل مي شود حدود 4 ساعت طول مي كشد تا يك پارچ گلاب به ظرفيت 40 ليتر بدست آيد .
همچنين تفاله هاي موجود در ديگ گلاب كه « بنگل » ناميده مي شود به مصرف دام و خشك آن براي سوخت زمستاني و كود باغ ها به كار مي رود. روش گلابگيري در قمصر روشي است كه از گذشته هاي دور و در اثر تجارب ارزشمند ساكنان به شيوه اي كاملا متفاوت از ساير نقاط شكل گرفته است بايد توجه داشته باشيم كه اگر چه گلابگيري در ظاهر امري ساده به نظر مي آيد اما بسيار حساس دقيق و پر از ظرايف خاص خود است و در صورت بكارگيري اين دقايق و ظرايف تاثير فوق العاده اي در كيفيت محصول خاصه درصد اسانس آن خواهيم داشت . در روش گلابگيري ساير نقاط لوله منتقل كننده بخار گل و آب بدون شيب بوده و در پارچ آن نيز كاملا باز است اما در روش گلابگيري قمصر لوله هاي آلومينيومي با شيب 45 درجه به پارچ وصل مي شوند و در پارچ كاملا بسته مي شود و پارچ در محيط استخري با آب كاملا سرد قرار دارد كه اين تاثير زيادي در جلوگيري از متصاعدشدن اسانس دارد. شيب لوله باعث تنظيم جرم حجمي مواد لازم براي تكميل گلاب مي شود يعني عبور از مواد غيرضروري جلوگيري مي كند.
در مدت زمان گلابگيري شدت شعله آتش بايد ملايم و يكنواخت باشد و به تعبير بهتر هر چه زمان تقطير بيشتر طول بكشد و شعله كم و زياد نشود محصول بهتري به دست خواهد آمد حجم آبي كه در داخل ديگ ريخته مي شود نبايد زياد يا كم باشد اين ميزان به نسبت حجم گل متغير است .
گلاب گيري صنعتي در قمصر
شهر قمصر دياري كه خاستگاه و پرورشگاه عالي ترين نمونه گل محمدي است و در زمينه گلابگيري سنتي بهترين روش گلابگيري را در خود پرورانيده است در عرصه گلاب گيري صنعتي و مدرن نيز اولين نقطه اي است كه اين صنعت را به خود اختصاص داده است . اگرچه ما امروز شاهد فعاليت كارگاههاي گلابگيري صنعتي در شهرستان هستيم اما اولين كارخانه گلابگيري ايران و منطقه قمصر طي سال هاي 54 ـ 53 با مطالعات گسترده كارشناسان بلغاري در حومه شهر قمصر (كيلومتر 15 جاده قمصر كاشان ) مكان يابي شد.
دومين كارخانه گلاب گيري صنعتي قمصر به نام گل ريز در ورودي شهر قمصر و در سايت جشنواره شكل گرفته است . در اينجا لازم به ذكر است كه شركت تعاوني گلاب گيران قمصر جهت رفع مشكل پاستوريزاسيون گلاب سنتي به عنوان مانع اصلي در روند توليد و فروش گلاب به احداث يك كارخانه در سايت صنعتي قمصر اقدام نموده است و شركت توليدي « گل آذين » قمصر نمونه اي ديگر از كارخانه هاي گلابگيري صنعتي در اين شهر است و تعدادي از كارخانه هاي ديگر كه در حال افتتاح است .
كاربردهاي گل محمدي گلاب و اسانس
گلبرگ گل محمدي به علت داشتن مقداري تانن اسيد گاليك اسانس مواد چرب و مواد رنگي و نيز داشتن اسيد آسكوربيك (ويتامين سي ) در ميوه آن غير از كاربرد آن در تقطير و تهيه گلاب و اسانس كه همگي از فرآورده هاي پايه اي و مهم هستند از گلبرگهاي آن براي تهيه مربا استفاده مي كنند.
از گذشته دور در پزشكي سنتي اين گل همانند دارويي گياهي براي درمان بيماري هاي مختلف از جمله اسهال مزمن دردهاي روماتيسمي ناهنجاري هاي خوني و گلودرد كاربرد داشته است .
بخشي كه در تهيه گلاب و اسانس كاربرد دارد همان گلبرگهاي گل محمدي است دم كرده گلبرگهاي گل محمدي در زدودن غم و اندوه تپش قلب كم خوابي و نيز در رفع اسهال معمولي و التهاب موثر است .
در گذشته گلاب در پزشكي سنتي ايران براي درمان دردهاي رماتيسمي قلب تقويت اعصاب معده رفع پاره اي از سردردها و بي هوشي كاربرد فراوان داشته است .