« اشاره » :
موسي بيدج از مترجمان ادبيات معاصر عرب است . بخشي از يادداشت او درباره « جريان پايداري در شعر فلسطين » تقديم خوانندگان مي شود.
پايداري در شعر امروز عرب دو شاخه متمايز دارد; يكي « شعر مقاومت » و ديگري « شعر انقلاب » . مصداق شعر مقاومت آثار شاعران فلسطيني است كه خود به چند شاخه تقسيم مي شود. شعر انقلاب هم شعرهايي است كه برخي شاعران عرب در ديگر كشورهاي عربي سروده اند.
تكيه عمده ما در اين مقال تبيين گرايشها و دوره هاي گوناگون شق اول يعني شعر مقاومت است و شق دوم كه حوزه و بستر گسترده تري مي طلبد به اشاره از آن مي گذريم و تفصيل آن را به مقالي و مقامي ديگرسپاريم . دارايي شاعران شعرشان است كه آن را از جان نيز دوست تر مي دارند. اما زماني كه سخن از « وطن » است ديگر شعر و جان بهايي ندارد زيرا وطن نزد فلسطيني ها در مقامي بالاتر از شعر و حتي جان قرار دارد.
شاعران فلسطيني پا به پاي ملت خود در شاديها و غم ها مشاركتي عملي داشته و دارند و از اينكه از ابتداي بروز فاجعه اشغال فلسطين مي ديدند كه خون وطن قطره قطره در كام دشمنان فرو مي چكد غمگين بودند.
مساله غم انگيز ديگري كه شاعران فلسطيني از آن رنج مي برند اين بود كه به طور آشكار مي ديدند برخي از فئودالهاي فلسطيني وجدان و شرافت ملي خود را فروخته و خفت و دريوزگي در درگاه دشمن غاصب را خريده بودند. شعر فلسطين درگير و دار اين مصائب در طول چند دهه شاخه هاي متعددي يافته است . برخي شاعران از پهلواني هاي خيالي و دلاوري هاي مذموم سخن سر مي دادند و عده اي به هجو سران و حاكمان عرب نشسته بودند و آنان را مسببان اصلي فروپاشي سرزمين نياكانشان مي دانستند. شاعراني نيز بودند كه با اشراف بر موضوع اشغالگري و ماهيت آن بر آن بودند تا مردم خود را بيدار كنند و از تيره روزي بيشتر و بدفرجامي فرداهايشان بازدارند.
شعر فلسطين در دهه هاي سي و چهل قرن حاضر ميلادي بر همين منوال مي گذشت ; اما در دهه پنجاه و بعد از رسميت يافتن اسرائيل غاصب شعر فلسطين شعبه هاي بيشتري پيدا كرد; گروهي از شاعران فلسطيني همراه با مردمان بسياري از شهرها و روستاها از خانه و زمين و روستا و شهرهاي خود به سوي اطراف و اكناف و به سوي كشورهاي همسايه پراكنده شدند. گروهي ديگر از شاعران فلسطيني نيز در سايه اشغالگري بيگانگان به زيستن ادامه دادند. در واقع از اين مقطع حساس به بعد دو گونه متمايز در شعر فلسطين چهره نماياند; گونه اول شاعران داخل فلسطين كه شاهدان زنده اي بودند بر اين كه فلسطين پيراهن به پيراهن و تابلو به تابلو و نام به نام از عربي به عبري تبديل مي شود و از شميم مسلماني به درآمده و بوي عهد عتيق به خود مي گيرد.
شاعران فلسطيني خشم شعر خود را با مبارزان هم صدا كردند
اين شاعران در چند جبهه درگير بودند. آنان ناچار بودند خود و ملت شان را از ذوب شدن در بوته فرهنگ تازه واردان اشغالگر مصون دارند از رنگ و رو رفتن اصالتها و سنتهاي خودي كه طي قرنها حفظ كرده بودند جلوگيري كنند و نيز جبهه اي وسيع بگشايند و براي راندن اشغالگران تلاش كنند. دسته دوم شاعران فلسطيني شاعران تبعيدي بودند كه همراه با اقشار ميليوني ملت خود در سايه لطف و مرحمت آژانسهاي امداد جهاني به زيستن ادامه مي دادند. فلسطيني هاي آواره آن گونه كه پيداست از همگنان خود در داخل فلسطين ـ حداقل در سالهاي نخست آوارگي ـ تيره روزتر بودند. آنان در اردوگاه هاي بي سرپناه عرياني خود را با لباس ژنده ديگران مي پوشاندند و از باقي مانده غذاي ديگران به نيم شكم سيري قناعت مي كردند. شاعران فلسطيني كه نخست شاعر بودند و سپس به اردوگاه ها وارد شدند و شاعران ديگري كه در اردوگاه ها چشم به جهان شعر گشودند در سروده هاي خويش همواره آرزوي ديدار وطن و زيستن و حتي مردن در خاكدانهاي آن را منعكس كرده اند. اشتياق براي نارنجستانها و دلتنگي براي زميني كه احساس در خانه بودن را ببخشد در سراسر سروده هاي اين سرايندگان به خوبي مشهود است . آنان هم از تبعيد جسمي رنج مي بردند و هم از تبعيد روحي زيرا اين فلسطيني ها با وجود اين كه در ميان همزبانانشان در وطن عربي مي زيستند از نگاه حكومتهاي عربي كه در آن زمان وابستگي آشكاري به بيگانگان داشتند كانوني براي خطر آفريني به شمار مي آمدند و از نگاه بسياري از همزبانان عرب بيگانگاني بودند كه آمده بودند جا را بر آنان تنگ كنند.
در واقع شعر فلسطين خارج از سرزمين اشغالي به خصوص تا اواسط دهه شصت ميلادي شعري نگران سردرگم و گيج و نااميد بود و گويي هنوز از ضربه اي كه به فلسطيني ها وارد آمده بيدار نشده بود. فلسطيني ها به تبع شاعران فلسطيني احساس مي كردند از همه جا رانده شده اند و هيچ كس و هيچ چيز نمي تواند وطن از دست رفته را به آنان بازگرداند. عقب نشيني هاي پي درپي سران عرب در برابر اشغالگران اين احساس را تقويت مي كرد. آنان فقط در انتظار معجزه بودند و به اين واقعيت تن داده بودند كه دشمني قدرتمند در برابر خود دارند و حاكماني سازشكار در پشت سر خود. شاعران فلسطيني در اين مقطع نيز ملت خويش را رها نكرده و با انديشه هاي آنان هم صدا شده بودند. بدان گونه بود كه فلسطيني ها در نيمه هاي دهه شصت سلاح برداشتند و به مبارزه مسلحانه پرداختند. با گشوده شدن جبهه جنگ چريكي شاعران فلسطيني نيز خشم شعر خود را با مبارزان هم صدا كردند و خون تازه اي در شريان ادبيات فلسطين جريان يافت . شعر داخل و خارج فلسطين از آن پس چون دو كرانه يك رود پا به پاي هم به سمت آزادسازي وطن ره سپرد و شاعران هدفي مشترك براي خود منظور كردند و ديگر شعرهايشان به خاطره ها و يادواره نارنجستانها و عذاب اردوگاه ها براي تبعيديان محدود نبود. شاعران داخل نيز از بي پناهي و دچار شدن به عبري زدگي فغان سر نمي دادند و هدفي والاتر براي خود تعيين كرده بودند كه همانا آزادسازي وطن بود; وطني كه تازيانه ها حال و هواي غرب را به رگهايش سوق مي داد.
شعر فلسطين در داخل فلسطين از آغاز دگرگوني هاي اين سرزمين تا به امروز چهار نسل از شاعران و چهار دوره متفاوت از هم پيوند خورده و دستاورد هم به خود ديده است . نسل اول شاعراني بودند كه در زمان قيموميت انگلستان بر فلسطين ظاهر شدند; حنا ابوحنا عصام العباسي توفيق زياد حبيب قهوه چي عيسي لوباني و حنا ابراهيم از شاعران اين نسل محسوب مي شوند. در شعر شاعران اين نسل آن گونه كه پيداست فاجعه با تمام ابعاد آن رخ ننمايانده و اين شاعران از اين كه چنين اتفاقي افتاده در بهت و حيرت به سر مي بردند. غسان كنفاني درباره شعر سالهاي نخست اشغال فلسطين گفته است كه از سروده هاي اين سالها تنها شعرهاي تغزلي در دست است كه هيچ ارتباطي با مردم و اوضاع آنان در آن برهه ندارد. نسل دوم شاعران داخل فلسطين كساني هستند كه از آغاز دهه شصت كار خود را شروع كردند و با مبارزات مسلحانه همراه شدند و به عبارتي مشهورترين شاعران فلسطين از ميان آنان برخاستند. از شاعران شهير اين دوره مي توان به محمود درويش سميح القاسم سالم جبران و راشد حسين اشاره كرد. مضاف بر اينكه « توفيق زياد » كه از شاعران نسل پيش به حساب مي آمد در اين دوره شعر را جدي تر گرفت و بهترين آثار خود را در اين سالها عرضه كرد.
بي مناسبت نيست شعري از « سميح القاسم » با عنوان « صداي گامها در دهليز مرگ » را به زمزمه بنشينيم .
صداي گامها در دهليز مرگ
صداي گامها
در دهليز مرگ
همهمه فرياد
واي بر تو آخ
بگريز... از اين در
بشتاب داخل شو
به اين سرداب
دويدنها كشمكش در دخمه هاي مرگ
كشته ها : هفتاد
اسرا : نود
بيش از نود مجروح
سكوت سكوت
اي كالسكه هاي باد
ايست . آنجا كيست
پاسخ مي دهم : برادرت « سميع »
و صدا طنين مي اندازد
و صدا همچنان طنين مي اندازد
... و صدا همچنان
ة ة
صداي گامها در دهليز مرگ
در شب فرو رفت
چهره اش
نيروي خورشيد
براي رهايي بود
و ناگهان
شب نفس كشيد
وقتي گلوله بر سينه اش نشست
به مادرش مگوييد
گلوله بر سينه اش نشست
به برادرانش مي گوييد
گلوله بر سينه اش نشست
به مادرش
به برادرانش مگوييد
با غم او تنهايم بگذاريد
با جنازه اش تنهايم بگذاريد
جنازه اي تو
يا كوهي
در سينه اش گلوله ها خوار شدند
آه اي پرچم رهايي
پلي هستي
كه به پيروزي ام مي رساني
ة ة
چهره اش را باد
در آغوش كشيد
بر خاك افتاده بود
... خون آلود... خون آلود
بر ساق پايش
نيشي و چنگالي نشسته بود
تو كه هستي
سبزه روي زيبا
باد گفت .
خاموشي چهره اش پاسخ گفت
تاريخ مقتول توام

مدير بخش معناگرا در بنياد سينمايي فارابي معتقد است سينماي معناگرا به دليل تكيه زدن به ذخاير غني فرهنگ ايراني اسلامي و به پشتوانه تاريخ پربار كشور آينده اي درخشان در پيش دارد.
عبدالله اسفندياري درباره جايگاه سينماي معناگرا در پنجمين سال آغاز اين جريان در سينماي ايران به خبرگزاري مهر گفت : در ابتداي توليد آثار معناگرا عده اي آن را بهانه اي براي ساخت فيلم هاي دولتي مي دانستند. اما در ادامه با اصرار بر ساخت آثار خوب و تاكيد بر اينكه در توليد اين آثار كيفيت فداي كميت نشود سينماي معناگرا به جايگاهي قابل قبول و تعريف شده رسيد.
وي در ادامه افزود : اوايل در سينماي معناگرا شاهد شوق زياد از يكسو و مخالفت و ممانعت زياد با تعريف اين گونه سينما از سوي ديگر بوديم . سينماگراني كه در اين حوزه فعاليت مي كردند شوق داشتند و از اين سينما دفاع مي كردند اما در مقابل مخالفت هايي نيز وجود داشت .
وي با بيان اينكه در حوزه سينماي معناگرا تلاش شده بي دليل از شعارها و ظواهر حمايت نشود گفت : اكنون مخالفت ها به حداقل رسيده و سينماي معناگرا به عنوان طريقي در سينما مطرح است كه نگاهي خاص دارد و به باطن امور توجه مي كند. بايد مراقب باشيم اين سينما در كشور ما به بركت تاريخ درخشانمان به بار بنشيند.
وي درباره جريان سينماي معناگرا در سينماي جهان گفت : يك جريان سينمايي همواره در كنار خود جريان هاي تقلبي و فريبنده نيز دارد و در اين راستا برخي آثار در سينماي جهان بيشتر شبيه شعبده بازي و شكلي ديگر از سينماي تجاري است . در اين آثار بيشتر از قصه و محتوي روي جلوه هاي ويژه كار مي شود كه به دليل محتواي ضعيف جذابيت مستمر ندارند.
اسفندياري درباره برنامه ها و روش هاي كار در بخش معناگرا گفت : پروژه هاي معناگرا در مراحل مختلف اجرا به تدريج اصلاح مي شوند. ما از ابتداي نگارش فيلمنامه ها به آرامي پيش مي رويم و با دقت بر پروژه ها نظارت مي كنيم . ما بر انتخاب سوژه هاي بكر و جذاب اصرار داريم و معتقديم اگر سينماي معناگرا كسالت بار شود در اين حوزه عرصه را به سينماي جهان مي بازيم .
او افزود : به هر حال ما معتقديم بايد در اين حوزه حرف خود را بزنيم و روي جذابيت در اين بخش از سينما اصرار داريم اما نه به قيمت ضعف محتوي . اين رويكرد دارد آرام آرام جاي خود را باز مي كند و داريم نشانه هاي آن را مي بينيم . ساخت فيلم هاي خوب معناگرا نشانه آن است كه سينماي معناگرا دارد جاي خود را در سينماي كشور باز مي كند.
مدير بخش معناگرا فارابي در پايان درباره طرحهاي در دست توليد اين حوزه گفت : با شوراي مديريت فارابي در حال بحث براي تصويب پروژه هاي جديد هستيم . همچنين ساخت فيلم هاي « دعوت » « دوزخ برزخ بهشت » و « ملك سليمان » از آخرين برنامه هاي فارابي در حوزه سينماي معناگراست .

هفتمين شماره دوفصلنامه مطالعات « هنر اسلامي » ويژه پائيز و زمستان 86 با مطالبي درباره هنرهاي تجسمي كاربردي و پژوهش هنر منتشر شد.
شماره جديد « هنر اسلامي » با بخش هنرهاي تجسمي آغاز مي شود. در اين بخش مقالاتي تحت عنوان « جايگاه مضموني و زيباشناسي شعر در نگاره هاي خمسه شاه تهماسبي » و « پيامبران اولوالعزم در نگاره هاي قصص الانبيا ابوسحاق نيشابوري » منعكس شده است .
بخش پژوهش هنر مي پردازد به « كاربرد نقوش انتزاعي فلزكاري دوران سلاجقه در طراحي مبلمان فضاي سبز شهري » و « تحولات ايران در عصر صفوي و نمود آن در هنر نگارگري » . در ادامه « تزيينات كتيبه اي آستانه مقدسه قم » و « بررسي تزيينات محراب هاي مسجد جامع ساوه » در بخش معماري و « تجلي طرح و نقش منسوجات چيني در هنرهاي ايلخاني » در بخش هنرهاي كاربردي كار را تمام مي كند.

هنرمندان 65 كشور جهان با حضور در مسابقه بين المللي كاريكاتور غزه به ترسيم جنايات تجاوز و اشغالگري رژيم صهيونيستي مي پردازند.
برگزاري اين مسابقه پس از برپايي سه دوره مسابقه بين المللي عدالت در جهان اشغال و هولوكاست چهارمين گام در بازتاب مظلوميت مردم فلسطين و محكوميت اقدامات غيرانساني سلطه گران به زبان كاريكاتور خواهد بود.
به گفته دبير مسابقه بين المللي غزه بازتاب جهاني و فراگير اين حركت همچون مسابقه هولوكاست موجب واكنش مقامات كاخ سفيد شده به گونه اي كه تاكنون بارها اقدامات تخريبي و تهديد آميز رژيم صهيونيستي از قبيل اقدام به هك كردن و آسيب هاي مختلف را به دنبال داشته است و اين امر نشان از تاثيرگذاري و نتيجه بخش بودن اين هم انديشي جهاني دارد.
سيد مسعود شجاعي طباطبايي افزود : آثار بسيار زيادي از هنرمندان 65 كشور جهان به دبيرخانه ارسال شده كه به دليل گستردگي حجم آنها نمايشگاه آثار برگزيده به صورت همزمان در موزه فلسطين و فرهنگسراهاي خاوران و بهمن برگزار مي شود.
وي از حضور چهره هاي جهاني و شناخته شده هنر كاريكاتور همچون « برنارد بوتون » از فرانسه و « آگيم سولاچ » از ايتاليا و بسياري از نام آوران اين عرصه در مسابقه بين المللي غزه خبرداد و اظهار داشت : داوري مسابقه به شكل نمادين و توسط يك گروه هفت نفره از هفت كشور مختلف جهان انجام مي شود.
اين نمايشگاه هفته گذشته با شركت هنرمندان ايراني ميهمانان خارجي و دوستداران هنر كاريكاتور در موزه هنرهاي معاصر فلسطين وابسته به فرهنگستان هنر افتتاح شد.
پس از افتتاحيه در روزهاي فعاليت نمايشگاه نشست ها و ميزگردهاي تخصصي و پژوهشي پيرامون ويژگي هاي هنر كاريكاتور و جنبه هاي سياسي اجتماعي و انساني آن و بررسي و تحليل اين حركت در مقياس بين المللي نيز با حضور هنرمندان و صاحبنظران اين حوزه در محل موزه هنرهاي معاصر فلسطين برپا خواهد بود.