مرگ اينبار به دنبال گورستان
مجيد زندي
با شرايطي كه اين روزها بر گورستان و مزار شهداي بهشت زهرا(س ) مي گذرد بعيد نيست كه شش ماه آينده را ماههاي پاياني عمر بهشت زهرا
محسوب نمائيم
زيرا اگر حيات هر مركزي را به فعاليت آن بدانيم پس از پر شدن حجم اين گورستان
عملا آن نيز از فعاليت باز مي ماند و مرگ او
هم فرا خواهد رسيد.
بهشت زهرا(س ) اكنون فقط يك گورستان عادي نيست كه بتوان آن را متروكه ساخت
زيرا تنها مزار شهدا در كشور است كه بيش از 30 هزار
شهيد انقلاب اسلامي و جنگ تحميلي را در خود جاي داده است . گلزار شهدايي كه هم براي خود رهبر دارد و هم رئيس جمهور و نخست وزير و
وزير و وكيل و دهها هزار شهيد گلگون كفن راه استقلال
آزادي و جمهوري اسلامي كه زنده اند و براي هميشه در دل ملت ايران باقي خواهند ماند.
اين گورستان و گلزار شهدا اكنون از نظر جاي دفن اموات دچار مشكل شده است زيرا با توجه به جمعيت 8 تا 10 ميليوني شهر تهران و با
توجه به اينكه همه ساله بر شمار فوت شده ها نيز افزوده مي شود
ظرفيت اين گورستان اكنون رو به اتمام است و برآوردهاي نهايي بر اين
حقيقت گواهي مي دهند كه اين گورستان تا قبل از پايان سال جديد نمي تواند اموات جديدي را در دل خود جاي دهد.
بر اساس آخرين ظرفيت يابي ها
اكنون تنها حدود 4 هزار متوفاي ديگر را مي توان در بهشت زهرا دفن كرد در حاليكه بر اساس آمار سال
گذشته 50795 مورد فوتي در تهران داشتيم كه اگر همين حدود هم در در سال جاري فوت نمايند در گورستان بزرگ شهر ديگر جاي دفن پيدا
نمي شود.
در ظاهر آنچه كه اكنون مي بينيم هنوز حساسيت مسئولان نسبت به اين روي دست ماندن اموات مسلمانان برانگيخته نشده است
زيرا آنها
آنقدر خود را به مشكلات روزمره ديگر مشغول كرده اند كه فعلا دغدغه گورستان و پر شدن آن را ندارند. انگار همانند خود مرگ است كه
نمي خواهند تا آخرين روز حيات آن را باور كنند. اين روحيه مادي آدمهاست كه نمي خواهند به مرگ فكر كنند اما درد مضاعف اين است كه
مسئولان اجرايي حتي نمي خواهند درباره اموات ديگران هم فكر كنند!
اين ساده انگاري كار البته بدين خاطر است كه هنوز صداي صاحبان افراد متوفي بخاطر پذيرش عادي اموات در بهشت زهرا درنيامده
اما اگر
آن روز برسد كه جنازه افراد پس بزند و قدرت پذيرش از متصديان امور كفن و دفن اموات در بزرگترين گورستان كشور گرفته شود
يقينا آن روز
شرايط آرام بهشت زهرا به هم خواهد خورد.
در اين زمينه مدتهاست كه شوراي شهر باقر شهر اجازه افزايش حريم بهشت زهرا را نمي دهد در حاليكه اگر امكان توسعه 160 هكتاري
بهشت زهرا فراهم شود
اين مشكلات براي سالهاي متمادي حل خواهد شد اما عليرغم همه رايزني ها مخالفت با طرح توسعه بهشت زهرا در
محدوده اي كه اكنون به عنوان باقر شهر شناخته مي شود ادامه دارد. البته طرح توسعه گورستان بهشت زهرا بيشتر از خود باقرشهر قدمت دارد ولي
هنوز يك قدرت فائقه پيدا نشده است كه بتواند مانع اقدامات افراد سودجو در اين زمينه شود.
بهشت زهرا(س ) قديم اكنون 424 هكتار مساحت دارد كه به 164 قطعه براي دفن شهدا و اموات تقسيم شده است . پيكر مطهر شهداي انقلاب
اسلامي و جنگ تحميلي در حدود 12 هكتار و 14 قطعه از بهشت زهرا جاي گرفته اند و 4 قطعه هم به دفن والدين شهدا اختصاص يافته است .
همچنين دو قطعه به هنرمندان و نام آوران
24 قطعه به امور اداري
پاركينگ
فضاي سبز
كارگاههاي فني و فضاهاي فرهنگي و 120 قطعه هم به
محل دفن درگذشتگان شهر تهران مربوط مي شود.
جالب است بدانيد كه اولين متوفايي كه در بهشت زهرا دفن شد مرحوم محمدتقي خيال نام داشت كه در سال 1349 مدتي پس از راه اندازي
بهشت زهرا در اين گورستان دفن شد زيرا در آن سال به دليل وجود گورستانهاي فعال مختلف در محله هاي تهران
دفن اموات در بهشت زهرا با
اقبال مردم همراه نبود اما او كه فردي ارتشي و متنفذ بود با آگاهي از شرايط غيربهداشتي دفن اموات در محله ها وصيت كرد كه در گورستان جديد
شهر دفن شود به همين دليل در قطعه 1 رديف 1 و قبر شماره 1 دفن و بهره برداري رسمي از گورستان بهشت زهرا هم آغاز شد .
از آن روز تاكنون قريب 40 سال مي گذرد و بهشت زهرا كه در آن زمان در 314 هكتار با رعايت مصالح شهرنشيني نوين پي ريزي شده بود
بعدها به سبب رشد روزافزون جمعيت و توسعه بي رويه شهر تهران و به تبع آن افزايش تعداد مرگ و مير تنها تا بهمن 1376 دوام آورد و آن سال
مديران وقت سازمان نيز خريد و تملك 110 هكتار زمين هاي قسمت شمال و شمال شرقي را در دستور كار خود قرار دادند و با الحاق آن بخش
گورستان شهر در بخش شمالي توسعه يافت .
البته اگر در روزها و ماههاي اخير به بهشت زهرا و حتي همان قطعات جديد معروف 200 تا 240 رفته باشيد درخواهيد يافت كه اين قسمت
جديد نيز روزهاي پاياني خود را سپري مي كند و طرح توسعه گورستان در بخش شرقي آن كه به باقرشهر نزديك مي شود هم با مخالفت مسئولان
محلي مواجه شده است . در اين مورد نمي توان ادعا كرد كه كار مسئولان محلي باقرشهر اشتباه است چرا كه آنها هم حق انتخاب دارند ولي آنچه
كه در كشور ما كمتر به آن توجه مي شود رعايت الگوهاي دقيق شهرسازي است يعني حتي شهر جديد در كشور طراحي و ساخته مي شود اما از
ابتدا فكري براي احداث گورستان آن نمي شود در حاليكه گورستان يكي از عناصر اصلي شهر است و در بسياري از شهرهاي معروف جهان هم
گورستان در مركز شهر قرار دارد اما با رعايت اصول زيست محيطي و الگوهاي شهرنشيني هيچگونه اختلاف نظري در محل دفن اموات پيش
نمي آيد و اينگونه نيست كه گورستان را محلي نفرين شده تلقي كنند كه نزديكي به آن باعث افت ارزش زمين و املاك شود.
اما آنچه اكنون شرايط را براي دفن اموات روز به روز مشكل تر مي سازد
كمبود جاست . هم ظرفيت دفن اموات در بهشت زهرا پر شده است و
هم اينكه به دلايل مختلف كه به نظر مي رسد ريشه همه مسايل به همان مساله « سود » بازمي گردد. در شمال شرق
شمال غرب و جنوب غرب
تهران هم هنوز نتوانستند گورستان جديدي ايجاد كنند و كل زميني كه در اختيار كلان شهر تهران براي دفن اموات باقي مانده فقط يك و نيم قطعه
بهشت زهرا(س ) است . آيا باز مي توان مدعي شد كه گورستان بهشت زهرا زنده فعال است و در احتضار و رو به مرگ نيست
اين واقعيت را بايد پذيرفت كه حتي اگر قرار است مكاني براي ساخت گورستان جديد اختصاص يابد بايد در قالب طرح توسعه شهري از
سالها قبل شناسايي و مورد ارزيابي زيست محيطي
رفت و آمد و.... قرار گيرد و آنگاه هم مكاني براي غسالخانه ها و تصفيه بهداشتي فاضلاب و
دفاتر بانك
بيمه
ثبت احوال و ساير بخش هاي اداري و اجرايي فراهم شود تا بتوان از آن براي دفن اموات به بهترين شكل استفاده برد. در اين
شرايط حتي اگر بتوان در تبديل قطعات قديمي بهشت زهرا براي دفن اموات جديد پس از 30 سال حكم شرعي گرفت
و فرهنگ سازي هم لازم
است . البته آن هم بايد به موازات مكان يابي جديد در دستور كار قرار گيرد تا هم مسئولان اجرايي گورستانهاي بزرگي همچون تهران و هم مردم
براي دفن اموات خود به وظايف خود آشنا و آگاه شوند و منتظر روزي نمانند كه اموات مومنين روي دست صاحبان عزا باقي بماند و آنگاه آنها
را به سمت بيغوله ها و بيابانهاي اطراف براي دفن جنازه ها توصيه نمايند.
شرايط فوق را با دكتر محمود رضائيان مديرعامل سازمان بهشت زهرا(س ) و شهردار شهر جديد در دست ساخت « آفتاب » در محدوده حرم
مطهر حضرت امام خميني (ره ) در ميان گذاشتيم تا وضعيت موجود را بهتر بررسي نمائيم .
وي درباره آخرين وضعيت جا و نيز برنامه هاي آينده سازمان براي گرفتن زمين جديد جهت دفن اموات تهراني به گزارشگر ما مي گويد :
داستان قبرستان بهشت زهرا(س ) يا گورستان تهران يك داستان پيچيده اي شد كه اين موضوع مربوط به يك روزه و يكماه نيست . الان 10 سال
است كه در حال پيگيري هستيم و شرايط امروز را ما از 10 سال پيش ديده و براي آن هم فكر كرده بوديم ولي از آنجايي كه ما هميشه عادت
كرديم كه در آخرين لحظات بحراني شدن كارها به فكرچاره جويي برائيم
از 10 سال پيش تاكنون به اين حساب كه چون ما مي گوئيم دو سال
ديگر وقت داريم مسئولان هم دو سال را زمان فراواني در ذهن خود تداعي كردند و كاري اساسي انجام ندادند.
وي ادامه مي دهد : بهشت زهرا(س ) امسال قطعا پر مي شود و اگر تا پايان سال براي آن فكر نشود
گورستان تهران با يك بحران جدي روبرو
خواهد شد اين يك واقعيتي است كه هيچ شكي در آن نيست زيرا قبر چيزي نيست كه بتوان آن را لاي پوشه ها مخفي كرد. موجودي زمين براي
هر فردي آشكار است كه عنقريب از اموات پرخواهد شد و اكنون هم وجب به وجب بهشت زهرا متر و سانت زده شده است و در طرف مقابل هم
تعداد متوفي در روز و ماه و سال هم مشخص است كه شرايط كنوني كاملا هشدار دهنده شده است . اين گورستان تا پايان سال دوام نمي آورد مگر
اينكه به ما زمين بدهند چون ما اجازه نداريم متوفاي جديد را در قبر متوفاي قبلي جاي دهيم و درك اين شرايط هم كار سخت و غيرممكن نيست
منتها بعضي از دست اندركاران دير متوجه بحران مي شوند و زماني هم كه متوجه مي شوند
كار از كار مي گذرد.
آقاي رضائيان ادامه مي دهد : من اين هشدارها را داده ام و هنوز هم سفت و سخت پاي حرفم ايستاده ام كه اگر به من زمين ندهند و من نتوانم
كاري براي اموات بكنم
استعفا مي دهم
و آبروي 25 ساله خودم را در بهشت زهرا پاي اين كار مي گذارم و اجازه نمي دهم من مسئول باشم و به
اموات مسلمانان بي احترامي شود و همه كارهايي هم كه تاكنون انجام داده ام اولا براي خدا بود و ثانيا احترام به اموات و صاحبان متوفا بوده
است من هم در هر جلسه اي اين حرف را گفته ام و آقايان هم هميشه قول آينده را به من داده اند. اين كار را بارها از طريق استانداري و وزارت كشور
براي استفاده از اراضي بهشت زهرا در منطقه باقرشهر در دست پيگيري داريم .
وي در خصوص اخباري كه راجع به گورستان جديد تهران در شمال شرق (تلو) هم مطرح مي شود مي گويد : يكي از اولويت هاي ما در خارج
از اين منطقه گورستان جديد در شمال شرق تهران و انتهاي بزرگراه شهيد بابايي است كه منتظر تصميم نهايي هستيم تا بتوانند به يك جمع بندي
برسند كه آن بخشي از زمين را كه مصوبه قانوني شوراي شهر و موافقت كتبي منابع طبيعي را هم داريم
ارتش آن را آزاد كند تا ما بتوانيم يكي ـ دو
سال عمليات اجرايي آن را براي پذيرش اموات آماده نمائيم .
وي مساحت اين اراضي را 500 هكتار برمي شمرد و در خصوص ادعاهاي موجود در خصوص اين اراضي خصوصا مسايل زيست محيطي
مي گويد : اگر چه همه بر وجود گورستان در هر شهري تاكيد دارند و در طرح هاي جامع هم يكي از اولين اولويت ها محسوب مي شود. اما همه
مرگ را براي همسايه مي خواهند و براي فرار از واقعيت گاهي مسايل زيست محيطي را علم مي كنند و گاهي هم مسايل شهري را در حاليكه
گورستان مورد نظر در منطقه « تلو » در پارك بزرگي احداث خواهد شد و با توجه به اينكه اموات به صورت كاملا بهداشتي دفن خواهند شد
هيچ
مشكل زيست محيطي در آن منطقه ايجاد نخواهد كرد.
وي ادامه مي دهد : اين اراضي ملي و تحت مديريت منابع طبيعي استان تهران است كه مي توان آن را مسطح و هموار و براي گورستان شمال
شرق آماده كرد.
آقاي رضائيان درباره مسايل مربوط به مخالفت شوراي شهر باقرشهر براي افزايش ظرفيت دفن اموات در بهشت زهرا نيز ادامه مي دهد :
شوراي شهر باقر شهر مدعي است در حريم شهر ما نبايد گورستان ايجاد كنيد در حاليكه تعيين حريم از اختيارات شهرها و شوراي شهر نيست
بلكه اين حريم را وزارت كشور و استانداري تعيين مي كنند ضمن آنكه ما براي اين اراضي 160 هكتاري سند مالكيت داريم و از نظر قانوني
مي توانيم گورستان را دراين منطقه هم تداوم بخشيم و اگر كسي غير از اين ادعا دارد بايد از طريق قانون ادعاي خود را ثابت كند
مديرعامل بهشت زهرا(س ) مي افزايد : حتي اگر بخواهيم حق را به باقرشهريها بدهيم اين مشكل را ما نبايد حل كنيم
ما تنها چيزي كه
مي خواهيم زمين براي دفن اموات است زيرا عليرغم هم تلاش هاي خود در اين زمينه هنوز موفقيتي كسب نكرديم در حاليكه اگر به آمارهاي
سالهاي گذشته اتكا كنيم با پذيرش روزانه حدود 200 متوفي ما فقط ظرفيت دفن اموات را طي 10 ماهه آينده داريم و دقيقا پس از آن مرحله
كاري نمي توانيم انجام دهيم و دست هاي خود را به نشانه تسليم بالاي سر خواهيم برد.
آقاي رضائيان مي گويد : من مدير اجرايي گورستان ابر شهر تهران هستم من مشكلات را چون از نزديك مي بينم بيشتر از بقيه واقفم كه اگر
روزي اموات روي دست مسئولان شهري بماند چه فاجعه اي رخ خواهد داد اگر عده اي غير از اين فكر مي كنند بيايند بررسي كنند و اگر من اشتباه
مي كنم رسما بگويند مسئوليت آينده را قبول خواهند كرد.
وي مي گويد : حتي اگر هم اكنون هم زمين 500 هكتاري تلو را به من تحويل دهند دو سال زمان نياز داريم تا امكانات پذيرش متوفا را در آنجا
مستقر نمائيم گورستان مركز يك كشور بزرگ اسلامي جداول و خيابان نياز دارد و نمي توان به يكباره تصميم گرفت اموات را در بيابان و كوير
دفن كرد.
وي مي افزايد : من اين حرف ها را هم به شوراي شهر و هم به شهردار
فرماندار
استاندار
وزير كشور و حتي به رئيس جمهور نوشتم و گفتم
كه من براي ارائه خدمات خود به مردم امكانات خوب هم مي خواهم و بزرگترين نياز ما براي پذيرش اموات مردم زمين است .
آقاي رضائيان با اشاره به اينكه خود اهالي باقر شهر اموات خود را در بهشت زهرا دفن مي كنند ادامه مي دهد : آن زمانيكه باقرشهر كنوني
« باقرآباد » بود من اين مصوبه طرح توسعه بهشت زهرا را در دست داشتم و حالا كه به شهر تبديل شده عده اي سود خود را در جلوگيري از اجراي
در سطح شهر توزيع كردند . CD اين طرح مي دانند و با آن به مبارزه برخاستند و
مدير عامل بهشت زهرا ادامه مي دهد : ما اگر بخواهيم در هر نقطه اي از شهر گورستان بزنيم اين سودجويان خواهند آمد. دوره اي قرار بود در
غرب تهران گورستان بزنيم و زمين را شناسايي و براي طراحي آن مشاور گرفتيم و طرح گذاشتند و مصوب هم شد و فرمانداري هم حكم آن را به
ما ابلاغ كرد و به محض آنكه آمديم كار اجرايي را آغاز كنيم با اعمال نفوذ
اسم منطقه را با شهري جديد عوض كردند!
آقاي رضائيان ادامه مي دهد : ما اعتراض خود را به آنها كرده ايم كه چرا هم به ما مجوز مي دهيد و هم به ديگران
كه به نظر مي رسد اين از
مشكلات ساختار اداري در كشور است كه عليرغم صرف هزينه گزاف كار را بايد از نوع شروع كنيم .
وي مي افزايد : علم كردن ارتش
محيط زيست
منابع طبيعي و... رو در روي گورستان
كارها را بيشتر به هم گره مي زند در حاليكه شهر
گورستان نياز دارد و همه بايد نسبت به اين مساله هشيار باشند و هر روز وقت را تلف كردن هم زيان مالي و هم مشكلات اجرايي به بار خواهد
آورد. ممكن است آقايان در آخرين لحظه هم قطعه زميني به ما بدهند و بگويند فعلا جنازه ها را در جايي دفن كنيم اما اين كار بسيار بد و دون
شان شهري همانند تهران به عنوان مركز كشور است .
وي مي گويد : 30 سال پيش كه كار خود را در بهشت زهرا آغاز كردم اراضي فراواني بود كه در آن گندم مي كاشتيم اما براي آن طرح و برنامه
داشتيم اين 314 هكتار كه همه اش قبرستان نبود در 100 هكتار آن گندم كشت مي شد و ما آن را پس از برداشت به دولت مي فروختيم اما به مرور
زمان كار به جايي رسيد كه زمين كم بياوريم زيرا جمعيت 8 تا 10 ميليوني تهران حتما افراد متوفاي فراوان دارد .
مدير عامل سازمان بهشت زهرا مي افزايد : من به عنوان مسئول فعلي و مستقيم بزرگترين گورستان شهر قبل از اينكه همه شيون و ناله كنند كه
جايي براي دفن اموات ندارند
من پيش و بيش از هم ناله و شيون مي كنم اگر چه مي دانم عده اين كار را نمي پسندند .
آقاي رضائيان ادامه مي دهد : عده اي قصد بر هم زدن شرايط عادي جامعه را دارند اين مساله را خوب است مسئولان مستقيم هم درك كنند تا
قبل از بروز مشكلي حاد به درمان بپردازند زيرا من هر روز كه مي روم و متوجه مي شوم دو قطعه خالي بيشتر براي دفن اموات باقي نمانده نگران
مي شوم زيرا اين دو قطعه در پايان سال 87 پر مي شود .
مدير عامل سازمان بهشت زهرا مي گويد : از اينكه من زمين جديدي را در شرق و غرب تهران مي خواهم به اين دليل است كه مي خواهم
رويكرد مردم را نسبت به گورستان تغيير دهم خوشبختانه اكنون ما براي بهشت زهرا تا حدود بسياري موفق شديم زيرا فضاي سبز اينجا به
گونه اي شده است كه بسياري از خانواده ها را در روزهاي تعطيل و حتي روز سيزده نوروز براي زيارت قبور و تفريح در فضاي سبز به اينجا
مي كشاند و اگر در « تلو » هم دو سال زودتر جدول بندي و خيابان كشي كنيم و درخت بكاريم آن روزي كه مردم براي دفن اموات مي آيند
مكان آن
را موجب وهن اموات خود نمي دانند و آن را مي پذيرند در غيراينصورت به كار ما انتقاد خواهند كرد كه من نمي خواهم باعث نگراني جديدتري
براي صاحبان اموات به موازات از دست دادن عزيزانشان ايجاد كنم آنها نيازمند تسلاي خاطر هستند لااقل جاي مناسبي براي اموات آنها فراهم
آوريم .
هر جا حيات است
مرگ هم هست و هيچ شهر و روستايي هم بدون گورستان نمي شود
اكنون شرايط كلان شهر 8 تا 10 ميليوني تهران به گونه اي شده كه براي دفن اموات آن فقط 1
5 قطعه از قطعات بهشت زهرا(س ) باقي مانده
است و با توجه به دفن روزانه حدود 200 متوفي
اتمام ظرفيت اين گورستان به پايان سال جاري هم نمي رسد
براي دفن اموات مومنين
اين وظيفه حكومت است كه جايي براي دفن اختصاص دهد در اين زمينه حتي حل مساله فقهي تخريب قبور
قديمي ـ اگر چاره كار باشد ـ به نوعي بايد به اطلاع عموم برسد
دكتر محمود رضائيان مديرعامل سازمان بهشت زهرا(س ) : شوراي شهر باقرشهر مدعي است كه در حريم شهر ما نبايد گورستان ايجاد كنيد در
حاليكه تعيين حريم از اختيارات استانداري و وزارت كشور است نه شوراي شهر
ما براي اراضي 160 هكتاري شرق بهشت زهرا سند مالكيت
داريم و عمر سند ما هم به زماني بازمي گردد كه آن منطقه باقرآباد بود نه باقرشهر
براي ساخت گورستان جديد در شمال شرق تهران (تلو) منتظر تصميم نهايي هستيم تا آن بخش از اراضي را كه موافقت كتبي منابع طبيعي را
هم داريم
ارتش آزاد كند
