رئيس سازمان حسابرسي كل كشور :
دولت و ملت در ايران بي حساب و كتاب پول خرج مي كنند
مجيد زندي
اشاره :
رشد شديد قيمت كالا و خدمات و خصوصا مواد غذايي در كشور
اين روزها همه را نگران كرده است . كارشناسان اقتصادي يكي از
اصلي ترين عامل آن را ورود بي حساب و كتاب پول نفت و همچنين ناكارآمدي وزارتخانه ها و سازمانها براي مصرف اين پول در
سرمايه گذاريهاي بلند مدت ملي و عدم تنظيم قواعد اساسي درآمدها و هزينه و عدم شناخت مقايسه سود و زيان صرف اين پول و نيز
تصميمات پي در پي وغيركارشناسي اقتصادي ارزيابي مي كنند.
راهي كه اكنون اقتصاد ايران مي رود اشتباهي است كه با تزريق بي رويه درآمدهاي نفتي آغاز شده و با ولع خريد محصولات و
تجهيزات از سوي دولت و مردم
اسراف فراوان
نگاه تورمي در مردم به دليل ترس از گراني هاي آينده و... در هم آميخت و به افزايش
تقاضا و كمبود عرضه منجر شد. شرايط سختي كه هم براي دولت و هم براي آندسته از مردمي كه به دليل درآمدهاي ثابت نمي توانند
خود را به گردونه تند تورمي برسانند. دولت نيز به دليل بزرگترين مصرف كننده بودن در كشور به دليل همين تورم نمي تواند پروژه هاي
ملي را با حساب و كتاب و اعتبارات گذشته تكميل كند و اكنون خود نيز دچار كمبود بودجه شده است .
براي ريشه يابي اين نقص ملي
خصوصامصرف بي حساب و كتاب پول نفت در كشور خبرنگار ما به سراغ دكتر محمدكاظم نجفي
علمي رئيس سازمان حسابرسي كل كشور
اقتصاددان و استاد دانشگاه رفته و اين دلنگراني را با او درميان گذاشته است . وي نيز
ريشه هاي اين بيماري مهلك اقتصادي و اجتماعي را به عوامل فرهنگي و اقتصادي مرتبط ساخت و درباره هر بخش مصداق هايي مطرح
كرد كه متن گفت و گو را در پي مي خوانيم :
دكتر نجفي علمي در مورد ريشه هاي فرهنگي و اعتقادي داشتن حساب و كتاب در زندگي مي گويد : سفارش هاي مختلفي در احاديث
اسلامي وجود دارد كه در آن ميان « حاسبوا قبل ان تحاسبوا » بسيار معروف است به اين دليل كه مومن حقيقي با حساب و كتاب دقيق
عمل مي كند و حتي سفارش شده كه عصر هر روز به حساب كارهايي كه در طول روز انجام داده اند رسيدگي كنند و دقت نمايند و اگر
اشتباهي ديدند در روز بعد خود را اصلاح نمايند. پس از لحاظ فرهنگ كلي اسلامي
حساب و كتاب بايد در ضمير مردم وجود داشته
باشد و هنگامي كه يكي از اين مردم به مسئول تبديل مي شود طبيعي است كه بايد انجام حساب و كتاب را بهتر نگه دارد چون مساله
بيت المال وسط مي آيد مثلا يك ريال آن مربوط به 70 ميليون نفر مي شود و واقعه درخواست اضافي عقيل از علي (ع ) در فرهنگ
اسلامي و شيعي معروف است اما اينكه عمل نمي كنيم ضعف ما است چرا كه بعضي از خارجي ها اين دستور صريح اسلامي را بهتر
عمل مي كنند .
وي مي گويد : در اين زمينه خارجي ها خيلي در خريدهاي روزانه خود و در حساب و كتاب و بودجه شان دقيق هستند در حاليكه
چنين حساسيت هايي در كشور ما نه تنها نزد ثروتمندان كه در بسياري موارد نزد فقرا هم نيست . يعني اين توجه را نداريم كه دقت در دخل
و خرج تا چه ميزان در دين اسلام سفارش و تاكيد شده است كاري كه حتي برخي از مسئولين به آن توجهي ندارند كه براي هر ريال
هزينه كردن از بيت المال بايد پاسخگو باشند كه البته در اين زمينه هم در قوانين جاري كشور مكرر آمده ولي به دلايل مختلف به آن
چندان توجه نمي شود.
دكتر نجفي علمي در تشريح دلايل عدم توجه به حساب و كتاب دقيق در هزينه ها و درآمدها نزد مردم و مسئولان
آن را ناشي از
مشكلات فرهنگي و اقتصادي معرفي مي كند و مي افزايد : دلايل اقتصادي آن به اين دليل است كه ما در مجموع يك پول نفت بي زحمتي
به دست مي آوريم و چون بر اي تهيه پول آن زحمت و مشقت زيادي نكشيده ايم بدون توجه
درايت و مديريت آن را خرج مي كنيم اين
وضعيت هم عواقب بسيار بدي براي كشور ما دارد و عليرغم اينكه نفت يك نعمت بسيار با اهميتي هم هست اما اين نعمت براي ما
مشكلات بسيار متعددي هم ايجاد كرده كه يكي از مشكلات اين است كه آنطور كه بايد هزينه هاي ما حساب و كتاب ندارد.
وي درباره هدر دادن هاي پي در پي حساب ذخيره ارزي در كشور هم مي گويد : روزي كه اين صندوق يا حساب باز شد هنگامي بود كه
درآمد نفت كم بود و افزايش موردي نفت برنامه ها را به هم مي زد. اين حساب را در راستاي اين هدف ايجاد كرديم كه كاهش ناگهاني
قيمت نفت ضربه اي به برنامه هاي ملي وارد نشود تا در لحظات حساس از اين مازاد درآمد نفتي و ذخيره ارزي استفاده كنيم . براي اين كار
دولت دلايل اقتصادي مهمي هم داشته است زيرا اگر پول فراواني يك دفعه وارد جامعه شود آسيب رساننده خواهد بود اين پول بايد به
مرور براي سرمايه گذاري داخلي و حتي بيروني انجام مصرف شود تا در داخل كشور آثار تورمي نداشته باشد.
اين استاد اقتصاد دانشگاه مي افزايد : انتظارات مردم ما از دولت ها هم خيلي زياد است زيرا دولت را مادر خرج هزينه ها مي شناسند اگر
چه بهتر است بگوئيم نيازهاي مردم ما هم زياد است ما با اينكه ثروت انبوهي كه داريم در مجموع يك كشور و مردم فقيري هم هستيم .
مردم براي رفع مشكلات معيشتي و رفاهي به دولت مراجعه مي كنند. در روزنامه ها مي نويسند : راه مي خواهند
بيمارستان و درمانگاه
نياز دارند
آب و برق و گاز و تلفن مي خواهند
دولت ها هم اگر چه خودشان را خادم ملت مي دانند و سعي در جلب رضايت مردم دارند
اما ممكن است به دليل توجه به برخي رضايتمندي كوتاه مدت
در بلند مدت همان كار مردم را ناراضي كند كه اين وضعيت بايد در
تصميم گيريها لحاظ شود.
دكترنجفي علمي ادامه مي دهد : مع الوصف دولت ها در كشور ما در بسياري موارد در صدد جلب رضايت كوتاه مدت مردم برمي آيند
استفاده هاي نابجايي از درآمدهاي نفتي مي كنند اگر چه براي اين كار از مجلس هم مجوز مي گيرند قاعدتا مجلس نبايد زير بار اين
خواسته ها برود اگر چه خود دولت هم بايد دقت كند كه كارهاي كوتاه مدت
عمر كوتاهي هم خواهد داشت و با خود آثار تورمي هم دارد.
كاري كه مي تواند در كمتر از دو ـ سه سال به همان آدمهايي كه چنين تصميماتي گرفتند ضربه بزند.
وي مي گويد : در شش هفت سالي كه اين صندوق ذخيره ارزي ايجاد شده عليرغم اينكه هيچگاه قيمت نفت پائين نيامده اما هميشه
از مازاد درآمد موجود در حساب ذخيره ارزي براي كارهاي پيش پا افتاده استفاده شده است .
رئيس سازمان حسابرسي كشور اين مصرف غيرحساب شده درآمدهاي نفتي را عامل موثري در بروز تورم در كشور معرفي مي كند و
مي افزايد : اگر هر كالايي كه به دليل تقاضاي مردم وارد بازار مي شود با مصرف پول و انجام كار در داخل كشور توليد شود
تورم ايجاد
نمي كند ممكن است تورم مقطعي و كالايي ايجاد شود ولي تورم عمومي با خود ندارد
ولي وقتي كه خارج از چرخه توليد
ثروت
بالايي وارد كشور شود و چون با خود توليد ندارد
ايجاد تورم مي كند و اين درآمد نفتي مخصوصا در سالهاي اخير در حد زياد وارد
اقتصاد ما شده است حال اگر بپذيريد اين ورود چه به خواسته دولت و چه خواسته مردم بوده به هر حال اتفاق افتاده و با خود تورم را هم
آورده است .
وي ادامه مي دهد : من از اين بابت ناراحت هستم كه اين ورود انبوه پول بابت فروش نفت
نامتعال هم توزيع شده است يعني عده اي
به دليل اطلاعات مخفي كه دارند به ثروت هاي هنگفتي رسيدند و عده اي ديگر فقير شده اند و اين فاصله طبقاتي خطرناك است .
وي با اشاره به داستان افزايش قيمت قير در كشور مي افزايد : عده اي كه از مذاكرات پشت پرده دولت باخبر شدند و فهميدند كه قرار
است قيمت قير افزايش يابد
قيرهاي موجود را به قيمت قبلي خريداري و انبار مي كنند و به مجرد اعلام افزايش قيمت ها آن را روانه بازار
مي نمايند و به ثروت هاي بادآورده رسيدند كه ريشه آن در فساد اداري بوده است زيرا اگر آن فرد يا افراد از تصميمات پشت پرده دولت
باخبر نمي شدند و به اصطلاح به رانت اطلاعاتي نمي رسند نمي توانستند اينگونه ثروت اندوزي كنند كه قيمت قير ناگهان 1000 برابر
افزايش يابد و به جو رواني افزايش قيمت مصالح ساختماني و مسكن دامن بزنند.
وي رسانه اي كردن تصميمات مهم اقتصادي را يكي ديگر از آفت هاي اقتصادي در كشور برمي شمرد و مي افزايد : هنگامي كه
مي خواهيم كاري انجام دهيم از دو ـ سه هفته قبل پي در پي مصاحبه و اطلاع رساني انجام مي كنيم و حتي جزيي ترين بندهاي مصوبه ها
را در اختيار افراد قرار مي دهيم و همين رويه باعث مي شود قبل از اطلاع رساني سراسري عده اي روي جزئيات هم تحليل و برنامه داشته
باشند و چون زرنگ هستند و دستي هم در كار دارند دست به احتكار مي زنند و به آشفتگي بازار كمك مي كنند و آنهايي كه در اين ميان
پول هاي سرگردان ندارند هميشه متضرر خواهند بود كاش آنها به جاي احتكار اين سرمايه خود را به بخش توليد مي زدند كه به نفع ملت
و كشور تمام خواهد شد كه متاسفانه چنين كاري را انجام نمي دهند.
دكتر نجفي علمي عدم تعادل بين بخش هاي مهم اقتصادي در كشور را از ديگر ريشه هاي اصلي بروز تورم ارزيابي مي كند و مي افزايد :
اين عدم تعادل سبب شده كه بخش دلالي در بازرگاني به شدت گسترش يابد
توليد ضعيف شود و نتواند سرمايه هاي جديد را به سود
خود جذب كند در حاليكه اگر درآمدهاي نفتي به توليد و سرمايه گذاري در كشور منتهي مي شد ما شاهد چنين تورم كمرشكني نبوديم .
وي در مورد ابعاد فرهنگي نداشتن حساب و كتاب در جامعه هم مي گويد : متاسفانه ما در ميان مردم هم شاهد حاكميت فرهنگ
اسراف هستيم اين شيوه زندگي در حالي در كشورمان طرفداران فراواني دارد كه تاكيدات مكرر دين
مذهب
عقل و منطق برعكس آن
حكم مي كند و چون ما در كشور ولع مصرف داريم به تورم دامن مي زنيم كافي است به يادآوريد روزهاي پاياني سال يا همان شب عيد
را
كه اگر شما به عنوان يك رسانه در اين زمينه محاسبه اي انجام دهيد درمي يابيد كه مردم چه مقدار ميوه
آجيل و شيريني اضافي
خريدند و چه ميزانش را پس از عيد دور ريختند كه اگر مصرف هم مي كردند آن قدر مايه نگراني نبود اگر چه آن نيز سبب بيماري و
گرفتاريهاي درماني و بهداشتي در كشور مي شود.
دكتر نجفي علمي ادامه مي دهد : به يقين مي توانم بگويم به ميزان درآمدهاي نفتي ما در اسفند و فروردين اسراف شده است و در اين
زمينه اگر چه ميان اغنيا و فقرا تغييراتي مشاهده مي شود اما از لحاظ فرهنگي تفاوتي وجود ندارد زيرا اگر آن طبقه متوسط و فقير هم به
پولي برسد اسراف خواهد كرد زيرا باور عمومي به مصرف آنهم با ولع فراوان است در زمينه اسراف ميوه ممكن است طبقات مرفه با
پرتقال و سيب درشت اسراف كنند و طبقات متوسط با پرتقال ريز
به هر حال اين اسراف در تمام طبقات جامعه وجود دارد.
وي مي گويد : علاقه به ذخيره سازي مواد غذايي به دلايل تاريخي و اجتماعي در ذات مردم رفته است در حاليكه در كشورهاي
توسعه يافته در يك مهماني رسمي يك سيب را به چهار بخش تقسيم مي كنند وجلوي ميهمان مي گذارند ولي ما چند ميوه را جلوي يك
نفر قرار مي دهيم در حاليكه مي دانيم تك تك آنها درآمدشان از ما بيشتر است . آنها زندگي خود و امورات كشور خود را بر اساس حساب
و كتاب انجام مي دهند و سود آن را هم با رفاه مي برند.
رئيس سازمان حسابرسي كل كشور در مورد ضعف اهرمهاي نظارتي بر نحوه هزينه كرد درآمدهاي ملي هم مي گويد : نظارت فرهنگي
و فني هم به عملكرد دولت و هم در كل جامعه از دست يك يا دو سازمان نظارتي خارج است نظارت فرهنگي هم به ريشه هاي مختلف
وابسته است
همه بايد اين را درك كنند كه برخي از كارهايي كه ما مي كنيم بعضا اشتباه است و همه نكنند چه دولت و چه مردم
نقش
مردم هم در اين ميان بسيار مهم است زيرا همين مردم
مسئوليت هاي سياسي و دولتي را برعهده مي گيرند. اين نوع زندگي بايد به باور
عمومي تبديل شود در حاليكه مي دانيم مردم ما به زحمت پول در مي آورند و به آساني و سهولت تلف مي كنند و اي كاش آن را به
درستي هزينه مي كردند تا خودشان هم به افزايش تورم كمك نكنند.
وي با رد سياست و تفكر افزايش قيمت براي رسيدن به كاهش مصرف هم مي گويد : مگر مي توان تورم را در كشور از اين كه هست
بالاتر برد بايد مصرف را مهار كرد تا دولت تا اين حد مجبور نباشد به فكر واردات و توليد مواد غذايي براي تبديل به زباله باشد اين
يك گرفتار فرهنگي است زيرا در اقتصاد قانون عرضه و تقاضا حاكم است در حاليكه اصلا كسي به كم خريدن و نخريدن براي مبارزه با
گراني توجهي ندارد زيرا مردم ما متاسفانه به هر قيمتي هم كه شده كالا و محصول مورد نظر خود را مي خرند.
دكتر نجفي علمي يكي ديگر از مصاديق اثر گذار در افزايش قيمت ها را طبخ زيادي غذا در منازل و محافل معرفي مي كند و مي افزايد :
دور ريز سفره هاي مردم ايران مي تواند شكم عده فراواني از مردم را سير كند در حاليكه اين رويه در كشوري مثل آلمان كه 6 تا 7 هزار
ميليارد درآمد سالانه و توليد ملي دارند
حاكم نيست . جمعيت آنها هم به اندازه جمعيت ايران است . ما به قولي 300 و به قولي 600
ميليارد دلار درآمد ملي داريم در حاليكه آنها 7 هزار ميليارد دلار درآمد دارند اما كمتر از ما مصرف دارند .
وي درباره چگونگي جلوگيري از افزايش هزينه ها و مصرف از سوي دولت هم مي گويد : دولت هم مي بايست دقت كند كه در درجه
اول اطلاعات اقتصادي او به خارج درز نكند زيرا اگر اين مرحله حفاظت شود بسياري از مفاسد كلان اقتصادي از بين مي رود
مفاسد
كلان با اين كار از ريشه خشكانده مي شود. ما كاري داريم به نام حسابرسي ضمني وقتي كه قرار است وارد دستگاهي شويم اول به
سيستم ها و ساختارش توجه مي كنيم تا دريابيم حساب هاي مالي آن درست كار مي كند
حقوق و دستمزدها بر اساس يك سيستم
تعريف شده پرداخت مي شود
موجودي انبار و تداركات آن به درستي مصرف مي شود و... كه در كشور مي توانم بگويم تعداد قابل
توجهي ضعف سيستمي داريم . از نظر ما وقتي سيستمي در يك وزارتخانه يا سازماني داراي اشكال باشد هر نوع انحراف مالي ممكن
است .
وي با اظهار تاسف مي افزايد : متاسفانه در كشور ما در اين بخش توجهي جدي وجود ندارد و حساب و كتاب سالانه سازمانها هم با
تشكيل يك جلسه مجمع با خوردن يك چاي و ميوه بايك صلوات تاييد وجمع مي شود در حاليكه ما در گزارش هاي خود اطلاعات
دقيقي از وجود ضعف ساختاري مطرح مي سازيم كه به آن توجه نمي شود و پس از آن براي كشور هم دهها مشكل به وجود مي آيد. زيرا
ساختار اداري و سازماني ما به گونه اي است كه حفره هاي عميق فرار افراد متخلف در آن وجود دارد. در حاليكه بسياري از اين موانع قابل
رفع است تا همه حساب و كتاب ها شفاف شود و در يك سازمان روشن و شفاف
تخلف و انحراف مالي به حداقل مكمل مي رسد در
حاليكه اگر جريان كور و بسته باشد
انحراف هم افزايش مي يابد.
رئيس سازمان حسابرسي ادامه مي دهد : در اين شرايط اگر نقش سازمانهاي حسابرسي و نظارتي بيشتر باشد و به توصيه هاي آنها
عمل شود
بسياري از مشكلات هزينه اي در كشور حل مي شود اما چون در كشور ما هميشه براي فعاليت هاي آنها برنامه داريم و گرايشي
هم در سازمانها هست كه چندان علاقه به حسابرسي ندارند
اينگونه سفارش ها و توصيه ها چندان كارايي نخواهد داشت .
دكتر نجفي علمي رئيس سازمان حسابرسي كل كشور :
اگر چه اسلام داشتن حساب و كتاب مالي را به همه مسلمانان توصيه مي كند اما هنگامي كه يكي از اين مردم مسئوليت جمعي را
مي پذيرد بايد بيشتر مراحب هزينه ها باشد زيرا آنگاه مساله بيت المال پيش مي آيد كه مثلا يك ريال آن مربوط به 70 ميليون نفر مي شود
.
ما در مجموع پول نفت را بي زحمت به دست مي آوريم و چون براي آن به زحمت و مشقت نيفتاديم . بدون درايت و مديريت آن را
خرج مي كنيم كه اين وضعيت هم عواقب بسيار بدي را براي كشور ما فراهم آورده است
در ايران دولت ها در بسياري موارد در صدد جلب رضايت كوتاه مدت مردم بر مي آيند و كارهاي كوتاه مدت يقينا عمر كوتاهي هم
خواهد داشت و چون آثار تورمي دارد مي تواند در كمتر از دو ـ سه سال به همان آدمهايي كه چنين تصميماتي گرفته اند
ضربه بزند
ورود حجم گسترده پول نفت در كشور به صورت نامتعادل توزيع مي شود يعني عده اي به دليل داشتن اطلاعات مخفي از تصميمات
كلان كشور يك شبه به ثروتهاي انبوه و عده اي هم چون از اين گردونه خارج هستند فقيرتر مي شوند
عده اي با كسب اطلاعات از تصميمات دولت براي افزايش قيمت كالايي همچون قير
آن را از بازار جمع آوري و در انبارها ذخيره
كردند و هنگامي كه قيمت قير 1000 برابر افزايش يافت
ثروت آنها هم 1000 برابر شد!
متاسفانه مردم ما هم گرفتار اسراف هستند و تفاوتي بين غني وفقير وجود ندارد و به محض آنكه فقير هم به ثروتي برسد آن را اسراف
مي كند كه نمونه هاي آن را در مصرف بي رويه مواد غذايي و ميوه در ايام نوروز ديديم كه چگونه ميليونها تن مواد غذايي و ميوه عليرغم
عدم افزايش جمعيت در اين يكماه مصرف شد
در حاليكه در كشورهاي توسعه يافته يك سيب را با چهار قسمت كردن به چهار مهمان تعارف مي كنند
در كشور ما به يك مهمان چهار
سيب و ميوه هاي ديگر مي دهيم !
وزارتخانه ها و سازمانها حساب هاي مالي خود را در پايان سال با يك جلسه و صرف يك چاي و ذكر صلوات تاييد مي كنند در حاليكه
وجود ضعف هاي ساختاري در كشور ريشه بسياري از مفاسد مالي و اداري است
متاسفانه گرايشي در سازمانهاي دولتي وجود دارد كه علاقه چنداني به حسابرسي ندارند
بيش از اندازه رسانه اي كردن تصميمات اقتصادي دولت يكي از عوامل پديد آورنده جو تورمي در كشور است
تورم را در كشور نمي توان از اين بيشتر بالا برد بايد كاري كرد كه مصرف مهار شود
