از : دكترمحمدرضاجواهري
استادياردانشگاه فردوسي مشهد
مذهب شيعه جريان اصلي اسلام پيامبراعظم حضرت محمدصلي الله عليه وآله وسلم است . تاسيس و پيدايش و ظهور شيعه در صدر اسلام توسط پيامبراسلام درمكه و مدينه در23 سال از بعثت تا رحلت آن حضرت تحقق يافته است . شيعه علي عليه السلام درسرزمين وحي درزمان حيات پيامبراعظم به وجود آمد و پيامبر بود كه براي نخستين بار كلمه مقدس شيعه را در پيروان علي بن ابي ابيطالب عليه السلام به كاربرد واوصاف وفضايل شيعه رابيان نمودوپس از آن اهل بيت وامامان عليهم السلام درجايگاه رهبري شيعيان آنان را آموزش داده و در بقا و توسعه مذهب شيعه سعي و كوشش نمودند
پنج نشانه شيعه
ائمه معصومين عليهم السلام از نخستين امام تا امام دوازدهم هر يك در عصر امامت خويش در تبيين حقيقت اسلام و شيعه شناسي گام هاي بلندي برداشته ومعارف شيعه راگسترش داده اند. امام يازدهم امام حسن عسكري عليه السلام در حديثي پنج علامت ايمان و تشيع را برشمرده و پيروان خويش را به سوي آن دعوت كرده اند. به نقل شيخ طوسي امام حسن عسكري عليه السلام فرموده اند : علامات المومن خمس : صلاه احدي و خمسين وزياره الاربعين والتختم في اليمين و تعفير الجبين والجهر ببسم الله الرحمن الرحيم .1 علامات مومن پنج چيز است : 51 ركعت نمازگذاردن در هر شب و روز (17 ركعت نمازواجب و34 ركعت نافله ) وزيارت اربعين وانگشتر دردست راست كردن وبرخاك سجده نمودن و بلند گفتن بسم الله الرحمن الرحيم . باتوجه به مجموعه اين نشانه هاباهم روشن مي شود كه منظور از « مومن » در متن حديث « شيعه » مي باشد و بنابر اين ازويژگي هاي شيعيان اهل بيت عليهم السلام اين پنج حكم الهي است
مهرباني و فروتني و رعايت حقوق برادران ايماني
شيعه علي عليه السلام مهربان ترين انسان ها نسبت به مومنان و برادران مسلمان خويش است و در تلاش در راستاي شناخت حقوق بشر از ديدگاه اسلام و رعايت آن كوتاهي نمي كند. امام حسن عسكري عليه السلام در توصيف شيعه علي عليه السلام فرموده اند : اعرف الناس بحقوق اخواته واشدهم قضا لها اعظمهم عندالله شانا ومن تواضع في الدنيا لاخوانه فهوعندالله من الصديقين و من شيعه علي بن ابي طالب عليه السلام حقا.2 آگاه ترين وآشناترين مردم به حقوق برادرانش و كوشاترين آنان در راه اداي آن حقوق بزرگ ترين آنان در پيشگاه خداست و جايگاهش در نزد خدا بلندتر است و هركس در دنيابراي برادرانش تواضع و فروتني كند نزد خداوند ازصديقان است و از شيعيان حقيقي علي بن ابي طالب عليه السلام به شمار مي رود
داستان احترام امام علي عليه السلام به ميهمانان
تكريم واحترام به ميهمان از اوصاف شيعيان پيامبراعظم واهل بيت عليهم السلام است . امام حسن عسكري عليه السلام در ادامه رهنمودهاي خويش در موضوع حق شناسي شيعيان و اداي حقوق برادران ايماني نمونه اي از گفتار و رفتار وصي پيامبر و نخستين امام شيعيان جهان اميرمومنان امام علي بن ابيطالب عليه السلام راگزارش كرده و فرموده اند : دو تن از برادران ديني يكي پدر و ديگري پسر بر اميرمومنان علي بن ابي طالب عليه السلام وارد شدند امام به احترام آنان برخاست و آنان را گرامي داشت و در بالاي مجلس خود نشاند و خود ميان آن دو نشست . سپس دستور داد غذا آوردند آن دو خوردند. آنگاه قنبر لگن و ظرف چوبي پر از آب و حوله براي خشك كردن آورد و آمد كه به دست آن مردآب بريزد حضرت علي عليه السلام برخاست و ظرف آب را گرفت تابه دست آن مرد آب بريزد. وي خود رابه خاك افكند و گفت : يا اميرمومنان ! خدا مرا مي بيند در حالي كه مي خواهي بر دستان من آب بريزي ! امام فرمود : بنشين و دستانت رابشوي خداي متعال تو و برادر تو را مي بيند كه با تو فرقي ندارد و بر تو برتري نمي جويد تو را خدمت مي كند و مي خواهد ده برابر شمار مردم دنيا در بهشت خدمتكار داشته باشد. آن مرد نشست . امام علي عليه السلام به اوفرمود : تو رابه خداقسم مي دهم به آن حق بزرگ من كه آن را شناخته اي و بزرگ داشته اي و به فروتني ات براي خدابه اين كه مرا بر اين كار فرا خوانده و تو را اين شرافت بخشيده كه من به تو خدمت كنم دستت را با آرامش بشوي همان گونه كه اگر قنبر آب مي ريخت مي شستي . آن مردچنان كرد. چون از شستن فراغت يافت حضرت علي عليه السلام ظرف آب رابه محمدبن حنفيه داد و فرمود : پسرم اگراين پسر تنها و بدون پدرش پيش من آمده بود خودم آب بر دستانش مي ريختم ولي خداوند نمي خواهد كه وقتي پدر و پسر با هم اند يكسان باشند. پدربردست پدر و پسر بردست پسر آب ريخت . سپس امام حسن عسكري عليه السلام فرمود : فمن اتبع عليا علي ذلك فهوالشيعي حقا.3 هركس در اين كار علي عليه السلام را پيروي كند او شيعه راستين است . مطابق اين داستان راستان كه امام عسگري عليه السلام از رفتار امام علي عليه السلام در تكريم و احترام به ميهمان و فروتني امام در برخورد با مومنان نقل كرده اند يكي ازويژگي هاي شيعيان راستين فروتني در برخورد با مومنان واداي حقوق آنان واحترام وتكريم ميهمانان است . نكته مهم در نقل اين داستان تصريح امام عسكري عليه السلام در پايان داستان بر متابعت و پيروي شيعيان حقيقي و راستين از رفتار و گفتار امام علي عليه السلام است بنابراين شيعه تنهابه حرف و شهادت زباني نيست بلكه بايد رفتار و گفتار علوي را بشناسد و در عمل پياده و اجرا كند
پيشگامان تشيع در اصحاب رسول اعظم
از دلايل پيدايش مذهب شيعه در زمان حيات پيامبر اعظم صلي الله عليه وآله وسلم وجود گروهي از اصحاب پيامبر است كه شيعه بوده اند و در تاريخ به شيعه علي شناخته شده و مشهورند. امام حسن عسكري عليه السلام برخورد و گفتار جد خويش امام رضاعليه السلام را در ارتباط باكساني كه با ادعاي تشيع به ديدار آن حضرت رفته اند گزارش كرده و فرموده اند : شيعه اميرمومنان علي بن ابي طالب حسن و حسين و سلمان و ابوذر و مقداد و عمار و محمدبن ابي بكرند كه در هيچ چيزي از اوامر امام با او مخالفت ننموده اند4
امام عسكري عليه السلام بانقل سخنان امام رضاعليه السلام در نامبردن از شيعيان نخستين هم پيوند مذهب شيعه با اصحاب پيامبر و صدر اسلام را نشان داده اند و هم الگوها و نمونه هاي برتر تشيع را به مسلمانان شناسانده اند تا با پيروي از اين اسوه هاي بزرگ شيعه در راه شيعيان راستين و حقيقي گام بردارند
والسلام علي من يخدم الحق لذات الحق
پاورقي :
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 ـ شيخ طوسي تهذيب الاحكام دارالكتب الاسلاميه چاپ دوم ج 6 ص 52 شيخ طوسي مصباح المتهجد موسسه فقه شيعه چاپ اول 1411 ه ق ص 787 سيدبن طاووس اقبال الاعمال دفتر تبليغات اسلامي قم 1419 ه ق ج 3 ص 100 ابن نماحلي مثيرالاحزان مدرسه امام هادي عليه السلام قم 1406 ه ق ص 2 شيخ حرعاملي وسائل الشيعه الي تحصيل مسائل الشريعه ج 3 ص 42 حديث 4499 علامه مجلسي بحارالانوار الجامعه لدرراخبار الائمه الاطهار عليهم السلام ج 85 ص 75 و ج 98 ص 348
2 ـ ابومنصور طبرسي الاحتجاج نشر اسوه قم 1416 ه ق ج 2 ص 517 حديث 340 تفسير منسوب به امام عسكري عليه السلام مدرسه امام مهدي عليه السلام قم 1409 ه ق ص 325 بحارالانوار ج 41 ص 55 ميرزاحسن نوري طبرسي مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل موسسه آل البيت عليهم السلام قم 1407 ه ق ج 11 ص 295 وج 16 ص 327 فرهنگ جامع سخنان امام حسن عسكري عليه السلام ترجمه جواد محدثي نشر معروف قم 1386 ص 268 تاص 270
3 ـ همان منابع پاورقي رديف دوم .
4 ـ الاحتجاج ج 2 ص 459 تفسير منسوب امام عسكري عليه السلام ص 312 بحار الانوار ج 22 ص 330 و ج 68 ص 158
شيعه علي (ع ) در حيات مبارك پيامبر اكرم (ص ) به وجود آمد و آن حضرت بود كه براي نخستين بار اين كلمه را براي پيروان حضرت علي (ع ) به كار برد و اوصاف و فضايل شيعه را بيان نمود
ائمه معصومين (ع ) از نخستين امام تا امام دوازدهم هر يك در عصر امامت خويش در تبيين حقيقت اسلام و شيعه شناسي گام هاي بلندي برداشته و معارف شيعه را گسترش داده اند

نظام علت و معلول از نظر قرآن نظامي است نيرومند پرارج و داراي اعتبار و انسان با آن كه به كمك نيروهاي خداداد و دانش و تدبير روز افزونش مي تواند در داخل اين نظام به كارهايي شگفت انگيز دست زند باز بايد در همه تلاشهايش مواظب اين نظام باشد و در همان حدود كه روابط متقابل علت و معلول به او امكان عمل مي دهد عمل كند و گرنه كوششهايش بي اثر مي ماند. ولي همين نظام نيرومند و پراعتبار نيز مقهور اراده خداست و اگر براي انسان و موجودات ديگر عالم هستي كم يا بيش چهارچوبي نيرومند است براي خداي سبب ساز كمترين نقش چهارچوب بودن ندارد زيرا همان خداي توانا و دانا كه اين اسباب را آفريده و به هر يك اثر و خاصيت يا اثرها و خاصيت ها داده است در هر لحظه مي تواند اثر و خاصيت يك يا چند سبب را بگيرد و آنها را خنثي كند.
قالوا حرقوه و انصروا اليهتكم ان كنتم فاعلين . قلنا يا نار كوني بردا و سلاما علي ابراهيم . و ارادوا به كيدا فجعلناهم الاخسرين .
گفتند او(ابراهيم )را بسوزانيد و (از اين راه ) خدايانتان را ياري كنيد اگر كاركن هستيد. گفتيم اي آتش بر ابراهيم سرد و بي گزند باش . آنها خواستند به او نيرنگ زنند اما ما آنها را سخت ناكام كرديم . (انبيا 68 ـ70 )
به اين ترتيب آنجاكه لازم بداند با يك فرمان با همان اراده و فرماني كه جهان و نظام آن را آفريده آتش را از سوزندگي مي اندازد.
مگر نه انسان دانا و تواناي امروز تا آنجا پيش رفته كه با استفاده از فرمانهاي موجي و الكترونيكي مين يا بمب آتش زايي را كه خود ساخته خنثي مي كند پس چرا خدا نتواند چيزي را كه خود ساخته بايك فرمان از كار و اثر بيندازد و خنثي كند ...
هرجا در جهان معجزات و حوادث خارق عادت رخ دهد كمترين منافاتي با به رسميت شناختن قانون عليت ندارد زيرا قانون عليت مي گويد : « هيچ پديده اي بدون علت پديد نمي آيد. »
از ديد قرآن نيز هيچ معجزه اي پديده بدون علت نيست پديده اي است با علت و علت آن اراده خاص خداست .
رويداد معجزات نه تنها با اصل كلي قانون عليت منافات ندارد بلكه با اعتبار و ارزش علمي و عملي نظام عادي علت و معلول نيز ناسازگارنيست زيرا بشر در ارزش نهادن به قوانين علمي و تجربي كه درباره نظام عليت طبيعي كشف كرده هرگز در انتظار شناختن قوانين مطلق و استثناناپذير طبيعي ننشسته است . همه كساني كه با علوم پيشرفته تجربي سرو كار دارند مي دانند كه بيشتر قوانيني كه در اين علوم به عنوان قوانين طبيعت معرفي مي شوند مشمول « قانون نسبيت » اند و طبيعت شناسان هشيار و آگاه و پيراسته از غرور هيچ گاه به ارزش و اعتبار مطلق و صد در صد اين قوانين معتقد نيستند ولي با وجود اين در ادامه بررسيهاي علمي و نتيجه گيريهاي علمي و فني از همين قوانين نسبي استفاده و بر آنها تكيه مي كنند مگر اينكه با پيشرفتهاي علمي بعدي بي اساس بودن آنچه يك قانون علمي تجربي شناخته مي شد ثابت شود.
(خدا در قرآن شهيد مظلوم آيت الله بهشتي )

از ويژگيهاي علامه اميني عشق و ولاي كامل او بود نسبت به آل محمد(ص ) عشقي زبانزد و مشهور كه مي توان گفت « الغدير » نيز اثري از آثار اين عشق بيكران است و از اين ميان كششي داشت ويژه به شنيدن و تامل در مصائب حضرت امام حسين (ع ) و اصحاب او. و بس حماسه وار و دردخيز با صداي بلند بر مصائب آل محمد(ص ) مي گريست و بسيار اتفاق مي افتاد كه اهل منبر و نوحه خوانان و ديگر حاضران و مستمعان ازمشاهده انقلاب حال او به هنگام ذكر مصيبت منقلب مي شدند و چونان خود او از سر درد مي گريستند. راستي در محفلي كه او بود و ذكر مصائب آل محمد(ص ) مي رفت مي گفتي يكي از آل محمد خود در آن محفل حاضر است . اين حالت هنگامي بيشتر اوج مي گرفت كه گوينده مصيبت به نام بانوي كبري حضرت فاطمه زهرا(سلام الله عليها) مي رسيد. اينجا بود كه خون در رگهاي پيشاني او متراكم مي شد و گونه هايش افروخته مي گشت و چونان كسي كه از ظلمي كه برناموس او رفته است در برابرش سخن گويند از چشمانش همراه اشك بي امان گويي شعله آتش بيرون مي زد.