مروري بر برنامه هاي امام خميني به فرزند فداكارش حجت الاسلام والمسلمين حاج سيداحمدآقا خميني
نصايح امام و اهداي كتاب آداب الصلاه به آقاي احمد خميني
بسم الله الرحمن الرحيم
كتاب آداب الصلوه را كه خود از آن بهره اي نبردم جز تاسف بر قصور و تقصير بر ايام گذشته كه توانايي بر خودسازي داشتم و حسرت و ندامت در روزگار پيري كه دستم تهي و بارم سنگين و راهي بس دراز و پايم لنگ و آواي رحيل در گوش است هديه كردم به فرزند عزيزم « احمد » كه از قدرت جواني كامياب است شايد او ان شاالله تعالي از محتويات آن كه از كتاب كريم و سنت شريف و افادات بزرگان فراهم شده است بهره مند شود و به معراج حقيقي از رهنمايي اهل معرفت راه يابد و دل از اين ظلمتكده بركند و به مقصد اصلي انسانيت كه انبياي عظام و اولياي كرام ـ عليهم صلوات الله و سلامه ـ و اهل الله بر آن راه يافتند و ديگران را دعوت فرمودند توفيق يابد.
سوار شدن بر كشتي نجات
پسرم ! خود را كه به فطرت الله تخمير شده اي درياب و از گرداب ضلالت امواج سهمگين خودبيني و خودخواهي نجات ده و به سفينه نوح كه پرتو ولايت الله است
ركوب كن كه « من ركبها نجا و من تخلف عنها هلك » .
حركت در صراط مستقيم و توجه به معنويت
فرزندم ! كوشش كن كه در صراط مستقيم كه صراط الله است و لو لنگان لنگان حركت كني و حركات و سكنات قلبي و قالبي را رنگ معنويت و الوهيت دهي و خدمت به خلق را براي آنكه خلق خدا هستند بنمايي ! انبياي عظام و اوليا خاص خدا(ع ) در عين حال كه مشابه ديگران اشتغال به كارها داشته اند هيچ گاه در دنيا وارد نبوده اند چون اشتغالشان بالحق و للحق بوده . در عين حال از رسول ختمي ـ صلي الله عليه آله و سلم ـ روايت شده كه فرموده است : « ليغان علي قلبي و اني لاستغفر الله في كل يوم سبعين مره » . (20 ) شايد رويت حق در كثرت را كدورت حساب مي فرمود.
مهم محاسبه حق تعالي است
پسرم ! خود را مهيا كن كه پس از من بر تو جفاها رود و نگرانيها كه از من دارند به حساب تو گذارند. اگر حساب خود را با خداي خود صاف كني و پناه به ذكرالله بري هراسي از خلق به خود راه مده كه حساب خلق زودگذر است و آنچه ازلي است حساب در پيشگاه حق است .
ارزش خدمت به جمهوري اسلامي
فرزندم ! پس از من ممكن است پيشنهاد خدمتي بر تو شود در صورتي كه قصدت خدمت به جمهوري اسلامي و اسلام عزيز است رد مكن ! و اگر خداي نخواسته براي هواهاي نفساني و ارضاي شهوات است از آن اجتناب كن ! كه مقامات دنيوي ارزش آن ندارد كه خود را در راه آنها تباه كني .
بارالها احمد و تبارش و متعلقاتش كه از بندگان تو و تبار رسول اكرم اند اينان را در دنيا و آخرت سعادتمند فرما و دست شيطان رجيم را از آسيب به آنها كوتاه فرما!
خداوندا! ما ضعيف و ناتوانيم و عقب افتاده از قافله سالكان تو خود از ما دستگيري فرما! « ربنا عاملنا بفضلك و لا تعاملنا بعدلك » 21 و السلام علي عبادالله الصالحين .
23 ربيع الاول 25 1405 آذر 1363
روح الله الموسوي الخميني » . (22 )
نامه اي ديگر از امام به آقاي سيداحمد خميني
« بسم الله الرحمن الرحيم »
الحمدلله رب العالمين الذي لا رحمن و لا رحيم غيره و لا يعبد و لا يستعان الامنه و لا يحمد سواه و لا رب و لا مربي الا اياه و هوالهادي الي صراط المستقيم و لا هادي و لا مرشد الا هو و لا يعرف الا به هوالاول و الاخر و الظاهر والباطن و الصلاه و السلام علي سيدالرسل و مرشد الكل الذي ظهر من غيب الوجود الي عالم الشهود و اتم الدائره و ارجعها الي اولها و علي آل بيته الطاهرين الذين هم مخازن سرالله و معادن حكمه الله و هداه ما سوي الله . (23 )
و بعد اين وصيتي است از پيري درمانده كه در تمام دوره عمر قريب به نود ساله اش در غرقاب ضلالت و سكر طبيعت به سر برده و اكنون ارذل العمر(24 ) را به سوي قعر جهنم مي پيمايد و اميدي به نجات خود ندارد ولي از روح الله و رحمته مايوس نيست و اميدي جز او ندارد و آنچنان در پيچ و خم علوم رسمي ـ كه سر به سر قيل است و قال ـ خود را عاجز مي داند كه جز خداي تبارك و تعالي نتواند احصاي معاصي او كند. اين وصيت به جواني است كه اميد است به توفيق خداي بزرگ و هدايت هاديان سبل ـ عليهم سلام الله ـ راهي به سوي حق پيدا كند و خود از اين منجلاب كه پدرش را فرا گرفته نجات يابد.
زمام همه امور به دست خداست
اي پسر عزيزم احمد! ـ سلمك الله تعالي ـ دراين اوراق نظر كن و « انظر الي ما قال و لا تنظر الي من قال » (25 ) من خود آنچه به تو مي گويم گر چه خودم عاري و بري هستم لكن اميدوارم كه براي تو تنبهي باشد. بدان كه هيچ موجودي از موجودات از غيب عوالم جبروت وبالاتر و پايين تر چيزي ندارد و قدرتي و علمي و فضيلتي را دارا نيست و هر چه هست از او ـ جل و علا ـ است . اوست كه از ازل تا ابد زمام امور را به دست دارد و احد و صمد است . از اين مخلوقات ميان تهي پوچ و هيچ باكي نداشته باش و چشم اميدي هرگز به آنها مبند كه چشم داشتن به غير او شرك است و باك از غير او ـ جل و علا ـ كفر.
نقش شيطان در جلوگيري از خودسازي
پسرم ! تا نعمت جواني را از دست ندادي فكر اصلاح خود باش كه در پيري همه چيز را از دست مي دهي . يكي از مكايد شيطان كه شايد بزرگترين آن باشد كه پدرت بدان گرفتار بوده و هست ـ مگر رحمت حق تعالي دستگير او باشد ـ استدراج (26 ) است . در عهد نوجواني شيطان باطن كه بزرگ ترين دشمنان اوست او را از فكر اصلاح خود باز مي دارد و اميد مي دهد كه وقت زياد است اكنون فصل برخورداري از جواني است و هر آن و هر ساعت و هر روز كه بر انسان مي گذرد درجه درجه او را با وعده هاي پوچ از اين فكر باز مي دارد تا ايام جواني را از او بگيرد. و آن گاه كه جواني رو به اتمام است او را به اميد اصلاح در پيري سرخوش مي كند و در ايام پيري نيز اين وسوسه شيطاني از او دست نكشد و وعده توبه در آخر عمر مي دهد و در آخر عمر و شهود موت حق تعالي را در نظر او مبغوض ترين موجود جلوه مي دهد كه محبوب او كه دنياست از دستش گرفته است .
اين حال اشخاصي است كه نور فطرت در آنها به كلي خاموش نشده است و اشخاصي هستند كه غرقاب دنيا آنها را از فكر اصلاح به دور نگه داشته و غرور دنيا سر تا پاي آنان را فرا گرفته است . من خود چنين اشخاصي را در اهل علم اصطلاحي ديده ام و اكنون بعض آنها در قيد حيات اند و اديان را هيچ و پوچ مي دانند.
توجه به ادعيه معصومين (ع )
پسرم ! توجه كن كه هيچ يكي از ما نمي تواند مطمئن باشد كه به اين دام شيطاني نيفتد. عزيزم ! ادعيه ائمه معصومين (ع ) را بخوان و ببين كه حسنات خود را سيئات مي دانند و خود را مستحق عذاب الهي مي دانند و به جز رحمت حق به چيزي نمي انديشند.و اهل دنيا و آخوندهاي شكم پرور اين ادعيه را تاويل مي كنند چون حق ـ جل و علا ـ را نشناخته اند.
پسرم ! مسئله بزرگ تر از آن است كه ما تصور كنيم . آنان كه در پيشگاه عظمت حق تعالي از خود فاني شده اند و جز او چيزي نمي بينند در آن حال كلام و ذكر و فكري نيست و خودي نيست . اين ادعيه كريمه در حال صحو قبل از محو(27 ) يا بعد از محو(28 ) كه خود را در حضور حاضر مي بينند صادر شده است و دست ما و همه كس غير از اولياي خلص از آن كوتاه است .
فطرت توحيدي
پس سخن را از آنكه در خور مثل مني نيست در هم پيچم وآنچه براي تو فرزندم ممكن است كه اميد است به فضل خدا و دستگيري اولياي او ـ عليهم السلام ـ بدان برسي آغاز مي كنم و آن چيزي است كه در فطرت الله التي فطرالناس عليها29 جميعا حاصل است يعني فطرت توحيد كه تمام انسانها بلكه تمام موجودات بر آن مفطورند و آنچه توجه به آن شود و دنبال آن هركس رود چه در علوم و فضائل و فواصل و چه در معارف و امثال آنها و چه در شهوات و هواهاي نفساني و چه در توجه به هر چيز و هر كس از قبيل بتهاي معابد و محبوبهاي دنيوي و اخروي ظاهري و خيالي و معنوي و صوري چون حب به زن و فرزند و قبيله و سران دنيوي چون شاهان و اميران و سپهبدان يا اخروي چون علما و دانشمندان و عارفان و اوليا و انبيا ـ عليهم السلام ـ همه و همه عين توجه به واحد مطلق است حركتي واقع نشود جز براي وصول به او و قدمي برداشته نشود جز به سوي آن كمال مطلق .
منزل اول سلوك رفع حجب ظلماني
و اكنون امثال ما در حجابهاي ظلماني بعضها فوق بعض 30 واقعيم دردها و رنجها و عذابها از اين احتجاب است . و اول قدم كه مقدمه رفع حجب است آن است كه گرايش پيدا كنيم كه در حجابيم و از اين خدر 31 طبيعت كه تمام وجود ما را از سر و علن و باطن و ظاهر فرا گرفته به تدريج به هوش آييم و اين « يقظه » اي است كه بعض اهل سلوك منزل اول دانسته اند32 و چنين نيست بلكه اين به هوش آمدن و بيدار شدن مقدمه دخول در سير است و رفع همه حجب ظلماني و پس از آن نوراني وصول به اول منزل توحيد است . و اگر به قدم عقال 33 عقل پيش رويم . آن هم با عقال همين نغمه را دارد و گويد : كمال مطلق همه كمالات است والا مطلق نيست و هيچ كمالي و جمالي و جميلي ممكن نيست در غير حق ظهور كند كه اين غيريت عين شرك است اگر نگويم : الحاد است .
عشق به كمال مطلق گنجينه بي نيازي
عزيزم ! اول بايد با قدم علم لنگان لنگان پيش روي و اين هر علمي باشد حجاب اكبر است كه با ورود به اين حجاب به رفع حجب آشنا مي شوي . بيا با هم به سوي وجدان رويم كه ممكن است راهي بگشايد.
هر انساني بلكه هر موجودي بالفطره عاشق كمالات است و متنفر از نقص شما اگر علم مي جوييد چون كمال است مي جوييد و از اين جهت ممكن نيست كه فطرت شما به هر علم كه دست يابد به آن قانع شود و اگر توجه كند كه مراتب بالاتري است در اين علم بالفطره آن را مي جويد و مي خواهد و از اين علم كه دارد به واسطه محدوديت و نقصش متنفر است و آنچه بدان دل باخته حيث كمال آن است نه نقص . و اگر قادري توجه به قدرتش دارد اين توجه به كمال قدرت است نه نقص آن و لهذا قدرتمندان دنبال قدرتهاي بالاتر مي گردند و خود نمي دانند. قدرت مطلق موجود مطلق است و تمام دار تحقق جلوه اي است از آن موجود مطلق و به هرچه روي آوري به او روآوري و خود محجوبي و نمي داني .
و اگر به قدم وجدان همين مقدار را درك كني و بيابي ممكن نيست كه به جز موجود مطلق به چيزي توجه كني و اين گنجينه اي است كه انسان را بي نياز كند از غير او و هر چه به او برسد از محبوب مطلق رسيده و هر چه از او سلب شود محبوب مطلق از او سلب كرده است . در اين حال از عيب جوييها و هرزه دراييهاي دشمنان لذت مي بري چه كه از محبوب است نه از اينان و دل به هيچ مقامي نمي بندي جز به مقام كمال مطلق .
رويارويي نظام ايران با ظالمان و جهان خواران
پسر عزيزم ! حالا مي خواهم با تو با زبان و قلم ناقصي كه دارم صحبت كنم :
تو و همه مي دانيد كه در نظامي واقع هستيد كه به يمن قدرت الهي و توفيق او ـ جل و علاـ و دعا و تاييد حضرت بقيه الله ـ ارواحنالتراب مقدمه الفداـ و ملت انقلابي ايران ـ كه جانم فداي يك يك آنها ـ دست رد به سينه همه قدرتهاي شيطاني زده است نظام بي نظام شاهنشاهي را كه هزاران سال جز ستم و ظلم و مردم آزاري و قتل و غارت كاري نكرده اند به خاك مذلت كشاند و در اين راستا كساني كه به طفيل آنان دود و دمي داشتند و ظلم و ستمي و غارت و چپاولي مي كردند و الان هم بسياري از آنان يا در ممالك ديگر و يا در داخل هستند و شيفته آنان اند و با بلوك غرب سرپنجه نرم كرده و آنان را با قدرتهاي شيطاني و تبليغات وسيع عالم كه در تحت فرمان آنان است از اوج قدرت نمايي به پايين كشيده و در صحنه هاي بين المللي مشت آنان را باز كرده و رسوايي آنان را بر سر زبانها انداخته .
و اكنون همه خصوصا آمريكاي جهان خوار طرفداراني در جهان و بين ملتهاي دربند و غافل از قدرت اسلام و بين افراد بسياري از و شمشيرها را بر ضد اين جمهوري و سران آن از نيام كشيده و در انتظار محو اين ]دارند[ملت ما كه دلباخته آنان يا قدرت آنان اند موجود جمهوري به سر مي برند و چون منافع غرب در خطر است و اسلام قدرتمند تنها قدرتي است كه اين خطر را پيش آورده است و همين طور بلوك شرق ملحد كه با هر صدايي كه منافي قدرت آنان است مخالف و نصفي از جهان به دست آنان است و احساس خطر بزرگ از اسلام قدرتمند براي خود و دوستان خود مي كنند و در داخل و خارج نيز دلباختگاني دارند كه آنان نيز به تبع معبودشان با اسلام بزرگ و جمهوري اسلامي و دست اندركاران آن در دشمني به سر مي برند و در فكر محو آثار آن اند. با اين اوضاع و احوال توقع اين داريد كه دست جمهوري اسلامي را بفشارند و « اهلا و سهلا » گويان به مداحي جمهوري اسلامي و گردانندگان آن برخيزند!
مبارزه فرهنگي با فرهنگ فاسد غرب و شرق
اين طبيعي افكار فاسد بشر است كه بايد به هر وسيله خار راه را از سر راه برداشت . و يك وسيله بزرگ علاوه بر وسايل نظامي و اقتصادي و قضايي همان بعد فرهنگي است . فرهنگ فاسد غرب و شرق اقتضا مي كند كه با وسايل عظيمي كه در دست دارند در تمام ساعات روز به دروغ پردازي و تهمت و افترا بر فرهنگ الهي اسلام بتازند و در هر فرصتي قوانين الهي جمهوري اسلامي و اصل اسلام را بكوبند و وابستگان به آن را مرتجع كهنه پرست فاقد شعور سياسي بخوانند و قوانين اسلام را كافي براي اين زمان ندانند به بهانه آنكه قوانيني كه هزار و چهارصدسال بر آن گذشته قدرت اداره امور را ندارد كه دنيا نوآوردهايي دارد كه در آن اعصار نبوده و بعض اشخاص مدعي اسلام نيز اين مطلب را تكرار كرده و مي كنند.
در اين محيط بايد به حسب فرهنگ الهي اسلامي در مقابل اين توطئه هاي دامنه دار استقامت كرد و از اين فرصت الهي كه به دست آمده است نويسندگان متعهد و گويندگان و هنرمندان استفاده كرده و به مدد روحانيون آشنا به فقه اسلام و قرآن كريم احكام الهي را ـ كه و اخبار سرشار از معارف الهي و فقه سنتي استخراج كرد و به ]ص [براي همه قرون است ـ با اجتهاد صحيح از قرآن كريم سنت نبي اكرم عالم عرضه داشت .
و از خرده گيري كج روشان و آخوندهاي درباري و وعاظ السلاطين نهراسيد و به آن روحاني نمايان يا روحانيان كه از روي عمد يا كج با موعظه حسنه و طريقه نبي اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و]مخالفت مي كنند[فهمي يا حسد و دسيسه هاي شيطاني اميرالمومنين و ساير ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ فهماند كه اين كج رويها اگر خداي نخواسته به جايي برسد و خللي در جمهوري اسلامي ـ كه مي خواهد اسلام مظلوم در طول تاريخ را تجديد كندـ وارد شود اسلام چنان سيلي از غرب و شرق و وابستگان به آنان مي خورد كه قرنها فسادي بالاتر از عصر ستم شاهي را شاهد خواهيم بود.
صبوري در برابر تهمتها
و اكنون وقت آن است كه وصيت و نصيحت پدرانه به احمد فرزند خود بكنم . پسرم !تو با آنكه در هيچ شغلي از شغلهاي سران اسلامي ـ ايدهم الله تعالي ـ وارد نيستي اين سيلي هاي طاقت فرسا را كه مي خوري براي آن است كه فرزند مني و به حسب فرهنگ غرب و شرق بايد من و هركس به من نزديك و به ويژه تو كه از هركس نزديك تري مورد تهمت و آزار و افترا واقع شود. در حقيقت جرم تو اين است كه فرزند مني و اين درنظر آنان كم جرمي نيست البته بالاتر از اينها هم بايد بگويند و خواهند گفت و بايد منتظر و مهيا باشي ! اما اگر ايمان و اعتقاد به حق تعالي داشته باشي و اعتماد به حكمت و رحمت بي پايان او بكني خواهي اين تهمتها و افتراها و آزارهاي بي پايان را تحفه اي از دوست براي سركوب نفسانيت خود بداني . و ابتلايي و امتحاني است الهي براي خالص كردن بندگان خود. پس سيلي ها را بخور و شكر خداوند را به جا آور كه چنين عنايتي فرموده و آرزوي بيشتر بكن !
پسر عزيزم ! بارها به من گفتي كه درباره تو صحبتي كه دال بر تبرئه تو از اين تهمتهاست نكنم و اين را براي اسلام و مصلحت جمهوري اسلامي گفتي لكن من اگر در اين ورقه بر خلاف آنچه گفتي درباره تو چيزي بگويم براي اداي تكليف الهي است كه يك نفر مسلمان يا بنده خدا براي من مورد تهمت و آزار باشد و من آنچه مي دانم درباره او نگويم .
من خداي قاهر حاضر منتفم را شاهد مي گيرم كه احمد از آن روزي كه در كمك اين جانب در بيروني مشغول اداره امور من بوده تا الان كه اين ورقه را مي نويسم قدمي يا قلمي برخلاف گفتار و نوشتار من برنداشته و با وسواس عجيب در كليه گفتارهاي من يا نوشته هاي من سعي نموده كه حتي يك كلمه بلكه گاهي يك حرف را كه به نظر او محتاج به اصلاح است بدون اذن من تصرف نكند من در نوشته و گفتارهايي كه دارم به او و بعض اعضاي دفترـ حفظهم الله ـ و به اشخاصي كه متكفل رسانه ها بوده اند و هستند اجازه دادم كه هر چه ]اي [برخلاف صلاح به نظر آنهاست به من تذكر دهند و احمد فرزند من در جريان اين امور بوده و هست و تاكنون اتفاق نيفتاده كه كلمه را بدون رجوع به من اضافه يا كم كند « والله علي كل ذلك شهيد » 34.
خداوندا! من با آنكه نمي خواهم از بستگانم چيزي كه بوي مدح و ثنا مي آيد بگويم يا بنويسم لكن تو مي داني كه ساكت ماندن در مقابل تهمتها جرم و گناه است . اين جانب از دوستاني كه در دفتر هستند خلافي كه موجب نارضايتي من باشد سراغ ندارم . اينان سابقه ممتد با من دارند و در بين آنها به آقاي صانعي براي بستگي به من در طول زندگي من صدمات بسيار وارد شده است كه از خداي متعال براي همه اجر جزيل و صبر جميل خواهانم !
و در آخر اين را هم بگويم كه احمد تاكنون براي مصارف خود ديناري از بيت المال صرف نكرده و من از مال شخصي خودم زندگي او را اداره مي كنم .
خداوندا! بر ما بندگان ناچيز سر تا پا گناه ببخشا و رحمت واسعه خود را از ما دريغ نفرما! هر چند نالايق هستيم لكن مخلوق تو هستيم .
خداوندا! اين جمهوري اسلامي و دست اندركاران آن را و رزمندگان عزيز ما را در پناه عنايت خود حفظ و شهدا و مفقودين و شهداي عزيز را با خانواده آنها در رحمت خود غريق بفرما! و محبوسين و مفقودين ما را به وطن خود بازگردان ! به حق محمد و آله الاطهار عليهم صلوات و سلام .
تاريخ 27 ربيع الثاني 1408
روح الله الموسوي الخميني » 36
پاورقي :
دو خصلت در او جوان مي شود : حرص و آرزوپروري » . ]همزمان [1 ـ « بحارالانوار » ج 70 ص 22 ح 11 : « فرزند آدم پير مي شود و
2 ـ ر . ك : « الكافي » ج 2 ص 163 ج 1 : « كسي كه صبح كند و به امور مسلمانان اهتمام نورزد مسلمان نيست » .
اينكه دو تن دوتن و تك تك براي خدا قيام كنيد » . ]و آن [3 ـ سوره سبا : 34 آيه 46 : « بگو : به يك سخن پندتان دهم و
4 ـ سوره حشر : 59 آيه 18 : « اي آنان كه ايمان آورده ايد! از خدا پروا كنيد! و هر كس بنگرد براي فرداي قيامت چه پيش فرستاده و تقواي خدا پيشه سازيد خدا بدانچه انجام مي دهيد آگاه است » .
5 ـ « مثنوي معنوي » جلال الدين محمد بلخي (مولوي ) تصحيح نيكلسون نشر طلوع دفتر اول ص 105 :
پاي استدلاليان چوبين بودپاي چوبين سخت بي تمكين بود
فقط تو را مي پرستيم و فقط از تو ياري مي خواهيم » . ]خدايا![6 ـ سوره فاتحه : 1 آيه 5 : «
7 ـ سوره حشر : 59 آيه 18 : « و هركس بايد بنگرد تا براي فردايش چه چيزي از پيش فرستاده است » .
8 ـ سوره نور : 24 آيه 35 : « خدا نور آسمانها و زمين است » .
9 ـ خداوند به ما و تو نصيب فرمايد!
10 ـ « علم اليقين » ج 1 ص 49 : « چيزي را نديدم جز آنكه پيش از آن و با آن و پس از آن خدا را ديدم » .
11 ـ سوره نور : 24 آيه 35
12 ـ سوره حديد : 57 آيه 4 : « او با شماست هر كجا باشيد » .
13 ـ سوره انعام : 6 آيه 79 : « روي خود را به سوي كسي كردم كه آسمانها و زمين را آفريده است » .
14 ـ او (خدا) نيست به جز او .
15 ـ سوره حشر : 59 آيه 19 : « همانند آنهايي نباشيد كه خدا را فراموش كردند . پس خدا خودشان را از يادشان برد . اينان فاسقان اند » .
16 ـ « بحارالانوار » ج 74 ص 77 ح 3 : « بنگر چه كسي را نافرماني كرده اي » .
17 ـ تكرار در تجلي خداوند نيست (او را دو تجلي مثل هم نمي باشد) .
18 ـ « صحيفه امام » ج 8 صص 521 ـ 510
19 ـ « المناقب » ابن شهر آشوب مازندراني قم موسسه انتشارات علامه ج 1 ص 295 : « هركس كه بر آن (كشتي ولايت ) سوار شد نجات يافت و هر كه از آن روي گردانيد هلاك شد » .
20 ـ « بحارالانوار » ج 25 ص 204 : « گاهي بر دلم غباري مي نشيند و من هر روز هفتاد بار از خدا آمرزش مي خواهم » .
21 ـ خداوندا! با ما به فضل خودت رفتار نما و با ما به عدالت خود رفتار مكن !
22 ـ « صحيفه امام » ج 19 صص 120 ـ 119
23 ـ ستايش ويژه خدايي است كه پروردگار جهانيان است آن كه غير از او نه بخشاينده است و نه مهربان . و پرستيده نشده و ياري خواسته نمي شود مگر از وي . و ستايش نمي شود آنچه جز اوست . و نه پروردگار و نه مربي است مگر او و اوست راهنماي به راه راست . و راهنما و ارشادگري نيست جز او. و شناخته نمي شود مگر به خودش . اوست اول و آخر و ظاهر و پنهان . و درود و سلام بر آقاي پيامبران و ارشادگر همگان كه از غيب هستي و وجود به جهان آشكار و شهود ظاهر شده است و دايره هستي را تمام نموده و آن را بر خاندان پاك وي باد كساني كه ايشان مخزنهاي سرخدايي هستند و معادن ]درودو سلام [به ابتدا و شروع آن بازگردانيده است و حكمت الهي و راهنمايان آنچه كه جز خداوند است .
24 ـ دوران كهولت
25 ـ « غررالحكم و درر الكلم » ص 438 ح 10037 امام علي (ع ) : « ببين چه مي گويد و نگاه كن چه كسي مي گويد » .
26 ـ كسي را به نعمتهاي داده شده به او مغرور ساختن و بدان واسطه از حق غافل نمودن .
27 ـ اشاره است به مقام هوشياري عبد به منزلت عبوديت پيش از آنكه فاني در حق تعالي شود .
28 ـ اشاره است به مقام هوشياري حاصل از بقاي به حق بعد از فاني شدن در او .
29 ـ سوره روم : 30 آيه 30 : « فطرت الهي كه مردم را بر آن آفريد » .
30 ـ سوره نور : 24 آيه 40 : ظلمات بعضها فوق بعض بعضي از اين ظلمتها بالاي بعضي ديگر است » .
31 ـ پرده حجاب
32 ـ منظور از بعض اهل سلوك خواجه عبدالله انصاري است و « يقظه » به معني بيداري است .
33 ـ آنچه شتر يا اسب را با آن به جايي ببندند .
34 ـ و خدا بر همه آنها شاهد و گواه است .
35 ـ آقاي حسن صانعي
36 ـ « صحيفه امام » ج 20 صص 443 ـ436
پسرم خود را مهيا كن كه پس از من بر تو جفاها رود و نگراني ها كه از من دارند به حساب تو گذارند. اگر حساب خود را با خداي خود صاف كني و پناه به ذكرالله بري هراسي از خلق به خود راه مده .
پسر عزيزم بارها به من گفتي كه درباره تو صحبتي كه دال بر تبرئه تو از اين تهمت هاست نكنم و اين را براي اسلام و مصلحت جمهوري اسلامي گفتي لكن من اگر در اين ورقه برخلاف آنچه گفتي درباره تو چيزي بگويم براي اداي تكليف الهي است .