به مناسبت سالروز درگذشت آيت الله كاشاني
بيست و سوم اسفند سالروز درگذشت آيت الله سيدابوالقاسم كاشاني رحمه الله عليه مي باشد.
در طول تاريخ اسلام علما بزرگ و مسلمانان آگاه با الهام از آيه شريفه « ولن يجعل الله الكافرين علي المومنين سبيلا » پيوسته عليه هر نوع سلطه كفار و بيگانگان بر جامعه مسلمين به پا خاسته و با استعمارگران و سلطه جويان به پيكار پرداخته اند. آيت الله كاشاني هم كه بيست و سوم اسفندماه سالروز رحلتشان ميباشد از چهره هاي برجسته روحاني و يكي از بزرگان مبارزه با استعمار و سلطه اجنبي در صد سال اخير ميباشند. مبارزي كه صحنه پيكارش با استعمار بسيار گسترده تر از يك كشور بوده و در وسعتي به پهناي كشورهاي مسلمان خاورميانه با اجانبي كه سرگرم اموال مسلمين بودند مشغول مبارزه بود. مبارزات سرسختانه آيت الله كاشاني با استعمارگران كه در آن زمان بزرگترين آنها انگلستان بود در جريان اشغال عراق توسط نيروهاي انگليسي آغاز شد.
مبارزه آيت الله كاشاني با استعمارگران انگليسي به حدي كوبنده و جدي بود كه آنها غيابا او را محكوم به اعدام كرده و درصدد برآمدند هرچه زودتر او را از ميان بردارند. لكن او همچنان به عنوان بزرگترين قهرمان مبارزه عليه استعمار سياسي انگلستان باقي ماند و سرزمين عراق را به استقلال رساند.
آيت الله كاشاني در ايران نيز با استعمار اقتصادي و سياسي به شدت مبارزه كرد كه از آن جمله مخالفت او با قرارداد استعماري 1919 است كه استقلال ايران را از بين برده و انگليسي ها را بر تمام دستگاههاي اداري كشور مسلط مينمود . قرارداد 1919 بين دولت وثوق الدوله و انگليس امضا شد و علما و آگاهان دلسوز جامعه به شدت با آن مخالفت كردند كه ازجمله مخالفين سرسخت قرار داد آيت الله كاشاني بود. ايشان خطاب به احمدشاه در اين مورد چنين ميگويند : عجب است در حاليكه ملل مظلوم عالم يكي از پس از ديگري زنجيرهاي استبداد و استعمار را مي شكنندو به جرگه ملل آزاد جهان گام مي نهند ملت مسلمان ايران به ورطه هولناك تبعيت و نفوذ استعمار انگليس داخل ميشود و دولت وثوق الدوله قرارداد استعماري را كه آزادي و استقلال ايران را نابود ميكند و ما را تحت الحمايه انگلستان قرار مي دهد امضا كرده است . آيت الله العظمي ميرزامحمدتقي شيرازي و كليه مسلمانهاي عراق از اين قرارداد نگران هستند و ما از شاه ميخواهيم كه در مقابل اين قرارداد شوم سكوت نكنند و كليه نفوذ خود را براي جلوگيري از تصويب و اجراي اين قرارداد بكار برند.
تلاش براي ملي كردن صنعت نفت ايران و قطع دست استعمارگران انگليس از چپاول اين منبع عظيم يكي از وجوه بارز مبارزات آيت الله كاشاني بود. وي براي نيل به اهداف مقدس خويش در طرد استعمار انگليس و ملي شدن صنعت نفت يك دم آرام و قرار نيافت و با تمام توان در راه احقاق حق ايران از شركت غاصب نفت ايران و انگليس تلاش نمود.
در سال 1329 مساله احقاق حق ايران از شركت نفت ايران و انگليس در دوره شانزدهم مجلس مطرح شد . اين طرح توسط اقليتي از نمايندگان مجلس كه آيت الله كاشاني هم جزو آنها بود مطرح گرديد. هدف آيت الله كاشاني و همراهانش اين بود كه نفت ملي شود و به مالكيت ايران درآمده و خريد و فروش آن از دست اجنبي خارج گردد. آيت الله كاشاني جهت دست يابي و جلب حمايت مردمي از طرح طي اعلاميه اي مردم را دعوت كرد كه با پافشاري هرچه تمامتر در راه ملي شدن صنعت نفت در تمام مناطق كشور تلاش نمايند. مرحوم كاشاني در قسمتي از اعلاميه خويش چنين مي نويسند :
بر همه كس واضح و آشكار است كه تمام بليات و مصائب مخصوصا هرج و مرج دستگاه اداري و غارت بيت المال و تسلط زمامداران نالايق و مملكت فروش و بطوركلي تشويق خيانت كاران و حبس و تبعيد و زجر وطن پرستان در اثر سياستهاي جابرانه انگلستان در مملكت ما بوجود آمده است و آن دولت هميشه اين اعمال خلاف عدالت و انسانيت را براي غارت نفت ايران كه بزرگترين و مهمترين ثروت ملي ماست مرتكب شده و ميشود.
آيت الله كاشاني پس از اينكه انگلستان را مسبب اصلي تمام نابسامانيها و مصائب معرفي ميكند درباره ملي شدن صنعت نفت و لزوم مبارزه جهت نيل به اين هدف مي نويسد :
ملي شدن صنعت نفت ايران تنها چاره بيچارگي هاي ماست زيرا بدين وسيله اولا ثروت بي كرانيكه خداوند تبارك و تعالي به ملت ايران عطا فرموده است از دشمنان بشر كه مقصدي جز منفعت طلبي و مكيدن خون ملل ضعيف ندارند بيرون آمده به صاحبان حقيقي و مستحق آن ميرسد و ثانيا با عملي شدن حاكميت ملي شركت غاصب نتواند عمال خود را بجان و مال و ناموس مردم مسلط كنندو بدين وسيله مقاصد پليد خود را انجام دهد...
بالاخره با فشار افكار عمومي و مبارزات مرحوم كاشاني و حمايت بيدريغ علما اسلام در تاريخ 29 اسفند 1329 لايحه ملي شدن صنعت نفت مورد تصويب نهايي مجلس شورا قرار گرفت و نفت ملي شد.
پس از تصويب لايحه ملي شدن صنعت نفت در هفتم ارديبهشت ماه 1330 مصدق كه همراه با آيت الله كاشاني در نهضت ملي شدن نفت حضور داشت به نخست وزيري رسيد. دولت مصدق با پشتيباني و تاييد آيت الله كاشاني به حل مشكلات پرداخت .
مصدق بر سر اختلافهائي كه با شاه در مورد گرفتن سمت وزارت جنگ پيدا كرده بود بطور ناگهاني استعفا داد. اين استعفا بدون اطلاع آيت الله كاشاني و ديگران صورت گرفت و شاه پس از آن حكم نخست وزيري قوام السلطنه را صادر نمود.
آيت الله كاشاني در مقابل اين توطئه انگليسي شديدا ايستاد و با صادركردن اعلاميه اي مردم را دعوت به قيام عليه دولت وقت نمود. بدين ترتيب قيام گسترده اي به رهبري آيت الله كاشاني صورت گرفت و رژيم عقب نشيني كرد و مصدق دوباره زمام امور را به دست گرفت و دومين مرحله از حكومت خويش را آغاز نمود.
دوره دوم زمامداري مصدق مصادف شد با اختلاف بين او و آيت الله كاشاني آيت الله كاشاني براساس معيارهاي مكتبي مصالحه و سازش با چپ و راست را محكوم ميكرد لكن مصدق به آن اهميتي نمي داد و اين امر مهم برايش يك بازي سياسي محسوب مي شد. مصدق گذشته از ناديده گرفتن معيارهاي مكتبي بجاي مجازات كردن و منزوي نمودن افراد وابسته و جنايتكار و خائن از آنها حمايت كرد و كساني را كه مسبب تمام مشكلات و جنايتها مخصوصا جنايات سي ام تير بودند آزاد گذاشت و حتي به بسياري از آنها پست و مقام مهمي نيز داد. بر عكس اين سياست نادرست و خطرناك به روحانيت مبارز بي اعتنايي كرد و آنها را از دخالت در امور منع نمود و با الهام گيري از استعمارگران جدايي دين از سياست را مطرح ساخت و حتي اين سياست غلط و استعمارپسند را تا جايي ادامه داد كه روحانيت بويژه آيت الله كاشاني آماج تهمتها ناسزاها و بي احتراميهاي فراوان قرار گرفت . بدين ترتيب زمينه شكست نهضت توسط كودتاگران وابسته و عمل بيگانه را بخوبي فراهم نمود. آيت الله كاشاني براي انجام مسئوليت خود يك روز پيش از انجام كودتا مصدق را كه از جريان كودتا خبر داشت آگاه ساخت و هشدار داد لكن مصدق با بي اعتنايي به هشدار آيت الله كاشاني در جواب نامه ايشان نوشت :
مرقومه حضرت آقا وسيله آقا حسن آقا سالمي زيارت شد اينجانب مستطهر به پشتيباني ملت ايران هستم والسلام ـ دكتر محمد مصدق .
بدين ترتيب آنچه نمي بايست انجام شود با كمك مصدق انجام شد و نهضتي كه با فداكاري و ايثارهاي روحانيت و مردم موانع بزرگ را يكي پس از ديگري از سر راه برمي داشت با انجام كودتا از جانب دشمنان ملت به شكست انجاميد.
سرانجام آيت الله كاشاني پس از سالها مبارزه بي امان عليه استعمار در ابعاد مختلف سياسي اقتصاد در ايران و عراق و تحمل زجر و رنج و زندان و تبعيد در 23 اسفند سال 1340 دارفاني را وداع گفت .
سالروز درگذشت اين مجتهد مجاهد و دشمن سرسخت استعمار و دلسوز اسلام و مسلمين را گرامي داشته توفيق پيمودن راه آن عالم وارسته و مبارز را براي همگان آرزومنديم .