به مناسبت شعار جهاني دو سالانه استراتژي بين المللي كاهش بلاياي سازمان ملل
سيد محمد ساداتي نژاد
هماهنگ كننده ويژه استراتژي بين المللي كاهش سوانح سازمان ملل مستقر در تهران
مجمع عمومي سازمان ملل متحد در چهاردهمين نشست خود در سال 1378 طي قطعنامه 44 236 تصويب كرد تا دهه 90 به نام بگيرد . دهه كاهش بلايا در پايان كار خود در سال 1379 با استراتژي بين المللي ) IDNDR (عنوان دهه بين المللي كاهش بلايا طبيعي جايگزين شد . اين استراتژي وظيفه پيگيري اقدامات اوليه و همكاري هاي مورد توافق در ) UNISDR ( كاهش بلاياي سازمان ملل متحد را بعهده گرفت . همچنين وظيفه توسعه مكانيسم هاي جديد و ترغيب سياستگذاران براي تعهدات آتي برعهده اين دبيرخانه IDNDR زمان گذاشته شد. مهمترين هدف دبيرخانه كاهش تلفات و خسارات فردي اجتماعي اقتصادي و زيست محيطي ناشي از مخاطرات طبيعي كاهش خطرپذيري بلايا مي باشد . ISDR و ايجاد جوامع برگشت پذير در برابر بلايا مي باشد . در يك كلمه هدف اصلي
كه در ژنو (سوئيس ) مي باشد توسط يك ستاد بين ـ آژانسي در زمينه كاهش بلايا حمايت مي شد . اين دبيرخانه ISDR دبيرخانه جاي خود را به مجمع IATF زيرمجموعه اي از بخش معاونت بشر دوستانه دبيركل سازمان ملل متحد مي باشد . در سال 1386 ستاد نقطه تماس در سيستم سازمان ملل براي هماهنگي برنامه ها و استراتژي ها است و ISDR جهاني كاهش خطرپذيري بلايا داد . دبيرخانه واسطه بين استراتژي هاي كاهش بلايا و استراتژي هاي بخش بشر دوستانه و اجتماعي اقتصادي است .
در دي ماه سال 1384 دومين كنفرانس جهاني كاهش بلايا در كوبه ژاپن برگزار شد و 168 كشور شركت كننده در اين كنفرانس برنامه 5 اولويت كاري را از سال 84 تا 94 براي اقدام دربر مي گيرد كه بدين شرح مي باشند : HFA را تصويب كردند) HFA ( كاري هيوگو
1 ) حصول اطمينان از اين كه مسئله كاهش خطرپذيري بلايا يك اولويت ملي و محلي داراي يك ترتيبات سازماني قوي براي اجرا مي باشد.
2 ) شناسايي ارزيابي و نظارت بر خطرپذيري بلايا و افزايش هشدارهاي اوليه
3 ) استفاده از دانسته ها ابتكارات و آموزش براي ايجاد فرهنگ ايمني و برگشت پذيري در همه ي سطوح
4 ) كاهش عناصر اساسي خطرپذيري
5 ) تقويت آمادگي در برابر سوانح با هدف پاسخگوئي موثر در همه سطوح
چهار وظيفه ي اصلي و مهم دارد : UNISDR دبيرخانه
الف ـ سياست و استراتژي : برجسته كردن كاهش خطرپذيري سوانح
ب ـ مدافعه گري : تعليم آموزش و آگاه سازي
ج ـ مديريت اطلاعات و شبكه سازي
د ـ مشاركت براي اجرا
شعار جهاني كاهش بلايا براي سال آينده
مي باشد . ISDR همانطوري كه در مقدمه بيان شد اطلاع رساني و مدافعه گري در زمينه كاهش خطرپذيري بلايا از وظايف دبيرخانه هر دو سال يكبار يك شعار جهاني را ISDR در همين راستا و به منظور برجسته كردن موارد اولويت دار در برنامه كاري هيوگو دبيرخانه انتخاب مي نمايد تا توجه كشورها آژانس هاي سازمان ملل سازمان هاي بين المللي و منطقه اي را به اهميت آن موضوع جلب نمايد.
شعار دبيرخانه براي سال هاي 85 و 86 « مدارس امن تر » بود و ابتكارات زيادي در اين دو سال در سطح جهاني منطقه اي و ملي يعني سال هاي 87 و 88 داشتن بيمارستان هاي امن تر است كه از ماه گذشته در داووس سوئيس ISDR اتخاذ گرديد . شعار دو سال آينده كليد مي خورد.
عنوان دقيق اين شعار جهاني عبارت است از : « بيمارستان هاي امن در برابر بلايا; خطرپذيري را كاهش بده از تاسيسات بهداشتي حفاظت كن جان افراد را نجات بده » .
طي اين دو سال دبيرخانه استراتژي بين المللي كاهش بلاياي سازمان ملل متحد و سازمان بهداشت جهاني ضمن مشاركت با دولتها سازمان هاي منطقه اي و بين المللي سازمانهاي غير دولتي و افراد آگاهي در مورد چگونگي مضاعف نمودن اقدامات جهت حفظ تاسيسات بهداشتي و اطمينان از كاركرد صحيح آنها در طول و يا پس از بلايا را افزايش خواهند داد
هماهنگ كننده اين اقدام اطلاع رساني است . هدف اين اقدام ايمن ساختن بيمارستانها در برابر بلايا با توجه به ISDR دبيرخانه تمركز دستوركار بر مخاطرات طبيعي است . اين شعار موضوعات وسيع تر مربوط به بيمارستان هاي ايمن يا ايمني پزشكي مانند عفونت هاي افراد بيمار و كاركنان كاهش خطاهاي پزشكي و يا قابليت رسيدگي به بيماريهاي واگيردار را كه البته آنها هم مسائلي هستند كه در جاي خود بسيار با اهميت مي باشند و به امنيت بيمارستانها نيز مربوط مي باشند را دربر نمي گيرد زيرا اين موارد فراتر از قلمرو اوليه اين شعار جهاني است .
در اين مقاله كوتاه بطور مختصر به برخي جزئيات مربوط به اين اقدام اطلاع رساني جهاني اشاره مي كنيم .
اهميت شعار جهاني بيمارستان هاي امن تر
همانگونه كه معاون مديركل عمليات اضطراري سازمان بهداشت جهاني در پيامي به مناسبت شروع اين شعار بيان داشته است پيام اين اقدام اطلاع رساني روشن است . زماني كه بيمارستانها سيستم ها و تاسيسات بهداشتي در وضعيتهاي اضطراري و سوانح به هر دليل اعم از ساختاري يا عملياتي از كار مي افتند آنها قادر به درمان قربانيان در لحظه نياز نخواهند بود.
مدير دبيرخانه استراتژي بين المللي كاهش بلاياي سازمان ملل متحد نيز در پيامي به مناسبت اين روز مي گويد : زماني كه سرويس هاي بهداشتي و بيمارستان ها در زمان بلايا نتوانند به مردم ياري رسانند مردم قرباني مي شوند و يا بي جهت در طول وضعيت اضطراري و در آينده دچار رنج و گرفتاري مي شوند. خرابي بخش بهداشت موجب بروز يك بلاي مخرب ثانويه مي شود. بنابراين هر يك از افراد جامعه بايد از اهميت اين موضوع آگاهي يابند و جهت كمك به ديگران براي تضمين اينكه بيمارستان ها و تاسيسات بهداشتي در برابر مخاطرات طبيعي مقاوم هستند متعهد شوند.
يك بيمارستان امن در برابر بلايا به چه معناست
كليه تاسيسات بهداشتي اعم از كوچك يا بزرگ شهري و يا روستايي هدف اين شعار جهاني است . بيمارستان هاي امن در برابر بلايا فراتر از حفظ ساختارهاي فيزيكي بيمارستان هاست . زماني بيمارستانها در برابر بلايا ايمن خواهند بود كه خدمات بهداشتي با حداكثر ظرفيت و فورا پس از يك سانحه يا وضعيت اضطراري در دسترس و كارآمد باشند.
يك بيمارستان ايمن در برابر بلايا در زمان وقوع يك سانحه خراب نمي شود و بيماران و كاركنان را به كام مرگ نمي كشد. مي تواند به فعاليت خود ادامه دهد و بعنوان يك تاسيسات جامعه محور مهم خدمات بهداشتي را در وضعيت هاي بحراني كه بيشترين زمان مورد نياز است ارائه كند. به خوبي با تهيه طرح هاي محتمل الوقوع و نيروي كار بهداشتي آموزش ديده براي عملياتي نگه داشتن شبكه سازماندهي شده است .
چرا اين شعار جهاني بر « ايمن ساختن بيمارستانها در برابر بلايا » تمركز دارد

بيمارستانها تاسيسات بهداشتي و خدمات بهداشتي شريان هاي حياتي يك جامعه در مواقع عادي هستند و خصوصا در زمان بروز يك سانحه نقش كليدي و محوري دارند. اما در حال حاضر هنوز هم در زمان وقوع سانحه به شدت آسيب ديده يا از كار مي افتند. نمونه هاي بيشماري از تاسيسات بيمارستاني ـ از بيمارستانهاي پيشرفته گرفته تا بيمارستانهاي كوچك وجود دارند كه به اين سرنوشت گرفتار شده اند.
اهميت بيمارستان ها و انواع تاسيسات بهداشتي فراتر از نقش مستقيم آنها در نجات جان افراد مي باشد. آنها همچنين سمبل پيشرفت اجتماعي مي باشند و يك پيش شرط براي ثبات و توسعه اقتصادي هستند. بنابراين توجه ويژه اي بايد نسبت به اطمينان از تماميت فيزيكي و كاركردي آنها در شرايط اضطراري مبذول گردد.
خبر خوش آن است كه با دانش امروزي و تعهد قوي سياسي كشورها مي توانند خطرپذيري را در بيمارستانها و تاسيسات بهداشتي كاهش دهند و با كاهش آسيب پذيري آنها در برابر مخاطرات طبيعي بيمارستان ها را در برابر سوانح ايمن سازند.
اهداف اين شعار جهاني چيست
هدف اين شعار جهاني بالا بردن آگاهي و ايجاد تغييرات موثري مي باشد كه :
1 ـ از جان بيماران و كاركنان بهداشتي با اطمينان از ساختار برگشت پذير تاسيسات بهداشتي در برابر بلايا حفاظت كند .
2 ـ توانايي كاركرد تاسيسات بهداشتي و خدمات بهداشتي در زمانهاي پس از وقوع بلايا و وضعيتهاي اضطراري تضمين كند .
3 ـ بهبود قابليت كاهش خطرپذيري براي كاركنان و موسسات بهداشتي من جمله از طريق مديريت بحران را تضمين كند .
چگونه مي توانيم ايمن شدن بيمارستانها را محقق كنيم
براي محقق نمودن ايمني بيمارستان ها بايد از هر فرصتي براي افزايش اطلاع رساني در اين خصوص مانند گنجانيدن موضوع در دستور كار نشست هاي عالي رتبه جلسات فني مستند كردن و تبادل تجربيات خوب در خصوص ايمن ساختن بيمارستانها در برابر بلايا استفاده كرد. همچنين بايد كليه مولفه هاي مهم شبكه خدمات بهداشتي مانند مراكز مراقبتهاي بهداشتي اوليه بانكهاي خون لابراتوارها انبارها و خدمات پزشكي اورژانسي را در نظر گرفت . بعلاوه بايد بيشترين حد ممكن از مشاغل مرتبط با بيمارستانها شامل كليه مهندسين معماران مديران كاركنان حفاظت و .... را در شناسايي و كاهش خطرپذيري و برگشت پذير ساختن جوامع درگير كرد و نهايتا كمك به تهيه طرح هاي اقدام استراتژيكي كه در برگيرنده دولتها بخشهاي بهداشت و شركا ديگر باشد.
پيام هاي كليدي اين شعار جهاني چه هستند
پيام هاي كليدي اين شعار جهاني عبارتند از :
1 ـ گران ترين بيمارستان بيمارستانهايي هستند كه در انجام وظيفه اصلي خود با شكست مواجه مي شوند .
2 ـ آسيب به سيستم بهداشتي همه بخشهاي جامعه و ملت را تحت تاثير قرار مي دهد .
3 ـ اگر كاهش خطرپذيري در طراحي و ساخت تاسيسات بهداشتي جديد و كاهش آسيب پذيري با مقاوم سازي در تاسيسات بهداشتي موجود در نظر گرفته شود محافظت از تاسيسات بهداشتي حياتي در برابر بلايا امكان پذير است .
4 ـ كاركنان بهداشتي بايد نمايندگان كاهش خطرپذيري بلايا باشند .
مخاطبين اين شعار جهاني چه كساني هستند
مخاطبين اين شعار جهاني عبارتند از :
1 ـ تصميم گيرندگان سياسي و تجاري كشورها در كل دنيا .
2 ـ كاركنان بهداشتي كه خدمات اساسي را در تاسيسات (بهداشتي ) ارائه مي دهند .
3 ـ معماران و مهندسين و ديگر مشاغلي كه در ساخت و طراحي بيمارستانها نقش دارند .
4 ـ سياستمداران سطوح محلي يا ملي .
5 ـ بانكهاي توسعه و آژانس هاي وام دهنده .
6 ـ اهدا كنندگان و برنامه هاي توسعه اي آژانس هاي مختلف اجرا كننده و يا تامين كننده بودجه .
چه كسي اين شعار جهاني را سازماندهي مي كند
اين اقدام اطلاع رساني جهاني را با همكاري سازمان بهداشت جهاني هماهنگ مي كند . دامنه ة گسترده اي از UN ISDR دبيرخانه و سازمان بهداشت جهاني و ادارات منطقه اي ISDR فعاليت ها توسط دبيرخانه وابسته به آنها در چارچوب اين اقدام جهاني انجام خواهد شد اما شركاي ديگري نيز همچون بانك جهاني ها بخش خصوصي موسسات آكادميك NGO و شبكه هاي IFRC WEP ILO UNDP UNISEF UNESCO UNEP WMO FAO نمايندگان پارلمان و مسئولين محلي نيز در اين اقدام مشاركت خواهند داشت .
در سطح ملي عمده مسئوليت به مجمع ملي كاهش خطرپذيري سوانح كه نقاط تماس برنامه كاري هيوگو و وزارت بهداشت مي باشند برمي گردد.
اين شعار جهاني تا چه مدت به طول خواهد انجاميد
اين اقدام اطلاع رساني تا دو سال از دي ماه 1386 تا آذر 1388 طول خواهد كشيد . با وجود اينكه تعدادي از كشورها از قبل فعاليتهاي كاهش خطرپذيري در رابطه با تاسيسات بهداشتي خود را شروع نموده اند فرصت ايجاد شده در نتيجه اين اقدام اطلاع رساني موجب كمك به پايدار بودن و برجسته شدن كاهش خطرپذيري بلايا درحد وسيعتري از ابتكارهاي بخش بهداشت خواهد شد. با ادامه اين طرح انتظار ميرود كه تعداد وسيعي از دولتها طرح هاي اقدام استراتژيكي را براي اطمينان يابي از ايمن بودن بيمارستانها و تاسيسات بهداشتي در برابر بلايا توسعه دهند و اينكه كاهش خطرپذيري بلايا به جز لاينفك سياست هاي بهداشتي تبديل شود.
بيمارستانهاي امن در برابر بلايا فراتر از حفظ ساختارهاي فيزيكي بيمارستانهاست . زماني بيمارستانها در برابر بلايا ايمن خواهند بود كه خدمات بهداشتي با حداكثر ظرفيت و فوريت پس از يك سانحه يا وضعيت اضطراري در دسترس و كارآمد باشد
گران ترين بيمارستان ها بيمارستاني است كه نتواند وظيفه اصلي خود را در مواقع ضروري انجام دهد