جلد دوم كتاب « روز شمار 15 خرداد » به كوشش احد گودرزياني تدوين شده و انتشارات سوره مهر آن را در 405 صفحه منتشر كرده
است .
در مقدمه كتاب مذكور
پيرامون مقطع مورد بحث و مطالب مندرج در اين جلد چنين آمده است :
هر چه از يك حادثه تاريخي فاصله مي گيريم
نگاه به آن دستخوش تغيير و حتي تحول مي شود. اين اتفاق
اگر با تكيه بر جست و
جو و كسب آگاهي صورت بگيرد
نماياندن آن حادثه آسان تر خواهد بود و اگر چنين نباشد
جز سطحي نگري و افزودن بر ابهام و ترديد
دست آوردي در پي نخواهد داشت .
15 خرداد 1342 يك روز تاريخي براي نهضت اسلامي مردم ايران است . در حافظه عمومي ايرانيان
اين مناسبت با چند شاخصه
شناخته مي شود : سخن راني مهمي از امام خميني
دستگيري ايشان و شهادت گروهي از طرفداران امام
جستجوي دقيق در حافظه خاص
اين واقعه نيز در نهايت به اين چند ويژگي مي رسد
اما با حاصلي ماندگار كه نقش واقعه را در مرور زمان تازه نگه مي دارد.
روزشمار 15 خرداد 1342 مي خواهد فاصله بين دو حافظه عمومي و خاص را طي كند . اين كار از نخستين روزهاي سال 1376 آغاز
و منابع موجود توسط همكاران واحد تدوين تاريخ دفتر ادبيات انقلاب اسلامي حوزه هنري در قالب « طرح تحقيقاتي 15 خرداد
1342 »
جستجو و يادداشت برداري شد . اين بررسي از آغاز سال 1340 تا پايان سال 1343 شمسي را در برگرفت تا از مقدمه و بازتاب
حوادث خرداد 1342 نيز به صورت كامل ياد شود .
مجلد اول از روز شمار 15 خرداد 1342 در آغاز سال 1384 منتشر شد . در اين مجلد وقايع بهار سال 1340 مرور شد . فهرستي از
اتفاقهاي اين فصل
تشخيص دست اندركاران روزشمار را تاييد مي كند كه بهار سال 1340 نقطه آغاز مناسبي براي بررسي تحولات آتي
ايران است . بندهاي مهم فهرست وقايع چنين است :
رحلت حضرت آيت الله العظمي سيدمحمدحسين طباطبايي بروجردي و توجه به شناسايي مرجع تقليد جانشين ايشان
اعتراض و تظاهرات و اعتصاب دانشجويان
معلمان
كارمندان و كارگران
انتقال سمت نخست وزيري از جعفر شريف امامي به علي اميني
انحلال دو مجلس (وقت ) سنا و شوراي ملي
تاسيس نهضت آزادي ايران و ميتينگ جبهه ملي
بازداشت چهره هاي نظامي به اتهام فساد مالي
فعاليت جمعيتهاي زنان به رياست يك زن وابسته به حكومت و اعلام موجوديت اتحاديه زنان حقوق دان ايران
آغاز اجراي قانون اصلاحات ارضي
اين فهرست نشان مي دهد كه پهلوي دوم
پس از رحلت آيت الله العظمي بروجردي
به فعاليت سياسي واجتماعي خود در بخشهايي
خارج از محدوده شرع و عرف
دامن زد
اما با مقاومت مردمي و مذهبي روبه رو است . اين مقاومت ريشه در برخوردهاي گذشته رژيم
دارد و محمدرضا پهلوي
در سال بيستم حكومت خود
هنوز نتوانسته بود
با افكار عمومي مواجهه منطقي داشته باشد. (پهلوي دوم تا
روز سقوط هم موفق به اين كار نشد.)
از سوي ديگر با رحلت آيت الله العظمي بروجردي
توجه به شناسايي مرجع تقليد جانشين ايشان
جامعه شيعه ايران را به سوي
آيت الله سيد روح الله خميني سوق داد. ايشان نيز متوجه اين روي آوردن و چگونگي آن بود و شايد به همين لحاظ است كه از بهار سال
1340 شمسي صدور اجازه نامه هايي را آغاز مي كند . صاحب هر اجازه نامه نيز
در مسائل شرعي به مردم منطقه سكونت خود مشورت
مي دهد.
اكنون مجلد دوم از روزشمار 15 خرداد 1342 در دست شماست . در اين مجلد وقايع تابستان 1340 مرور مي شود . فهرستي از
اتفاقهاي مهم اين فصل چنين است :
توقيف محدود و كوتاه مدت نشريات
اجتماع و اعتراض دانشجويان ايراني در خارج از كشور
توجه مفسران روزنامه هاي خارجي به اوضاع داخلي ايران
تعطيلي برخي كارخانه ها و اعتراض كارگران و نمايندگان اصناف
توجه اقتصادي و مالي امريكا به ايران و اميدواري نخست وزير وقت به توجه بيشتر آمريكا
افزايش ميزان توليد نفت خام ايران
انتقاد محمدرضا پهلوي از عدم توجه كافي رئيس جمهوري آمريكا به ايران
سفر هيئت اقتصادي ايران به اروپا و آمريكا براي وام گرفتن و گفتگو درباره مسائل اقتصادي ايران و برنامه سوم آباداني
تظاهرات به مناسبت سالگرد قيام سي ام تير و دستگيري اعضاي شوراي مركزي جبهه ملي و نهضت آزادي و هواداران آنان
نخستين سخن راني محمدرضا پهلوي در جمع مردم
در كنار اين اتفاقها
علي اميني ـ نخست وزيرـ با سخن رانيهاي پي در پي در جمع گروههاي مختلف
سعي در حفظ آرامش خود دارد و
وعده مي دهد كه مشكلات كشور بزودي برطرف مي شود. اما معلوم است
انتقاد و اعتراض گروههاي سياسي
كارگران
معلمان و بويژه
دانشجويان
دارد حوصله او را سرمي برد. بعضي برخورد آشكار و پنهان و كلام نيش دار علي اميني
نشان از عصبانيت اوست .
به اين ترتيب مجلدهاي اول و دوم روز شمار
در مسيري از روزهاي تاريخ ايران قدم برمي دارد كه در نهايت به 15 خرداد 1342
خواهد رسيد. در اين مسير
چهره ها
اتفاقها و واكنشها با مخاطب سخن مي گويند و اگر تحليلي از شرايط و اوضاع به ذهن خواننده
مي رسد
از گردآمدن و اقتضاي طبيعي اخبار است
وگرنه
اين روزشمار به دنبال تحليل وقايع آن دوره تاريخي نيست .
اين اثر در مجلدهاي بعد به 15 خرداد 1342 و پايان دوره زماني مورد توجه خود (پايان سال 1343 ) نزديك مي شود . پيش بيني
اوليه به ما مي گويد كه حجم نهايي روز شمار 15 خرداد حدود دوازده مجلد خواهد شد .
روزشمار هر روز با عنوانهاي خبرهاي همان روز آغاز مي شود و سپس متن خبرها
وقايع آن روز را شرح مي دهد. اين متن پي نوشتي
دارد كه شامل نشاني منابع خبري است . نشاني منابع مطبوعاتي در همين پي نوشت كامل است
اما نشاني منابع كتابخانه اي در ضميمه
ديگري در پايان هر مجلد
با عنوان « كتاب نامه » تكميل مي شود. پايان هر مجلد
جز كتاب نامه
فهرستي با عنوان كلي « نمايه » دارد. اين
نمايه شامل معرفي شخصيتها
مكانها
نشريه ها و منابع خبري و شرح بعضي مفاهيم است . فاصله زماني انتشار اين اثر با زمان واقعه
موردنظر كه بيش از چهل سال است
ايجاب مي كرد كه چنين نمايه اي شكل بگيرد. اين توضيح لازم است كه مداخل نمايه هر جلد با
تكرار آنها در جلدهاي بعد
در نمايه آن مجلدها معرفي نخواهند شد و نمايه هر جلد شامل معرفي نامها و عنوانهايي است كه براي
نخستين بار مطرح مي شوند.
15 خرداد 1342 يك روز تاريخي براي نهضت اسلامي مردم ايران است . در حافظه عمومي ايرانيان
اين مناسبت با چند شاخصه
شناخته مي شود. سخنراني مهم امام خميني
دستگيري امام خميني و شهادت تعدادي از ياران امام
تظاهرات و درگيري مردم با رژيم
شاه و... از شاخصه هاي مهم اين روز به شمار مي رود.
*****
روزشمار جمهوري اسلامي ايران
|
جلد اول كتاب « روز شمار تفصيلي جمهوري اسلامي » در دفتر پژوهش و تدوين تاريخ انقلاب اسلامي به كوشش رضا پريزاد و معصومه
شكوري قهاري و زيرنظر عبدالله جاسبي تهيه و در 576 صفحه منتشر شده است .
در مقدمه كتاب مذكور
پيرامون اين جلد و مقطع مورد بحث در آن
چنين آمده است :
تاريخ هر كشوري داراي برهه ها و مقاطع خاصي است كه در سرنوشت آن تاثيرگذار است . تاريخ جمهوري اسلامي ايران نيز از اين قاعده
مستثنا نيست . جمهوري اسلامي ايران نظامي برآمده از انقلابي است كه حكومت 2500 ساله شاهنشاهي را واژگون ساخته و نظامي
نوين را جايگزين ساختار كهن كرده است . نظام جديد در نوع خود بي بديل بود. جمهوريت و اسلاميت نه تنها فرم آن
كه محتواي آن را نيز
در برمي گرفت . لذا بر مبناي محتواي جمهوريت فضاي تحزب كاملا حكمفرما بود. بسياري از احزاب كه در رژيم پيشين اجازه فعاليت
نداشتند و حتي كار حزبي برخي از آنان به صورت فعاليت هاي چريكي بود
در اين نظام امكان ظهور يافتند. در اين ميان مذهبيون نيز به
فعاليت حزبي روي آوردند. بخصوص اينكه پنج روحاني نزديك به رهبر كبير انقلاب به تاسيس حزب جمهوري اسلامي همت
گماشتند. تاسيس حزب مذكور را مي توان ارائه الگويي از فعاليت سياسي در مقابل احزابي دانست كه الگوهاي غيرديني را تبليغ و ترويج
مي كردند. باتوجه به چنين وضعيتي ناگفته پيداست كه جامعه آينده اي پرآشوب در پيش رو داشت . آينده اي كه از جدال فكري تا
درگيري هاي فيزيكي وجه مشخصه آن بود.
بدين ترتيب جامعه اي كه سر از استبداد ديرينه برآورده بود
بايستي از گذرگاههاي متعددي راه خود را مي پيمود. ميراث شوم استبداد
و استعمار نه تنها بر اذهان مردم سنگيني مي كرد كه تفكرات وارداتي و غيربومي نيز مشكلي بر مشكلات جامعه انقلابي افزوده بود. اين
وضعيت نه تنها در صحنه داخلي كه در عرصه سياست خارجي هم اشكالات متعددي بر سر راه انقلاب قرار مي داد.
در اين ميان سال 1359
سال سرنوشت سازي است . سالي كه شايد بتوان آن را سال بحران و تلاش براي نهادينه كردن ارزش هاي
انقلاب اسلامي دانست . بخشي از حوادث اين سال ريشه در گذشته داشت . گذشته هاي دور و نزديك . همانطور كه عنوان شد استبداد و
استعمار علاوه بر نتايج مادي
پيامدهاي فكري و ذهني شومي براي جامعه ايران باقي گذاشته بودند. براساس همين ميراث بود كه
درگيري هاي قومي به يكي از دغدغه هاي نظام نوپا تبديل شد. درگيري هايي كه علاوه بر پشتوانه خارجي از تحريكات برخي از گروه ها و
احزاب وابسته بهره مند بود. احزابي كه هنوز فعاليت هاي چريكي و مسلحانه در سر داشتند و هرازگاهي به بهانه اي مانعي بر سر راه نظام
جديد ايجاد مي كردند. مشكلي كه از همان آغاز پيروزي انقلاب سربرآورد و دولت موقت نتوانست آن را فيصله دهد.
درگيري قومي تركمن ها با درايت و قاطعيت خاتمه يافت . اما كردستان به صحنه اي از منازعه قومي و سياسي تبديل شده بود. قوم
كرد بهانه اي براي گروه هاي سياسي اعم از كرد و غيركرد بود تا كردستان را به محلي براي مقابله با نظام نوپا مبدل سازند. منازعه اي كه
گسترده اي حتي فراتر از استان مذكور مي يافت و آذربايجان غربي را نيز دربرمي گرفت . تلاش هاي سياسي و مقابله نظامي با توطئه هاي
گروه ها و احزاب درگير بخش مهمي از سال 59 را به خود اختصاص داده است .
هرچند سال 1358
سال انتخابات بود
اما سال پس از آن با مرحله دوم انتخابات اولين مجلس شوراي اسلامي آغاز شد . انتخاباتي
كه از سوي گروه هاي ناكام با تخطئه و چون و چراي فراوان مواجه شد. مجلس اول نه تنها در انتخابات خود كه در تشكيل نيز با وقايعي
روبه رو گرديد. قبل از تشكيل مجلس
اسناد همكاري برخي از منتخبان با رژيم پهلوي افشا شد و در جلسات اوليه
مباحث پيرامون
اعتبارنامه ها صحن مجلس را صحنه مواجهات گروهي و حزبي مي ساخت . آغاز كار مجلس
پاياني بر فعاليت شوراي انقلاب بود.
شورايي كه پيش از انقلاب به فرمان امام خميني (ره ) تشكيل شده بود و در غياب نهاد مجلس
وظيفه قانونگذاري و نظارت بر دولت را
برعهده داشت . شوراي انقلاب در سه ماهه اول سال 59 سخت مورد انتقاد احزاب و گروه هايي بود كه با حزب جمهوري اسلامي مخالف
بودند. با وجود آن كه شورا از گروه ها و تفكرات گوناگون فراهم آمده بود
اما گروه هاي مخالف و در راس آنان سازمان مجاهدين خلق
ايران موفقيت حزب جمهوري اسلامي در انتخابات گوناگون ـ به جز انتخابات رياست جمهوري ـ را به حضور موسسان حزب در
شوراي انقلاب نسبت مي دادند.
پيش از انتخابات مجلس شورا
در بهمن ماه 58 انتخابات رياست جمهوري با برگزيده شدن ابوالحسن بني صدر به اين سمت به پايان
رسيده بود. انتخابي كه با نتيجه انتخابات مجلس متفاوت بود. ناگفته پيدا است كه نتايج متفاوت اين دو
موضوع انتخاب نخست وزير را
به مساله اي مهم و پيچيده مبدل مي ساخت . بني صدر با وجود آن كه توانست كانديداي حزب جمهوري اسلامي را پيش از انتخابات از
صحنه خارج كند
اما در مجلس شوراي اسلامي با اكثريتي مواجه بود كه در فهرست حزب جمهوري جاي داشتند. از همين رو بخشي از
مباحثات مجلس اول نيز حول موضوع انتخاب نخست وزير مي چرخيد.
هاي آمريكايي بود. تسخير]جاسوس [از ديگر موضوعاتي كه در درون و بيرون مجلس
جنجالي و پر سروصدا بود
موضوع گروگان
سفارت آمريكا توسط دانشجوياني كه بعدها به دانشجويان پيرو خط امام معروف شدند
اولين اثر خود را با سقوط دولت مهندس مهدي
بازرگان نشان داد . فروردين 1359 نيز با پايدارترين نتيجه گروگانگيري يعني اعلام قطع رابطه ايران و آمريكا توسط كارتر همراه بود .
اقدامي كه با استقبال رهبر كبير انقلاب مواجه شد. مساله گروگان ها نيز به فرمان امام خميني (ره ) به تصميم مجلس واگذار شد. امري كه با
كش و قوس هاي فراوان همراه بود و بني صدر سعي مي كرد با تخطئه تصميم مجلس و اقدامات دولت
خود ميدان دار اين عرصه شود. در
نهايت آزادي گروگان ها مصادف با آخرين ماه هاي سال بود.
انقلاب فرهنگي از ديگر رخدادهاي مهم سال 1359 بود . رويدادي كه منشا تحولات مهمي در عرصه دانشگاه و فرهنگ كشور
گرديد. انقلاب فرهنگي موجب درگيري هاي متعددي در دانشگاه هاي كشور شد. گروه هاي چپ كه حاضر به از دست دادن دانشگاه نبودند
سعي كردند با شدت و خشونت هرچه تمام تر در مقابل اين تحول مقاومت كنند. شايد بتوان مهم ترين درگيري هاي خياباني را از پي اين
واقعه جستجو كرد. اخراج گروه هاي سياسي از دانشگاه موجب شد كه صحنه درگيري از دانشگاه ها به خيابان ها منتقل شود. در اين ميان
مواضع يكسان نبود
چه بسا گروه هايي
مزورانه در نفي و اثبات توامان انقلاب فرهنگي سخن مي گفتند.
با مروري به وقايع و رخدادهاي سال 59 اگر اين سال را سال بحران و درگيري بناميم
سخني به گزافه نيست . بر اثر همان تعدد احزاب
و گروه ها
اجتماع ايران آن روز متشتت و بحراني بود. فرهنگ چماقداري واژه آشنايي بود كه گروه ها در نفي يكديگر به كار مي بردند.
مرزهاي غربي كشور نيز وضعيتي همچون عرصه داخلي داشت . تحريكات گروه هاي ضدانقلاب به همراه دست اندازي هاي مرزي
عراق موجب شده بود كه روابط دو كشور تيره و ابهام آلود باشد. اخراج صدها هزار ايراني ساكن عراق و شهادت آيت الله سيدمحمدباقر
صدر
رهبر شيعيان عراق
نشانه هايي از آغاز توطئه و تجاوز رژيم بعثي عليه ايران بود . سرانجام در آخرين روز شهريورماه 1359 با
تجاوز هوايي عراق به ايران آتش جنگي شعله ور شد كه به مدت هشت سال اصلي ترين مساله كشور گرديد.
با تمامي اين مسائل
اختلاف ابوالحسن بني صدر با ديگر مسئولان مملكتي به ويژه سران حزب جمهوري اسلامي موجب شده بود
كه هرازچندگاهي توجه افكار عمومي به اين مساله متوجه شود. مساله اي كه بر تمامي امور ازجمله جنگ تحميلي سايه افكن مي شد.
مهم ترين چالش ميان بني صدر و مسئولان نظام
واقعه 14 اسفند بود كه در دانشگاه تهران رخ داد . غائله اي كه به جدايي هرچه بيشتر
رئيس جمهور از انقلاب اسلامي منجر گرديد.
آنچه گفته شد
شرح فهرست واري از وقايع مهم سال 1359 بود . وقايعي كه در آينده جمهوري اسلامي ايران نقشي بسزا و حياتي ايفا
كرد. براي تحليل مستند و منصفانه از اين وقايع لازم است جزئيات بيشتري از تمامي زوايا دانست . روزنامه ها مهم ترين منبع براي
دستيابي به شرح حوادث آن روزها است
اما پراكندگي اخبار و مطالب روزنامه ها
اين مسير را صعب و سخت مي نمايد. از همين رو در
اين سال ها علاوه بر چاپ آثار تحليلي
توصيفي
خاطرات و تاريخ شفاهي از وقايع انقلاب و جمهوري اسلامي
نگارش روزشمار
وقايع متداول گرديده است .
انقلاب فرهنگي يكي از رويدادهاي مهم سال 1359 بود كه منشا تحولات مهمي در عرصه دانشگاه و فرهنگ كشور شد . گروه هاي
چپ و ضدانقلاب كه حاضر به ازدست دادن عرصه دانشگاه ها نبودند
در مقابل انقلاب فرهنگي ايستادند
*****
فال خون
|
رمان « فال خون » نوشته داوود غفارزادگان
توليد دفتر ادبيات و هنر مقاومت حوزه هنري
توسط انتشارات سوره مهر
در 103 صفحه منتشر شده است . اين كتاب را محمدرضا قانون پرور به انگليسي ترجمه كرده است .
فال خون خاطرات يك سرباز و مافوق اوست كه براي شناسايي اجساد به منطقه هور عازم شده اند. اين سرباز در
طول دوران خدمتش در هراس دائمي از مرگ بسر مي برد. غفارزادگان در اين داستان بيشتر از هر چيز
از نابودي و مرگ
حرف مي زند
از سايه شوم مرگ كه در تعقيب شخصيت هاي اصلي داستان مي باشد.
در بخش هايي از كتاب مي خوانيم : « مي خواست بداند تقدير او چيست تقدير هر كسي در مردن يك جور بود.
هركسي مرگ خودش را داشت . جنازه ها را كه نگاه مي كرد حدس مي زد كه طرف چطور بايد افتاده باشد. جان كندن او را
در خيال مي پرورد و آن لرزش دم آخر و دست هايي كه چنگوله مي شوند. با آرزوهاي طول و دراز كه يكدفعه به انتها
مي رسند.
... شنيده بود فقط كساني بيش از مرگ مي ترسند كه تخيل قوي دارند. زيرا هول مرگ در تخيل آنها بس عظيم است . »
فصلنامه شعر
شماره 52 فصلنامه تخصصي شعر با عناوين زير از سوي انتشارات سوره مهر منتشر شده است . شعرهاي يكرنگ
به
اوج كبريا
استعاره هاي سيال در غزل بيدل
زيباترين شاخه براي پرنده
تمام شاعران بي سرزمين اند
شناخت گفتمان
موفق
با دست هاي مچاله
پژواك مضامين اجتماعي دوره قاجاريه در شعر يغما
پيراهن عرياني
هزار اسم اعظم خدا
شاكله شعر فارسي
شعر امروز هرمزگان
شعر شكست و شعر پيروزي و عناوين متعدد ديگر.
| | |