اشاره : استان سيستان و بلوچستان با وسعت 187502 كيلومتر مربع پهناورترين استان كشور بوده كه در جنوب شرق ايران قرار گرفته و حدود 11 4 درصد مساحت و 3 4 درصد جمعيت كشور را در بر مي گيرد . اين استان با 1100 كيلومتر مرز مشترك با كشورهاي افغانستان و پاكستان و در مجاورت استان هاي خراسان جنوبي كرمان و هرمزگان قرار دارد.
بر اساس آخرين تقسيمات كشوري . استان سيستان و بلوچستان متشكل از 10 شهرستان 32 نقطه شهري 36 بخش 98 دهستان و 5719 آبادي داراي سكنه است . بر اساس سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1385 درصد شهرنشيني استان 49 6 درصد و تراكم نسبي جمعيت حدود 12 83 نفر در هر كيلومتر مربع بوده است .
شاخص هاي كلان اقتصادي
تحولات جمعيتي :
جمعيت استان از 1722579 نفر در سال 1375 به 2405742 نفر در سال 1385 افزايش يافته است . بر اساس سرشماري عمومي نفوس ومسكن سال 1385 49 60 درصد جمعيت استان در مناطق شهري زندگي مي كرده اند .
بررسي گروه هاي عمده سني نشان مي دهد كه در سال 1385 حدود 40 17 درصد از جمعيت استان در گروه عمده سني 14 ـ0 ساله 56 13 درصد گروه سني 64 ـ15 ساله و 3 7 درصد در گروه سني 65 ساله و بيشتر قرار داشته اند . نسبت جنسي استان در سال 1385 برابر با 103 زن در مقابل 100 مرد بوده است .
اعتبارات و درآمدها
بررسي درآمدهاي استان نشان مي دهد كه در سال 1384 عملكرد درآمدهاي استاني 498 ميليارد ريال بوده كه با 48 درصد رشد به 737 4 ميليارد ريال در سال 1385 رسيده است . درآمد مصوب استاني در سال 1386 حدود 816 ميليارد ريال بوده كه طي هشت ماهه اول سال مبلغ 638 ميليارد ريال معادل 78 2 درصد از كل درآمد مصوب استان محقق شده است (جدول شماره يك ) .
بررسي اعتبارات دولتي نشان مي دهد كه عملكرد اعتبارات استاني در سال 1384 1905 ميليارد ريال در بخش عمراني و 2265 ميليارد ريال در بخش هزينه اي بوده است .
براساس اين اعتبارات عمراني با 98 6 درصد رشد به 3784 ميليارد ريال در سال 1385 و 2 7 درصد رشد به 3885 ميليارد ريال در نيمه اول سال 1386 رسيده است . اعتبارات هزينه اي با رشدي معادل 32 4 درصد به 2998 ميليارد ريال در سال 1385 و به 2374 ميليارد ريال در ابتداي سال 1386 رسيده است .
اشتغال و بيكاري
بر اساس برآوردهاي انجام شده از اشتغال و بيكاري استان و نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1385 تعداد جمعيت فعال 10 ساله و بيشتر استان 621423 نفر و تعداد جمعيت شاغل استان 426103 نفر بوده است . به لحاظ سهم بخش هاي اقتصادي استان در اشتغال سهم بخش كشاورزي در اشتغال 17 6 درصد سهم بخش صنعت و معدن 43 7 درصد و سهم بخش خدمات 38 7 درصد بوده است .
نرخ بيكاري استان در سال 1386 به 12 2 درصد رسيده است .
توليد ناخالص داخلي
طبق آخرين نتايج حساب هاي منطقه اي توليد ناخالص داخلي استان در سال 1384 برابر با 19942393 ميليون ريال بوده كه اين رقم نسبت به درآمد سال 1383 رشدي معادل 30 درصد را نشان مي دهد .
سهم بخش هاي مختلف اقتصادي استان در ارزش افزوده توليد ناخالص داخلي استان در سال 1384 به شرح جدول شماره 2 است .
مصوبات سفر رئيس جمهوري و هيات وزيران

سومين سفر استاني رئيس جمهوري و هيات دولت در آذرماه سال 1384 به استان علاوه بر اثرهاي مثبت اقتصادي اجتماعي فرهنگي و سياسي تعداد 181 مصوبه و توافقنامه را در پي داشت كه منشا خدمات ارزنده اي براي استان شد .
از اهم مباحثي كه در مصوبات هيات دولت به تصويب رسيده است مي توان به موارد زير اشاره كرد :
اجراي خط گاز به شرق كشور حذف مدارس كپري تامين تجهيزات گمركات استان اتصال شهرهاي استان به شبكه ديتا و فيبرنوري مجوز تاسيس دانشكده پزشكي زابل و آموزشكده ايرانشهر تامين ارز لازم براي دانشگاه ها احداث 14 هزار واحد مسكوني روستايي راه اندازي آب شيرين كن كنارك تكميل سدهاي در دست احداث احداث نيروگاه هاي گازي احداث خط 400 كيلو ولت انتقال برق يزد بيرجند ـ زاهدان انجام تعهدات سفر مقام معظم رهبري به استان اجراي طرح هاي اشتغال زاي بزرگ از جمله 3 كارخانه سيمان از محل حساب ذخيره ارزي .
در مجموع راهبردهاي سفر براي استان به شرح زير بوده است :
طرح ها و پروژه هايي در سفر مطالعه و اجرا شد كه در بعضي بخش ها تحولات ساختاري ايجاد مي كرد به ويژه در بخش هاي آموزش عالي آموزش عمومي و امور زيربنايي .
در جهت تحقق عدالت اجتماعي مواردي به تصويب رسيد كه محروم ترين اقشار استان از آنها منتفع مي شدند مانند مسكن محرومان مددجويان بهزيستي جانبازان و زوج هاي جوان .
در زمينه توسعه امور زيربنايي اقدام هايي صورت گرفت كه انتفاع از سرمايه گذاري ها را تسهيل مي كند مانند بازارچه هاي مرزي گمركات اتصال شهرها به فيبر نوري و شبكه ديتا و برق رساني به مراكز توليد و روستاها.
راه اندازي پروژه هايي كه سال ها به تعويق افتاده بود مانند آب شيرين كن كنارك .
در بحث امنيت با اختصاص اعتبار اقدام هاي اساسي صورت گرفت مانند انسداد مرز و تكميل پاسگاه ها.
براي توسعه استان تصميم هاي بزرگ و راهبردي گرفته شد مانند احداث خط لوله انتقال گاز به استان و اتصال چابهار به كريدور شمال و جنوب كشور از طريق راه آهن چابهار زاهدان .
امور اجتماعي و فرهنگي
سواد
بر اساس سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1385 ميزان باسوادي جمعيت 6 ساله و بيشتر استان 68 01 درصد بوده است كه اين رقم در سال 1375 حدود 57 3 درصد بود . شاخص باسوادي در نقاط شهري و روستايي استان در سال 1385 به ترتيب 76 37 و 59 68 درصد محاسبه شده است .
يادآوري مي شود ميانگين كشوري شاخص باسوادي جمعيت 6 ساله و بيشتر 84 6 درصد و درنقاط شهري و روستايي به ترتيب 88 9 و 75 1 درصد بوده است .
آموزش و پرورش
در سال تحصيلي 1386 ـ1385 استان سيستان و بلوچستان 558340 نفر دانش آموز داشته است كه 3 7 درصد از دانش آموزان كشور را به خود اختصاص داده بود.
در همين سال تحصيلي 24875 كلاس درس در استان داير و تراكم دانش آموزان در كلاس درس 22 4 نفر بوده كه در مقايسه با ميانگين كشوري اين شاخص كه 22 5 نفر است وضعيت مناسبي داشته و رتبه يازدهم را به خود اختصاص داده همچنين در سال مزبور در استان 17390 نفر به عنوان كاركنان آموزشي مشغول خدمت بودند كه نسبت تعداد دانش آموزان به تعداد كاركنان آموزشي 32 1 نفر بوده است .

آموزش عالي
در سال تحصيلي 1386 ـ1385 شمار دانشجويان دانشگاه هاي دولتي و آزاد در استان 65665 نفر بوده است . به عبارت ديگر به ازاي هر 100 هزار نفر جمعيت استان 2730 نفر دانشجو مشغول به تحصيل بودند .
در سال تحصيلي ياد شده در استان 1553 نفر به عنوان اعضاي هيات علمي مشغول به تدريس بوده اند . نسبت تعداد دانشجويان به اعضاي هيات علمي 42 نفر بوده كه از اين لحاظ بين استان هاي كشور رتبه دهم را به خود اختصاص داده است .
بهداشت و درمان
در پايان سال 1385 تعداد مراكز بهداشتي استان 208 مركز بوده كه نسبت جمعيت به مراكز بهداشتي حدود 11566 نفر بوده است .
باتوجه به استقرار 853 خانه بهداشت در سطح روستاهاي استان در سال 1385 نسبت جمعيت روستايي به خانه بهداشت حدود 1414 نفر بوده است .
تعداد پزشكان عمومي شاغل در بخش بهداشت درمان و آموزش پزشكي استان 395 نفر و تعداد پزشكان متخصص 266 نفر بوده كه نسبت تعداد پزشك به ازاي هر هزار نفر جمعيت براي پزشكان عمومي و متخصص به ترتيب برابر با 0 27 و 0 11 پزشك بوده است .
فرهنگ و هنر
استان سيستان و بلوچستان در سال 1386 داراي 48 باب كتابخانه عمومي بوده است كه نسبت جمعيت به كتابخانه هاي عمومي در سال ياد شده حدود 50120 نفر برآورد مي شود . در همين سال . تعداد صندلي هاي سينما در استان 470 صندلي بوده كه نسبت جمعيت به تعداد صندلي سينما حدود 5119 نفر است .
امورتوليدي
كشاورزي و دامپروري
در سال زراعي 1385 52998 هكتار از اراضي كشاورزي استان زير كشت گندم بوده و ميزان توليدگندم در مزارع استان 99190 تن گزارش شده است . به عبارت ديگر سرانه گندم در هر هكتار از اراضي زيركشت اين استان حدود 1871 كيلوگرم بود .
مهم ترين محصولات باغي استان كه بيشتر منحصر به فرد هستند عبارت اند از : خرما انگور پسته محصولات گرمسيري (انبه موز و ... ) و مركبات (ليمو نارنگي و پرتقال ) . توليد سالانه خرما در استان بيش از 145 هزار تن در سال است كه از اين لحاظ جز استان هاي اول كشور محسوب مي شود . استان داراي 2 سيلوي گندم با ظرفيت 79 هزار تن بوده كه اين ميزان ظرفيت حدود 2 7 درصد از كل ظرفيت سيلوي كشور بوده است . تعداد انبار ذخيره سازي گندم در استان 2 انبار باظرفيت 40 هزار تن بوده كه اين ميزان حدود 1 7 درصد از كل ظرفيت انبارهاي ذخيره گندم در كشور است .
در سال 1385 ميزان توليد گوشت قرمز استان 24 7 هزار تن ميزان توليد گوشت مرغ 14 هزار تن ميزان توليد تخم مرغ 5 7 هزار تن و ميزان توليد شير 108 5 هزار تن بوده است . ارقام مزبور در سال 1384 به ترتيب 19 22 4 و 100 هزار تن بوده است .
صادرات
صادرات ازگمركات و بازارچه هاي مرزي استان در سال 1385 با رشدي معادل 33 درصد در وزن و 6 درصد در ارزش رو به رو بوده است . كل صادرات استان در 8815 فقره اظهارنامه به وزن 494501 تن و ارزش 115365782 دلار در سال 1385 رسيده است .
واردات

واردات از طريق گمركات و بازارچه هاي مرزي استان به وزن 1337393 تن انجام شده كه اين مقدار كالا طي 5001 فقره اظهارنامه وارداتي به ارزش 751583229 دلار وارد شده است . بررسي ها نشان مي دهد كه نسبت به مدت مشابه سال 1384 واردات 101 درصد افزايش در وزن و 69 درصد افزايش در ارزش داشته است .
امور زيربنايي
پست و مخابرات
در سال 1386 تعداد تلفن ثابت منصوبه استان 535493 شماره و تعداد تلفن همراه 213375 شماره بوده ارقام مشابه در سال 1384 به ترتيب برابر با 335409 و 89657 شماره بوده است . ضريب نفوذ تلفن ثابت در استان در سال 1386 حدود 15 08 درصد به ازاي هر 100 نفر جمعيت و ضريب نفوذ تلفن همراه حدود 13 28 درصد براي هر 100 نفر جمعيت است .
آب
بر اساس برآورد انجام شده حجم مخازن آب شرب استان در ابتداي سال 1386 با رشدي معادل 19 7 درصد نسبت به سال 1384 به حدود 317108 مترمكعب افزايش يافته است .
طول شبكه توزيع آب شرب در استان در ابتداي سال 1386 حدود 11205 كيلومتر بوده است كه نسبت به سال 1384 رشدي معادل 42 4 درصد رانشان مي دهد .
در سال ياد شده تعداد انشعاب آب شرب در استان 291603 فقره بوده كه نسبت به سال 1384 رشدي معادل 6 8 درصد را نشان مي دهد
برق
در ابتداي سال 1386 تعداد مشتركان برق استان 445526 مشترك بوده كه اين ميزان در سال 1384 حدود 373246 مشترك گزارش شده است .
ميزان فروش برق در استان در سال 1385 حدود 2652 هزارمگاوات ساعت بوده كه در سال 1384 معادل 2295 هزار مگاوات ساعت گزارش شده است . در سال 1384 سرانه مصرف برق در كشور 1 96 مگاوات ساعت بوده كه ميزان اين شاخص در استان سيستان و بلوچستان برابر با 1 مگاوات ساعت است . نسبت برخورداري جمعيت استان ازبرق در سال 1384 حدود 86 5 درصد بوده كه اين رقم در سال 1386 به 95 درصد افزايش يافته است .
راه و ترابري
در ابتداي سال 1386 طول راه هاي استان 5811 5 كيلومتر بوده است كه نسبت به سال 1384 (5451 كيلومتر) رشدي معادل 6 6 درصد را نشان مي دهد . در سال 1384 سهم استان از كل راه هاي كشور حدود 7 6 درصد بوده و در جايگاه سوم كشور قرار داشته است .
از مجموع 5811 5 كيلومتر راه هاي استان به ترتيب : 54 5 كيلومتر بزرگراه 1759 3 كيلومتر راه اصلي و 3997 7 كيلومتر راه فرعي آسفالته است . بر اساس آمار ياد شده تراكم راه در استان حدود 3 1 كيلومتر در هر 100 كيلومتر مربع است .
طول راه هاي روستايي استان در سال 1386 5332 5 كيلومتر است كه نسبت به سال 1384 رشدي معادل 12 5 درصد رانشان مي دهد.
بر اساس اين آمار سهم راه هاي آسفالته از كل راه هاي روستايي استان 48 2 درصد است . اين شاخص در سال 1384 حدود 37 4 درصد بوده است .
زاهدان ـ خبرنگار روزنامه جمهوري اسلامي
بر اساس سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1385 ميزان باسوادي جمعيت 6 ساله و بيشتر استان 68 01 درصد بوده است كه اين رقم در سال 75 حدود 57 3 درصد بود
شاخص باسوادي درنقاط شهري و روستايي استان در سال 1385 به ترتيب 76 37 و 59 68 درصد محاسبه شده است
سومين سفر استاني رئيس جمهوري و هيات دولت در آذرماه سال 1384 به استان علاوه بر اثرهاي مثبت اقتصادي اجتماعي فرهنگي و سياسي تعداد 181 مصوبه و توافقنامه را در پي داشت كه منشا خدمات ارزنده اي بر استان شد
جدول يك ـ عملكرد درآمدهاي استان سيستان و بلوچستان 1386 ـ1384
جدول 2 ـ سهم بخش هاي مختلف در ارزش افزوده توليد ناخالص داخلي 1384
جدول 3 ـ صادرات و واردات استان 1385 ـ 1384