در حال حاضر 48 بيمارستان دولتي و خصوصي و 100 مركز درماني در خوزستان فعاليت مي كنند . تعداد تخت فعال 5863 عدد ميباشد كه با احتساب جمعيت 4 ميليون و 600 هزار نفري خوزستان براي هر 900 نفر يك تخت وجود دارد . براساس داده هاي دانشگاه علوم پزشكي جندي شاپور اهواز تعداد پزشكان عمومي 1504 نفر پزشكان متخصص 753 نفر جراح مغز و اعصاب 19 نفر و جراح قلب و عروق 3 نفر مي باشد . كه با توجه به جمعيت خوزستان به طور تقريبي هر 3 هزار نفر يك پزشك عمومي هر 61 هزار نفر يك پزشك متخصص هر 240 هزار نفر يك جراح مغز و اعصاب و هر 1 ميليون و 500 هزار نفر يك جراح قلب و عروق مردم خوزستان را پوشش مي دهند.
براساس گزارش سازمان مديريت و برنامه ريزي اختلاف توزيع بيمارستاني در شهرستانهاي استان بين 2 8 تا 3 درصد براي هر هزار نفر است .
به گفته معاون درمان دانشگاه علوم پزشكي جندي شاپور اهواز عدم توانايي بيمارستانهاي دولتي در تامين هزينه هاي جاري ناتوان طرح خودگردان بيمارستانها در پاسخگويي به نيازهاي اساسي بيماران و كمبود نيروي هاي متخصص از جمله معضلات جدي در بخش درمان استان خوزستان مباشند كه آنرا از لحاظ كيفي و كمي دچار آسيب كرده است . محروميت اكثر مردم از پوشش بهداشتي ـ درماني مناسب يكي از عيبهاي سيستم بهداشتي خوزستان است . بدليل كمبود پزشك در استان خوزستان پزشكان در بيمارستانهاي دولتي از كارآيي چنداني برخوردار نيستند و حتي كيفيت ارائه خدمات ناقص بوده و اكثريت مردم بخصوص روستائيان از دريافت خدمات مناسب بيمارستانهاي دولتي محرومند. اين در حاليست كه بدليل فقر اقتصادي همه مردم قدرت پرداخت حق بيمه را ندارند و تنها كارگران و كارمندان با پرداخت حق بيمه از خدمات بيمارستانهاي دولتي استفاده مي كنند و آنهم در عمل با اشكال روبرو مي باشد زيرا بيمه كننده دولت بوده و بيمه شوندگان از خدمات بيمه ناراضي هستند معمولا همان پزشكاني كه روزها در بيمارستانهاي دولتي مشغول بكارند در عصر با دريافت حق ويزيت خدمات را ارائه مي دهند و آنها نيز به عللي از دادن خدمات به بيمه شوندگان به تعرفه هاي دولتي خشنود نبوده و اخلال بوجود مي آورند. اين ادعا را مي توان با يك قياس بين هزينه جراحي در تهران و اهواز ثابت كرد و عملكرد مسئولان نظام پزشكي خوزستان را زير سئوال برد. صرف نظر از هزينه هايي كه با تعرفه هاي دولتي همخواني ندارند و پزشكان هر مبلغي را كه تشخيص دهند براي جراحي از بيمار دريافت مي كنند. ارائه خدمات پزشكي و بهداشتي در بيمارستانهاي خصوصي از لحاظ كيفي بسيار نامطلوب است . بطوريكه در اكثر موارد گزارش شده بر اثر آلودگي وسايل جراحي بيماران يا جان خود را از دست داده اند و يا براي هميشه از نعمت سلامتي محروم شده اند.
اكثر پزشكان عمومي كه در بيمارستانهاي دولتي به ناچار مشغول كارند به جرات مي توان گفت كه به چند و چون اين حرفه آشنايي چنداني ندارند. اورژانس براي طبقه بندي در بسياري از موارد وجود دارد اما درمانگاهي كه در آن يك پزشك عمومي با تجربه آموزش ديده و عضو هيات علمي كه نحوه برخورد با بيماران مراجعه كننده را بدانند وجود خارجي ندارد. از اين رو است كه گاه داروها و درمان هاي 30 سال پيش را در نسخه پزشكاني مي بيني كه شماره نظام پزشكي آنها مربوط به همين سالهاي اخير است . بدليل ضعف يا عدم نظارت بر نسخه هاي پزشكان عمومي مصرف بي رويه آنتي بيوتيك ها و عدم اطلاع رساني و آگاهي مردم از خطرات مصرف اين داروها موجب پيدايش عوارض جانبي و آسيبهاي جبران ناپذير به سلامت مردم بويژه كودكان شده است .
مراكز بهداشتي استان
وضعيت مراكز بهداشتي استان بانيم نگاهي به ساختمانهاي فرسوده و فاقد استاندارهاي بهداشتي روشن است و نيازي به بررسي ندارد. وضعيت نابسامان ساختمانهاي در حال فروپاشي سرويسهاي غير بهداشتي ازدحام جمعيت و عدم رسيدگي به مشكلات مراجعه كنندگان اين مراكز را عملا ناكارآمد ساخته و ارائه خدمات اوليه بهداشتي به مردم را با مشكل مواجه كرده است . با اندكي تامل در وضعيت اين مراكز هر بيننده اي را متوجه اين مسئله ميكند كه مراكز بهداشتي و متوليان بهداشت جامعه در مكاني مستقرند كه از اصول بهداشتي بسيار فاصله دارند. مراكز بهداشت در آسياباد لشگر آباد و... داراي وضعيت بغرنج و ناهنجاري هستند كه در بحران بسر مي برند و لازم است مسئولان بهداشت استان چاره جويي كرده و تصميمات جدي در اين خصوص اتخاذ نمايند.
بهداشت محيط
زباله هاي شهري از ديگر عوامل تهديد كننده سلامتي در خوزستان هستند. خيابانها بويژه بازارهاي شهر انباشته از زباله است . ميزان انباشت اين زباله ها تفاوتي در مناطق شهري نمي كند بطوريكه در محله كيانپارس كه از مناطق مرفه نشين شهر بشمار مي رود علاوه بر پراكندگي زباله در خيابانها و محل جمع آوري زباله به اصلاح مكانيزه مردم از زمينهاي خالي در خيابان به عنوان زباله داني استفاده مي كنند و شهرداري نيز خود را موظف به پاكسازي اين زمينها نمي داند كه در نتيجه محل تجمع و توليد مثل موشها شده و آلودگي را در سطح وسيعي از شهر منتشر مي كند. در هسته مركزي شهر بازارها و معابر نيز مملو از زباله و آلودگي مي باشند. مركز شهر به دليل قديمي بودن و فرسودگي شبكه هاي فاضلاب جريان فاضلاب توي جويها و خطوطي كه حتي جوي هم نيست در بافت بازار جاري است . اين در حاليست كه بدليل عدم نظارت دقيق سيستم بهداشتي دانشگاه بر عرضه كنندگان مواد غذايي فروشندگان مواد غذايي مانند ماهي گوشت و ميگو كه حساسيت بسياري از لحاظ آلودگي و فساد برخوردارند بدون رعايت اصول بهداشتي در نگهداري و حفظ اين مواد از آلودگي در بازارهاي آلوده و مملو از زباله به فروش مي رسند. شيوه توزيع اين مواد در محله هاي فقيرنشين به مراتب اسفبارتر است . در اين بازارهاي كه به دليل ارزاني نسبي مشتريان زيادي را به خود جلب مي كنند عرضه مواد توسط دست فروشان در ظروف كثيف و محيط آلوده موجب شيوع بيماري هاي نهفته در كودكان و افراد جامعه ميشود. نظارت مسئولان بهداشتي و كارگروه بهداشت استانداري آنقدر ضعيف است كه در اين بازارها مانند بازار كيان كه سالهاست قرار است بازارچه اي ساخته شود و اين بازار جمع آوري شود گوشت را بدون مهر بهداشت در گاري بفروش مي رسانند و مردم آن منطقه نيز استقبال مي كنند.
از سوي ديگر كلينيكهاي پزشكي آزمايشگاهي و تزريقاتي هاي مستقر در مركز شهر پنبه پانسمان گاز و سرنگهاي مصرف شده را كنار خيابان مي ريزند و باعث شيوع آلودگي هاي عفوني مي شوند كه فقط با نگاهي گذرا و بدون بررسي كارشناسانه مي توان بسادگي دريافت كه اين زباله ها تا چه اندازه اي براي تندرستي انسان و محيط زيست خطرناك است و در رديف مواد زيانبار قرار دارد. اين مواد بدون رعايت اصول بهداشتي و زيست محيطي در محل رفت و آمد مردم اغذيه فروشيها و محل فروش مواد غذايي كه بطور غير بهداشتي در بازار عرضه مي شوند تخليه مي شوند و متاسفانه هيچ مرجع بهداشتي و يا مدير شهري خود را موظف به رسيدگي به اين مسائل مهم نمي داند.

آلودگي رودخانه
به علت ساحلي بودن اكثر شهرهاي استان خوزستان و بالا بودن سطح آبهاي زير زميني و روش نامناسب دفع زباله در رودخانه كارون منبع حياتي آب خوزستان آلوده است . براساس گزارشها كارون در بين روخانه هاي كشور بيشترين فاضلاب صنعتي آلوده كننده را داشته است و 36 درصد كارگاهها و كارخانه ها فاضلاب صنعتي خود را به رودخانه كارون ريخته اند . علاوه بر اين بايد به ورود 56 متر مكعب در ثانيه فاضلاب و پسابهاي بيمارستاني كشاورزي پتروشيمي و فاضلاب انساني را نيز افزود. گفتني است از اين ميزان فاضلاب به 12 5 متر مكعب در ثانيه ورود فاضلاب انساني به رودخانه اشاره كرد كه با توجه به اينكه اين رودخانه آب شرب مردم استان را تامين مي كند بايد گسترش و شيوه بيماريهاي مختلف عفوني انگلي و پوستي را در بين مردم انتظار داشت .
بيماري ايدز در خوزستان
طبق گفته رئيس مركز بهداشت غرب اهواز خوزستان در زمينه انتقال بيماري ايدز به افراد جزو استانهاي پرخطر است . اين بيماري در استان خوزستان روندي رو به رشد دارد و تاكنون 794 مورد از 14 هزار مورد در كشور در خوزستان شناسايي شده است . اين در حالي است كه به ازاي هر مورد كشف شده 5 مورد كشف نشده به دليل دوره 2 ماه تا 10 ساله كمون بيماري ايدز وجود دارد .
شريفي اعتياد به مواد مخدر را در درجه اول انتقال بيماري در استان و آميزش جنسي و رفتارهاي پرخطر جوانان را از عوامل درجه دوم اين بيماري عنوان كرد و بيشترين درصد مبتلايان در خوزستان را گروه سني 29 تا 35 سال ذكر نمود كه درصد آنها را مردان تشكيل مي دهند.
تغيير الگوي گسترش بيماري ايدز در كشور در سال 84 در كار گروه بهداشتي استانداري خوزستان با حضور مسئولان وزارت بهداشت كشور نيز مطرح شد و بر لزوم آموزش عمومي آگاهسازي و اطلاع رساني در مورد انتقال اين بيماري از آميزش جنسي تاكيد گرديد. ولي متاسفانه اين هشدار توسط مسئولان امر اجتماعي و بهداشتي جدي گرفته نشد و در سالهاي اخير گسترش ايدز از راه آميزش جنسي رشد فزاينده داشته است . برپايه گزارش رئيس مركز بهداشت غرب اهواز گروه سني 12 سال نيز در معرض اين بيماري قرار دارند . كاهش سن جوانان در معرض خطر براي خانواده ها و در كل جامعه بسيار نگران كننده است . از آنجاييكه روابط جنسي از مسائل پنهان مي باشد جوانان بدليلي كه از اين بيماري اطلاع روشني ندارند اين نگراني را دو چندان ميكند. بدين ترتيب خلا آموزشي در زمينه بيماري ايدز يكي از مهمترين چالشهاي پيش روي مسئولان است . اين خلا بدليل نحوه انتقال از رابطه جنسي و به نوعي حفظ حريمهاي معمول در آداب و سنن جامعه از مطرح شدن بطور مستقيم از حوزه بحث عمومي و آموزش خارج مي شود.
خوزستان بدليل تردد مرزي و همسايگي با كشورهاي حوزه خليج فارس با آسيبهاي اجتماعي ديگر همچون اعتياد فحشا و فرار دختران دست به گريبان است كه اين نيز ناشي از خلا آموزش مهارتهاي زندگي در رويارويي با اين پديده هاست .
بهداشت مدارس
در بحث بهداشت مدارس پژوهشهاي انجام شده نشان ميدهد كه در خوزستان به علت ناهماهنگي آموزش و پرورش و بهداشت و درمان اجراي طرح مربي بهداشت به فراموشي سپرده شده است . طبق گفته معاون پرورشي و تربيت بدني سازمان آموزش و پرورش خوزستان مدارس مقطع ابتدايي و راهنمايي استان به 750 مربي بهداشت نياز دارند . بهرام زاده تعداد دانش آموزان مشمول ارائه خدمات مربي بهداشتي مدارس را نزديك به 430 هزار نفر عنوان كرد كه با توجه به كمبود 750 مربي بهداشت بسياري از دانش آموزان از دريافت خدمات مربيان بهداشت مدارس محروم هستند. اين در حاليست كه كارشناسان حضور اين مربيان بويژه در مدارس دخترانه و نظارت آنان بر مسائل و مشكلات جسمي و جنسي دانش آموزان را از الزامات توسعه پايدار بشمار مي آوردند. در حال حاضر آمارها نشان مي دهند بهداشت مدارس در خوزستان در وضعيت نامطلوب قرار دارد كه ناشي از بي توجهي مسئولان آموزشي و بهداشتي به سلامت قشر جوان جامعه است . در نبود مربيان بهداشت مدارس دانش آموزان از دريافت خدمات در زمينه معاينات عمومي بهداشت روان آموزش بهداشت محيط و آموزش پيشگيري از رفتارهاي پرخطر محروم ميشوند. يكي ديگر از معضلات پيش روي بهداشت خوزستان بويژه در خصوص كودكان و دانش آموزان وجود اغذيه فروشيهاي سيار است كه غذاهاي ارزان قيمتي با عنوان فلافل و سمبوسه عرضه مي كنند. ناگفته پيداست كه اين غذاها در چه شرايطي و با چه موادي تهيه مي شوند .متاسفانه در اين مورد سيستم بهداشتي استان هيچگونه نظارتي را اعمال نميكند و نبايد انتظار داشت نظارت دقيق بر آشپزخانه ها و عرضه كنندگان اغذايه گرم و رستورانها داشته باشند. و خوب است اين موضوع را به مسئولان بهداشتي استان متذكر شد نظارت بر بهداشت عرضه كنندگان خوراك و مواد غذايي مردم نيازمند بودجه هاي كلان نميباشد و لازمه آن وظيفه شناسي دلسوزي و تعهدي است كه مسئولان در قبال سلامت جامعه دارند.
پايان سخن
بازنگري در سالهاي گذشته نشان مي دهد معضلات موجود طي ساليان متمادي بدليل گسيختگي در انديشه گفتار و كردار مديران نارسايي و كاستي در زمينه تحليل علمي و ضعف و نارسايي هاي ژرف و در زمينه مديريت و ارتباطات ميان مديران روي هم انباشته شده اند. به عبارت ديگر بهداشت و درمان خوزستان دچار بحران نشده كه با يك تصميم گيري و برنامه ريزي كوتاه مدت مشكل را رفع كند. بلكه زير ساختهاي كمي و كيفي بهداشت و درمان طي ساليان دراز دچار انحطاط و فرسودگي شده است كه بايد با برنامه ريزي واقع بينانه و تحليل ژرف از مسائل و مشكلات موجود در سه مقطع زماني كوتاه مدت ميان مدت و دراز مدت با هدف پيشگيري از گسترش مسائل بهداشتي و درماني به شاخصهاي تعيين شده دست يابد.
اهواز ـ ف ـ فرج زاده