سرمازدگي محصولات و سوزوگداز كشاورزان
مجيد زندي
پسر خانواده از در نيمه باز اتاق پدر را مي بيند كه چگونه سر بر زانوي غم گذاشته است و گريه مي كند هنگامي كه وارد اتاق مي شود
پدر اشك هاي خود را پاك مي كند اما در پاسخ به سئوال فرزند درباره علت ناراحتي هم چيزي نمي گويد. پسر اما تا حدود فراواني علت
نگراني پدر را فهميده اما از سنگيني آن بي خبر است و هنگامي كه به مادر مي رسد
مادر از خسارت شديد برف دو شب گذشته به
محصول ميوه خبر مي دهد كه پدر بخاطر آن تاكنون وامها و قرض هاي متعددي گرفته و آبروي خود را هم گرو گذاشته است . حال كه
مي بيند درختان ميوه زير خروارها برف و يخ مانده و ميوه ها نابود شده اند چاره اي جز پناه بردن به خدا نمي بيند. پدر ازدست دادن سرمايه
گريه نمي كند او از آبروي خود واهمه دارد كه آن را گران خريده و در اين سرماي زمستان مجبور خواهد شد ارزان بفروشد و...
گريه اين باغدار ايراني تنها نمونه اي بسيار كوچك از مشكلات كشاورزاني است كه سرمايه اي جز محصول در معرض خطر
خشكسالي و يخ زدگي ندارند. اگر سالي باران نبارد محصولات آنها از بي آبي و خشكي نابود مي شود و اگر در سالي برف و يخبندان هم
حاكم باشد
ميوه هاي يخ زده در دسترس او خواهد بود كه نمي تواند با فروش آن زندگي خود و خانواده را تامين كند و يا سرمايه اي اندك
فراهم آورد تا براي سال آينده هم بتواند به فعاليت خود ادامه دهد.
در چنين شرايطي كشاورزي در ايران راه رفتن روي آب و آتش مي شود و كمتر افرادي مي توانند تنها به واسطه كشاورزي روزگار
بگذرانند و همانند قديم رعيت باقي مانده اند و خان گزيده جديد مي شوند. البته امروز خان ها ديگر در روستاها ساكن نيستند بلكه در
شهرها و در كاخ هاي خود سكني گزيده اند كه با تلفن هاي ثابت و سيار هم نهاده هاي مورد نياز كشاورزي را در اختيار خود دارند و هم با
هماهنگي دستگاههاي دولتي دستي در واردات دارند و به اين شيوه تنها به تنظيم بازار مصرف فكر مي كنند. براي آنها هم مهم نيست
محصول مورد نياز بازار مصرف آنها در شمال و جنوب ايران توليد شود يا از كشور برزيل و مصر و اندونزي و حتي چين و پاكستان به
بازار 70 ميليوني كشور برسد .
اما در طرف مقابل كشاورز چه باغدار و دامدار و چه آبزي پرور
مرغدار و پرورش دهنده كرم ابريشم و چايكار و صيفي كار هميشه با
حداقل ها زندگي كرده و هيچگاه نتوانسته است با درآمدهاي بخش
فعاليت هاي خود را توسعه دهد و ادوات كشاورزي مورد نياز خود را
بدون دريافت قرض و وام خريداري نمايد.
شرايط فوق تنها در وضعيت عادي حاكم است چرا كه اگر سالي گرفتار سوانح طبيعي و حوادث قهري نظير همين سرمازدگي در
يخبندان يا تگرگ و طوفان
خشكسالي و سيل
زلزله
صاعقه
آفات و امراض گياهي و... شود آنگاه به دره اي سقوط مي كند كه بازگشت
او به شرايط عادي عملا غيرممكن خواهد بود چرا كه هنوز كشاورزي در كشور ما سودده نيست و سود آن تنها در حد امرار معاش فقيرانه
آنهم با فاصله بسيار زياد با بقيه مشاغل است .
نمونه اي از وضعيت حاكم در بخش كشاورزي را در سرما و يخبندان نيمه دوم ديماه امسال ديديم كه چگونه كشاورزان مجبورند
خودشان ضروروزيان حوادث طبيعي را به جان بخرند اما بقيه واسطه هاي فروش اين محصولات با حفظ سرمايه هاي خود در بانك ها
به سراغ بخش هاي پرمنفعت ديگر مي روند.
اين وضعيت همچنانكه اشاره شد مربوط به يك محصول و فعاليت كشاورزي نيست در همه بخش هاي مربوط به كشاورزي كه
مستقيما با آب و هوا در ارتباط است وجود دارد اما اختصاصا در مواجهه با برف و سرماي اخير آندسته از محصولاتي كه در اين فصل به
بار مي نشيند مشكلات و صدمات بيشتر بوده كه پس از دام و طيور
مركبات در راس بيشترين آسيب ديدگي ها قرار داشته است .
باتوجه به اينكه مناطق شمال كشور به خصوص استانهاي مازندران
گيلان و گلستان بيشترين سطح باغات مركبات را دارد و
كشاورزان اين مناطق هم شاهد برف سنگيني بودند
ميزان خسارات برف و سرما براساس برآوردهاي اوليه بالغ بر دو هزار و 250
ميليارد ريال بوده كه به بخش كشاورزي استان مازندران به ويژه غرب اين استان آسيب رسانده است . بخش هاي كشاورزي ساير استانها
نيز از چنين خسارت هايي در امان نبودند تا حدي كه بنا به گزارش هاي رسيده از سوي مناطق جهاد و كشاورزي سرما و بارش برف در
همين مدت بالغ بر 216 ميلياردريال به بخش كشاورزي جيرفت
240 ميلياردريال به كشاورزي كازرون
30 ميليارد ريال به بخش
كشاورزي و دامي نظرآباد
55 ميليارد ريال به بخش كشاورزي گچساران و به همين روند در مناطق كشاورزي ساير استانها گزارش شده
است .
باتوجه به اينكه فعاليت هاي كشاورزي مستقيما با شرايط آب و هوايي در ارتباط است
اين فعاليت ها در همه كشورها در معرض
چنين خطراتي هست . اما دولت ها با بيمه كردن محصولات
مزارع
باغات
اماكن و تاسيسات كشاورزي
خطرات و تهديدات ناشي از
وقوع حوادث طبيعي را به حداقل مي رسانند و اتفاقا آن حداقل را هم با يارانه هاي دولتي و تنوع بخشي به توليدات كشاورزي و اعطاي
يارانه هاي صادراتي از بين مي برند تا فعاليت هاي كشاورزي
سود مطمئنه اي براي فعالان بخش داشته باشد.
اين مشكلات علاوه بر موارد فوق در مسائلي همانند ضايعات فراوان و زيانبار مراحل پس از توليد محصولات كشاورزي
بازاريابي
و تهيه نهادهاي زراعي و دامي هم وجود دارد كه در جاي خود قابل ارزيابي دقيقتر است . اما آنچه اكنون پيش روي بخش كشاورزي قرار
گرفته اين است كه خسارت ناشي از برف و سرما در سال جاري باتوجه به گستردگي آن در مناطق مختلف و حتي معتدل و گرمسير
كشور
بسيار فراوان است .
در اين زمينه مهندس جعفر قلي راهب عضو كميسيون كشاورزي و نماينده مردم تنكابن و رامسر در مجلس هم در گفت وگو با
گزارشگر ما بااشاره به اينكه سرمازدگي در زمستان اخير بيشترين خسارت را به باغداران غرب استان مازندران تحميل كرده
مي افزايد :
باتوجه به اينكه تنها 30 درصد از محصول مركبات قبل از ريزش برف و برودت شديد هوا چيده است
هم اكنون ميوه و باغات مركبات
در غرب استان مازندران تا 80 درصد خسارت ديده اند .
وي اين خسارت ها را در بخش پرورش گل و گلخانه ها از 30 تا 100 درصد
درخت كيوي 20 تا 40 درصد
مرغداريها و دامداريها
بين 30 تا 60 درصد
انبارهاي نگهداري مركبات
كيوي و شاليكوبي ها از 30 تا 60 درصد و مزارع پرورش ماهي را تا 90 درصد اعلام
كرد.
وي مي افزايد : در چنين شرايطي برخي از باغداران
مرغداران و كشاورزان به بانكها بدهكار هستند و عده اي با امضا قرارداد با
وزارت بازرگاني تعهد خريد و ذخيره سازي مركبات تا سقف 300 تا 1000 تن را داشته اند كه عملا قادر به تامين آن نخواهند بود .
وي همچنين صاحبان ميادين
غرفه ها
دامداريها
مرغداريها
پره هاي ماهيگيري و صيادان
كيوي كاران و باغداران مركبات و صنايع
تبديلي و تكميلي و زنبورداران را از جمله فعالان بخش كشاورزي غرب استان مازندران نام برد كه در اثر بارش برف سنگين از تاريخ
86
10
16 تا 86
10
23 آسيب ديده اند .
آقاي راهب ادامه مي دهد : در اظهارنظرات باغداران مطرح شده بود كه صندوق بيمه از بيمه كردن مركبات ارقام محلي خودداري
مي كند كه در بررسي هاي به عمل آمده مسئولان صندوق بيمه اعلام كردند همه ارقام مركبات را بيمه مي كنند.
وي ادامه مي دهد : همچنين در اين مدت با نامه نگاري و پيگيري از صندوق بيمه محصولات كشاورزي و شخص وزير
جهادكشاورزي درخواست كرديم نسبت به رفع ضرروزيان كشاورزان چه آنهايي كه محصولات خود را بيمه كرده بودند و چه آندسته از
كشاورزاني كه تاكنون قادر به بيمه محصولات كشاورزي خود نشده و در اثر برودت هوا خسارت ديده اند
سريعا اقدام كنند.
وي بااشاره به اينكه در برخي از مناطق غرب استان مازندران بعضا تا 1
5 متر برف در باغات مركبات به زمين نشسته است پيشنهاد
كرد صندوق بيمه محصولات كشاورزي با اعزام كارشناسان خود هرچه سريعتر ميزان خسارات را برآورده و با همكاري مسئولان محلي
تهيه و نسبت به پرداخت آن به خسارت ديدگان اقدام كند.
وي همچنين از دولت درخواست مي كند باتوجه به اينكه وضعيت اقتصادي بسياري از كشاورزان منطقه مناسب تامين انبوه خسارت
وارده بر اثر سرمازدگي نيست و نتوانستند محصول خود را بيمه كنند
به نحوي خسارت هاي وارده جبران شود.
نماينده مردم تنكابن و رامسر در مجلس ادامه مي دهد : همچنين پيشنهاد مي شود بدهي و سررسيد اقساط وام كشاورزان حداقل 2
سال تمديد و در اخذ سود آن نيز تجديدنظر شود.
مهندس راهب همچنين اعطاي وامهاي قرض الحسنه طولاني مدت جهت بازسازي و نوسازي باغات و تاسيسات كشاورزي را هم
راه حلي مناسب براي كاهش حجم صدمات وارده ارزيابي مي كند و مي افزايد : هم اكنون دامداريهاي منطقه نيز از لحاظ تامين علوفه دچار
مشكلات فراواني هستند كه ضروري است علوفه لازم به خصوص جو
سبوس
كنسانتره با حداقل قيمت به شهرستانها و تعاوني ها و
دامداريها ارسال شود.
يقينا آمار و اطلاعات فوق تنها مربوط به بخش محدودي از اراضي كشاورزي كشور است زيرا اراضي باغي كشور هم اكنون 2 ميليون
و 700 هزار هكتار در گستره وسيع مناطق مختلف كشور است كه قرار است تا پايان برنامه چهارم توسعه (پايان سال آينده ) به 2 ميليون و
930 هزار هكتار هم برسد كه يقينا در آينده نيز مشكلاتي همچون سرمازدگي و يخبندان زمستان سال جاري و ساير حوادث طبيعي
خواهيم داشت .
همچنانكه اشاره شد بيمه محصولات كشاورزي مي تواند بخش مهمي از اين مشكلات را حل كند كه متاسفانه در كشور ما هم به
دليل وضعيت نامناسب اقتصاد كشاورزي و هم به دليل ضعف فرهنگ سازي در اين زمينه موفقيت چنداني كسب نكرده است .
در كشور ما از لحاظ قانون بيمه محصولات كشاورزي مشكلي نداريم اما در مراحل اجرا شاهد ضعف هاي عملياتي هستيم كه
ضرورت ايجاد تحول اساسي در خود اين صنعت را آشكار مي سازد تا بتواند به موازات افزايش توليدات كشاورزي و دامي
صيانت از
اين توليد در مقابل حوادث طبيعي و غيرطبيعي را هم در برنامه هاي خود به طور دقيق پياده كند.
قانون بيمه محصولات كشاورزان در ايران در خردادماه 1362 به تصويب رسيد و از ابتداي سال 1363 با دو محصول شروع شده و
در حال حاضر عليرغم تحت پوشش قراردادن 83 نوع محصول
حضور تعيين كننده اي در كمك به كشاورزان ندارد تا حدي كه براساس
آمارهاي موجود تنها حدود 10 در صد از اراضي باغي زير پوشش بيمه هستند كه بسيار ناچيز است و اگر هم در مواردي اين اراضي تحت
پوشش باشد به همان دلايل ضعف ساختاري كه اشاره شد
هنگام بروز حادثه
كارشناسان بيمه سريعا در عرصه كشاورزي حاضر
نمي شوند و دلايلي از قبيل بسته بودن راههاي اصلي و فرعي و روستايي دستاويز مناسبي براي نمايندگان بيمه ها خواهد بود كه تاخير
چند روزه داشته باشند و تصميم گيريهاي نهايي نه به نفع كشاورزان خسارت ديده كه به نفع بيمه باشد!
در مورد مركبات نيز جالب است بدانيم بيمه تنها محصول مركبات را بيمه مي كند اما در خسارت ريزش برف شديد كه باعث
شكستن تنه درختان مركبات شده است
درخت مركبات بيمه نمي شود. معلوم نيست اگر درختي در كار نباشد
بيمه محصولات به چه
كار مي آيد
به هر حال خسارت ديدگان حوادثي از قبيل سرمازدگي و خشكسالي نياز به سرمايه گذاريهاي فكري
اجرايي
برنامه ريزي و حتي
مالي بلند مدت دارند تا فعاليت هاي كشاورزي بتواند مشكل خود را حل كند و تا اين حد در معرض نابودي قرار نگيرد.
حل اين مشكل ساختاري هم تنها در حد فعاليت يك صندوق امكانپذير نيست تا حدي كه بر اساس آمارهاي رسمي اعلام شده در
سال زراعي گذشته بالغ بر سه هزار و 100 ميليارد تومان خسارت حوادث طبيعي به بخش كشاورزي وارد شده كه ميزان پرداختي به
كشاورزان بابت اين خسارت تنها حدود 300 ميليارد تومان بود كه كمتر از 10 درصد همه خسارت هاي وارده را تامين كرده است .
به دنبال پيگيريهاي گزارشگر روزنامه در خصوص عملكرد صندوق بيمه محصولات كشاورزي
روابط عمومي اين صندوق با ارسال
اطلاعيه اي به نقل از مهندس صفر پورطاهر قائم مقام صندوق بيمه محصولات كشاورزي آورده است : بيشترين غرامت پرداختي اين
صندوق در 6 سال اخير مربوط به پرداخت غرامت به خسارات سرما و يخبندان بوده كه 50 در صد از حجم كل غرامت پرداختي را هم به
خود اختصاص داده است .
وي با بيان اينكه نظام بيمه كشاورزي كشورمان در پي آن است كه بهره برداران و بيمه گذاران با بهره گيري از فناوري نوين و ارقام و
واريته هاي مقاوم به سرما و يخبندان و نيز به كارگيري ابزارها و روش هاي كاهنده خسارات
اثرات خسارت زاي اين عامل را كاهش دهد.
وي ادامه مي دهد : عوامل قهري ـ طبيعي همچون سيل
طوفان
زمين لرزه
صاعقه
خشكسالي
تگرگ و بيماريهاي مبتلا به دام
طيور و آبزيان كه در كشورمان رخ مي دهد و بر روند توليد در بخش كشاورزي تاثيرگذار است در شمار طيف وسيع تعهدات صندوق بيمه
محصولات كشاورزي قرار دارد.
قائم مقام صندوق بيمه محصولات كشاورزي حجم خسارات مستقيم ناشي از سرما و يخبندان به بخش كشاورزي را سالانه حدود
10 هزار ميليارد ريال برآورد مي كند و مي افزايد : خسارت ناشي از سرما
بخش قابل توجهي از 31 هزار ميليارد ريال خسارت وارده به
بخش را به خود اختصاص مي دهد لذا توجه ويژه مسئولين قواي مقننه و مجريه را در تامين منابع مالي مورد نياز در راستاي جبران
خسارت وارده طلب مي كند.
وي ادامه مي دهد : در راستاي حمايت از صنعت طيور كشور و تامين نيازهاي مردم به فرآورده هاي ماكيان
صندوق بيمه محصولات
كشاورزي انواع طيور تولكي شامل انواع مادرگوشتي
تخمگذار تجارتي و مادر تخمگذار را در سال زراعي 87 ـ86 براي دومين بار تحت
پوشش حمايتي بيمه قرار مي دهد.
گفتني است ميزان كمك دولت در قالب سهم حق بيمه پرداختي از كل حق بيمه 60 در صد و سهم بيمه گذار 40 در صد مي باشد
ضمن آنكه مدت قرارداد بيمه براي انواع طيور تولكي متفاوت بوده و براي مادر گوشتي از 66 هفتگي تا پايان 100 هفتگي و براي
تخمگذار تا پايان 101 هفتگي مي باشد .
در اين زمينه مبلغ غرامت و تعهدات صندوق بيمه در مقابل عوامل خطر تحت پوشش براي انواع طيور تولكي بر اساس سن طيور
متفاوت بوده و طبق جداول مصوب مربوطه محاسبه مي شود. اما كليه عوامل خطر تحت پوشش در سيكل اول توليد ابلاغي در سال
زراعي جاري دراين نوع پوشش بيمه اي نيز معتبر بوده
منجمله به منظور ارتقا و حفظ بهداشت عمومي
غرامتي متناسب جهت حذف
كانون هاي آلوده بيماري در نظر گرفته شده است .
قائم مقام صندوق در مورد ميزان بدهي دولت به اين صندوق هم مي افزايد : در طول برنامه سوم و چهارم توسعه
قانونگذار تكاليفي
برعهده صندوق گذاشته است كه بر اساس آن بايد 50 در صد ظرفيت توليدي بخش كشاورزي در انواع محصولات تحت پوشش بيمه
قرار گيرد در حاليكه به تناسب اين تكاليف بدهيهاي دولت به صندوق نيز به مرز 600 ميليارد تومان رسيده است .
وي ادامه مي دهد : همه ساله ميزان خسارات وارد شده به بخش كشاورزي بيش از مقدار پيش بيني شده است و طبق ماده 33 قانون
تشكيل صندوق بيمه محصولات كشاورزي مجوز داده شده است كه موارد تعهد شده و خسارت وارد شده كارشناسي گردد و غرامت
جبران و پرداخت شود. لذا اين روند باعث مي شود ميزان طلب صندوق از دولت هم افزايش يابد.
وي مي افزايد : اين صندوق تاكنون بابت توسعه بيمه و مازاد خسارات پرداختي به كشاورزان به بانك كشاورزي بدهي دارد كه با
توجه به تلاش دولت و مجلس براي جبران اين بدهي
اميد است اين تلاش ها به ثمر برسد و منابع به صندوق پرداخت شود گر چه
تاكنون پرداخت نشده است .
به هر حال آنچه در اين سرماي زمستان و سرمازدگي محصولات كشاورزي باعث سوز و گداز كشاورزان شده
تنها ماندن آنهاست و
اينكه نقش حمايتي بيمه به گونه اي نيست كه بتواند مدافع كشاورزان در مواجهه با بروز حوادث و سوانح طبيعي و آفات نباتي كه بايد
درباره آن بيشتر فعاليت سازمان يافته انجام شود چرا كه هنوز بسياري از فعاليت هاي كشاورزي در ايران به صورت سنتي انجام مي شود و
هماهنگ سازي آن با فعاليت هاي حمايتي مدرن مشكلات خاص كشور ما را با خود دارد.
هنوز فرهنگ بيمه كردن محصولات كشاورزي در كشور ما نهادينه نشده است و اگر افرادي هم تمايل به اين كار داشته باشند
مشكلات اقتصادي و سود ده نبودن و كم سود ده بودن اين نوع فعاليت ها اجازه انجام همزمان سرمايه گذاري براي افزايش توليد
كيفيت
بخشي به توليد و نيز بيمه محصولات و نهاده هاي كشاورزي را نمي دهد.
متاسفانه ما در كشور همه ساله خسارت هاي هنگفتي را از بودجه ملي در قالب كمك هاي دولتي به كشاورزان مي پردازيم اما چون
اين كمك ها در مسير درست هدايت نشده در بسياري موارد نه دردي از مشكلات كشاورزان را حل مي كند و نه از مشكلات بخش
مي كاهد. اما همه ساله آنچه از كيسه خزانه ملي مي رود
سرمايه هايي است كه عليرغم مصرف
با خود توسعه و پيشرفت را براي
كشاورزان و بخش كشاورزي به ارمغان نمي آورد و كشاورزان مي مانند با مشكلات گرمي و سردي روزگار كه كماكان ادامه خواهد
داشت .
درآمد كشاورزي سنتي ما عليرغم ايجاد تنوع در توليد
هنوز تا حدود زيادي بر آب و آتش سوار است و اگر زماني خشكسالي شود و
يا همچون امسال گرفتار سرمازدگي گردد
كشاورز سودي از تلاش هاي يكساله خود نخواهد برد
مشكلات معيشتي و سختي گذران زندگي معمولي به كشاورزان ايراني اجازه نمي دهد با درآمد محدود خود علاوه بر سرمايه گذاري
براي افزايش توليد
محصولات خود را هم در مقابل حوادث طبيعي و آفات گياهي بيمه كنند
مهندس راهب عضو كميسيون كشاورزي و نماينده مردم تنكابن و رامسر در مجلس : ريزش برف و برودت شديد هوا در غرب استان
مازندران بين 70 تا 80 درصد به ميوه و باغات مركبات
30 تا 100 در صد به موسسات پرورش گل
20 تا 40 در صد به مرغداريها و
دامداريها
30 تا 60 در صد به انبارهاي نگهداري مركبات و كيوي و تا 90 در صد به مزارع پرورش ماهي خسارت وارد كرده است
مهندس صفر پورطاهر قائم مقام صندوق بيمه محصولات كشاورزي : 50 در صد پرداخت غرامت به كشاورزان در شش سال اخير
مربوط به سرما و يخبندان بوده در حاليكه بدهيهاي دولت به اين صندوق نيز به مرز 600 ميليارد تومان رسيده است
