ايجاد شهرها
دومين انقلاب عظيم در فرهنگ انسان و روند اجتماعي برجسته اي بود كه بيشتر موجب دگرگوني در روابط متقابل
انسان با انسان هاي ديگر شد تا تغيير در واكنش هاي او نسبت به محيط
بنابراين پيدايش شهرها را بايد نقطه عطفي در تاريخ اجتماعي
انسان به حساب آورد.
گام هاي اوليه در نيل به مرحله شهرنشيني با افزايش جمعيت و سپس تشديد بهره برداري از محيط همراه بود
پديده ايجاد شهرها در
ايران نيز از اين قاعده كلي مستثني نيست و در ايران نيز همچون ساير نقاط ديگر
شهرها به دلايل مختلفي ايجاد مي شود كه ممكن است
دلايل تدافعي با بازرگاني (داد وستد) يا موقعيت سياسي و مذهبي و غيره داشته باشد . (1 )
علاوه بر آن پديده مديريت شهري از جمله مسائلي است كه با ايجاد شهرها خواه ناخواه مورد توجه قرار مي گيرد و صرف نظر از
اينكه مديريت محلي شهر براساس چه ديدگاهي ساماندهي شده باشد
در اغلب كشورهاي جهان و از جمله در كشور ما شهرداري
مسئوليت مديريت شهري را برعهده دارد. به اين ترتيب شهرداري وارث سيستم مديريت شهري شد كه طي دوران مختلف دستخوش
تغيير و تحولات زيادي شده بود.
ايجاد نخستين تشكيلات منظم اداري و مالي را به داريوش اول هخامنشي نسبت داده اند. در اين زمان شهرها
مركز استقرار
تشكيلات اداري و محلي
اجراي فرمان ها و سياست هاي حكومتي
گردآوري ماليات و اعزام سپاه بود. در چنين نظام متمركزي حقوق و
آزادي هاي فردي و استقلال شهرها
معنا و مفهومي نداشت و شهروندان نه تنها در اداره امور شهر و كشورشان نقش فعالي نداشتند
بلكه
حق حياتشان نيز به راحتي در معرض تهديد قرار مي گرفت . (2 )
در اين سيستم شهربان به عنوان نماينده شاه همچون يك فرمانده نظامي شهر را اداره مي كرد و هر شهربان دبيري داشت كه مراقب او
و رابط بين وي و قدرت مركزي بود . (3 )
با ورود اسكند به ايران و متعاقب آن تشكيل حكومت سلوكيان
نقطه عطفي در شيوه هاي مديريت شهري پديد آمد و با نفوذ فرهنگ
) ايجاد شد كه در ابتدا به صورت مستقل و خودگردان و به وسيله شوراي شهر Police و تمدن يوناني
تعدادي « دولت شهر » يا پوليس (
اداره مي شدند. در اين شهرها
شهروندان به سبك شهروندان يوناني زندگي مي كردند اما به دليل عدم پيشينه اين روش از اداره شهر و
همچنين شرايط اقليمي ايران
اين شيوه تداوم نيافت و سلوكيان به ناچار با تاثيرپذيري از سيستم اداري هخامنشيان
نوعي از حكومت
مركزي را پايه گذاردند كه كشور را به 30 ساتراپ تقسيم مي نمود و هر ساتراپ توسط يك مامور منصوب حكومت مركزي به نام
« استراتگ » اداره مي شد . (4 )
با وجود اينكه ساتراپ ها به صورت خودمختار اداره مي شد اما اين شهرها از لحاظ حقوقي و به طور مستقيم تابع پادشاه بودند و در
صورت بروز اختلاف بين شوراي شهر و مقامات اداري
موضوع به صورت مستقيم و يا توسط نامه به اطلاع شاه رسيده و مورد
قضاوت قرار مي گرفت . خراج شهرها و ماليات نيز توسط حكومت شهري دريافت كه فقط بخشي از آن به دولت مركزي پرداخت
مي شد . (5 )
اگرچه سيستم اداره ايالت ها در دوره اشكانيان تا حد زيادي ادامه نظام حكومت سلوكيان است اما اين شيوه مديريت شهري نيز با
پررنگ شدن مقام حاكم شهر و عدم اشاره به نهاد شوراي شهر
به تدريج ويژگي هاي يوناني خود را از دست داد و به سمت ايران شهري
رجعت يافت .
نقطه اوج اين بازگشت را در دوران ساسانيان مي يابيم و در اين دوران در نتيجه افزايش قدرت مركزي
تشكيلات مستقل شهرها به
شدت سركوب شد و اداره شهر به طور كامل به دست كارگزاران دستگاه حكومتي افتاد.
با وجود اين شرايط در اثر اثبات ايجاد شده
توسط ديوان سالاري و گسترش توليدات و تجارت داخلي
شهرنشيني رونق
كم سابقه اي يافت و به تدريج طبقه اصناف براي اولين بار شكل گرفت . (6 )
در اين زمان هر شهر شامل ناحيه اي بزرگ متشكل از چند شهر و با تعدادي روستا مي شد و شهرهاي بزرگ و مهمي كه داراي
روستاهاي پهناور بودند در رديف شهرستان ها قرار گرفتند و در راس آنان حاكمي موسوم به شهراب (شهردار) امور را برعهده داشت . در
اين دوره
شهرها به صورت مستقيم تحت نظر مقام هاي منتصب از سوي شاه قرار مي گرفتند و مقامات اداره كننده امور داخلي شهر و
اداره كنندگان كل شهرستان با يكديگر ادغام شدند چنان كه مقام شهراب بيشتر معادل مقام فرماندار امروز بود تا شهردار . (7 )
پس از ورود اسلام به ايران عليرغم تمامي تحولات عميق سياسي ـ اجتماعي
سيستم اداره امور شهرهاي ايران نسبتا يكنواخت بود.
اين سيستم در دوران حكومت هاي متمركز
در چارچوب و تحت نظر حاكم و ماموران او اداره مي شدند و در ساير موارد از استقلال
بيشتر ولي همگام با سيستم كلي حاكم بر شهر انجام مي گرفت . تشكيلات شهري در اين دوره به چهار قسمت طبقه بندي مي شدند
نخست امور اداري
سياسي و امنيتي شهر كه بر عهده حاكم يا امير شهر بود; دوم
امور مربوط به شهرداري كه توسط رئيس شهر انجام
مي شد; سوم
امور انتظامي كه با عسس و داروغه بود و چهارم
امور قضايي كه به عهده قضات بود.
با ورود تركمانان در زمان آق قويونلوها
مقامي مشابه رئيس اما بالاتر از آن به نام « كلانتر » به وجود آمد كه عهده دار گردآوري و
سهميه بندي ماليات به كمك ريش سفيدان و اصناف محلات بود و در كنار آن
اداره حومه شهر نيز برعهده كلانتر گذاشته شد كه در اين
زمينه « محتسب و نقيب » يا معاون كلانتر
ياري رسان وي در امور شهري بوده اند . (8 )
وظايف ديواني كلانتر به نقل از تذكره الملوك به اين صورت بوده است :
.1 انتخاب كدخدايان محلات مختلف كه با راي مردم صورت مي گرفته است .
.2 دفاع از حقوق مردم در برابر زورگويان .
.3 سازماندهي اصناف و تعيين ماليات آنان .
.4 نظارت كلانتر اصفهان بر تقسيم آب زاينده رود .
اين نظام و سيستم اداري تا اواسط قاجاريه ادامه يافت و در اين زمان اداره هاي موسوم به احتسابيه كه داراي شعبه احتساب و تنظيف
بود ايجاد شد كه تقريبا وظايف اداره بلديه را توسط عاملان خود كه به ترتيب محتسب
چند نفر نايب
تعدادي سقا و چند نفر سپور
بودند انجام مي داد.
شايان ذكر است كه اداره مذكور تحت نظر حكومت و كلانتر شهر ايفاي وظيفه مي كردند . (9 )
سرانجام در سال 1285 هجري شمسي
بعد از تشكيل نظام مشروطه در ايران و ايجاد مجلس شوراي ملي
تحت تاثير
تحصيل كردگان و روشنفكران و همچنين قانون اساسي كشورهاي اروپايي
سه قانون مهم به تصويب مجلس شوراي ملي رسيد :
.1 قانون انجمن هاي ايالتي مصوب 1285 هجري شمسي

.2 قانون بلديه مصوب 1285 هجري شمسي
.3 قانون تشكيل ايالات و ولايات و دستورالعمل حكام مصوب 1286 هجري شمسي (10 )
در ميان اين قوانين مصوب
قانون بلديه
اولين گام ايجاد شهرداري و يك نهاد رسمي در كشور بود كه عهده دار مديريت شهري در
قالب نظام جديد اداري مي شد . اين اداره مي بايستي تحت نظر وزارت داخله به كار مي پرداخت . قانون بلديه در پنج فصل و 108 ماده
تصويب و تنظيم شد . (11 )
در فصل اول قانون بلديه مصوب 20 ربيع الثاني 1325 هجري قمري
مقصود اصلي تاسيس بلديه را حفظ منافع شهري و ايفاي
حوائج اهالي شهرنشين مي دانند و وظايف بلديه را اداره شهر
اموال عمومي
نظارت بر ارزاق و جلوگيري از ايجاد قحطي
نظارت بر
پاكيزگي شهر و ايجاد بيمارستان و تيمارستان ها
تعيين حدود اراضي شهري
تاسيس كتابخانه و قرائت خانه و غيره مي دانست . (بلديه از
لحاظ لغوي به معناي شهر است ).
تشكيلات مديريت شهري در اين دوره به سه عنصر انجمن بلديه
اداره بلديه و اداره نظميه محدود مي شد و رئيس اداره بلديه
موسوم به كلانتر عهده دار مسائل شهري بوده است و نيز به موجب ماده 93 قانون بلديه معاون و منشي شهر از بين اعضاي اداري
شهرداري به وسيله انجمن شهر تعيين مي شده است . ماده 99 قانون مذكور نيز مقرر مي كرد كه انجمن بلديه براي اداره امور شهري حق
دارد كميسيون هاي اجرايي تشكيل داده و به هر كدام مسئوليتي بسپارد. اين كميسيون ها به صورت مستقيم تحت نظارت بلديه قرار
داشته اند. تشكيلات بلديه كاملا مستقل و خارج از محيط سياسي بوده و اداره نظميه در داخل شهر و اداره ژاندارمري در خارج از شهر
موظف به همكاري و مساعدت با ماموران بلديه بوده اند. تشكيلات بلديه داراي روزنامه اي مخصوص بوده است كه تمام اقدام هاي
بلديه
كليه نظام ها و قوانين مقرره و همچنين تمام عايدات و مخارج را به طور منظم در روزنامه انتشار بدهند تا تمام اهالي از كيفيت
جريان امور بلدي آگاهي يابند . (12 )
در اصفهان نيز روزنامه انجمن بلديه اين وظيفه را تا حدي برعهده گرفت و به انتشار اخبار و مسائل شهرداري پرداخت و به نوعي
ارگان بلديه محسوب مي شد.
درآمد اين سازمان نوپا براساس ماده 70 قانون بلديه در ابتدا از محل ماليات بر ساختمان ها و اراضي محدوده شهر بود و پس از ان
ماليات راه و نواقل (ماليات از كليه باركش ها) و همچنين كمك هاي مالي و دولت مركزي نيز به اين عوايد اضافه شد. علاوه بر آن به
موجب ماده واحد منصوب 1308 هجري شمسي به دولت اجازه داده مي شد مبالغي از درآمد عمومي را براي انجام كارهاي معين به
بلديه تهران پرداخت كند . همچنين براساس قانون مصوب بهمن 1307
در مورد واگذاري قراولخانه ها
اراضي باير و دواير دولتي مورد
استفاده شهرها به بلديه هاي محل
به دولت اجازه داد كه اماكن و اراضي يادشده را به شهرداري ها واگذار كند و شهرداري ها هر مقدار از
آنها را كه براي احتياجات عمومي شهر لازم نداشته باشد
از طريق مزايده به فروش رسانيده و وجوه حاصله را به مصرف تاسيسات
عام المنفعه برساند . (13 )
به اين صورت شهرداري به عنوان بزرگترين سازمان خدمات رفاه شهري فعاليت خود را آغاز كرد.
منابع :
1 ـ دكتربابلي يزدي
محمدحسين و رجبي سناجردي
حسين ; نظريه هاي شهر و پيرامون آن ـ انتشارات سمت صفحه 67
2 ـ غلامرضا كاظميان و نويد سعيدي ; امكان سنجي واگذاري وظايف جديد به شهرداري ها ـ دانشگاه تربيت مدرس و پژوهشكده اقتصاد
صفحه .24
3 ـ عسكراني
محمدرضا; نقش مردم اصفهان در نهضت مشروطيت صفحه .161
4 ـ جهانشاه پاكزاد; سير تحول مجتمع هاي زيستي ـ دانشگاه شهيدبهشتي تهران
1369
5 ـ حسين سلطان زاده ; مقدمه اي بر تاريخ شهر و شهرنشيني در ايران ـ انتشارات آبي ـ تهران 1369
صفحه هاي 59 تا .63
6 ـ همان ستون بالا صفحه هاي 5 و 6
7 ـ غلامرضا كاظميان و نويد سعيدي ; امكان سنجي واگذاري وظايف جديد به شهرداري ها ـ دانشگاه تربيت مدرس و پژوهشكده اقتصاد
صفحه .26
8 ـ سيروس شفقي ; جغرافياي اصفهان ـ انتشارات دانشگاه اصفهان صفحه .322
9 ـ رشديه
صدرالدين ; شهرسازي و شهر در ايران ـ انتشارات اتحاديه شهرداري هاي ايران
تهران 1342 صفحه .157
10 ـ مديريت شهرداري ; عي نيامي ; جلد سوم ـ انتشارات ماندگار صفحه .34
11 ـ عسكراني
محمد
نقش مردم اصفهان در نهضت مشروطيت صفحه .194
12 ـ محبوبي اردكاني
حسين ; تاريخ موسسات تمدني جديد در ايران صفحه .52
13 ـ مديريت شهري و شهرداري ها; غلامرضا كاظميان و نويد سعيدي رضواني صفحه .36
كميته اطلاع رساني
ستاد بزرگداشت يكصدمين سالگرد تاسيس شهرداريها

*****
عمليات احداث ساختمان بلند و مرتفع در كنار پل تاريخي مارنان اصفهان متوقف شد
|
اصفهان ـ خبرنگار روزنامه جمهوري اسلامي : با مصوبه شوراي اسلامي شهر اصفهان
عمليات اجرايي ساختمان بلند و مرتفع در
كنار پل تاريخي مارنان اصفهان متوقف شد.
در پي تصميم گيريهاي اخير شوراي شهر اصفهان شهرداري را ملزم نمود تا از ادامه عمليات اجرايي ساختمان بلندمرتبه در حال
ساخت در حاشيه زاينده رود و در كنار پل تاريخي مارنان جلوگيري كند.
براساس اين مصوبه كه با طرح 8 تن از اعضاي شوراي شهر با قيد دو فوريت درسي و دومين جلسه علني شوراي اسلامي شهر
اصفهان به تصويب رسيد مقرر شد فعاليت هاي عمراني در اين ساختمان تا بررسي كامل و اتخاذ تصميم نهايي در خصوص آن متوقف
شود.
اعضاي شوراي شهر اصفهان در اين طرح به مشكلات ناشي از احداث اين ساختمان در حاشيه زاينده رود و اعتراض هاي گسترده در
اين زمينه اشاره كرده و با تاكيد بر وظيفه اين شورا مبني بر نظارت بر روند امور در شهرداري و تخلف در ارائه پروانه ساخت اين
ساختمان برخلاف ضوابط شهرسازي
تعطيلي عمليات اجرايي آن را تا تصميم گيري نهايي خواستار شدند.
مهندس عباس حاج رسولي ها رئيس شوراي شهر اصفهان در اين جلسه نظارت بر امور شهرسازي و جلوگيري از خلاف سازي ها و
برخورد با متخلفان را از وظايف اصلي شوراي شهر اصفهان ذكر كرد و گفت : صدور پروانه براي احداث ساختمان بلند و مرتفع در حاشيه
زاينده رود و در كنار پل تاريخي مارنان خلاف ضوابط صورت گرفته و بايد با همه كساني كه 6 سال پيش اين پروانه را صادر كرده اند
برخورد شود.
وي مشكلات ايجاد شده از احداث اين ساختمان براي پل تاريخي مارنان و حاشيه زاينده رود بويژه نارضايتي مردم و مسئولان
استان و تخريب چهره شهر اصفهان بر توقف عمليات اجرايي آن جهت اتخاذ تصميم نهايي در مورد وضعيت ساختمان مذكور تاكيد كرد
و گفت : چون اين ساختمان خارج از ضوابط طرح تفضيلي و طرح جامع ارتفاعات در كنار پل تاريخي مارنان شكل گرفته و پروانه آن نيز
برخلاف قانون صادر شده است بايد تمام افرادي كه در صدور پروانه آن دخيل بوده اند پاسخگو باشند.
وي تاكيد كرد بايد بعد از بررسي پرونده
اين ساختمان در مراجع قانوني به 5 يا 6 طبقه تعديل شود .
وي در ادامه با اشاره به سالگرد زلزله بم و نام گذاري اين روز بنام روز ايمني در برابر زلزله
ايمن سازي ساختمانها در مقابل حوادث
غيرمترقبه بويژه زلزله بم را مورد تاكيد قرار داد و از مسئولان سازمان نظام مهندسي استان و شهرداري اصفهان خواست با نظارت
صحيح
دقيق و اصولي بر ساخت و سازها و اجراي طرح هاي ساختمان سازي
ساختمانها را در برابر زلزله ايمن نمايند.
شايان ذكر است مجوز احداث ساختمان بلندمرتبه در حاشيه رودخانه زاينده رود و در نزديكي پل مارنان اصفهان در سال 81 توسط
شهردار وقت اصفهان در راستاي آزادسازي مسير بزرگراه خيام خرم صادر شده است .

*****
خرزهره
|

Nerium - oleander نام علمي
خرزهره درختچه اي هميشه سبز با ارتفاع حدود 6 متر است كه گلهاي سفيد
قرمز و يا صورتي دارد .
خرزهره از اوائل تابستان ظاهر ميشوند و دوره گلدهي آن بسيار طولاني است به طوريكه گلدهي تا اواسط پاييز ادامه مي يابد.
اين درختچه هرس پذير است و ميتواند آن را به عنوان پرچين بكار بود.
برگ هاي درختچه خرزهره سمي هست و بايد از كاشت آن در محل بازي كودكان اجتناب نمود.
خرزهره به آفتاب كامل نياز دارد و در برابر كم آبي نيز مقاوم است و در انواع مختلف خاك هم مي تواند رشد كند.
اين درختچه به سرماي زياد حساس است و در زمستان هاي سرد دچار سرمازدگي و خشك شدن شاخ و برگ مي شود.
تكثير خرزهره از طريق قلمه و جدا كردن پا جوش هاي آن مي باشد.
حجتي ـ كارشناس باغباني سازمان پارك و فضاي سبز شهرداري اصفهان

| |