مجيد زندي
يقينا ده سال پيش هيچيك از افراد جامعه از پيدايش فناوري جديد ارتباطي يك فرد با افراد ديگر به وسيله دستگاههاي تلفن همراه با نام بلوتوث اس .ام .اس ـ ام .ام .اس ـ اينفرارد و ساير امكاناتي كه ما در فارسي به آن پيامك متني يا تصويري مي گوئيم خبر نداشت . امكان جديدي كه كافيست با حضور در قطار مترو شهر بزرگي همانند تهران از بوق هاي پي در پي آن متوجه ماهيت و عملكرد اين سيستم ارتباطي آگاه شويد.
در اين ميان معني لغوي آن هم براي ما مهم نيست كه يكي بخاطر استفاده از مادون قرمز فراسرخ معني مي دهد و ديگري بخاطر عملكرد قوي يكي از سلاطين اروپايي در قرون وسطي در ايجاد ارتباط با همسايگان نام آن پادشاه را به خود گرفته و... اما آنچه براي ما مهم است ضعف فرهنگ استفاده از اين امكانات جديد ارتباطي در كشور ما است . ضعفي كه در مرحله اول در ميان دستگاههاي متولي ارائه چنين خدماتي پديد آمده و به مرور اين ضعف فرهنگي به سطح جامعه هم كشيده شده است .
متاسفانه در اين عرصه دستگاههاي ارائه دهنده چنين خدماتي از همان ابتدا اين سخن را وجهه همت خود ساختند كه « نمي توان مانع گسترش فناوري نوين ارتباطي شد » در حاليكه موضع مخالفان هيچگاه مقابله با نفوذ امكانات جديد نيست ; بلكه درد مزمن ما غفلت است كه نمي خواهيم بپذيريم اين فناوري روز همانند رودي است كه اگر با سدي فرهنگي در مسيري درست هدايت نشود و براي آن مهندسي فرهنگي شكل نگيرد سيلي بنيان كن خواهد شد. كسي از آب و آتش نمي هراسد اما ترس از استفاده ناصحيح از آن است كه متاسفانه اين روزها در كشور ما از اين امكانات ارتباطي تا حد فراواني به شيوه اي بسيار ناپسند و خلاف عفت عمومي و اخلاقي جامعه استفاده مي شود.
متاسفانه بايد اعتراف كرد شبيخون فرهنگي اين روزها به سرعت از طريق همين بيماري فرهنگي در حال تخريب بنيان هاي اساسي و تخريب كانون هاي خانوادگي است و صد تاسف كه هنوز متوليان امور فرهنگي وا جتماعي متوجه اين خطر نشده اند.
همچنانكه در گزارش پيشين هم اشاره شد نگاه سودجويانه براي واگذاري هرچه بيشتر سيمكارت هاي تلفن همراه قبل از كيفيت بخشي و فرهنگ سازي اكنون به يك معضل فرهنگي و اجتماعي در كشور تبديل شده در حاليكه حتي در سكولارترين ولائيك ترين كشورهاي غربي هم در راستاي حفظ بنيانهاي اخلاقي و جلوگيري از فروپاشي خانواده ها سدهاي محكمي براي جلوگيري از نفوذ پيامك هاي غيراخلاقي به شبكه تلفن همراه خانواده ساخته مي شود و اين ابزارهاي خدماتي مقابله كننده همزمان با عرضه اصل خدمات ارتباطي به افراد و خانواده ها معرفي مي گردد و مردم از زهر و پادزهر مطلع مي شوند.
امروز اگر در شهر بزرگي چون تهران فيلمي غيراخلاقي در گوشي همراه يك فرد پديد آيد ساعتي بعد در مترو و عميق ترين لايه هاي پنهان سطح شهر و يكي ـ دو روز بعد در گستره وسيعي از شهرها و روستاهاي كشور از بندر دير گرفته تا قوچان و از اردبيل گرفته تا بندر ماهشهر و مريوان و اهواز و... دست به دست مي شود در حاليكه حتي كشورهاي مسلمان حاشيه خليج فارس با ايجاد امكانات لازم براي خانواده ها كنترل دقيق فني و قانوني براي ممانعت از رواج آن ايجاد كرده اند.
درد اين است كه امكانات فني مهار چنين رفتاري امروز وجود دارد كه اگر نبود. مي گفتيم امكان حفاظت نيست و جالب اينكه بسياري از اوليا هم در جستجوي مهار ورودي و خروجي اطلاعات تلفن هاي همراه خود و فرزندان خويش هستند اما از نحوه درخواست چنين امكاناتي بي اطلاعند در حاليكه بخاطر ضعف در عملكردهاي اجرايي منفعت طلبي مادي بدترين ضربه هاي فرهنگي را نصيب خانواده ها مي كنيم كه اگر اين ضربه ها را انقلابي مخملين در قالب بلوتوث و... بناميم سخن به گزافه نگفته ايم .
وقعا راه چيست و چاره كدام است چگونه مي توان با استفاده از اين فناوري ارتباطي از لبه مفيد آن در جهت توسعه فرهنگي استفاده برد
در اين زمينه آقاي احمدرضا معيرزاده كارشناس ارشد ارتباطات در گفت وگو با گزارشگر ما يكي از ضعف هاي شركت مخابرات در كشور را عدم كنترل بر بلوتوث و اس .ام .اس و...مي داند و مي افزايد : در حاليكه در بسياري از كشورها دولت ها با نصب دستگاههاي مطمئن مانع از رسيدن تصاوير و مطالب مستهجن براي فرزندان خود مي شوند اما در كشور ما كه اينهمه درباره شبيخون فرهنگي سخن گفته مي شود در اين حوزه هيچ كاري صورت نگرفت .
وي مي گويد : يكي ديگر از ضعف ها عدم واگذاري پرينت وروديهاي تلفن همراه به والدين است در حاليكه بسياري از اوليا با مراجعه به ارتباطات سيار وقتي پرينت خروجي ها را مي خواهند مي توانند بگيرند اما ورودي ها را بجز با حكم قضايي آنهم پس از شكايت و صرف شش ماه وقت نمي دهند در حاليكه پدر ولي فرزند خود است و همانند دريافت خروجي تلفن همراه از ورودي ها هم بايد به آساني مطلع شود.
وي عدم راه اندازي موبايل خانواده را هم يكي از ضعف هاي ماهيتي مطرح مي سازد و ادامه مي دهد : متاسفانه فقط در فكر افزايش تعداد خط هستند اما در راستاي انسجام خانوادگي مردم مسلمان ايران قدمي برنمي دارند در حاليكه علاوه بر بسياري از كشورها در كشورهاي مسلمان حاشيه خليج فارس موبايل خانواده واگذار مي شود تا فرزندان يك خانواده صرفا بتوانند با فاميل درجه اول ارتباط داشته باشند تا از اين طريق كانون خانواده مستحكم بماند و هر فرد خلافكاري نتواند در شبكه خانوادگي افراد نفوذ كند.
مهندس معيرزاده ادامه مي دهد : متاسفانه چنين امكاناتي را فقط مي توانند در سيمكارت تلفن هاي همراه 500 هزار توماني ايجاد كنند در حاليكه اين خدمات بايد به طور رايگان به مردم داده شود و اجازه ندهند سرمايه هاي ملي چه مادي و معنوي اين كشور اينگونه به يغما رود. اين كار را با يك نرم افزار مي توانند انجام دهند اما چون اپراتور اصلي كشور نمي خواهد درآمدهاي خود را از دست بدهد مانع از دست يابي عموم مردم به اين خدمات مي شود.
وي ضعف فرهنگ سازي در استفاده از تلفن همراه را مشكل عمده فرهنگي در كشور ما معرفي مي كند و مي افزايد : متاسفانه در بسياري موارد تلفن همراه در كشور ما به ابزاري براي اشاعه منكرات و تهديدات سياسي و اجتماعي تبديل شده است اما مديران دولتي در اين زمينه جز به سود آني به هيچ مساله اي فكر نمي كنند.
وي مي افزايد : شركت مخابرات به عنوان متولي اصلي دستگاه دولتي براي نظارت بر عملكرد فرهنگي تلفن هاي همراه بيشتر علاقه دارد خدمات يك طرفه تلفن همراه را كه براي خود سود دارد به مردم معرفي كند و از تعهدات متقابل كه بالغ بر دهها نوع مي باشد به مردم نمي گويد تا انتظاري در اين زمينه براي خود ايجاد نكند.
اين كارشناس حوزه مخابرات مي گويد : امروزه اگر اشكالي در خدمات و حتي گارانتي پيش آيد نمي توان از اين اشكال در اتحاديه اي شكايت كرد در حاليكه در كشور 5000 واحد صنفي موبايل فروش و خدمات مربوط به آن داريم كه مردم نمي دانند شكايت خود را به كجا ببرند و اگر شكايتي هم باشد مجبورند آن را به اتحاديه غيرمرتبطي به نام لوازم يدكي فروش ببرند! در حاليكه اگر صنفي بيش از 100 واحد صنفي خدماتي داشته باشد طبق قانون مي تواند اتحاديه تشكيل دهد كه نشان مي دهد وزارت بازرگاني هم در اين زمينه ضعف هاي بنيادي دارد.
وي تعداد دارندگان تلفن همراه در كشور تا 22 بهمن امسال را بالغ بر 30 ميليون نفر اعلام مي كند و مي افزايد : براي اين 30 ميليون نفر ايراني يك اتحاديه صنفي كه به مشكلات اين صنف پاسخ گويند نداريم و اگر واحدي خدماتي اطلاعات و تصاوير خانوادگي يكي از مشتركين را به ديگري فروخت محلي براي شكايت شناخته شده ندارد در حاليكه مافياي بزرگ در همه بخش هاي اين بازار پولي نفوذ دارد.
دكتر عماد افروغ استاد دانشگاه و عضو كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي هم در گفت وگو با گزارشگر ما ضمن هشدار جدي به مسئولان و خانواده ها درخصوص روند شتابان استفاده ناصحيح از برخي فناوريهاي ارتباطي مي افزايد : اينكه فناوري هر روز در جهان توسعه مي يابد در تمام جهان امري رايج است اما اگر مسئولان بدانند كه در دنيا دقت نظرهايي براي واگذاريها به نوجوانان انجام مي شود مسئولان شركت مخابرات هم مي بايست در نحوه واگذاريها تجديدنظر كنند يا امكانات نظارت خانواده ها را فراهم نمايند.
وي ادامه مي دهد : ويژگي فناوري جديد اين است كه هم مي توان از آن در جهت مثبت و هم از جهت منفي استفاده كرد در اين عرصه متوليان امور فرهنگي كشور هم بايد فعالتر برخورد كنند تا فرهنگ استفاده سالم را ازاين فناوري تقويت كنند و باورهاي اعتقادي به نوعي نهادينه شود كه با سرقت هايي از جمله بلوتوث هاي غيراخلاقي آسيب نبيند.
دكتر افروغ ادامه مي دهد : متاسفانه مشكل ما بيش از آني كه بابت ايجاد فناوريهاي نوين باشد در ضعف فرهنگ سازي و اشاعه اخلاق سالم استفاده از اين ابزارهاست . فرهنگ سازي صوري و شكلي اهميت ندارد مساله موردنظر من فرهنگ سازي عمقي و محتوايي است . چه بسا اين فرهنگ سازيها نبايد مستقيم هم باشد چه بسا اين فرهنگ سازيها بايد به نوع مديريت و نوع نگاه ما به مقوله فرهنگ بازگردد. بايد به نوع تلاش ما در جهت ارتقا و پيشرفت و رشد نظام جمهوري اسلامي باشد در حاليكه ما در بسياري موارد دچار نقض غرض مي شويم يعني به جاي اينكه بيائيم جمهوري اسلامي را به لحاظ كيفي به رخ بكشيم تلاش مي كنيم به لحاظ كمي آن را مطرح سازيم كه اين به رخ كشيدن عددي و رقمي باعث ايجاد يك فضاي اقتصادزده و سياست زده مي شود.
وي با هشدار به مسئولان درباره اشاعه عملكردهاي عددي و رقمي و آلوده كردن مسايل فرهنگي با سياسي و اقتصادي ادامه مي دهد : مسلم بدانيم در فضاي اقتصادزده و سياست زده اخلاق و فرهنگ ذبح مي شود. در حاليكه مسولان نبايد به خود اجازه بدهند به نام جمهوري اسلامي دست به هر كاري بزنند و هر كاري براي آنها مباح باشد. متاسفانه اين مباح گرايي هاي درآمدزا علائم و نشانه هايي براي بخش هاي غير رسمي مي فرستد كه اباحه گرايي عمومي را گسترش مي دهد و ريشه اين اباحه گرايي هاي عمومي از نوع اباحه گرايي هاي دولتي و حاكميتي است .
عضو كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي ادامه مي دهد : واقع مساله اين است كه بر اين باورم در كشور تا حدي اسير بحران اخلاقي و فرهنگي شديم و برخي از اين بحران اخلاقي و فرهنگي به دليل دسترسي به فناوريهاست بخش عمده آن به ضعف مديريت بازمي گردد كه مديريت هاي فرهنگي مديريت رها شده است .
در اين زمينه دكتر داوود زارعيان مدرس دانشگاه و مدير ارتباطات شركت مخابرات درباره عملكردهاي فرهنگي به گزارشگر ما مي گويد : ما در زمينه موضوعات فرهنگي و اجتماعي تلفن هاي همراه وظيفه اي داريم اما ساير دستگاهها هم وظيفه دارند فعال باشند و همكاري كنند ما زيرساخت هاي فني را آماده مي سازيم اما در زمينه زيرساخت هاي فرهنگي و محتوايي ما دخالتي نداريم اگر دستگاههاي فرهنگي كشور هرگونه امكاناتي بخواهند. ما براي آنها فراهم مي كنيم . بنابراين ما نمي توانيم در همه بخش ها دخالت كنيم و در پي چگونه مصرف كردن تلفن همراه از سوي نوجوانان با ساير افراد جامعه باشيم .
دكتر زارعيان ادامه مي دهد : ما اين آمادگي فني را داريم كه پيشرفته ترين امكانات كنترل محتوايي را هم فراهم آوريم اما براي كارهاي فرهنگي بايد كارهاي فراواني انجام شود و فرهنگ سازي صورت بگيرد. اين عرصه يك عرصه نرم افزاري است نه سخت افزاري . اما نمي توان مانع از حركت روبه رشد توسعه علم و فناوري شد ولي همه دستگاههاي مسئول در حوزه فرهنگ هم بايد به كارهاي خود عمق ببخشند و كمك كنند تا يك وسيله اي كه مي تواند كاركردهاي مثبت داشته باشد نتيجه منفي عايد كشور نسازد و ما هم در مخابرات اين آمادگي را داريم كه هر جا لازم باشد كمك كنيم .
وي ادامه مي دهد : هر فناوري جديد ارتباطي كه وارد شبكه مي آيد براي مدت كوتاهي كاركرد اصلي خود را ندارد. اما بعد از مدتي شكل واقعي خود را پيدا مي كند ما درباره اس ام اس ها از محتوا خبر نداريم اما با نظرسنجي هايي كه با مردم كرديم محتواي اس ام اس در يكسال گذشته بهتر شده كه حاكي از حركت به سمت كاركردهاي واقعي خود است . ضمن آنكه تعداد و ارسال اس ام اس ها دهها برابر سالهاي قبل شده پيامهاي مذهبي و تبليغي هم فراوان شده تا حدي در روز عيد غدير سال گذشته 72 ميليون پيام تبريك داشتيم كه داراي بار معنوي و ارزشي بوده است .
دكتر زارعيان مي افزايد : من از دستگاههاي مسئول فرهنگي درخواست مي كنم با آگاهي از شرايط فني روز دنيا براي كمك گرفتن آن در راستاي فراهم سازي محيطي سالم براي نوجوانان و جوان به كمك مخابرات بيايند.
وي درباره مهار ورودي و خروجي تلفن همراه كودكان و نوجوانان همانند آنچيزي كه در ساير كشورهاي اسلامي در اختيار اوليا قرار مي گيرد هم مي گويد : در اين شرايط قطعا از طرف اوليا بايد شماره ها به مخابرات اعلام شود و به سادگي هم نيست ضمن آنكه ما هم اين نظر را به عنوان يك پيشنهاد به مسئولان شركت مخابرات ابلاغ مي كنيم آن كساني كه مي خواهند مي بايست شماره ها را اعلام كنند تا در شبكه ها فرايند خاص ارتباطي روي آن خط پياده شود.
اين مدرس دانشگاه ادامه مي دهد : البته يك راه ديگر هم ارتقا سطح فرهنگي جامعه به ويژه جوانان و نوجوانان است تا بيش از آنكه نگران آثار منفي اين فناوريهاي جديد ارتباطي باشيم آثار مثبت آن را توسعه دهيم . همانطوري كه در ايام شهادت و يا ميلادها ميزان ارسال اس .ام .اس حداقل سه برابر روزهاي ديگر مي شود اين روند را يك رخداد مثبت بدانيم و تلاش كنيم جامعه را به اين سمت سوق دهيم . جامعه را يك جامعه توسعه يافته فرهنگي كنيم تا از لبه مثبت اين فناوري استفاده شود.
وي مي گويد : من با دغدغه فكري شما براي ضرورت توسعه فرهنگي كشور موافقم اما همچنان تكرار مي كنم اين حركت نيازمند همراهي همه وزارتخانه ها و سازمانها و رسانه ها راديو و تلويزيون و روزنامه ها و مجلات است . اگر دستگاهي اين فناوري را نياورد و به كار نگيرد مطمئن باشيد برخي از مردم از روش هاي غيرقانوني و غيراصولي آن هم كه شده استفاده مي كنند اين هماهنگي بايد همه جانبه باشد. در اين شرايط ما هم موافقيم . ضمن آنكه اصل انقلاب اسلامي انقلاب فرهنگي بوده مردم هم به خاطر دغدغه هاي فرهنگي قيام كردند حالا ما هم لازم است در اين عرصه درست حركت كنيم .
وي يكي از مشكلات را هم قانون معرفي مي كند و مي افزايد : قانونگذار هم اين فيلترها را نديده است و از مخابرات خواسته فقط زيرساخت ها را مهيا كند اما اگر از ما بخواهند زيرساخت هايي ايجاد كنيم كه با لحاظ قراردادن مسايل فرهنگي و جلوگيري از شبيخون فرهنگي باشد در آن زمينه ها هم آمادگي براي ارائه خدمات داريم .

ما به هيچ وجه مخالف گسترش شبكه تلفن همراه و حتي به كارگيري جديدترين انواع خدمات ارتباطي روز دنيا نيستم اما مشكل ما اين است كه به دلايل مادي حتي آن امكاناتي كه ديگر كشورها براي حفظ بنيان هاي خانواده محافظت از كودكان و نوجوانان درمقابل موضوعات ضداخلاقي به كار مي گيرند از آن استفاده نمي كنيم و فرزندان خود را در مقابل سلاح برنده زنگي زنگ بي دفاع رها مي سازيم .
درد كشور ما اين است كه به موازات ورود سمي به جغرافياي داخلي پادزهر آن را كه اتفاقا همزمان هم در همان كشورها توليد مي شود وارد نمي سازيم تا هزينه هاي مادي ما كاهش يابد اما در مقابل زيانهاي جبران ناپذير معنوي را به جامعه تحميل مي كنيم .
اين هزينه اضافي نداشتن براي كارهاي فرهنگي و يا به بي راهه رفتن اين بودجه ها خود آفت مرگ آوري است كه هيچگاه حساسيت دستگاههاي نظارتي و قانونگذاري را برنمي انگيزاند در حاليكه مسئولان مدعي مي شوند نمي توان جلوي تكنولوژي را گرفت اين عارضه سركردن در برف است تا اطراف را نبينند اين يك نوع غفلت است كه اگر از سر جهل باشد بايد درمان شود و اگر عليرغم دانايي باشد خيانت است كه به شدت مي بايست به هر نحو ممكن با آن به مقابله برخاست .
هنگامي كه درباره عدم برنامه ريزي جدي براي مهار بلوتوث هاي غيراخلاقي سخن گفته مي شود برخي مدعي مي شوند كه نمي توان مانع گسترش فناوري شد در حاليكه اين فناوري فقط اگر در مسير درست هدايت نشود خطرناك است
امروزه در سكولارترين كشورهاي جهان در راستاي حفظ حريم خصوصي افراد و خانواده ها با صرف هزينه هاي كافي امكانات محافظتي در اختيار اوليا و خانواده ها قرار مي گيرد تا ورودي و خروجي تلفن هاي همراه خانواده در اختيار پدر و مادر باشد در حاليكه در كشور ما بخاطر منفعت طلبي در اين زمينه سرمايه گذاري نمي شود
پيامك هاي غيراخلاقي تلفن همراه اگر مهار نشود بنيان بسياري از خانواده ها را ويران مي سازد
مهندس معيرزاده كارشناس مخابرات : عدم واگذاري پرينت وروديهاي تلفن همراه يكي از ضعف هاي اساسي اجرايي و قانوني در عرصه مخابرات كشور است در حاليكه مخابرات براي تحويل پرينت ورودي مكالمات حكم قضايي مي خواهد اما خروجي ها را به آساني در اختيار اوليا قرار مي دهد
دكتر عماد افروغ استاد دانشگاه و عضو كميسيون فرهنگي مجلس : در فضاي اقتصادزده و سياست زده اخلاق و فرهنگ ذبح مي شود و متاسفانه ريشه بسياري از اين اباحه گري عمومي از نوع اباحه گري دولتي و حاكميتي است زيرا مباح گرايي درآمدزا علائم و نشانه هايي را به بخش هاي غيررسمي مي فرستد كه به مرور اباحه گري عمومي را گسترش مي دهد