19 آذر (دوشنبه گذشته ) آخرين مهلتي بود كه مقامات ايالت جدايي طلب « كوزوو » براي پايان مذاكرات ديپلماتيك خود با بلگراد واعلام استقلال اين منطقه خود مختار تعيين كرده بودند. ضرب الاجلي كه با تهديد متقابل دولت صربستان براي پاسخ به چنين اقدامي ر وبرو شد و نوعي بلاتكليفي سياسي را بر بحران رو به تزايد اين ايالت خودمختار حاكم ساخت . با توجه به اينكه دو طرف طي دو سا ل گذشته موفق به حصول هيچ توافقي در اين زمينه نشده اند بيشك مي توان 19 آذررا نوعي شكست گفت وگوهاي گذشته توصيف كرد .
گفت وگوهاي دو سال گذشته بلگراد و پريشتينا در حالي به شكست انجاميد كه به نظر ميرسد با توجه به شرايط كنوني احتمال جبران زمان از دست رفته وجود ندارد زيرا مقامات كوزوو اعلام كرده اند پس از آن بطور يكجانبه استقلال اين استان خودمختار را اعلام خواهند كرد. تا كنون هيچ نشانه روشني از درگيريهاي نظامي احتمالي پس از اعلام استقلال يكجانبه كوزوو ديده نشده ولي بلگراد هم هرگز خشم خود را نسبت به اعلام استقلال كوزوو پنهان نكرده است .
« ووك يرميچ » وزير امور خارجه صربستان 13 آذر گذشته در پارلمان اين كشور اعلام كرد تدابير تلافي جويانه شامل اقدامات گسترده از جمله قطع روابط سياسي با كشورهايي خواهد شد كه استقلال يكجانبه كوزوو را به رسميت بشناسند. وي همچنين تاكيد كرد هفت مرحله واكنش به چنين اقدامي پيش بيني شده است اما با محرمانه خواندن اين مراحل از بيان آنها خودداري ورزيد. اين درحالي است كه رهبران آلباني تبار كوزوو در واكنش به چنين اظهاراتي اعلام كرده اند هيچ ترسي از تدابير و تهديدهاي بلگراد ندارند.
از سوي ديگر عدم اتفاق نظر جامعه بين الملل در خصوص كوزوو از جمله عواملي است كه تا كنون تعيين سرنوشت اين استان را با ابهام و دشواري بيشتري مواجه كرده است . در حالي كه محورهاي اروپايي نظير فرانسه و انگليس و همچنين واشنگتن از لزوم استقلال كوزوو سخن مي گويند برخي محورهاي ديگر مانند مسكو بشدت با اعلام استقلال اين استان مخالفت مي ورزند تا حدي كه مقامات روسيه چندي پيش در يك موضعگيري صريح اعلام كردند در صورت مطرح شدن استقلال كوزوو در شوراي امنيت سازمان ملل متحد آن را وتو خواهند كرد.
كوزوو پس از درگيريهاي قومي بين آلباني تبارهاي اين استان و صربها در سال 1378 كه به مداخله نيروهاي ناتو در اين منطقه منجر شد به صورت يك استان خودمختار صربستان اداره مي شود. پس ازاين درگيريها نيروهاي حافظ صلح بين المللي در اين استان خود مختار مستقر شدند. در حالي كه طي هشت سال گذشته مقامات آلباني تبار پريشتينا مركز كوزوو بر استقلال كامل اين استان خودمختار تاكيد داشته اند مقامات بلگراد هرگونه اقدام براي جدايي كوزوو را نقض حاكميت ملي صربستان توصيف مي كنند.
گفتگوهاي بلگراد و پريشتينا و نيز تلاش هاي بين المللي در خصوص تعيين سرنوشت « كوزوو » درشرايطي به بن رسيده كه « فاتمير سيدي » رييس جمهوري استان خودمختار كوزوو ماه گذشته اعلام كرده بود از نقطه نظر پريشتينا 19 آذر پايان قطعي گفتگوها خواهد بود و كوزوو مذاكرات بيشتري را در اين خصوص نمي پذيرد. رييس جمهوري كوزوو افزود پريشتينا اصرار دارد كه روند گفتگوها به اتمام برسد زيرا كوزوو نمي تواند گروگان باقي بماند.( بياد داشته باشيم كه « ولفگانگ ايشينگر » نماينده اتحاديه اروپا پيش از اين در پايان گفتگوهاي وين خاطر نشان كرده بود كه روند مذاكرات با ارائه گزارشي به دبير كل سازمان ملل در 19 آذر پايان مي يابد) .
مقامات پريشتينا هشت سال بلاتكليفي و نيز دو سال گفتگوهاي مستمر و بي حاصل را عامل اصلي تصميم گيري يكجانبه خود عنوان مي كنند . « مارتي آتيساري » نماينده جامعه بين الملل در كوزوو نيز پس از 14 ماه گفتگوهاي بي حاصل كه تحت نظارت وي انجام شد به منظور خروج از بن بست و نيز به درخواست سازمان ملل طرحي را ارائه كرد كه بر اساس آن كوزوو تحت نظارت جامعه بين الملل به استقلال دست مي يابد ولي اين طرح نيز به دليل مخالفت روسيه در شوراي امنيت سازمان ملل اعتبار لازم را كسب نكرد.
به دليل نبود اتفاق نظر كامل در ميان كشورهاي عضو اتحاديه اروپا و نيز مخالفت روسيه با طرحهاي آتيساري دور جديد گفتگوهاي 120 روزه از تابستان سال جاري توسط محور سه جانبه (تروئيكا) شامل آمريكا اتحاديه اروپا و روسيه آغاز شد . طي اين مدت اتحاديه اروپا تلاش هاي زيادي انجام داد تا يك توافق كامل در خصوص كوزوو حاصل شود ولي اين توافق حاصل نشد و گفتگوهاي بلگراد و پريشتينا در بن بستي دشوار گرفتار ماند. روند شكل گيري گفتگوها به گونه اي است كه هيچيك از طرفها حاضر نيستند پيشنهاد طرف ديگر را حتي بطور نسبي بپذيرند.
پيشنهاد « تروئيكا » موسوم به طرح 14 ماده اي كه چندي پيش به بلگراد و پريشتينا ارائه شد بلادرنگ از سوي صربستان رد شد . در اين طرح تصريح شده كه كوزوو به حاكميت و خودمختاري تام و تمام مي رسد و مي تواند در تمامي نهادهاي بين المللي عضويت يابد. همچنين براساس اين طرح بلگراد حاكميتي بر كوزوو نخواهد داشت و نمي تواند در كوزوو حضور فيزيكي داشته باشد.
نخست وزير صربستان بلافاصله اين طرح را رد كرد و گفت براساس اين طرح روابط صربستان و كوزوو همانند دو كشور در نظر گرفته شده و اين مورد قبول بلگراد نيست . در مقابل رييس جمهوري صربستان درنشست وين (14 آبان ) به منظور حصول توافق مدل و الگوي هنگ كنگ را براي كوزوو پيشنهاد كردند كه اين طرح نيز بي درنگ از سوي مقامات كوزوو رد شد. سخنگوي هيات كوزوو در گفتگوهاي وين در واكنش به اين طرح گفت : مدل هنگ كنگ يك طرح غيرعملي است زيرا تاريخ هنگ كنگ و كوزوو متفاوت است .وي افزود : نمي توان يك مدل و الگو را براي دو وضعيت و موضوع متفاوت بكار برد.
اين در حالي است كه برخي كارشناسان و تحليلگران معتقدند روابط بلگراد وپريشتينا را هرگز نمي توان با روابط پكن و هنگ كنگ مقايسه كرد . زيرا در هنگ كنگ و چين فقط يك قوم با يك مليت يعني چيني ها زندگي مي كنند در حالي كه در كوزوو 90 درصد مردم آلباني تبار هستند و هيچ علاقه اي به زندگي در كنار صربها ندارند. از سوي ديگر مسايل دفاعي و امور خارجي كاملا در اختيار پكن است وهنگ كنگ نظام قضايي پليس بانك مركزي واحد پولي وقوانين گمركي خود را دارد. هنگ كنگ بصورت خودمختار در نهادهاي مختلف بين المللي حضور دارد ولي عضو سازمان ملل نيست . درهنگ كنگ هر روز سرود ملي چين نواخته مي شود و كسي هم با آن مخالف نيست ولي آيا كوزوو قبول مي كند در امور دفاعي و خارجي به بلگراد وابسته باشد آيا پريشتينا مي پذيرد كه سرود ملي صربستان براي آلباني تبارها نواخته شود آيا كوزوو قبول دارد كه نمايندهاي در سازمان ملل نداشته باشد اين موارد بوضوح نشان مي دهد كه بين هنگ كنگ و كوزوو نقاط مشتركي براي مقايسه وجود ندارد.
از سوي ديگر محورهاي مختلف تصميم گيرنده در خصوص كوزوو پس از مواجه با بن بست پيچيده كنوني هر يك براساس ديدگاههاي خود پيشنهادهايي ارائه كرده اند. براي مثال محور مسكو از تقسيم كوزوو بين صربها و آلباني تبارها حمايت مي كند. روسيه معتقد است در صورت توافق بلگراد و پريشتينا اين طرح مي تواند راه حل خوبي باشد. اين در حالي است كه كارشناسان سياسي معتقدند تقسيم كوزوو براساس گرايشات قومي مي تواند موجب بي ثباتي بيشتر در تمامي منطقه بالكان باشد زيرا در آن صورت صربهاي بوسني و هرزگوين نيز كه تحت نهاد « جمهوري صربسكا » شناخته مي شوند خواهان جدايي از بوسني خواهند شد. همين وضعيت براي آلباني تبارهاي جمهوري مقدونيه صدق مي كند. جنوب صربستان نيز كه عموما محل اسكان آلباني تبارها است در صورت تقسيم كوزوو خواستار جدايي از صربستان خواهد شد. بنابراين تقسيم كوزوو نمي تواند راه حل پاياني براي بحران هاي قومي بالكان باشد.

همچنين محور واشنگتن گرچه از استقلال كامل كوزوو حمايت مي كند ولي به منظور خروج از بن بست كنوني خواستار آن شد كه تعيين سرنوشت كوزوو تا سال 2020 ميلادي به تعويق بيفتد و در عوض طي 12 سال آينده محورهاي عمده بين المللي با انجام سرمايه گذاريهاي عظيم در كوزوو به بهبود شرايط اقتصادي اين استان بپردازند. براساس اين طرح اتحاديه اروپا و آمريكا متعهد مي شوند كه طي 12 سال آينده سالانه هفت ميليارد يورو و درمجموع 82 ميليارد يورو كمك اقتصادي در اختيار كوزوو قرار دهند . اين در حالي است كه برخي شخصيتهاي كوزوو ضمن مخالفت با به تعويق افتادن تعيين سرنوشت اين منطقه نسبت به عملي شدن طرح واشنگتن ابراز ترديد كرده وآن را يك دروغ بزرگ خوانده اند.
فشارهاي سياسي از سوي محور پرييشتينا به حدي است كه به نظر مي رسد مقامات كوزوو واقعا در حال آماده شدن براي اعلام استقلال يكجانبه هستند. در چنين شرايطي نكته حايز اهميت آن است كه در صورت اعلام استقلال يكجانبه كوزوو چه كشورها و محورهايي از اين اقدام پريشتينا حمايت خواهند كرد. از آنجايي كه كوزوو درميان كشورهاي اروپايي قراردارد طبيعي است كه پريشتينا در اولين گام چشم به اتحاديه اروپا دوخته است ولي بايد اذعان داشت كه اتحاديه اروپا نمي تواند در صورت اعلام استقلال يكجانبه كوزوو موضع واحدي در اين خصوص اتخاذ كند.
بررسي ها حكايت از آن دارد كه از 27 كشور عضو اتحاديه اروپا فقط 22 كشور احتمالا از استقلال يكجانبه كوزوو حمايت خواهند كرد . محور پاريس ولندن تمايل زيادي به شناسايي استقلال كوزوو دارند وبه نظر مي رسد فرانسوي ها ترجيح مي دهند استقلال كوزوو در سال آينده و زماني كه پاريس رياست دوره اي اتحاديه اروپا را به عهده مي گيرد اعلام شود . فرانسه تير ماه سال 1387 رياست دوره اي اتحاديه اروپا را برعهده مي گيرد. در شرايط كنوني اسلووني روماني قبرس ; يونان و اسپانيا با اقدام يكجانبه كوزوو موافق نيستند.
در مقابل واشنگتن از اقدام يكجانبه كوزوو براي استقلال حمايت كند ولي اين سوال مطرح است كه آيا اعلام استقلال يكجانبه كوزوو بدون درنظر گرفتن سازمان ملل و شوراي امنيت مي تواند مشروعيت داشته باشد و در صورت وقوع چنين وضعيتي وظيفه نهادهاي بين المللي دراين خصوص چيست اگر چنين رويدادي از سوي سازمان ملل به رسميت شناخته شود ويا مسكوت بماند در آن صورت بايد انتظار داشت كه هر روز در گوشه اي از جهان بخشي و يا ناحيه اي بطور يكجانبه اعلام استقلال كند.
نكته حايز اهميت ديگر اينكه چنانچه كوزوو ازهر راه ممكن و براساس هر توافقي به استقلال دست يابد در آن صورت در كنار مشكلات سياسي با انبوهي از مشكلات اقتصادي و اجتماعي روبرو خواهد شد. براساس آمار موجود بيكاري در كوزوو به سطح وحشتناكي رسيده است . 42 درصد جمعيت فعال و 60 درصد زنان با معضل بيكاري دست به گريبان هستند . سه چهارم جمعيت بيكار در كوزوو كمتر از 40 سال دارند و قشر جوان كوزوو كه 50 درصد جمعيت اين منطقه را تشكيل مي دهند به دليل نداشتن يك آينده روشن در انديشه مهاجرت از كوزوو به كشورهاي ديگر است . اين نابسامانيها حكايت از آن دارد كه كوزوو در شرايط كنوني با گامهايي لرزان بسوي استقلال حركت مي كند بويژه اگر اين اعلام استقلال يكجانبه و بدون پشتيباني مجامع بين المللي باشد.
در چنين شرايطي بلگراد و مسكو مي توانند از اعطاي كرسي مستقل در سازمان ملل به كوزوو جلوگيري كنند ولي قطعا نمي توانند مانع از ايجاد رابطه مستقيم بين پريشتينا و ديگر كشورها شوند. اين وضعيت در عرصه سياست بين الملل به استخوان لاي زخمي تبديل خواهد شد كه قطعا در شرايط كنوني نمي توان براي آن درماني برگزيد ولي مي تواند منشا اختلافات آتي باشد.
همچنين در صورت اعلام استقلال يكجانبه كوزوو در يك چشم انداز نه چندان دور بايد سرنوشتي همچون تايوان براي كوزوو پيش بيني كرد كه از يك سو به استقلال دست يافته و از سوي ديگر به علت مداخله روسيه در شوراي امنيت نمي تواند از سوي سازمان ملل به رسميت شناخته شود و داراي كرسي مستقلي در اين سازمان باشد. گرچه برخي جناحهاي تندرو در صحنه سياسي صربستان هر از گاهي از اقدام نظامي عليه كوزوو نيز سخن به ميان مي آورند و تهديد كرده اند كه در صورت اعلام استقلال يكجانبه اين استان به گزينه نظامي متوسل خواهند شد ولي با توجه به تجربيات گذشته و نيز امكانات فعلي صربستان به نظر مي رسد كه اين موضع گيريها بيشتر جنبه تهديد دارد و نمي تواند چندان جدي باشد.
به نظر مي رسد كه تنها واكنش موثري كه صربستان مي تواند نسبت به كوزوو انجام دهد تحريم اقتصادي اين استان است زيرا بسياري از مايحتاج كوزوو به علت همجواري و قرابت تاريخي از طريق صربستان تامين مي شود.
منبع : خبرگزاري فارس
به نظر مي رسد كه تنها واكنش موثري كه صربستان مي تواند نسبت به كوزوو انجام دهد تحريم اقتصادي اين استان است زيرا بسياري از مايحتاج كوزوو به علت همجواري و قرابت تاريخي از طريق صربستان تامين مي شود
فشارهاي سياسي از سوي محور پريشتينا به حدي است كه به نظر مي رسد مقامات كوزوو واقعا در حال آماده شدن براي اعلام استقلال يكجانبه هستند. در چنين شرايطي نكته حايز اهميت آن است كه در صورت اعلام استقلال يكجانبه كوزوو چه كشورها و محورهايي از اين اقدام پريشتينا حمايت خواهند كرد
« مارتي آتيساري » نماينده جامعه بين الملل در كوزوو پس از 14 ماه گفتگوهاي بي حاصل كه تحت نظارت وي انجام شد به منظور خروج از بن بست و نيز به درخواست سازمان ملل طرحي را ارائه كرد كه بر اساس آن كوزوو تحت نظارت جامعه بين الملل به استقلال دست مي يابد ولي اين طرح به دليل مخالفت روسيه در شوراي امنيت سازمان ملل اعتبار لازم را كسب نكرد
عدم اتفاق نظر جامعه بين الملل در خصوص كوزوو از جمله عواملي است كه تا كنون تعيين سرنوشت اين استان را با ابهام و دشواري بيشتري مواجه كرده است . در حالي كه محورهاي اروپايي نظير فرانسه و انگليس و همچنين واشنگتن از لزوم استقلال كوزوو سخن مي گويند برخي محورهاي ديگر مانند مسكو بشدت با اعلام استقلال اين استان مخالفت مي ورزند
گفتگوهاي دو سال گذشته بلگراد و پريشتينا در حالي به شكست انجاميد كه به نظر مي رسد با توجه به شرايط كنوني احتمال جبران زمان از دست رفته وجود ندارد زيرا مقامات كوزوو اعلام كرده اند پس از آن بطور يكجانبه استقلال اين استان خودمختار را اعلام خواهند كرد