اين اولين گزارشي است كه از مركز دفاع بيوتروريسم ايران منتشر مي شود
اشاره
1 ـ يك ماه پيش در حاشيه يك مصاحبه مطبوعاتي با دكتر بهرام جليل زاده آشنا شدم . اين آشنايي كه از يك درد دل نسبت به عدم توجه مسئولان به دانشمندان و تلاشگران كشور آغاز شد منجر به اين شد كه من بيشتر با فعاليتهاي او آشنا شوم و پي ببرم كه او رئيس روابط عمومي دانشگاه بقيه الله است و از جمله فعاليتهايي كه او فرماندهي رسانه اي آن را به عهده دارد تلاشهاي دفاعي بيوتروريستي و بيوميكروبي دانشمندان ايراني است . فرصت را مغتنم شمردم و پيشنهاد مصاحبه با مسئول مربوطه در زمينه فعاليتهاي بيوتروريسم و بيوميكروبي را دادم . به علت حساسيت موضوع با اين مصاحبه موافقت به عمل نمي آمد. سماجت ها و پيگيري هاي من و مساعدت ها و همكاريهاي دكتر جليل زاده سبب شد تا بالاخره دكتر حسين قانعي با شرط و شروطي حاضر به مصاحبه شود.
2 ـ تاسف من از اين است كه به علت محرمانه و نظامي بودن موضوع نمي توانم همه آنچه را كه از دستاوردهاي علمي دانشمندان ايراني در بازديد از مركز بيوتروريسم ايران ديده ام را به قلم بياورم . اين مشت نمونه خرواري از دانش و تلاش گردانندگان مركز بيوتروريسم ايران است :
من در مركز دفاع بيوتروريسم ايران با شما مصاحبه مي كنم . مسئوليت شما در اين مركز معاونت پژوهش هست . افكار عمومي ايران نسبت به پژوهش و پژوهشگاه ها نگاه خوبي ندارند. از نظر افكار عمومي مردم ايران پژوهش يا پژوهشگاه يك مركزي است كه عده اي دور هم جمع مي شوند و تلاش مي كنند بخشي از بودجه نفت را هزينه كنند و حاصل كارشان هم چندين كيلو جزوه كتاب كتابچه بروشور سمينار جلسه و جلسه و جديدا هم چندين كيلو سي دي و چندين پايگاه اينترنتي و چندين وبلاگ شخصي است . حرف مردم اين است كه ما از اين پژوهش ها و پژوهشگاه ها چيزي گيرمان نمي آيد. اثرات اين پژوهشگاه ها را در زندگي اجتماعي خودمان نمي بينيم . اثرات اين پژوهش ها را در اقتصاد و فرهنگ نمي بينيم در علم نمي بينيم . با اين مقدمه به عنوان اولين سوال از شما تقاضا مي كنم اگر قرار است پژوهشگاه خود را معرفي كنيد طوري صحبت كنيد كه به طور ملموس مردم با كارهاي شما آشنا شوند. حس كنند كه شما داريد براي ملت ايران و ايران زمين كارهايي مي كنيد كه براي ما افتخار بيافرينيد. نام ايران را در جهان علم و دانش سربلند كنيد. برآيند كارتان را توضيح بدهيد. شما هرچه درباره تحقيقات و پژوهش حرف بزنيد نتيجه اي عايد مردم نمي شود. مردم باورشان نمي شود. براي روشن شدن مسئله يك مثال مي زنم . من اخيرا با دكتر سيد حميد خويي (نوه آيت الله العظمي خويي و رئيس داروخانه 13 آبان ) مصاحبه داشتم . او مي گفت وقتي ما خبري منتشر مي كنيم كه ايران داروي ضد ايدز ساخته است اين خبر زماني قابل اعتنا مي تواند باشد كه بيمار برود از داروخانه سركوچه يا سر خيابان داروي ضد ايدز ايراني را خريداري كند. در غير اين صورت اولا انتشار اين خبر غلط است و ثانيا مردم هم نبايد اعتنايي به چنين اخباري بكنند. حالا شما درباره خودتان و مركزتان توضيحاتي بدهيد كه روشنگر افكار عمومي باشد.
با اين مقدمه و با اين سئوال كار ما را مشكل مي كنيد . پژوهشگاه دانشگاه علوم پزشكي بقيه الله 2 بخش دارد . يك بخش برمي گردد به اينكه يك عده پزشك و متخصص هستند عضو هيئت علمي هستند و در دانشكده پزشكي بقيه الله مثل بقيه دانشكده ها و دانشگاه ها فعاليت مي كنند . الان مورد بحث ما اين بخش نيست . بخش ديگري كه مربوط مي شود به فاز 2 مركز و من مي خواهم درباره آن صحبت كنم موردي است كه مربوط مي شود به امنيت ملي و ارتقا توان دفاعي كشور. اين دو تا به هم مرتبط هستند. آنچه كه در زمان قبل از پيروزي انقلاب اسلامي اصلا وجود خارجي نداشته و حتي با آغاز جنگ هم اصلا وجود نداشته در طول جنگ هم خيلي مختصر پيشرفت كرده و اين دستاورد كلي را ما امروز در ايران داريم ولو فرض بگيريد در چشم انداز 20 ساله هم همين الان رسيده ايم . به خاطر اينكه هيچ كدام از كشورهاي منطقه چنين سيستمي و چنين موسسه اي را در اختيار ندارند. خود اين موسسه يك دستاوردي است كه در كشورهاي منطقه معادل ندارد ولي در چند كشور پيشرفته دنيا وجود دارد. بنابر اين يك دستاوردي است كه هنوز به آن پرداخته نشده است . موضوعش اين است كه ما حتما پژوهش مان از نياز نشات مي گيرد و لحظه به لحظه مشتري پاسخ مي خواهد. من وارد مثال مي شوم تا موضوع براي شما روشن شود. ما زماني كه انقلاب نشده بود هيچ چيزي درباره سلاحهاي شيميايي نمي دانستيم . وقتي جنگ شد مورد هجوم سلاحهاي شيميايي قرار گرفتيم درحالي كه درمان آن را نمي دانستيم و بيمارانمان را به خارج از كشور مي فرستاديم . در پايان جنگ 50 هزار مصدوم شيميايي داشتيم كه در دنيا هيچ كس نمي دانست با اينها چه كار بكند . ولي امروز جايي هستيم كه براساس تحقيقاتي كه خودمان به عمل آورديم و يكي از مراكز ما اين كار را كرده است هم صاحب كرسي تدريس بين المللي هستيم هم تشخيص پزشكي را روشن كرده ايم درحالي كه در آمريكا و اروپا اين امر محقق نشده است هم تكليف درمان را روشن كرده ايم و هم در وضعيت بسيار خوب بين المللي هستيم . اين سير كه از نياز برخاسته است و بعد پاسخ نياز را داده است ملموس است . مثال ديگري مي زنم . ما قبل از پيروزي انقلاب هيچ دستاوردي درباره اينكه اگر مورد هجوم سلاحهاي ميكروبي قرار گرفتيم چه بايد بكنيم نداشتيم . نه در سامانه ارتش اين موضوع را داشتيم و نه در سامانه سپاه بعد از انقلاب . هم اكنون ما در شرايطي هستيم كه به محض اينكه بسته هاي مشكوك به چند ارگان داخلي ما مي رسد مركز ما وارد عمليات مي شود راهكار را روشن مي كند و تحقيقات را روشن مي كند و كشور را مجهز به سامانه دفاع ميكروبي مي كند. باز مثال مي زنم . در بحثهاي بهداشت نظامي با اينكه ارتش ما مشاورين و مستشاران رتبه يك دنيا را در زمان رژيم شاهنشاهي داشت سامانه اي نداشتند كه اگر روزي گرفتار جنگ ميكروبي شدند چگونه بتوانند پرسنل شان را محافظت كنند تا اينها بتوانند بجنگند بتوانند دفاع كنند. ارتش ايران در زمان شاه چنين سامانه اي نداشته است . امروز ما مراحل مختلفي را كه يك فردي بخواهد چه در جنگ امروز و چه در جنگهاي آينده مجهز به دفاع ميكروبي باشد را داريم . اينكه جيره غذايي و آب رزمنده در منطقه جنگي چگونه بايد باشد هم اكنون ما دستآوردهايي داريم كه در جهان بي نظير است . اينها مطالبي است كه مردم در زندگي روزمره شان احساس نمي كنند و هر روز با اينها سروكار ندارند ولي اگر از اين امور غفلت شود آسيب آن در يك لحظه به كل مردم وارد مي شود. من يك مثال مي زنم . اگر در يك كشوري مثل هند اعلام كنند كه يك بيماري همه گيري وارد شده است و قصد اين باشد كه اقتصاد آن كشور را فلج كنند مثل طاعون اين باعث مي شود كه به سرعت ديگر كشتي ها در بنادر هند پهلو نگيرند هيچ باري خالي نشود هيچ توريستي وارد آن كشور نشود و ناگهان اقتصاد آن كشور به زمين بخورد. مثال ديگري از ايران مي زنم . فقط با يك ميكروب وبا كه با سبزي همراه شد اقتصاد بازار سبزي و تره بار خوابيد. ايران قبل از پيروزي انقلاب اسلامي و بعد از پيروزي انقلاب اسلامي سامانه اي نداشته كه بفهمد چگونه بايد با اين مسايل مواجه كند. قبلا اين موضوعات در نهايت در حوزه كاري وزارت بهداشت بود. اگر كشوري تصميم بگيرد به كشور ديگري حمله ميكروبي بكند و از اين طريق اين كشور را فلج كند ارگاني كه بايد به پدافند ميكروبي عمل كند بايد ارگاني باشد كه اين هوشياري و اين سامانه ها در داخلش باشد. مردم روزي متوجه مي شوند كه ضربه بخورند. ولي اگر چشم بينايي باشد كه اينها را شناسايي كند نوعش را بفهمد و بعد به مقابله برخيزد براي كشور مفيد است . دانشگاه بقيه الله سپاه پاسداران انقلاب اسلامي اين سامانه ها را تدارك ديده . اخيرا ما در دو مورد وارد عمليات شديم . شوراي عالي امنيت ملي و وزارت بهداشت از ما خواستند و ما وارد عمليات شديم و در اين دو عمليات هم شوراي عالي امنيت ملي و هم وزارت بهداشت ديدند كه چقدر مركز ما موفق عمل كرد. مردم ما روزمره مرغ مي خورند و زندگي خود را دارند اما نمي دانند اگر آنفلوانزاي مرغي بيايد كدام مركز براي مبارزه با آنفلونزاي مرغي بايد وارد عمليات شود. اگر آنفلونزاي مرغي بيايد مردم مركز ما را احساس مي كنند توليدكننده مرغ مصرف كننده مرغ و فروشنده مرغ احساس مي كند كه اهميت مركز ما چيست . قبل از شيوع آنفلوانزاي مرغي چنين احساسي در مردم و صاحبان و فروشندگان و توليدكنندگان صنايع مرغ كشور پديد نمي آيد. بنابراين كار ما يك تفاوت ماهوي از جهت پژوهش دارد با ساير دانشگاه ها. ساير دانشگاه ها كارهايي را انجام مي دهند كه روتين است روزمره است و بعد و گسترشش در حد دانشمندان آن رشته است . كارهايي كه ما وارد پژوهشش مي شويم آسيب هايي است كه اگر به كشور وارد شود امنيت اجتماعي و ملي ما را به مخاطره مي اندازد و اين سامانه ها قبل از انقلاب و حتي با ارتش مجهز رژيم شاهنشاهي اصلا وجود نداشته است . با اينكه مستشاران خارجي داشتيم ولي در زمان شاه ما را به اين سامانه ها مجهز نكرده بودند. معلوم نيست در آينده نبردها چگونه باشد. در آينده قرار نيست آدمها را بكشند با فلج كردن يك اقتصاد از طريق جنگ ميكروبي با يك كشور نبرد خواهند كرد و به پيروزي خواهند رسيد.
اين دو مورد عملياتي كه گفتيد به دستور شوراي عالي امنيت ملي و وزارت بهداشت وارد عمليات شديد كجا بود
گزارشي منتشر شد كه در شهرستان خاش يك بيماري رسيده است .
آن بيماري اسم خاصي داشت بازتر صحبت كنيد. تمام تلاش من اين است كه مردم با مركز شما بيشتر آشنا شوند.
گزارش رسيده بود كه ممكن است يك حمله بيوتروريستي به كشور شده باشد. مركز حمله شهرستان خاش بود. اگر اين حمله گسترش پيدا مي كرد كشور از نظر امنيتي تهديد مي شد. وزارت بهداشت از ما درخواست كمك كرد تيمهاي عملياتي مركز ما وارد كار شدند بيماري را فوري شناسايي كردند طراحي عمليات كردند و موضوع را كنترل كردند. عمليات بسيار موفقيت آميز بود و هيچ نگراني پديد نيامد.
شما در خاش وارد عمل شديد. عمليات داشتيد. يك كمي بيشتر توضيح بدهيد. چه كار كرديد در حد امكان مراحل عمليات را توضيح بدهيد
محرمانه است . نمي توانم زياد توضيح بدهم .
بالاخره مردم خاش فهميدند كه شما وارد عمليات شديد در شهر شايعات وجود داشت
بله . مردم خاش فهميدند. مردم خاش نگران بودند. وزارت بهداشت بايد پاسخگو مي بود. اما چون وزارت بهداشت ما مجهز به سامانه پدافند ميكروبي نيست از ما كمك خواست .
شما وارد عمليات شديد. تيمهاي شما به خاش اعزام شدند. اولش چي شد آخرش چي شد درباره اينها توضيح بدهيد.
4 نفر بيمار ميكروبي فوت كردند و بعد اتفاقي نيفتاد . بعد از آنكه هيچ اتفاقي نيفتاد مردم خاش و مسئولين ما به عظمت مركز ما پي بردند. كار خيلي عظيمي بود.
درباره شايعاتي كه در شهر خاش بود توضيح بدهيد مردم چي مي گفتند
در شهر خاش شايع شده بود كه طاعون آمده . يك بيماري واگيردار آمده كه مرگبار است . وقتي ديدند كه بيماري در يك حد معمول متوقف شد ديگر نگراني ها برطرف شد.
مردم خاش فهميدند كه مركز بيوتروريسم سپاه پاسداران انقلاب اسلامي وارد عمليات شده
نه . نكته اي كه وجود دارد اين است كه مركز بيوتروريسم عملياتي را كه دارد عمليات حمايتي است . ما به عنوان حمايت كننده وزارت بهداشت وارد عمل شديم . براي مثال ما يك موسسه رازي داريم با سامانه هاي ميكروبي ما يك موسسه پاستور داريم با 40 سال قدمت و سامانه اي كه كارش مقابله با ميكروبها هست اين كه وزارت بهداشت اين دو بازوي بزرگ را دارد ولي در يك بحران متوسل مي شود به مركز ما اين يك پيروزي علمي است براي سپاه پاسداران انقلاب اسلامي اين يك افتخار براي مركز ما است . البته اين را اضافه كنم كه بيوتروريسم چيزي مثل بمب اتم است . بيشتر براي ايجاد رعب است . كمتر عملياتي مي شود. قصد دشمن با جنگ بيوتروريسم ايجاد رعب است . بايد مركزي باشد كه به ملت بگويد كه در صورت تهديدات بيوتروريستي ما قدرت مقابله داريم .
در جريان اخير كه از عراق وبا به ايران آمد شما وارد عمليات شديد
نه . وبا موضوع ساده اي است . ما جايي وارد عمليات مي شويم كه احساس كنيم موضوع تهديد ملي در ميان است . وباي اخير موضوع بهداشتي بود. وزارت بهداشت وارد عمل شد و جلوگيري كرد.
آنفلوانزي مرغي هم يك موضوع بهداشتي است و تهديدكننده نيست . حالا اگر آنفلوانزاي مرغي بيايد وارد عمليات مي شويد
ما جاهايي كه بايد مديريت هوشمند بكنيم وارد عمل مي شويم . ابتدا ارزيابي مي كنيم كه آيا اين موضوع يك اتفاق بهداشتي است يا يك عمدي در كار است كه مي خواهند امنيت ملي ايران را تهديد كنند. افتراق اين دو موضوع يك علم است . اين علم را بايد يك عده بنشينند و رويش كار كنند. نوع ميكروبي كه از طريق تهديد امنيت ملي وارد كشور مي شود با نوع ميكروبي كه از طريق عدم رعايت بهداشت وارد مي شود متفاوت است . ما وارد عمليات مي شويم اگر موضوع بهداشتي بود كنار مي كشيم اگر موضوع از جنس تهديد بود عمليات را ادامه مي دهيم .
شما در جريان خاش رسما تهديد شده بوديد
نه . ما احساس كرديم كه تهديد نيست و يك موضوع بهداشتي بود كه از طريق پاكستان وارد شده بود. وارد عمل شديم و فوري جلوگيري كرديم . تنها 4 بيمار در خاش كشته شدند0.
به طور كلي تهديد مي شويد
بله . يكي از راههاي تهديدهاي ميكروبي بسته هاي
پودر سياه زخم است . اخيرا منابع اطلاعاتي به ما گزارش دادند كه بسته هاي پودر سياه زخم به تهران و يك شهر ديگر رفته است . قصد دشمن از اين كار چند چيز بود : 1 ـ تهديد 2 ـ با توزيع بسته هاي پودر سياه زخم دشمن مي خواست بداند ما چگونه با اين مسئله مقابله مي كنيم . قصد تست ما را داشت 3 ـ دشمن مي خواست بداند آيا ما بلديم تشخيص بدهيم جنس پودر چيست دشمن تست مي كند . اگر بداند ما قدرت مقابله نداريم از اين راه وارد عمل مي شود.
به ارگانهايي كه بسته هاي پودر سياه زخم رفت گيرنده متوجه شد كه بسته پودر سياه زخم دريافت كرده است
نه . متوجه نشده بود. بسته اي دريافت كرده بود. باز كرده . مشكل پيدا كرده و بعد از آن به ما اطلاع داده اند و تيم هاي عملياتي ما وارد كار شدند.
اشاره به بسته هاي پودر سياه زخم كرديد. آيا براي پدافند در ادارات پست تدابيري انديشيده ايد
هر ارگاني براي خودش بايد پدافند غيرعامل داشته باشد.
اگر ارگاني يا اداره اي بخواهد كوتاهي كند كه معمولا در نظام بوروكراسي اين كوتاهي ها و سستي ها فراوان است تكليف امنيت ملي چه مي شود اگر جدي با چنين موضوعاتي برخورد نكنند تكليف امنيت ملي چه مي شود
ما چندين پروژه را داده ايم براي امنيت و ايجاد سامانه ملي و هوشمند در تهديدات ميكروبي . از طريق سيستم مركزي هوشمند درصدد ايجاد پدافند غيرعامل هستيم . ما در جنگهاي ميكروبي از ورزيدگي هاي خاص برخورداريم . همان ورزيدگي ها كه در زلزله بم نشان داديم . در زلزله بم سپاه اولين گروهي بود كه وارد بم شد. اين كار نتيجه تجربيات ما در جنگ بود. ما يك مركز تحقيقت تروما داريم . در اين مركز تحقيقاتي ما بررسي مي كنيم كه چگونه وارد چنين عملياتي بشويم . در زلزله پاكستان اولين گروهي كه وارد عمليات شد از ايران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامي بود. در كمترين زمان . بسيار ساده و نه پيچيده . فيلم عمليات ما وجود دارد. بسيار ساده ولي موثر وارد عمل شديم . طوري كه رئيس جمهور پاكستان و تمام مسئولين پاكستاني از ما به شدت تقدير كردند.
شما از نظر رتبه بندي دانشگاهي داراي افتخاراتي هستيد . رقيب برخي از دانشگاه هاي قديمي و 50 ساله ايران هستيد علت موفقيت دانشگاه بقيه الله و مركز بيوتروريسم را در چه مي دانيد
انگيزه در كادرهاي ما قوي تر است . انگيزه قوي در كادرهاي ما علل متعددي دارد. انگيزه ها در دانشگاه ما قوي تر از دانشگاه هاي ديگر است .
چرا به چه دليل
به خاطر اينكه افرادي كه وارد سپاه و اين مركز شدند از ابتدا از يك تعهد ويژه برخوردار بودند. گروهي كه الان در دانشگاه بقيه الله هيئت علمي هستند اينها مي توانستند يا در خارج از كشور و در بهترين دانشگاه هاي اروپايي يا آمريكايي باشند و يا در دانشگاه ديگري از ايران مشغول كار باشند. مي توانستند در بخش خصوصي مشغول به كار شوند. ولي از مجموع همه اين گزينه ها دانشگاه بقيه الله را انتخاب كردند. روي انگيزه و ايمان و اعتقادات اين دانشگاه را انتخاب كردند.
به هر حال پرت نيرو بايد داشته باشيد. درباره ريزش نيروهايتان توضيح بدهيد. هم اكنون شرايط اقتصادي جامعه به نوعي شده است كه نگه داشتن يك دانشمند بيوشيمي و يا هسته اي براي نظام و يانهادي مثل سپاه بسيار مشكل است . با يك سال تلاش در كار ساختمان مي توانيد ثروتتان را 4 برابر كنيد . متري يك ميليون ساختمان پارسال حالا شده متري 4 ميليون . برخي جنس ها تا 10 برابر گران تر مي شود برخي جنس ها تا200 300 درصد تورم وجود دارد . در اين اوضاع شما چگونه مي توانيد اين نيروها را با انگيزه و با حقوق كارمندي سرپا نگه داريد هم اكنون فاصله اقتصادي نيروي دولتي و نهادي با نيروي فعال در بخش خصوصي خيلي زياد است حفظ انگيزه براي كسي كه دانشمند است از هوش بالا برخوردار است و مي تواند در بخش خصوصي موفق باشد خيلي سخت است . شما چه مي كنيد
اينجا فضاي آزاد است . هدف ما روشن است . بله افرادي داشته ايم كه ميل به بخش خصوصي داشته اند و از ما جدا شده اند. الان برخي از آنها رئيس بيمارستان بخش خصوصي هستند. درآمدهاي خوبي هم دارند. ما همكاران جراحي داشته ايم كه تصميم داشتند از بيمار پول دوم بگيرند ما عذرشان را خواسته ايم . رها كرده رفته .
ما پرت نيرو داشته ايم . بله . اما آن بخشي كه مانده اند فهميده اند كه كار در اين مركز بايد با روحيات خاص باشد. روحيه جهادي بايد داشته باشند. عناصري مادي در اينجا نمي توانند دوام بياورند. كساني مي توانند در انيجا فعال باشند كه با خدا معامله كنند. براي رضاي خدا كار كنند.
پناهنده داشته ايد
خير.
مهاجرچي

بله . تعدادي در اوايل كار 10 15 سال پيش رفتند خارج نيامدند و تعدادي هم با تاخير آمدند و دوباره به جمع ما پيوستند .
به كساني كه با تاخير به شما پيوستند مشكوك نشديد
نه . چك شدند.
در مجموعه تان جاسوس نداشتيد فرد يا افرادي كه لو رفته باشند و دستگير شده باشند
نه . مورد دستگيري جاسوس نداشتيم . مجموعه ما كاملا حفاظت شده است .
حالا كه بحث انگيزه پيش آمد و شما فرموديد كه افرادي كه در اينجا مشغول كار مي شوند بايد داراي انگيزه هاي قوي باشند براي رضاي خدا كار كنند با خدا معامله كنند و... در كنار اين مسايل و اين حرفهاي خيلي قشنگ من نكته اي را مي خواهم عرض بكنم كه در واقع يك هشدار و زنگ خطر هم هست و آن اين است كه مسئولين سپاه و مركز شما و مسئولين بالاتر نظام نبايد تصور كنند كه دانشمندان عضو مركز بيوتروريسم بايد نذري كار كنند بالاخره آنها هم بايد به حد متعارف داراي سامانه معيشتي باشند. براي اين مشكل چه تدابيري انديشيده ايد
مسئولين بالا و درجه يك نظام كاملا احساس مي كردند و مي كنند كه بايد به دانشمندان كشور احترام بگذارند و ارزش بگذارند. برايشان امكانات تهيه كنند.
اين حرفها را كه مي زنيد شعار است يا واقعيت از اين شعارهايي كه در اخبار راديو ـ تلويزيون مي شنويم يا واقعيتهايي است كه عملا دانشمندان ما از نزديك آن را لمس مي كنند.
واقعيت است . اعتقاد داشتند و دارند. يك لايه مديران مياني بوده و هستند كه بايد اوامر آنها را اجرا مي كردند. اينها نه اطلاع داشتند و نه اعتقاد. اين لايه مياني مشكل عمده ما است . يعني انتقال تدابير سطح بالا و اجراي آنها. ما در مذاكرات خود اين مشكل را مطرح كرده ايم . تلاش كرده ايم كه مشكلات دانشمندان خود را حل كنيم . اما يك نكته اي را عرض كنم . دانشمند بايد فقط با خدا معامله كند. بشر نمي تواند قدردان و قدرشناس تمام دانشمندان بشود. هيچ كجاي دنيا هم اين اتفاق نيفتاده است كه ملتي يا دولتي بتوانند حق دانشمندان خود را به تمام و كمال بدهند. دانشمندان را با ورزشكاران و هنرپيشگان سينما مقايسه كنيد. چقدر دانشمندان در چشم مسئولين و رسانه ها عزيز هستند و چقدر ورزشكاران و هنرپيشگان سينما ! كسي كه شوت مي كند و گل مي زند در دنيا از ارج و قرب بيشتري برخوردار است تايك دانشمند هسته اي و ميكروبي . حتي براي مسئولين هم كه اطلاعاتي نسبت به اين دانشمندان ندارند فهم موضوع مشكل است . بنابر اين همين مسئولين به يك فوتباليست يا هنرپيشه سينما بيشتر احترام قائل هستند تا يك دانشمند هسته اي و ميكروبي و فهم موضوع سخت است . ما گاهي تلاش مي كنيم . از طرف ديگر خود دانشمندان هم بايد بدانند كه جنس كار دانشمندي با توقع نمي خواند. يك دانشمند هسته اي يا ميكروبي ايران نبايد توقع داشته باشد كه براي او همان احترامي و عزتي را قائل شوند كه براي يك فوتباليست يا هنرپيشه كمدي سينما و تلويزيون قائل مي شوند. اين يك حقيقت تلخ تر از زهر است و براي همين است كه من مي گويم دانشمندان ايراني بايد با خدا معامله كنند و از جنس ماديت و پول و ثروت اندوزي نباشند. حتي برخي از دانشمندان قديم صدها سال بعد از توليدات علمي شان ارزش شان شناخته شد. اين روند ادامه خواهد داشت تا زماني كه بشر به يك عقلانيت برسد. من به همكاران و دانشمندان ميكروبي خودمان گفته ام كه فكر خود را از اينكه مسئولين بفهمند شما چه مي كنيد و بيايند از شما تقدير كنند راحت كنيد. خودتان را رها كنيد. دانشمند بايد با انگيزه هاي خودش تلاش كند. حداقل در اين قرن براي عزت بخشيدن به دانشمندان ما به نتيجه اي نخواهيم رسيد. كمتر مسئولي متوجه مي شود كه ما داريم چه مي كنيم . نمي فهمند دانشمندان ما دارند چه كار مي كنند. نبايد هم انتظار داشته باشيم آنها بفهمند.
ما افرادي داشته ايم كه از طريق بيوتروريسم كشته شده اند. البته شايد شايعات باشد و بشود گفت شايعات قوي . ما نماينده مجلسي بنام مرحوم حجت الاسلام حسيني شاهرودي داشتيم كه از طرف مجلس براي شركت در سازمان ملل رفت آمريكا و آمد ايران و چند ماه بعد مرحوم شد. شايعات قوي وجود داشت كه او بر اثر حملات بيوتروريستي مسموم شده و سرطان گرفته و مرحوم شده است . موارد ديگري هم داشتيم . شما چنين شايعاتي را تاييد مي كنند اطلاعات شما چيست آيا مواردي داشتيم كه از طريق بيوتروريسم كشته شده باشند
بله . داشته ايم . ما مواردي داشته ايم كه از خارج از كشور آمده اند و بعد از چند ماه كشته شده اند. همين اواخر موردي داشتيم اما زماني كه به ما ارجاع دادند بيمار در مرحله بسيار پيشرفته اي بود و ما نتوانستيم نجاتش بدهيم .
مسئول بود اطلاعاتي بود دانشمند هسته اي بود
نه فردي بود كه رفته بود دوره اي ديده بود و آمده بود ايران . مشكل ما اين است كه ارجاع اين افراد به سامانه ما زماني صورت مي گيرد كه طرف بيمار شده باشد. در مراحل پيشرفته ما فقط به فكر نجات طرف هستيم . اصل بر پيشگيري است . هيچ كجاي دنيا و با حداكثر امكانات نمي توانند بيمار بيوتروريستي را درمان كنند. در آمريكا و اروپا هم بيمار بيوتروريستي قابل درمان نيست . نمي توانند مقابله كنند. افراد بايد هوشمند باشند. مطلب دوم اين است كه اگر مبارزه با بيوتروريسم به صورت يك عزم جهاني در نيايد به هيچ وجه هيچ كشوري قادر نخواهد بود كه خودش را در مقابل اين قضيه محافظت كند.
هم اكنون واردات مواد غذايي به ايران خيلي فراوان است . يك بحث جدي اين است كه دشمن از طريق آبميوه ها شكلاتها و مواد غذايي وارداتي بويژه روغن ها ميكروبها و سرطانهايي را به ايران صادر كنند. شما براي دفاع از اين جريان چه تدابيري انديشيده ايد
در ايران سازمان غذا و دارو موظف به كنترل تمام اين موارد است . اما تا وقتي كه پديده قاچاق در كشور كنترل نشود ما با خطر جنگ بيوتروريستي از طريق غذا و تنقلات خارجي مواجه هستيم . مردم بايد از خريد خوراكيهاي خارجي آبميوه هاي خارجي شكلاتهاي خارجي خودداري كنند. مردم بايد از مصرف لوازم آرايشي خارجي خوددداري كنند. اين خطر وجود دارد. مادر جايي واقع شده ايم كه كشورهاي اطرافمان در اين زمينه ها فعال نيستند و از طريق كشورهاي همسايه و واردات قاچاق و حتي رسمي مواد غذايي مي توانيم ضربه بخوريم . مردم ما بايد خوراكيهاي خارجي را تحريم كنند. نخورند چاره كار اين است .
در ابتداي بحث شما در توصيف مركز بيوتروريسم فرموديد كه از همه كشورهاي منطقه جلوتر هستيد. چرا خودتان را با كشورهاي منطقه مقايسه مي كنيد چرا خودتان را با اروپا مقايسه نمي كنيد
ما همان حرفي را مي زنيم كه در چشم انداز 20 ساله آمده است . در چشم انداز 20 ساله آمده است كه ما بايد در منطقه اول بشويم و ما هم اول شده ايم .
اتفاقا سئوال من همين است كه آيا اين خطا نيست . گيريم كه چشم انداز 20 ساله چنين تكليفي را براي شما معين كرده است . چشم انداز 20 ساله خطا كرده است شما اين خطا را چرا تاييد مي كنيد مقايسه ايران با كشورهاي منطقه غلط است . شتاب رشد ما را مي گيرد انگيزه ها را كور مي كند. شما هميشه خودتان را با افغانستان و قطر و امارات مقايسه مي كنيد.
نه اينطور نيست . مصر و تركيه هم هست . مصر و تركيه كشورهايي بودند كه مثل ما ايران مورد تهديد نبوده و نيستند. جنگ هم نداشته اند. مشكلات خاص ايران را ندارند. ما خودمان را با مصر و تركيه هم مقايسه مي كنيم .
شما از مصر و تركيه جلوتر هستيد
مصر و تركيه نه جنگ داشتند و نه تهديد بدون تهديد و جنگ به اين سامانه ها رسيدند. اين جاي تقدير دارد. شايد در مورد ايران بتوانيم بگوييم كه تهديدات و جنگ باعث شد كه ايران به اين سامانه ها دسترسي پيدا كند. ايران به نوعي توفيق اجباري نصيبش شد. از اين لحاظ عملكرد مصر و تركيه قابل تقدير است . چون بدون تهديدات و جنگ به اين سامانه ها رسيدند. ما از مصر و تركيه هم پيشرفته تر هستيم . اما از برخي كشورهاي آمريكايي و اروپايي فاصله داريم . سامانه علمي اين كشورها پيشرفته تر از ماهست . ما اگر بخواهيم به مقام كشورهاي اروپايي و آمريكايي برسيم بايد سامانه علمي خود را قوي تربكنيم . ما فعلا از نظر علمي از جهان غرب عقب تر هستيم .
در تلاش هستيد كه مقام علمي خود را به كشورهاي اروپايي و آمريكايي برسانيد
اين مسايل بايد درچشم انداز 20 ساله ديده شود . بعد تبديل بشود به برنامه 5 ساله و بعد امكانات بدهند تا ما سامانه علمي خود را رشد بدهيم و به مقامات علمي كشورهاي اروپايي و آمريكايي برسيم . ما از نظر امكانات در فشار هستيم . در مضيقه هستيم . بودجه ما خيلي كم است تا اينجا هم با انگيزه هاي معنوي پيش رفته ايم . هيچ كس نيامده به ما بگويد كه اين مكان اين برنامه اين امكانات اين بودجه و برويد دنبال سامانه علمي . ما خودمان حركت كرده ايم . ما خودمان اعلام كرده ايم كه به اين توان علمي رسيده ايم . ما به توان علمي مقابله با حملات ميكروبي رسيده ايم . اين روش را هم ما در جنگ آموختيم . هيچ وقت منتظر بالادست ها نمي مانيم . تازه شما مي بينيند كه بين شوراي مصلحت نظام و مجلس و دولت بحث اجراي چشم انداز است . مجلس به دولت مي گويد بايد چشم انداز اجرا شود و از اين حرفها.
برنامه جامع علمي در كشور تازه شروع شده است . ما از مسئولين جلوتريم . هيچ وقت آنها نيآمدند به ما بودجه و امكانات و نيروي انساني بدهند و بگويند برويد جلو و به سامانه ميكروبي مجهز شويد. در كشورهاي پيشرفته اين طور نيست . اول امكانات و بودجه و نيروي انساني و جا و مكان و... مي دهند بعد مي روند دنبال سامانه علمي . ما از اين جهت از كشورهاي پيشرفته خيلي جلوتر هستيم . به خاطر اينكه بدون امكانات تا اينجا رسيده ايم . اروپايي يا آمريكايي تا بودجه و مكان و... نگيرد. دست به كار تحقيقات و پژوهش علمي نمي شود. وارد هيچ عرصه اي نمي شود.
وابستگي شما به برنامه 20 ساله يا برنامه 5 ساله نقطه ضعف شماست . برنامه هايي مثل چشم انداز و برنامه 5 ساله براي شما محظورات ايجاد مي كند. شما را به دست اندازهاي اختلافات سياسي مي كشد. شما خودتان را با سيستم دولتي گره مي زنيد كه هميشه در نوسانات و اختلافات است . يك عده مي گويند برنامه 20 ساله چنين است و عده اي مي گويند چنان است . حداقل در اين دولت شما شاهد هستيد كه برنامه چشم انداز بي دليل مورد هجوم قرار مي گيرد. شما در اين تلاطمات از بين مي رويد. دستآوردهاي علمي تان نابود مي شود. براي اين مشكل چه فكري كرده ايد
ما اصلا به برنامه چشم انداز و 20 ساله و 5 ساله وابسته نشده ايم . كسي در برنامه ما را نديده است .
ولي همين آلان شما اشاره داشتيد به اينكه فعاليتهاي علمي تان بايد در برنامه چشم انداز و 5 ساله ديده شود .
عرض من اين است كه نمي شود كشوري برنامه جامع علمي نداشته باشد و بعد بخواهيم به رقابت با كشورهاي پيشرفته بپردازيم . ما با اين اوصاف فعلا در حد منطقه مي توانيم برتري داشته باشيم به برتري هم رسيده ايم اين هم فقط به خاطر انگيزه افراد خودمان است . البته اين موضوع خاص ما به تنهايي نيست . اين انگيزه ها در ساير بخشهاي كشور هم ديده مي شود. دستآوردهاي علمي در پژوهشكده رويان نمونه اين ادعا است .
رويان هر چه موفقيت به دست آورده مديون فعاليتها و تلاشهاي نيروهاي رويان است . نه دولت نه وزارت بهداشت و نه برنامه چشم انداز از اينها نخواسته بودند كه به اين موفقيتها دست پيدا كنند. روزي كه روياني ها خودشان را به مسئولين بالا دست نظام عرضه كردند به خيلي از پيشرفت ها رسيده بودند. مسئولين نظام وسط كار از نيروهاي رويان حمايت كردند.
ما هم با همين اعتقاد حركت كرديم . گفتيم ما حركت مي كنيم به جايي مي رسيم بعد مي آيند و از ما حمايت مي كنند.
حالا كه بحث رويان شد مرگ مرحوم دكتر كاظمي از طريق بيوتروريسم بود
نه . اهمال بود.
شخص خودش اهمال كرد يا ديگران
پاسخ شما محرمانه است .
در درون سپاه چي با مشكل مواجه هستيد بودجه مي دهند همكاري مي كنند بالاخره در همه جاي دنيا بوروكراسي اداري مانع است . در تشكيلات شما چي
اختلاف نداريم . قانون اساسي سپاه را تعريف كرده است . سپاه به فرماندهي كل قوا بدهكاريهايي دارد. عمدتا برنامه هاي نظامي مشخص است . مقابله با تهديدات در كل كشور. سپاه بايد به اين خواسته پاسخ دهد. دانشگاه بقيه الله يك نهاد خودرو است . مقام معظم رهبري هم دستور دادند وقتي دانشگاه بقيه الله كمي رشد كرد با مجلس هماهنگي كنيد و نهاد دانشگاه بقيه الله را قانوني كنيد. اعتبار بگيريد. متاسفانه اين اتفاق نيفتاده است . هنوز نيآمده اند نهاد دانشگاه بقيه الله را در سامانه هاي كشور پشتوانه لجستيكش را با امكانات قانوني فراهم كنند.
ولي سپاه به اين نتيجه رسيده است كه دو دانشگاه مثل دانشگاه امام حسين (ع ) و دانشگاه بقيه الله بايد موفق باشد و از خودش دارد هزينه مي كند.
مسئولين بالاي سپاه دارند از اين دو دانشگاه حمايت جدي مي كنند. در لايه هاي مياني نظام به اين موضوع توجه نمي شود. كمك نمي كنند. اعتبار نمي دهند. بودجه نمي دهند.
اخيرا ما در دو مورد وارد عمليات بيوميكروبي شديم . شوراي عالي امنيت ملي و وزارت بهداشت از ما خواستند و ما وارد عمليات شديم
يكي از راههاي تهديدهاي ميكروبي بسته هاي پودر سياه زخم است
اخيرا گزارشاتي به ما رسيد كه بسته هاي پودر سياه زخم به تهران و يك شهر ديگر رفته است بلافاصله وارد عمليات شديم
در زلزله پاكستان اولين گروهي كه وارد شد ما بوديم . در كمترين زمان . بسيار ساده و نه پيچيده . فيلم عمليات وجود دارد. طوري كه رئيس جمهور پاكستان و تمام مسئولين پاكستاني از ما به شدت تقدير كردند
برخي از مسئولين ما براي يك فوتباليست يا هنرپيشه سينما بيشتر احترام قائل هستند تا يك دانشمند
من به دانشمندان و همكاران ميكروبي خودمان گفته ام فكر اينكه مسئولين بفهمند شما چه مي كنيد و بيايند از شما تقدير كنند را از سر بيرون كنيد
در دانشكده پزشكي دانشگاه بقيه الله يك بخش به امنيت ملي و ارتقا توان دفاعي مربوط مي شود كه در آن به پيشرفتي رسيده ايم كه در كشورهاي منطقه چنين سيستمي وجود ندارد
قبل از انقلاب هيچ چيزي در باره سلاح هاي شيميائي نميدانستيم وقتي جنگ شد مورد هجوم سلاح شيميائي قرار گرفتيم درحاليكه درمان آن را نميدانستيم و بيمارانمان را به خارج از كشور مي فرستاديم ولي امروز بر اساس تحقيقاتي كه خودمان انجام داده ايم هم صاحب كرسي بين المللي هستيم هم تشخيص پزشكي را روشن كرده ايم وهم در وضعيت بسيار خوب بين المللي قرار داريم
هم اكنون در شرايطي هستيم كه به محض اينكه بسته هاي مشكوك به چند ارگان داخلي ما مي رسد مركز ما وارد عمليات مي شود و كشور را مجهز به سامانه دفاع ميكروبي مي كند

مجيد زندي
آنهايي كه دانش آموز خردسال دارند هر روز با مشاهده كيف سنگين مدرسه كه با هر كتاب درسي بايد يك كتاب كمك آموزشي و يك دفتر نيز همراه با ساير ملزومات به مدرسه ببرند نگران سلامت كودك خود مي شوند. آنگاه اين سئوال در ذهن آنها مي دود كه آيا واقعا محتواي كتابها به اندازه حجم و وزن آن هست آيا مي توان با حذف موضوعات تكراري از صفحات كتاب ها كم كرد و به محتواي آن افزود
اين مشكل اگرچه در بسياري موارد به معلمان و اوليا هم مربوط مي شود كه دانش آموزان را مجبور مي سازند كتابهايي را هر روز به مدرسه ببرند كه ممكن است در تمام ساعات حضور در مدرسه موفق نشوند حتي يكبار لاي كتاب را باز كنند به هر حال اين رويه اكنون يك ضعف در نظام آموزشي ما در بخش كتب درسي و شيوه هاي آموزش باز مي گردد.
علاوه بر آن موضوع اصلي اين است كه همين كتاب هاي درسي در اختيار دانش آموزان تا چه حد ارزش محتوايي دارد و مي تواند راهنماي مناسبي براي آينده كودكان نوجوانان و جوانان باشد آيا به همان سخن گرانبار علي (ع ) مي رسد كه از شيعيانش مي خواهد فرزندان خود را براي جهان آينده تربيت كنند آيا دانش آموزان امروز مي توانند با آموزش كتب درسي براي آينده خود احساس خوشبختي كنند آيا با اين كتاب ها مي توانيم اطلاعات درستي را به دانش آموزان منتقل نمائيم حداكثر توانايي كتب درسي براي آموزش زندگي سالم خصوصا براي دختران و پسران جوان چه ميزان است آيا مولفان ورزيده اي داريم كه بتوانند به آسان ترين روش علم روز را در اختيار دانش آموزان قرار دهند يا نه دانش آموز خوب هنوز همان دانش آموزي است كه در چارديواري كلاس درس بنشيند و بدون نگاه به آينده چشم به كتاب درسي و سخنان معلم بدوزد. و آنچه را كه فقط مي شنود و مي خواند علم روز و حتي علم دين و علم اجتماع بداند و يقين كند كه در خارج از اين چارچوب هيچ خبري نيست و اگر هم هست باطل و غلط است و بسياري از چراهاي ديگر كه يقينا مي توان در عرصه تعليم و تربيت جستجو كرد.
متاسفانه نگاهي در اين زمينه در ساختار آموزش وپرورش و ميان انديشمندان حوزه و دانشگاه نفوذ كرده كه احساس مي كنند حتي اگر از آنها براي تاليف كتب درسي دعوت شود اين دعوت فقط براي شنيدن نظرات آنهاست و نه عمل كردن به آن ها كه درست يا نادرست بودن اين نظريه نيز نيازمند اطلاع رساني دقيق است كه صاحبنظران به اين باور برسند كه واقعا جايي هست كه خريدار نظرات اصلاحي آنها باشد تا نظام آموزش و پرورش ما به مقتضاي نياز روز متحول شود.
البته يكي از اين ضعف ها ضعف چارچوب ها و اساسنامه اي تدوين و تاليف كتب درسي هم هست كه حتي در سطح مديران ارشد وزارت آموزش وپرورش در اين زمينه اختلاف نظر وجود دارد كه واقعا عرصه تاليف كتب درسي بايد محل تضارب آرا انديشمندان باشد يا خير
پس در مرحله اول مي بايست در سطح وزارتخانه به يك اجماع نظر در راستاي طرح جامع آموزش وپرورش رسيد. البته در حوزه تاليف كتب درسي به دليل ثبات مديريتي حداقل در چند دوره وزارتي اهداف طرح جامع جزو برنامه هاي رسمي مطرح و اعلام شده اما تا چه حد زمينه براي اجراي اين مهم فراهم است باز نيازمند دقت نظر فراوانتري است .
اين مساله را با افراد مطلع در اين زمينه هم در ميان گذاشته ايم تا آنها نيز با كمك به ما اطلاعات روشنتري در اختيار خوانندگان عزيز قرار دهند.
دكترمحمدرضا سنگري محقق و مولف كتاب هاي درسي در زمينه وضعيت كتب درسي و آفت هاي موجود در نظام آموزشي در راستاي تقويت بنيان هاي فكري و عملي دانش آموزان به گزارشگر ما مي گويد : تحول در دنياي جديد به گونه اي است اگر اصحاب كهف 309 سال خوابيدند و سكه آنها از رواج افتاد امروز اگر 309 ساعت بخوابيم از گردونه رقابت جهاني خارج خواهيم شد و در اين زمينه شيوه هاي تعليم و تربيت براي پيشگامي در عرصه پرورش نسل آينده بسيار حياتي شده است .
وي مي گويد : در چنين دوراني بايد بگويم وضعيت كتابهاي درسي مدارس ما وضعيت متعادلي ندارد اگر بود فرياد رهبر معظم انقلاب اينگونه بلند نمي شد كه مي فرمايند « شرايط آموزش وپرورش ما تا حدي دچار تحجر است » اين تعبير تعبيري بسيار سخت و سنگين است كه نشان مي دهد وضعيت نظام آموزشي ما بسيار مشكل دارد. ما در حوزه مهارت ها بسيار ضعيف هستيم كتاب هاي درسي فعلي مهارت هاي لازم را براي دانش آموزان ما ايجاد نمي كند.
دكتر سنگري ادامه مي دهد : متاسفانه در بخش كتب درسي هم نگاه ما عمدتا نگاه آموزشي است نه تربيتي . يعني بيشتر ذهن ها را بزرگ مي كنيم تا دست ها را. يعني كوشش نشده كه بخش مهارتي تقويت شود و در اين زمينه اگرچه حركت هايي آغاز شده اما هنوز در ابتداي راهي طولاني قرار داريم .
اين مولف كتاب هاي درسي مي گويد : محصول 12 سال تحصيل در مدارس ما هيچ كاري را نمي تواند انجام دهد و اين شيوه يقينا نمي تواند تحول آفرين و توسعه نگر باشد . دانش آموز سال 12 ما هيچ تخصص و مهارتي ندارد كه قابل بهره گيري باشد كه متاسفانه در عرصه دانشجويي هم چنين روندي تداوم دارد.
وي مي افزايد : البته عوامل اصلي اين رخداد فقط مربوط به كتاب هاي درسي نيست و صرف تغيير و يا اصلاح كتاب هاي درسي به نتيجه قطعي نخواهيم رسيد. مهارت ها در واقعيت هاي بيروني هم وجود دارد كه بايد جزو برنامه آموزش وپرورش باشد كه معلم به دانش آموز آنچه را كه در بيرون كلاس درس هم هست آگاه كند. معلم در چارچوب كتاب نمي تواند همه اصول راهنمايي و رانندگي را به دانش آموز بياموزد دانش آموز بايد در محيط بيرون هم درگير مفاهيم علمي و عملي باشد.
وي در اين زمينه به ضعف به كارگيري از كامپيوتر و اينترنت در نظام آموزشي ما اشاره مي كند و مي افزايد : در حاليكه اگر يك راننده اي خلاف كند به دليل اين اشتباه پليس بزرگراه را نمي بندد. ما بايد راه درست استفاده از اين راه را به دانش آموزان ياد دهيم و آسيب ها را كاهش دهيم تا راه ما به سمت آينده اي باشد كه مي خواهيم نسلي بپرورانيم كه در جهان آينده بتواند كارايي داشته باشد و اين مهم نيازمند بازنگري در تربيت معلم تغيير فضاهاي آموزشي تغيير كتاب هاي درسي تغيير برنامه هاي درسي و انديشيدن براي تغيير در همه عناصر آموزش وپرورش است .
دكتر سنگري ادامه مي دهد : ضعف آشكار ديگري كه در نظام آموزش وپرورش كشور قابل پيگيري است حاكميت نظام يك طرفه و يك سويه علم و تربيت است كه اين مهرباني يك سر براي دانش آموزان به دردسري تبديل شده است . زيرا عمدتا اين معلم است كه در كلاس فعال است و دانش آموز خوب دانش آموزي است كه به سئوالات معلم خوب پاسخگويد نه آن دانش آموزي كه از معلم سئوالات خوب بپرسد! دانش آموز در اين كلاس ها بايد آرام بنشيند و ذهن خود را به معلم بسپارد تا او بر بستر سفيد آن نقاشي كند در حاليكه اين فضا به هيچ وجه فضاي مناسبي براي علم آموزي نيست بلكه اين بچه ها مي بايست در جستجوي علم باشند و آن را در اختيار همكلاسي ها قرار دهند و معلم به عنوان ناظر بي طرف دانش آموزان را كمك كند. معلم خوب آن معلمي است كه با سكوت خود از دانش آموزان براي پيشبرد درس ياري بگيرد.
اين محقق حوزه آموزش وپرورش درباره اهميت كتب درسي براي فراهم آوردن شرايط محيطي مناسب براي تعليم و تربيت مي افزايد : فراموش نكنيم كتب درسي رسمي و تاثيرگذار در رفتار انديشه ها و آينده نسل امروز است زيرا ما كم نداريم دانش آموزاني كه در طول سالهاي تحصيلي فقط با كتاب هاي درسي همراه بودند و پيش رفتند و با همان كتاب ها به مراحل دانشگاه رسيدند. كتاب درسي از اين جهت هم با ساير كتاب ها متفاوت است كه بقيه كتاب ها با يك بار خواندن كنار گذاشته مي شود اما كتابهاي درسي بارها از سوي دانش آموز مورد استفاده قرار مي گيرد.
دكتر سنگري با تاكيد مجدد بر اهميت كتب درسي براي كمك به انتخاب راه و روش زندگي و آموزش علوم متداول زمان مي افزايد : بازتاب نتيجه كتب درسي را مي توان در آينده ديد و حال كه كتاب درسي تا اين حد موثر است و هيچكس هم در اين مورد ترديدي ندارد بايد در تاليف كتب درسي تامل و تدبر عميق تري كرد و برنامه ريزيهاي درازمدت چه از لحاظ وزن و چه از لحاظ محتوا و سند چشم انداز با هم ارتباط داشته باشند بدين معنا كه مجموعه كتاب ها درسي با عنوان خاص با بقيه پيوند داشته باشد و گسسته نباشد.
اين مولف و مدرس كتب تعليم و تربيت ادامه مي دهد : كتب درسي بايد به گونه اي تاليف شود كه علاوه بر نيازهاي فعلي دانش آموزان به نيازهاي آينده فرد و كشور هم پاسخ گويد و به ضرورت هاي سياسي و اجتماعي به نيازهاي منطقه اي و بين المللي و نحوه كار و توليد هم بپردازد. ضمن آنكه مي بايست فراتر از دايره مادي معيارهاي معنوي و انتقال ارزش ها و فضيلت هايي كه در متن باورهاي ديني و اعتقادات اساسي و بنيادين ما هست را مد نظر قرار دهد.
وي درباره احتمال كاهش حجم كتب درسي هم مي افزايد : چه اشكالي دارد كتاب هاي درسي موجود حتي قبل از تغييرات كلي اكنون به دو يا سه بخش مجزا تقسيم و جداگانه چاپ شود تا دانش آموز مجبور نباشد همه متوني كه در 9 ماهه تحصيلي موردنياز او مي باشد هر روز به مدرسه ببرد
وي مي گويد : اگرچه ما بايد براساس سند چشم انداز 20 ساله كشور به سمت كتب الكترونيكي هم پيش برويم زيرا در دهه آينده در نظام آموزشي اتفاقات ديگري خواهد افتاد و ممكن است در آينده ما اصلا چيزي به عنوان كتاب در مدرسه نداشته باشيم كه از هم اكنون مي بايست روند كاهش تدريجي حجم كتاب هاي درسي در دستور كار مولفان محترم قرار گيرد.
دكتر سنگري ادامه مي دهد : ممكن است بتوان اكنون يك كتاب درسي براي هر كلاس درنظر گرفت كه در اختيار معلم باشد و دانش آموزان در خانه به فعاليت هاي كمك آموزشي مشغول باشند و بسياري ديگر ازراه حل كه مي توان در راستاي كاهش حجم و افزايش محتواي كتب درسي مورد تجديدنظر قرار گيرد.
حجت الاسلام علي ذوعلم مديركل دفتر برنامه ريزي و تاليف كتب درسي وزارت آموزش وپرورش هم در اين باره به گزارشگر ما مي گويد : ما در اين زمينه نه تنها علاقمند هستيم كه تيم هاي پژوهش و تاليف كتب درسي به صورت غيردولتي فعال باشند حتي درخواست داديم و مايليم با اين گروهها قرارداد امضا كنيم و اصلا بحث نپذيرفتن مطرح نيست اما چون اين كارها هزينه بر است بخش هاي خصوصي نمي توانند بدون كمك هاي دولت تحقيق و پژوهش و كتاب هاي درسي را تاليف كنند.
وي ادامه مي دهد : هر فرد يا گروهي از پژوهشگران در جمع معلمان دانشگاهيان حوزويان كه مايل باشند چارچوب هاي موردنياز را ببينند ما علاقمند هستيم حتي براي آنها دوره هاي توجيهي برگزار كنيم تا بهترين روش هاي پيشنهادي موجود براي كيفيت كتب درسي مدارس را انتخاب نمائيم .
وي با سخت خواندن تاليف كتب درسي و جلب رضايت دانش آموز معلم و نظام آموزش و پرورش و همگامي و هماهنگي با علم روز مي افزايد : مولفان كتب درسي كاري ظريف حساس تاثيرگذار و ماندگار را انجام مي دهند زيرا تاليف كتب درسي با تاليف كتب علمي و حتي كمك آموزشي و عمومي كاملا متفاوت است .
وي مي گويد : در اين تعريف ما دوست داريم تاليف كتب درسي از انحصار دولت خارج شود و هر انديشمندي كه شيوه اي را مطلوب مي داند با حمايت ما بنويسد و پس از به راي گذاري متن در ميان مولفان و معلمان در گستره وسيعتري آموزش داده شود.
وي ادامه مي دهد : به همين دليل قصد داريم همايش تجليل از مولفان كتب درسي را برگزار كنيم و اگرچه در اين همايش تنها برخي از مولفان كتب درسي مورد تجليل قرار مي گيرند اما با اين كار قصد داريم فرهنگ تاليف كتب درسي را گسترش دهيم . اهداف ما براي برگزاري اين همايش ايجاد فضاي فرهنگي در كشور است تا محققان و صاحبنظران به سمت تاليف كسب درس روي آورند.
آقاي ذوعلم ادامه مي دهد : اگر ما بتوانيم براي يك واحد درسي 10 نمونه كتاب درسي داشته باشيم و دست معلم را براي انتخاب هر يك از آنها باز بگذاريم آنگاه مي توانيم مدعي باشيم كتب درسي ما از انحصار خارج شده است . اگرچه اين حركت مستلزم آن است كه ما ده تيم مستقل تاليف كتب درسي داشته باشيم كه آزادي عمل براي هر معلمي فراهم باشد و او از ميان 10 كتاب موجود يكي را كه به سليقه خود نزديكتر مي بيند انتخاب و براي تدريس به دانش آموزان معرفي نمايد.
مديركل دفتر تاليف كتب درسي مي گويد : در اين نگرش ما ضمن احترام به آداب و رسوم و فرهنگ اقوام مختلف در سطح كشور به معلم عربي پيرانشهري هم آزادي عمل مي دهيم كتاب موردنظر خود را انتخاب و به دانش آموزان درس دهد و با توجه به اينكه در اكثر پايه هاي درسي نمره قطعي در اختيار معلم است هيچ مشكلي هم در مسايل مربوط به نمره هم پديد نخواهد آمد.
وي موفقيت اين رويه را به صاحبنظري معلمان مربوط مي سازد و مي افزايد : اگر قبول كنيم معلمان ما صاحبنظر هستند بايد اين اجازه را هم به آنها بدهيم كه متن درس موردقبول خود را انتخاب و به بهترين روش براي دانش آموزان شرح دهد.
وي مي گويد : انتخاب معلم اين اهميت را دارد كه چون متن و محتواي كتابي را پذيرفته و قبول هم كرده با متن كتاب بهتر ارتباط برقرار مي كند و بهتر مي تواند آن را به دانش آموزان ياد دهد و چون سرفصل هاي همه كتب درسي براساس مصوبه شوراي عالي تاليف كتب درسي خواهد بود در سطح كنكور و دانشگاه و ميزان سواد دانش آموزان نيز هيچ خللي ايجاد نمي كند و تنها روش هاي تدريس و محتواي ظاهري كتب براي بيان يك مفهوم و سرفصل متفاوت خواهد شد.
آقاي ذوعلم در باره كتب ديني هم مي افزايد : اين كتاب ها به شدت نيازمند چند تاليفي است زيرا سرفصل هايي همچون توحيد عدل معاد نبوت امامت و... حتي موضوعات روز ديني نيازمند تعريف هاي متفاوت با زبانهاي متفاوت است كه هر كدام را معلم بهتر پذيرفته آن را به دانش آموزان معرفي نمايد. و هر محتوايي كه براي بخش بيشتري از معلمان مقبوليت داشته باشد مي تواند در سطح گسترده تري هم مورد استفاده قرار گيرد.
مشاور وزير و مدير كل دفتر برنامه ريزي و تاليف كتب درسي مي افزايد : در اين عرصه كار ما ايجاد رقابت و دعوت از گروههاي جديد مولفان كتب درسي است . زيرا همين كه مولفان مختلف درباره موضوعات مختلف با شيوه هاي متفاوت مطلب بنويسند باعث تعميق آن موضوع در گستره كشور مي شود. اين كار حتي سبب برانگيختن حساسيت جامعه درباره نحوه طرح موضوع خواهد شد كه براي تقويت مباني فكري علمي و فرهنگي دانش آموزان بسيار مفيد خواهد بود.
وي مي افزايد : حتي اگر كتابي تاليف شد اما مورد پسند عامه معلمان قرار نگرفت هم مي تواند به عنوان يك كتاب مرجع درسي و كمكي مي تواند مورد استفاده معلم ديگري قرار گيرد و تصور ما اين است كه بركات آموزشي اين كار و تاثيري كه در تعميق آموزش موضوعات كتب درسي بر دانش آموز و معلم مي گذارد بسيار زياد است .
آقاي ذوعلم درباره انتقاد برخي از صاحبنظران درباره هزينه هاي اضافي براي تاليف كتابهاي رنگارنگ و مختلف المثال مي افزايد : ممكن است برخي از همكاران حتي اين روش را روشي اقتباسي از كشورهاي ديگر در نظر بگيرند اما در اين محدوده به هيچ وجه نگران ابعاد اقتصادي موضوع نيستيم بلكه معتقديم براي پيشبرد مفاهيم درسي نزد دانش آموزان بايد چنين هزينه هايي صرف شود.
وي درباره حركت هاي اجرايي براي چند تاليفي هم مي افزايد : اين كار در عمل در چند مورد به طور آزمايشي از دو ـ سه سال قبل آغاز شده كه خوشبختانه نتايج آن با ارزش بوده است . يعني ما اكنون سه كتاب حرفه و فن عربي و علوم مقطع راهنمايي را در 10 استان تاليف كرديم و حتي در سال گذشته هم اين مولفان در يك كارگاه عملي كارهاي خود را تكميل كردند ارزشيابي هم انجام شده و اكنون سه يا 4 كتاب است كه به مرحله اولي رسيده كه درحال مشورت و رايزني درباره نحوه اجرايي آموزش آن هستيم كه اميدواريم بتوانيم براي سال تحصيلي 88 ـ 87 به صورت آزمايشي يكي ـ دو كتاب را در همان استاني كه تاليف شده را به اجرا بگذاريم .
وي ادامه مي دهد : ما در درس حرفه و فن به فرهنگ ها و هنرها و حتي نيازهاي منطقه اي توجه داريم مثلا در مناطق عشايري پرورش دام و طيور بايد نسبتي با شيوه هاي موجود در منطقه داشته باشد يا خاتم كاري و ساير هنرهاي سنتي مناطق به طور دقيقتر در آن منطقه اي كه اين هنرها رواج دارد در كتب درسي لحاظ شود; اگرچه ما هنوز در آن عرصه اي وارد نشده ايم كه برنامه هاو سرفصل هاي كتب درسي هم متفاوت باشد.
آقاي ذوعلم مي افزايد : البته آموزش تخصصي تاليف كتب درسي هم نياز جدي امروز جامعه است كه بايد اين دانش و توانمندي از ميزان محدودي از كارشناسان توسعه يافته و در دايره وسيعتري تعداد بيشتري از كارشناسان و متخصصان را در حوزه تاليف كتب درسي گردهم آورد.

خوشبختانه همينكه مسئولان ارشد وزارت آموزش و پرورش درحوزه تاليف كتب درسي و مولفان اين كتاب ها متوجه وجود ضعف هايي در شيوه نگارش و محتواي كتب درسي هستند بسيار باارزش است و يك حسن محسوب مي شود و ادامه اين كار مثبت آن است كه تلاش شود دايره علوم در كتب درسي مسدود نباشد و معلمان بتوانند دايره وسيعي از محتوا را هم در مقابل ديدگان و ذهن دانش آموزان باز نمايند.
در اين عرصه تدوين سريعتر برنامه و سند ملي كتب درسي كه به صورت برنامه ريزي شده نقشه كلان محتواي كتب درسي را براي آيندگان تبيين مي كند بسيار با ارزش است تا با تغييرات مديريتي در عرصه سياسي مصاديق با ارزش دستخوش سليقه ها و نظرات فردي و گروهي نشود. سندي كه اهداف راهبردي جمهوري اسلامي را در كتاب هاي درسي در دهه هاي آينده هم مدنظر قرار دهد و شرايط فعلي را در راستاي افق سند چشم انداز 20 ساله و تحول جامع نظام آموزش و پرورش مدنظر رهبر معظم انقلاب متحول نمايد.
خوشبختانه تمركز فكري و اجرايي كه در قالب طرح جامع نظام آموزش و پرورش چه در حوزه تاليف كتب درسي و چه در شيوه هاي آموزش پديد آمده بسيار با ارزش است . تا روند موجود در راستاي پرورش نسل آينده اي روشن ضمير دانا و پژوهشگر و آگاه به مباني ارزشي اسلام عزيز تغيير يابد.
دانش آموزان ما هر روز مجبورند علاوه بر سه تا چهار كتاب درسي به همين ميزان دفتر و كتاب هاي كمك آموزشي را همراه خود به مدرسه ببرند درحاليكه ممكن است فرصت نكنند حتي يكبار آن كتاب ها و دفاتر را پيش روي خود باز كنند با توجه به اينكه دنيا به سمت كتب الكترونيكي پيش مي رود مولفان كتب درسي بايد بسمت كاهش حجم اين كتاب ها حركت كنند
ما در كشور افراد دانشمند فراوان داريم اما اين دانشمندان علوم مختلف از علم تاليف كتب درسي بي بهره هستند و در بسياري موارد نمي توانند يافته هاي نوين علمي و عقيدتي را به زبان كودك و نوجوان در آورده و به دانش آموزان آموزش دهند
دكتر سنگري محقق و مدرس حوزه تعليم و تربيت : اينكه رهبر معظم انقلاب مي فرمايند « شرايط آموزش و پرورش ما تا حدي دچار تحجر است » حاكي از نامتعال بودن شيوه هاي تدريس و كتب درسي و عدم تحول گرايي است . كلاس ها و كتب درسي امروز بايد بتواند به دانش آموزان در مواجهه با موضوعات علم روز و علم دين مهارت را آموزش دهد
ذوعلم مدير كل برنامه ريزي و تاليف كتب درسي : ما نه تنها به دنبال تك صدايي در تاليف كتب درسي نيستيم بلكه با فراخوان عام از معلمان دانشگاهيان و حوزويان درخواست كرديم در قالب گروههاي مستقل به تاليف كتب درسي پيشنهادي خود بپردازند و آموزش وپرورش هم خريدار تاليفات آنهاست