خطر وقوع زلزله در تمام مناطق كشور وجود دارد
استحكام ساختمان را در مقابل زلزله بيمه كنيم
مجيد زندي
تقريبا هيچ كس در كشور ما از وقوع زلزله دو ريشتري و كمتر از آن نمي هراسد زيرا آن را تهديدي براي محل سكونت خود نمي داند
اما اگر شدت زلزله افزايش يابد ترس و وحشت وجود ما را فرا مي گيرد كه نكند ساختمان بر سر ما آوار شود!
در مقابل در برخي ديگر از كشورها كه دولتها و مردم راههاي كم كردن اثر تخريبي زلزله ها را به خوبي مي شناسند
زلزله هاي 5 ـ6 و
بلكه 7 ريشتري هم بي خطر يا كم خطر محسوب مي شود كه نشان مي دهد ترس از زلزله در مناطق مختلف جهان حتي با لرزش يك
اندازه زمين متفاوت است . پس زلزله در ذات خود ترش ندارد
ترسي كه هست از نوع ساختماني است كه ما در آن زندگي مي كنيم . اين
مفهوم هنگامي براي ما ملموس تر مي شود كه هنگام وقوع زلزله در دشت و صحرا يا فضاي باز باشيم كه احتمالا حتي متوجه وقوع
زلزله هم نمي شويم .
ما در ايران با زلزله و حوادث ناشي از آن بيگانه نيستيم و ماهي نيست كه از طريق رسانه ها خبري درباره وقوع زلزله در شهرها و
روستاهاي كشور نشنويم ; زيرا مجموعه فلات ايران عليرغم حاصلخيزي و سرسبزي
زلزله خيز هم هست . مساله اي كه نه فقط در ايران
بلكه در بسياري از نقاط جهان كه به اصطلاح روي كمر بند زلزله قرار دارند
خطر در كمين است و كشور ما به جهت واقع شدن در ميان دو
صفحه اروپا ـ آسيا و شبه جزيره عربستان از مناطق پر خطرتر مي باشد تا حدي كه تنها در يكصد سال اخير بالغ بر 13 زلزله شديد در
ايران رخ داده كه علاوه بر خسارات مادي و تبعات اقتصادي و اجتماعي بلند مدت
تلفات انساني فراواني هم بر جاي گذاشته و
خانواده هاي فراواني را داغدار كرده است .
حال اگر بخواهيم بدانيم زلزله چيست بايد به سراغ تحولات و نيروهاي نهفته در دل زمين برويم . دنيايي كه بشر امروز عليرغم
اطلاعات فراواني كه از آسمان دارد
اطلاعات بسيار كمي از زمين خود دارد و نمي داند زير پوسته زمين و زير لايه هاي سخت سنگي آن
چه مي گذرد جايي كه مواد مذاب اعماق زمين به هر سو در حركتند و با فعل و انفعالات خود فشارهايي را هم به سطح زمين وارد
مي سازند و همين فشارها باعث ايجاد نيروي عظيمي مي شود كه توان آن از دهها بمب اتم هم قوي تر است و در مناطقي از زمين كه
پوسته آن درز و شكاف دارد و يا ضعيف تر است بيرون ميزند و حادثه اي طبيعي به نام زلزله رخ مي دهد.
در سرزميني همانند عربستان و مكه و مدينه هيچگاه زلزله اتفاق نمي افتد زيرا پوسته سنگي آن مناطق سخت و يكپارچه است
اما
در مناطق زلزله خيز جهان كه كشور ما هم يكي از آن مناطق محسوب مي شود درز و شكاف كه در اصطلاح زمين شناسي به آن گسل
مي گويند
فراوان است و اين پوسته هاي شكسته نصيب مردم ما شده است كه بايد خود را در مقابل حادثه طبيعي زلزله آماده نگه دارند.
كه استحكام بناي ساختمان محل سكونت آنها بهترين كار براي در امان ماندن از آوار مي باشد.
حال اگر ما ساختماني ايمن به عنوان اولين قدم اساسي براي مقابله با زلزله داشته باشيم
واز روش هاي مطمئن براي كاهش
خطرهاي ناشي از زلزله هم استفاده كنيم
آمادگي رواني و جسماني و حتي تامين مواد غذايي هم داشته باشيم
كودكان ما بدانند هنگام
وقوع زلزله در كجا پناه بگيرند و... آنگاه در خواهيم يافت كه اصل زلزله خطرناك نيست و تماشاي حركت سطح زمين همانند حركت
سطح آب در دريا و رودخانه خواهد شد كه اگر در قايقي مطمئن باشيم به آرامي از كنارش خواهيم گذشت
اما اگر با تكه چوب هاي
نامطمئن بخواهيم در مقابل امواج سهمگين مقاومت كنيم
يقينا قادر نخواهيم بود از جان خود محافظت نماييم .
اكنون مدت زمان فراواني به سالروز زلزله وحشناك ديماه شهرستان بم نمانده است . حادثه دردناكي كه همانند زلزله رودبار و
منجيل
زنجان
اردبيل
طبس و... براي هميشه تاريخ داغ آن در دل ملت ايران باقي خواهد ماند. اما آيا واقعا نمي توانستيم از مرگ
هموطنان خود جلوگيري كنيم آيا نمي توانستيم با رعايت نكات ايمني
نتايج نامطلوب زلزله ها را كاهش دهيم آيا نمي توانستيم با
استفاده از مصالح مناسب
استحكام ساختمانها را در مقابل زلزله افزايش دهيم آيا اكنون نمي توانيم با صرف هزينه هاي اندك براي
مقاوم سازي ساختمان از خسارات بزرگ جلوگيري كنيم و با تقويت ساز و كارهاي مناسبي همانند گسترش نظارت بيمه اي به ساخت
بنا
مسئوليت پذيري بيشتري را براي ساخت محكم تر بنا صرف نمائيم و... بسياري از روش هاي ديگر كه زلزله را كم خطر مي سازد و
اجازه نمي دهد جان و مال مردم نابود شود.
در چنين شرايط سرزميني كه ما داريم يك سئوال اساسي در ذهن باقي مي ماند كه چرا شرايط اقليم زلزله خيز ما باعث نشده كه در
كشور به استحكام بنا اهميت داده شود
معمولا ساختمانهاي مردم حداقل از هزار سال پيش تاكنون باري به هر جهت ساخته شده و جز
معدودي از بناهاي مذهبي معمولا بقيه ساختمان ها در كشور بااستفاده از مصالح ضعيف بنا شده است .
دكتر مهدي زارع معاون پژوهشي و فناوري پژوهشگاه بين المللي زلزله شناسي و مهندسي زلزله درباره علت اين تفكر و باور كه چرا
به استحكام بنا در كشور ما آنچنانكه ضرورت منطقه زلزله خيزي چون ايران ايجاب مي كند
فكر نمي شود به گزارشگر ما مي گويد : من
اين باور را در ريشه هاي تاريخي ملت ايران به پس از حمله مغول نسبت مي دهم زيرا حمله و تاراج مغول اين باور را تقويت كرد كه قضا
و قدر نمي شناسد و هر چه در مقابلش باشد به آتش مي كشد و ويران مي سازد. پس از آن نيز افكار صوفيگرانه مانع آن شده كه مردم ما
حساب كنند بايد در خانه و شهري كه زندگي مي كنند
مستحكم باشد.
وي مي افزايد : متاسفانه اين نگاه اكنون در نظام مهندسي ما به دلايل مختلف وجود دارد و در 50 سال آينده عده اي بايد بيايند و
شهرهايي همانند تهران را از ريشه جمع كنند و شهري ديگر با ساختمانهايي ديگر بسازند! چرا كه ما به جاي اينكه به استحكام بنا در
شهري همانند تهران فكر كنيم
به حاشيه سازي پرداختيم و شهر را به صورت بدقواره اي از هر سمت كش داده ايم .
وي مي گويد : بدتر ين شيوه ساخت و ساز هم در كشور داريم كه بساز و فروش ها معتقدند امروز بايد به سود فكر كنند و سلامتي
فرداي مردم هيچ ربطي به آنها ندارد. آنها سود را در ساخت بنا با سست ترين مصالح و سريعترين زمان ممكن مي بينند و فرهنگ غلطي
هم در ميان مصرف كنندگان رايج است كه نازكي كار و كلفتي پوسته ساختمان را مي پسندند و ظاهر بين هستند و ظاهر ساختمان به
آساني آنها را فريب مي دهد و كمتر كسي هست كه هنگام خريد ساختمان به باطن ساختمان فكر كند.
دكتر زارع ادامه مي دهد : مسئولان كشور بخاطر اينكه مسئوليت مردم هم بر دوش آنهاست بايد با افق بلند مدت تر فكر و اجرا كنند در
حالكيه مي بايست ضمن همكاري با كشورهاي موفق در اين زمينه
خطر پذيري زلزله را در كشور ما هم كاهش دهند. در اين زمينه مردم
بايد در مورد بيمه كردن ساختمان خود در مقابل زلزله از همان اولين سنگ بناي ساختمان حساس باشند تا با حمايت بيمه ها هر كس كه
ميخواهد ساختماني بسازد بخاطر نظارت بيمه ها به استحكام بنا و استفاده از مصالح استاندارد هم فكر كند در غير اينصورت مجوز
تحويل ساختمان را دريافت نخواهند كرد.
وي مي گويد : اخيرا در ديداري كه با رهبر معظم انقلاب داشتيم يكي از نكات مورد نظر ايشان بالا بردن استاندارد علم در كشور ما بوده
كه اين مسئله درباره زلزله بسيار حياتي است كه ما استاندارد علمي ساخت و ساز در كشور را بايد ارتقا دهيم .
معاون پژوهشي و فناوري پژوهشگاه زلزله در اين باره كه چرا اصول علمي حتي از سوي محققان ما در اجرا مراعات نمي شود هم
مي گويد : نكته اي كه وجود دارد اين است كه تحقيقات محققان ما بايد براساس نيازهاي جامعه شكل گيرد. مشكل محققان ما اين است
تحقيقاتي انجام مي دهند كه حتي به درد خودشان هم نمي خورد تا چه رسد به نياز مردم عادي .اين همان مشكلي است كه رهبر معظم
انقلاب هم به آن اشاره داشتند
محققي كه نداند مشكل مردم چيست و به دنبال كسب اطلاعات از مردم نباشد و درد مردم و جامعه
خودش را نداشته باشد نتيجه تحقيقاتش هم حداقل براي ملت خودش فايده اي ندارد هر چند اينكه آن تحقيق را در مجلات معتبر جهاني
به چاپ برساند.
وي مي گويد : البته نبايد كتمان كرد كه پس از وقوع زلزله رودبار و منجيل در خصوص استحكام بنا و استاندارد سازي مصالح ساخت
و ساز كارهاي فراواني شده . و اكنون كشور ما در منطقه جنوب غرب آسيا در يك رديف بسيار بالاي تحقيقات قرار دارد كه همانند كشور
تركيه در راس كشورهاي منطقه در حوزه شناخت زلزله و جلوگيري از آسيب ها و خطرات ناشي از وقوع زلزله قرار داريم .
دكتر زارع مي افزايد : امروزه بسياري از كشورها به خوبي درك كردند كه يكي از زمينه هاي مهم ثبات
سرمايه گذاري در علوم و فناوري
و مشاركت دادن مردم است كه البته همانگونه كه گفتم ارتباط مناسب علمي و تحقيقاتي بين محققان و قانونگذاران و مجريان دولتي
بسيار ضروري است كه متاسفانه در كشور ما اين ارتباط بسيار ضعيف است كه كشور ما را در برابر بكارگيري نتايج تحقيقات در مرحله
اجرا آسيب پذير ساخته است .
وي در اين زمينه هشدار مي دهد كه برخي از آپارتمانهايي كه در كشور ساخته مي شود
محل اسكان نيست بلكه قتلگاه است . وي
مي افزايد : نمونه اي از اين بنا را در شهر رشت هنگام وقوع زلزله رودبار داشتيم عليرغم اينكه ساكنان ساختمان هم عمدتا از پزشكان و
مهندسان شهر بودند
شدت تخريب به حدي بود كه كل طبقات مجتمع همانند ورقه هاي كاغذ روي هم قرار گرفت و اشكالات سازه اي
همه ساكنان ساختمان را به كام مرگ كشاند كه حتي امكان تخليه اجساد 100 تن از ساكنان آن هم ممكن نبود و گروههاي امداد نتوانستند
جنازه بسياري از افراد را خارج و شناسايي كنند!
دكتر زارع ادامه مي دهد : اين ساختمان آن زمان علي الظاهر ساختمان درجه يك شهر رشت هم محسوب مي شد كه نخبگان شهر در آن
ساكن بودند در حاليكه اگر ايمني سازه در ساختمان رعايت مي شد چنين اتفاق ناگواري رخ نمي داد. فراموش نكنيم تجارب علمي و
استانداردها در همه جاي دنيا به يك شكل است اما رعايت آن مهم است . تجارب علمي مقابله با زلزله هم تجربه همه بشريت است و
ربطي به ژاپن ندارد و ما در اين زمينه بايد از دانش فني آنها هم استفاده كنيم .
وي درباره راه حل نهايي استفاده دقيق از اين تجارب مي گويد : راه حل رعايت قانون است در كشور ما اگر بخواهيم در زمينه استحكام
بنا كاري كنيم نبايد در مقابل رعايت قانون مماشات كنيم . اگر قانون هم براي آن مهندس كه بايد نظارت كند
هم براي شهرداري
هم براي
كارخانجات ساخت مصالح و معماران و... اعمال شود ساختمانهاي ما از استحكام مناسب تري برخوردار خواهند شد كه به نظر مي رسد
كمك خواستن از بعد نظارتي بيمه ها شيوه
بسيار مناسبي براي به بار نشستن تلاشهاي علمي در مرحله اجراي ساخت و ساز در كشور
باشد.
دكترنوروز كهزادي رئيس كل بيمه مركزي هم درباره ضعف ساختار بيمه اي كشور براي تحت پوشش قرار دادن حوادث طبيعي از قبيل
زلزله و همچنين كمك بيمه به بهبود كيفيت ساختمان سازي در كشور به گزارشگر ما مي گويد : در زمينه بيمه اصل بناي ساختمانها دو
اقدام در كشور در حالي انجام است يك كار لايحه اي است كه دولت به مجلس داده تحت عنوان بيمه اجباري ساختمان كه يكسال است
در كميسيون عمران مجلس قرار دارد و متاسفانه من از جزئيات كار آنها بي خبرم چون ما را در كميسيون هاي تخصصي خود دعوت
نمي كنند در حاليكه ما انتظار داشتيم در اين خصوص از نظر كارشناسان ماهم استفاده شود و اين گله را حق خود مي دانيم كه از كميسيون
عمران بخواهيم درباره تصميم گيري راجع به صنعت بيمه از نظرات ماهم استفاده كنند. ولي به هر حال دولت لايحه بيمه كيفيت
ساختمان و ساخت و ساز را تحويل مجلس داده است .
وي مي افزايد : اين لايحه هر سازنده اي را ملزم مي كند كه مسئوليت خود را بيمه نمايد. كه اگر به هر دليلي اين ساختمان فرو بريزد
بيمه اجباري باشد زيرا بارها شاهد بوديم حتي كارگراني كه در ساختمان كار مي كردند بر اثر ريزش ساختمان جان خود را از دست داده اند
اما جايگاه بيمه اي آنها مشخص نبوده است .
وي ادامه مي دهد : ما همچنين صندوق بيمه حوادث طبيعي را به دولت پيشنهاد داديم كه در كميسيون تخصصي دولت به تصويب
رسيده اما كميسيون اصلي دولت ايراداتي به آن گرفته و ما هم آن ايرادات را رفع كرديم كه بيمه مركزي هم پيشنهاد نهايي خود را به دولت
داده كه اميدواريم كميسيون اقتصادي دولت هم هر چه سريعتر آن را تصويب كند كه اين يك بيمه اجباري در مقابل زلزله
سيل
طوفان و
ساير حوادث طبيعي محسوب خواهد شد.
دكتر كهزادي مي گويد : البته ما به شركتهاي بيمه سينا و توسعه مجوز بيمه كردن عيوب پنهان ساختمان را هم داده ايم كه آنها هم به
شكل آزمايشي انجام مي دهند و هر شركت بيمه اي هم كه درخواست كند مجوز داده مي شود.
وي در پاسخ به اين سئوال كه شركتهاي بيمه اصولا علاقه اي به پذيرش مسئوليت كيفيت بناي ساختمان در كشور به دلايل مختلف
فني و عدم استاندارد سازي برخي محصولات مورد استفاده ندارند
هم مي گويد : علاقه هست اما بايد بازاريابي كنند و پس از آن دنبال
مشتري باشند كه اين كار هم نيازمند فرهنگ سازي است چرا كه ما در راستاي توسعه فرهنگ بيمه جلسه اي هم با معاون دفتر هيات
دولت برگزار كرديم كه قرار است روابط عمومي كل بيمه ها فعاليتهاي بيمه اي را بيشتر براي مردم معرفي كنند چرا كه اكنون بسياري از
مشكلات به دليل نقص اطلاع رساني ماست .
وي به عنوان مثال درباره خودرو مي گويد : متاسفانه بسياري از مردم ما نمي دانند كه اگر مسافري را پشت خودروي وانت سوار كنند و
اگر حادثه اي براي مسافران پيش آيد
بيمه خسارتي به مسافران وانت نخواهد داد. حتي اگر راننده وانت مقصر نباشد بيمه اي به مسافران
بخش بار وانت پرداخت نخواهد شد.
وي مي گويد بيمه ديگري كه تحت عنوان بيمه الكترونيكي از سوي شركت بيمه ايران افتتاح شده با دريافت ساليانه 8500 تومان
ساختمان را تا سقف 20 ميليون تومان در مقابل آتش سوزي و حوادث ديگر بيمه مي كند كه به طور متوسط 700 تومان در ماه مي شود .
در حاليكه با وقوع حادثه اي
بسياري از افراد جامعه براي 5 ميليون تومان هم لنگ مي مانند و بسياري از زندانيان بيمه اي ما را هم چنين
افرادي تشكيل مي دهد كه از مسايل بيمه اي اطلاعي نداشتند.
وي مي افزايد : در كشور ما وقتي براي مسافران دريايي لنج ها بين سواحل ايران و جزاير جنوبي خليج فارس فقط با 16 تومان
مي توان پوشش كامل بيمه اي دريافت كرد
چرا به دليل عدم تبليغات لازم اين پوشش بيمه اي انجام نمي شود.
دكتر كهزادي مي گويد : من اين كوتاهي را از جانب خود و صنعت بيمه مي پذيرم كه متناسب با نياز مردم كار نكرديم اگر چه ما بايد در
آموزش و پرورش و كتاب هاي درسي هم حضور بيمه ها را ملموس تر سازيم كه متاسفانه اكنون در كتابهاي درسي راجع به بيمه ها توضيح
داده نشده است در حاليكه در بعضي از كشورها همه امورات مردم با بيمه هاست .
رئيس كل بيمه مركزي مي افزايد : در بيمه هاي ساختمان هم چنين وضعيتي حاكم است هر قدر دامنه بيمه ها افزايش يابد هزينه ها هم
كمتر خواهد شد كه به نفع مردم
بيمه ها و دولت است كه بايد از كتاب هاي درسي آغاز كرد و آموزشهاي لازم از كودكي داده شود.
البته آنچه را نبايد فراموش كرد اين است كه در كنار مانور زلزله بايد زنگ زلزله را پيش از دانش آموزان براي مسئولان
قانونگذاران
مجريان و ناظران به صدا در آورد تا هنگام طراحي شهري جديد آن را نه براي 10 و 20 سال بلكه براي دهه هاي متمادي بنا سازند و هم
از لحاظ استحكام سازه و هم از لحاظ مهندسي و ساختار شهري به گونه اي بنا نهند كه هنگام وقوع زلزله راه نجاتي هم براي مردم باقي
گذارند.
نبود اين نگاه را هم اكنون هم مي توان در بافت جديد شهرهاي همانند تهران جستجو كرد كه مجوز ساخت و ساز ساختمان 10 و 20
طبقه اي را در مناطق شمال شهر با طبقات كمتر در جنوب صادر مي كنند كه كوچه ها و خيابانهاي آن تحمل رفت و آمد دو خودروي
سواري را هم ندارد تا چه رسد به اينكه هنگام وقوع زلزله بخواهد بار حضور مردم و نيروهاي امدادي را داشته باشد.
علل ساخت و ساز در خط گسل هاي خطرناك شهرهايي مانند تهران را در گزارش شماره آينده پي خواهيم گرفت .
هيچكس از زلزله نمي ترسد
ترس فقط از ساختمانهاي سستي است كه هنگام وقوع زلزله به جاي پناهگاه
به قتلگاه تبديل
مي شوند
اگر نظارت بيمه ها را به همه مراحل ساخت و ساز تسري دهيم
اين شركتها بخاطر ماهيت تجاري خود به هيچ وجه به بناهاي فاقد
استحكام لازم اجازه سكونت مردم نمي دهند و اين حركت يقينا تضمين كننده بهبود كيفيت ساخت و ساز در كشور خواهد شد
دكتر مهدي زارع معاون پژوهشي و فناوري پژوهشگاه زلزله : تجارب علمي استحكام بنا در سراسر جهان قابل دسترسي است
اما
مشكل مملكت ما در مرحله اجرا است كه بايد در تمام مراحل ساخت و ساز قوانين علمي و استانداردهاي لازم و در يك كلام قانون
رعايت شود كه نمي شود
دكتر نوروز كهزادي رئيس كل بيمه مركزي : اگر لوايح مربوط به بيمه اجباري سازه ها در كشور به تصويب برسد و به درستي اجرا شود
بيمه ها علاقمند هستند ساختمانها را در همه مراحل بيمه نمايند و اكنون نيز برخي از بيمه ها به صورت آزمايشي اين كار را آغاز كرده اند
