ميرزاي شيرازي و فتوايي كه انقلاب آفرين شد
به مناسبت سالروز اعلام تحريم تنباكو توسط ميرزاي شيرازي
28 آبان سالروز اعلام تحريم تنباكو توسط آيت الله ميرزاي شيرازي است .
موضوع انحصار تجارت توتون و تنباكو اولين بار در سال 1303 قمري توسط يكي از وزراي ناصرالدين شاه مطرح شد ولي به جايي نرسيد . در سال 1306 قمري كه ناصرالدين شاه به سومين سفر اروپايي خود رفت دولت و سرمايه داران انگليسي از فرصت استفاده كردند و بار ديگر اخذ امتياز انحصاري تجارت تنباكو و توتون ايران را پيش كشيدند. جرالد تالبوت نخستين مذاكره درباره انحصار تجارت توتون و تنباكو را در شهر برايتون با اعتماد السلطنه انجام داد و سپس ادامه موضوع در ايران پيگيري شد. به عبارت ديگر پس از بازگشت ناصرالدين شده به ايران تالبوت با كمك دولت انگليس در راس تعدادي از سرمايه داران انگليسي مخفيانه وارد ايران شد و به منظور اخذ امتياز شركتي به نام رژي تاسيس كرد. تالبوت براي رسيدن به اهداف خود رشوه هايي به شاه و ساير سردمداران حكومت قاجاري پرداخت و بالاخره در 28 رجب سال 1307 هـ . ق امتياز انحصاري تجارت توتون و تنباكو در داخل و خارج كشور به مدت پنجاه سال به تالبوت داده شد.
بعد از اين واقعه هيات هاي انگليسي با حالت پيروزمندانه به طور مكرر وارد ايران شدند. با اينكه انگليسي ها به ايران رفت وآمد داشتند ولي موضوع اعطاي امتياز تا مدتي پنهان ماند بالاخره دولت با انتشار اعلان نامه اي موضوع را رسما به اطلاع عموم رساند.
انتشار خبر مذكور بازتاب بسيار گسترده اي داشت و در داخل و خارج با حيرت و انتقاد شديد روبه رو شد.
نخستين اعتراض از سوي تاجران و كساني كه در امر خريد و فروش توتون و تنباكو اشتغال داشتند صورت گرفت . احتمالا نخستين اعتراضات در استان فارس شعله ور شد. بعد از اين در اصفهان و تبريز و ساير شهرهاي ايران نيز فرياد اعتراض مردم بلند شد. در همين زمان علما و روحانيون نيز به ميدان آمدند و با اعطاي امتياز انحصاري توتون و تنباكو به شدت مخالفت كردند. در استان فارس سيدعلي اكبر فال اسير در تبريز ميرزا جوادآقا مجتهد و ميرزا يوسف مجتهد در اصفهان آقاي نجفي اصفهاني در تهران ميرزاحسن آشتياني و در ساير شهرها نيز علما و روحانيان ديگر قيام كردند. بدين ترتيب قيام عليه اعطاي امتياز تنباكو سراسري شد. با اين حال دولت قاجار و شركت رژي هنوز مقاومت ميكردند و نمي خواستند تسليم شوند. هنگامي كه مردم و علما با چنين اوضاعي روبه رو شدند از مرجع بزرگ شيعه آيت الله العظمي ميرزامحمدحسن شيرازي استمداد نمودند و به اطلاع ايشان رساندند كه دولت قاجاريه و شركت رژي حاضر نيست دست از تجاوز به حقوق مردم بردارد.
ميرزاي شيرازي با شنيدن اين خبر آخرين تصميم خود را گرفت و فتواي بسيار مشهور و تاريخي خود را صادر كرد ميرزاي بزرگ در فتواي كوتاه خود چنين نوشت :
بسم الله الرحمن الرحيم ـ اليوم استعمال تنباكو و توتون باي نحو كان در حكم محاربه با امام زمان عليه السلام است .
انتشار و اعلام اين فتوا انقلاب بزرگ و بي سابقه اي در ايران به پا كرد. حتي امواج انقلاب به درون كاخ شاه نيز سرايت كرد و همسران شاه حاضر نشدند براي شاه زمينه استعمال توتون و تنباكو را فراهم آورند.
انقلابي كه در اثر اعلام و انتشار فتواي ميرزاي شيرازي در ايران پديد آمد سبب شد كه از يك سو بزرگ ترين استعمارگر آن قرن شكست بخورد و از سوي ديگر دولت قاجاري و عوامل وابسته به استعمار نيز سرافكنده و مقهور شوند. با پيروزي نهضت تنباكو ملت ايران به خودباوري رسيدند و متوجه شدند كه اگر با وحدت و با تمسك به دين و نهادهاي ديني پيش بروند قطعا پيروز مي شوند.
