وزارت بازرگاني؛ ناموفق در کنترل قيمت روغن نباتي
مجيد زندي
خيلي ساده قيمت روغن نباتي در بازار طي يكسال اخير بيش از 100 درصد گران شد يعني اگر روغن نباتي در حلب 4
5 كيلويي را در همين تاريخ در سال گذشته مي توانستيم از بازار مصرف 3
5 تا 4000 تومان خريداري نمائيم اين رقم اكنون به 8000 تا 8 هزار و پانصد تومان رسيده است . روغن نباتي حلب 10 كيلوگرمي هم از 7900 تومان اواخر سال گذشته به 17 هزار و 900 تومان حتي نزد عمده فروشان بازار افزايش يافته كه اگر كسي بخواهد اين روغن را از بازار به صورت جز خريداري نمايد مجبور است بابت آن بيش از 18 هزار و پانصد تومان پول بپردازد. اين نسبت اگرچه محدودتر
در روغن نباتي سهميه اي هم مشاهد مي شود و مردم هنگام تهيه اقلام يارانه اي
روغن نباتي را نه با
عنوان يارانه اي
تعادلي بلكه با عنوان جديد و قيمت گرانتر از سال قبل خريداري مي كنند كه نشان مي دهد وزارت بازرگاني نتوانسته است حتي در عرصه روغن سهميه اي سفره خانوار
تعادل را حفظ نمايد.
با طرح اين مساله به هيچ وجه قصد دفاع از مصرف روغن نباتي را نداريم
زيرا مضرات آن آنقدر فراوان هست كه نياز به دفاع نداشته باشد اما به هر حال در سفره خانواده ها و حتي در صنايع غذايي و قنادي ها يك محصول پرمصرف محسوب مي شود كه افزايش قيمت روغن نباتي در توليد محصول نهايي مواد غذايي و شيريني جات اثر منفي گذاشته است .
اينكه مي گوئيم مصرف روغن نباتي مضر است به آن دليل است كه براساس آمارهاي موجود از هر 800 مورد علل فوت در كشور ما 300 مورد آن مربوط به بيماري قلبي و عروقي است كه عامل اصلي بيماريهاي عروقي هم گرفتگي رگ هاي قلب ناشي از مصرف روغن خصوصا روغن هاي مانده ناسالم است كه متاسفانه در كشور ما به دلايلي كه به آن اشاره خواهد شد بسيار بيشتر از ساير كشورها است .
اين بيماري خطرناك در كشور ما علاوه بر مصرف فراوان روغن
به مصرف غذاهاي پرچرب حاضري نيز بازمي گردد كه امروز به شيوه غلط تغذيه اي بسياري از خانواده ها تبديل شده و غذاهاي سالم سنتي در كشور جاي خود را به غذاهاي حاضري تحت عنوان « فست فود » داده است .
در چنين شرايطي سرانه مصرف روغن نباتي هم در كشور ما به طور متوسط بين 17 تا 18 كيلو است به گونه اي كه اين شيوه مصرف حتي بر سلامت كودكان و نوجوانان ايراني هم اثر منفي گذاشته است به گونه اي كه اكنون كودكان فراواني به واسطه چاقي مفرط دچار بيماريهاي قبلي و عروقي شده و قرص هاي ضدچربي خون مصرف مي كنند.
عليرغم اين وضعيت خطرناك تغذيه اي
كشور ما در عرصه تامين روغن مصرفي مردم به شدت به واردات محتاج است تا حدي كه هم اكنون با همه تلاش هايي كه براي افزايش توليد دانه هاي روغني در كشور انجام شده
هنوز 88 درصد از نياز داخلي روغن نباتي از خارج خريداري مي شود كه ضرورت اصلاح مصرف بسيار جدي به نظر مي رسد. متاسفانه در آشفته بازار مصرف و تغذيه غلط
قيمت اين محصول هم در كشور به شدت افزايش يافته و نظارت بر قيمت آن هم به حال خود رها شده است .
اين روزها اگر با مردم و مصرف كنندگان عمده روغن نباتي خصوصا قنادي ها و صاحبان آندسته از صنايع غذايي كه در توليد انواع سس ها و كنسروها از روغن نباتي استفاده مي كنند مواجه شويم افزايش قيمت روغن نباتي را باعث بروز مشكلات فراواني و همچنين سبب افزايش قيمت محصول نهايي خود ارزيابي مي كنند اگرچه در عرصه بازار نيز اين افزايش قيمت ها آشكار هم شده است .
در اين زمينه آقاي منصوري يكي از غرفه داران ميدان ميوه و تره بار شهرداري كه عامليت فروش روغن نباتي را هم دارد به گزارشگر ما مي گويد : به نظر من وزارت بازرگاني شوكي كه به قيمت فروش روغن نباتي كوپني وارد كرده سبب شده كه قيمت اين محصول در بازار آزاد به شدت افزايش يابد.
وي مي افزايد : دفعات قبل وزارت بازرگاني دو نوع روغن به صورت يارانه اي و تعادلي به ما مي داد كه قيمت تعادلي هر حلب 4
5 كيلويي آن 2 هزار و 365 تومان و قيمت يارانه اي آن 1460 تومان بود كه اكنون هر دو نمونه قبلي را حذف كردند و با قيمت ميانه 2 هزار و 65 تومان عرضه مي كنند .
وي مي افزايد : قبلا ما روغن يك نفره را 295 تومان و تعادلي را 475 تومان به مشتري مي داديم كه اكنون با افزايش قيمت در اختيار مشتري قرار مي دهيم كه نشان مي دهد دولت نتوانسته يارانه كافي براي ثابت نگه داشتن قيمت روغن نسبت به گذشته پرداخت كند و با اين شرايط اعتراض هاي مصرف كنندگان هم به جايي نمي رسد چون وزارت بازرگاني هم سود خود را از قيمت بازار مي خواهد.
خانم عضدي يكي از مصرف كنندگان روغن نباتي هم در اين زمينه مي گويد : ما از همان ابتدا كوپن روغن نباتي خود را فروختيم و هميشه روغن مورد نياز را از بازار آزاد تهيه مي كنيم و هفته اي يكبار هم غذا را با روغن حيواني طبخ مي كنم (!)
وي در باره قيمت ها و اثر مصرف روغن بر سلامتي خود و خانواده هم مي گويد : متاسفانه قيمت همه محصولات ازجمله روغن نباتي و قندوشكر در ماههاي اخير افزايش داشته است اما چون مصرف غذاي چرب جزو عادت غذايي ما است نمي توانيم غذاي كم چرب بخوريم در عين حاليكه چربي براي برخي افراد زيانبار است اما من كه 53 سال سن دارم با آزمايش هايي كه مي دهم فاقد چربي خون مي باشم .
وي ادامه مي دهد : ممكن است مصرف روغن براي بسياري از افراد ضرر داشته باشد
اما قرار نيست بخاطر مهار مصرف
قيمت ها را افزايش دهند چون اين دو فكر ربطي به هم ندارد. ضمن آنكه ممكن است براي افرادي چون خانواده ما غذاي چرب ضرر نداشته باشد و قرار نيست ما هم مجبور به خريد گران روغن نباتي باشيم (!)
وي مي گويد : چند روز پيش يكي از مسئولان از طريق راديو اعلام مي كرد چون نفت گران شده قيمت همه محصولات در دنيا ازجمله روغن خام
شكر و... افزايش داشته است اين حرف هم غلط است ما كه از افزايش درآمد نفت سودي نمي بريم و حقوق ثابت بازنشستگي خود و همسرم را مي گيريم چرا ما بايد از افزايش درآمد نفتي دولت زيان ببينيم
آقاي محمدي توليدكننده موادغذايي يكي از مصرف كنندگان عمده روغن نباتي هم افزايش قيمت روغن نباتي نسبت شش ماه قبل را بيش از 100 درصد عنوان مي كند مي افزايد : به عنوان نمونه در حاليكه در ارديبهشت ماه سال جاري روغن 10 كيلويي را به صورت عمده 14 هزار و 500 تومان خريداري كردم در اول آبانماه جاري مجبور شدم 17 هزار و928 تومان يعني حدود 18 هزار تومان براي روغن 10 كيلويي پول به حساب شركت توزيع كننده واريز كنم .
وي مي افزايد : در اين مدت روغن 16 كيلويي را هم 191 هزار و 38 ريال در ارديبهشت ماه خريداري مي كرديم همان روغن را در اول آبانماه جاري 236 هزار و 94 ريال تهيه كردم تا بتوانيم امورات خود را بگذرانم در حاليكه هم اكنون هم به ما اطلاع داده اند كه مجبوريم سهميه ماه آينده خود را گرانتر از امروز خريداري نمائيم . چون با هر خريد جديد
قيمت ها هم افزايش دارد.
وي مي افزايد : متاسفانه نه فقط قيمت روغن نباتي افزايش يافته كه كيفيت آن هم به شدت افت كرده است و ما مجبوريم براي توليد محصول روغن بيشتري مصرف كنيم كه آن هم به زيان ما تمام مي شود در حاليكه نمي توانيم در قيمت نهايي محصول توليد شده خود اين افزايش قيمت را محاسبه نمائيم .
مهندس عليرضا مهاجر مديركل دانه هاي روغني وزارت جهاد كشاورزي هم در زمينه ميزان توليد روغن در كشور به گزارشگر ما مي گويد : باتوجه به اينكه كشور ما در سالهاي اخير تا حد 95 درصد مصرف روغن نباتي به واردات وابسته بوده وزارت جهادكشاورزي طرح افزايش توليد دانه هاي روغني را از سال 83 به مرحله اجرا درآورده كه محور اين افزايش توليد هم دانه روغني كلزا بوده است .
وي مي افزايد : باتوجه به اينكه اين گياه در تمامي عرصه هاي كشاورزي كشور قابل كشت است و علاوه بر آن به عنوان كشت دوم پس از برداشت محصول از شاليزارها هم كاشته مي شود
به خوبي رضايت كشاورزان را به سوي خود جلب كرده است اما آنچه علاوه افزايش درآمدهاي كشاورزان بابت كشت اين محصول بااهميت است استحصال 42 درصدي روغن از هر واحد اندازه گيري مي باشد كه در كمتر دانه اي روغني قابل استحصال خواهد بود.
آقا مهاجر ادامه مي دهد : سومين دليل باارزش بودن كشت كلزا با كيفيت بودن روغن استحصالي است . در كشور ما يك مزيت ديگر هم براي كشت محصول كلزا وجود دارد كه تداوم كشت آن با گندم است كه مي تواند در سالي كه گندم در مزرعه اي كشت نمي شود كلزا را جايگزين مناسبي براي آيش زمين قرارداد.
مديركل دانه هاي روغني و پنبه وزارت جهاد كشاورزي مي گويد : باتوجه به اينكه اين محصول نسبت به خشكي آب و هوايي هم مقاوم است
محصول مناسبي در عرصه هاي كم آب در كشور هم محسوب مي شود تا حدي كه در بسياري از مناطق كشور كشاورزان اين محصول را در پائيز مي كارند و به صورت ديم با نزولات جوي رشد ونمو مي كند و به بار مي نشيند در حاليكه بقيه محصولات روغني ضرورتا مي بايست در فصل بهار كشت شود و به موازات آن هم آب فراواني مصرف مي كنند.
وي مي افزايد : در چند سال اخير
هر ساله اراضي زيركشت و توليد محصول كلزا افزايش فراواني داشته است تا حدي كه در برخي از سالها ميزان توليد 5 برابر نسبت به سال قبل از خود افزايش داشته است به گونه اي كه در سال 82 حدود 86 هزار تن محصول كلزا توليد شد كه اين رقم در سال 83 به 105 هزار تن و در سال 84 به 212 هزار تن و در سال 85 به 295 هزار تن و در سال جاري هم به 319 هزار تن رسيده است .
وي مي گويد : در كنار اين قرار بود ما 73 درصد از نياز كشور به روغن نباتي را با اين طرح تامين كنيم ولي پس از توصيه هاي مقام معظم رهبري كه فرمودند برنامه ريزي خود را براي خودكفايي انجام دهيد
برنامه اي در دست اجرا داريم كه هدف آن خودكفايي كامل است تا حدي كه امروز عليرغم افزايش جمعيت كشور و عليرغم افزايش مصرف سرانه
ما توانستيم وابستگي 95 درصدي روغن نباتي كشور را در سال جاري به 83 درصد كاهش دهيم .
وي درباره ضرورت مهار مصرف سرانه در راستاي تامين سلامت مردم و نيل به خودكفايي هم مي افزايد : مصرف سرانه قطعا بايد مهار شود كه اين از وظايف وزارت بهداشت و درمان و ساير دستگاههاي فرهنگ ساز و رسانه اي است كه بايد روي اين مساله كار كنند اگرچه ما نيز در طرح خودكفايي توليد روغن روي اين مساله هم پيش بيني هاي لازم را انجام داده ايم كه مصرف سرانه هم مي بايست به 15 كيلوگرم در سال كاهش يابد در حاليكه اكنون مصرف سرانه روغن نباتي در كشور بيشتر از 17 كيلوگرم است .
مهندس مهاجر درباره ميزان مصرف نهايي روغن نباتي و ظرفيت كارخانه هاي توليدي در كشور هم مي گويد : ما در حال حاضر 3 ميليون و 300 هزار تن ظرفيت توليد در كارخانه هاي روغن كشي داريم و ظرفيت كارخانه هاي روغن نباتي كشور هم 2 ميليون و 200 هزار تن مي باشد در حاليكه ميزان نياز كشور بر مبناي 17 كيلوگرمي كه اكنون مصرف مي شود حدود يك ميليون و 190 هزار تن است .
وي مي افزايد : به طور متوسط سالانه حدود يك ميليون تن روغن خام وارد مي شود و حدود 650 هزار تن هم دانه هاي روغني در كشور توليد مي شود.
وي افزايش قيمت جهاني روغن خام در بازارهاي جهاني را هم در سال جاري بين 40 تا 90 درصد نسبت به سال قبل مي داند و مي افزايد : علت اين مساله استقبال برخي از كشورهاي صنعتي براي استفاده از روغن خام در توليد سوخت پاك براي خودروهاست .
مديركل دانه هاي روغني وزارت جهادكشاورزي عليرغم آن در باره مصرف فراوان روغن نباتي در كشور هشدار مي دهد و مي افزايد : روغن هايي كه از خارج وارد كشور مي شود به دليل دوري مسير حمل ونقل و فسادپذيري سريع روغن
كيفيت پائيني دارند و در نتيجه ما در ايران بالاترين درصد گرفتگي عروق را در كل كشورها داريم و اكنون نيز بالاترين درصد مرگ و مير ناشي از بيماريهاي قلبي و گرفتگي عروق را شاهد هستيم .
متاسفانه همچنانكه غذاي چرب عادت غذايي بسياري از خانواده هاست ضعف برنامه ريزي و اجرا و ناهماهنگي و اطلاع رساني محدود هم ضعف عمده دستگاههاي تنظيم كننده عرضه و تقاضا در كشور محسوب مي شود. تغيير ذائقه مردم براي كاهش مصرف روغن در سبد غذايي نيازمند فرهنگ سازي مناسب و صرف وقت و امكانات است اما تا اصلاح عادت غذايي هرگونه كمبود و گراني روغن نباتي علاوه بر افزايش احتكار خانگي و تشديد جو رواني كمبود و افزايش قيمت
مصرف مواد ذخيره شده در زيرزمين ها و مصرف روغن هاي خطرناك تاريخ مصرف گذشته واردات قاچاق را هم افزايش مي دهد.
اين نوع ناهماهنگي هاي مديران اجرايي با شرايط جامعه و بازار خطرات بسيار زياد اقتصادي عدم اطمينان را هم در جامعه و در دل مردم ايجاد مي كند كه زيان آن مترادف با مصرف نامتعادل روغن نباتي است . اگر نگاه درست حاكم شود كه همزمان با تضمين سلامتي جسم مردم به سلامتي اقتصاد هم بينديشيم و آگاهانه هم در مصرف روغن امساك كنيم و هم در تنظيم بازار و افزايش توليد داخلي همت نمائيم
مشكل كمبود و گراني روغن نباتي چنين شرايطي در كشور پديد نمي آورد كه هر سال قيمت روغن نباتي نسبت به سال قبل آن دو برابر افزايش يابد اما از ميزان مصرف نه تنها كاسته نشود كه شاهد افزايش مصرف هم باشيم .
قيمت روغن نباتي حداقل در يكسال اخير بيش از 100 درصد گران شد تا حدي كه قيمت روغن حلب 4
5 كيلويي از 3500 تومان به بيش از 8000 تومان و روغن حلب 16 كيلويي از 7900 تومان به 17 هزار و900 تومان رسيده است
اگرچه بخاطر مضرات فراوان مصرف روغن بر سلامتي افراد به هيچ وجه افزايش مصرف آن توصيه نمي شود
اما افزايش قيمت ها سبب مي شود مردم روغن ها را در زيرزمين ها ذخيره سازند و مصرف روغن نباتي تاريخ گذشته و مانده و روغن هاي قاچاق وارداتي رواج يابد كه در انسداد شريانهاي قلب و عروق بسيار خطرناك تر عمل خواهد كرد.
يك خانم خانه دار : برخي از مسئولان اعلام مي كنند چون قيمت نفت افزايش يافته قيمت جهاني بسياري از محصولات ازجمله روغن خام هم گران شده است در حاليكه ما از افزايش قيمت نفت نه تنها سودي نمي بريم كه زيان هم مي بينيم
مهندس عليرضا مهاجر مديركل دانه هاي روغني وزارت جهادكشاورزي : خودكفايي توليد روغن نباتي در كشور فقط با افزايش توليد به دست نمي آيد
بلكه سرانه مصرف هر ايراني هم از 17 كيلويي فعلي بايد به كمتر از 15 كيلو كاهش يابد
