پيشينه تاريخي اعتقاد به ظهور
بخش دوم و پاياني
سيدمحمدحسين درياباري
اشاره :
بخش نخست مقاله « پيشينه تاريخي اعتقاد به ظهور » را هفته گذشته پنج شنبه 86
8
3 در همين صفحه
مطالعه فرموديد
آنچه پيش روي شماست بخش دوم و پاياني مقاله است كه از نظر شما
مي گذرانيم .
پيشينيان
تاريخ سازان و صاحب نظران ديني
همواره مي كوشيدند با شيوه هاي مختلف ظهور حضرت امام
مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف را در خاطره ها زنده و با استدلال هاي علمي
مخالفان را قانع و زمينه
ظهور آن موعود بزرگ را فراهم سازند.
در اين جا به احاديث و بشارت هاي رسيده از پيامبر گرامي اسلام (ص ) درباره حضرت امام مهدي (عج ) مي پردازيم و با
نكات برجسته و اهداف عمده آن آشنا مي شويم :
قال رسول الله (ص ) لن تنقضي الايام و الليالي حتي يبعث الله رجلا من اهل بيتي يواطي اسمه اسمي يملاها عدلا و
قسطا كما ملئت ظلما و جورا8.
پيامبر خدا فرمود : روزها و شب ها پايان نرسد تا اين كه خداوند مردي از اهل بيت من كه هم نام من است
مبعوث
كند. او زمين را پر از عدل و داد گرداند
چنان كه از ظلم و ستم پر شده باشد.
عن ابن عباس عن رسوالله (ص ) قال : ان خلفائي و اوصيائي و حجج الله علي الخلق بعدي اثنا عشر اولهم اخي و
آخرهم ولدي و قيل يا رسول الله (ص ) و من اخوك قال علي بن ابي طالب قبل فمن و لدك قال المهدي يملاها قسطا و
عدلا كما ملئت جورا و ظلما و الذي بعثني بالحق نبينا لو لم يبق من الدنيا الا يوم واحد لاطال الله ذلك اليوم حتي يخرج
فيه ولدي المهدي روح الله عيسي ابن مريم (ع ) فيصلي خلفه و تشرق الارض بنور ربها و يبلغ سلطانه المشرق المغرب 9.
از عباس نقل است كه پيامبر خدا(ص ) فرمود : جانشينان و حجت هاي خدا بر مردمان بعد از من دوازده نفرند.
نخستين آنها برادرم است و آخرينشان پسرم . گفته شد : اي پيامبر خدا! برادرت كيست فرمود : علي پسر ابي طالب (ع ).
گفته شد : فرزندت كيست فرمود : همان مهدي (عج ) است كه زمين را پر از عدل وداد كند
چنان كه از ظلم و بيداد پر شده .
و سوگند به آن كه مرا به حق
به پيامبري برانگيخت ! اگر تنها يك روز از دنيا باقي باشد
خداوند آن روز را چنان طولاني
كند
تا فرزندم مهدي (عج ) خروج كند. سپس روح خدا
عيسي پسر مريم (ع ) فرود مي آيد و پشت سرش نماز مي گزارد و
زمين به نور پروردگارش روشن شده و فرمان روايي او
مشرق و مغرب را فرا مي گيرد.
زمينه سازي در روايات معصومين (ع )
پيشوايان معصوم (ع ) نيز
همانند رسول اكرم (ص ) ظهور حضرت امام مهدي (عج ) را در سخت ترين شرايط
به
پيروان خويش يادآور مي شدند.
پيامبر اسلام (ص ) و جانشينانش با پيش گويي درباره غيبت امام (عج )
افكار مردم و پيروان خويش را آماده
مي ساختند. هنگامي كه امام حسن عسكري (ع ) از دنيا رفت
زمينه را براي غيبت بقيه الله الاعظم (عج )ـ كه مقدر الهي بوده
مهيا ساخت و درباره قيام و ظهور حضرت امام مهدي (عج ) نشانه هايي بيان فرمود. اين نشانه ها و پيش گويي ها آثار
منفي غيبت و دسيسه حكومت هاي جبار و انگيزه هاي مدعيان دروغين را خنثي كرد. در همين پيش گويي ها بيداري و
هوشياري پيروان و شيعيان هم نهفته است
بدين معنا كه شيعيان و پيروان ائمه با مباني محكمي كه پيشوايان بيان
كرده اند
هيچ گاه متزلزل و سست نخواهند گرديد.
عن اميرالمومنين علي بن ابي طالب (ع ) انه قال : التاسع من ولدك يا حسين هو القائم بالحق المظهر للدين و الباسط
للعدل . قال الحسين (ع ) : فقلت له يا اميرالمومنين و ان ذلك لكائن فقال (ع ) : اي والذي بعث محمد(ص ) بالنبوه و
اصطفاه علي جميع البريه و لكن بعد غيبه و حيره فلايثبت فيها علي دينه الا المخلصون المباشرون لروح اليقين الذين
اخذ الله عزوجل ميثاقهم بولايتنا و كتب في قلوبهم الايمان و ايدهم بروح منه 10
از سرور مومنان
امام علي (ع ) خطاب به فرزندش امام حسين (ع ) نقل شده كه فرمود : نهمين فرزند تو قائم به حق و
آشكار كننده دين و گستراننده عدل و قسط خواهد بود. امام حسين (ع ) پرسيد : آيا اين امر قطعي و حتمي است امام
فرمود : بلي
به حق آن كه محمد را به نبوت برگزيد و او را بر همه آفريدگان برتري داد
لكن بعد از غيبت و حيرت بر دين
خود ثابت نمانند
مگر مخلصاني كه به يقين رسيده باشند كه خدا ميثاقش را به ولايت ما اخذ كرد و در قلوبشان ايمان
نوشته و همه از جانب حق تاييد شده اند.
در اين حديث
غيبت امام دوازدهم و اين كه قائم آل محمد(عج ) نهمين فرزند امام حسين (ع ) است
با صراحت بيان
شده است .
آنچه پيش گويي امام علي (ع ) است
علاوه بر دو امر ياد شده
دشواري در دينداري و استواري در امر دين است كه
فرمود :
مخلصاني كه به يقين رسيده اند
همانهايي كه آراسته به ولايت ما هستند
استوار خواهند ماند.
ديدگاه علماي اهل سنت
بيشتر دانشمندان سني معتقدند : شخصيتي كه پيامبراكرم (ص ) ظهورش را بشارت داده
هنوز متولد نشده
است .
« شبراوي » شافعي در الاتحاف مي گويد :
شيعه عقيده دارد مهدي موعود(عج ) كه احاديث صحيحه درباره او وارد شده
همان پسر حسن عسكري (ع ) است و
در آخرالزمان ظهور خواهد كرد
اما صحيح آن است كه وي هنوز به دنيا نيامده و در آينده متولد خواهد شد. او از اشرف
اهل بيت كريم است .
ابن ابي الحديد مي گويد :
بيشتر محدثان معتقدند مهدي موعود(عج ) از نسل فاطمه (ع ) است . اصحاب ما (معتزله ) آن را انكار نمي كنند و در
كتاب هاي خود به نام او تصريح كرده اند11.
عبدالوهاب شعراني (متوفاي 973 هـ ق ) مي نويسد :
وي از اولاد امام حسن عسكري (ع ) است و تولدش در نيمه شعبان 255 هـ ق واقع شده است . او باقي مي ماند تا با
عيسي پسر مريم (ع ) همراه شود و عمر شريفش تا زمان ما كه اكنون 958 مي باشد
706 سال است 12.
عبدالعزيز پسر محمود پسر بزاز از ابن عمر
نقل كرده كه پيامبرخدا(ص ) فرمود :
در آخرالزمان مردي از فرزندانم برمي خيزد كه هم نام و كنيه من است و زمين را پر از عدل و داد مي كند
همان طوري
كه پر از ظلم شده باشد
اين همان حضرت امام مهدي (عج ) است 13.
خواجه پارسا
از بزرگان مذهب حنفي در فصل الخطاب مي نويسد :
ابومحمد حسن عسكري (ع ) بعد از خود فرزندي جز ابوالقاسم
محمدمنتظر موسوم به قائم
حجت
مهدي و
صاحب الزمان (عج ) برجاي نگذاشته است . شب ميلاد او نيمه شعبان 255 هجري و نام مادرش نرجس است .
ابن طلحه كمال الدين شافعي (متوفاي 654 ) مي نويسد :
اما در مناقب ابومحمدحسن عسكري (ع ) همين بس كه خدا مهدي موعود(عج ) را از صلب او قرار داده است . نامش
محمد
كنيه اش ابوالقاسم
لقبش حجت و خلف صالح و منتظر است 14.
حافظ ابوعبدالله محمد پسر يوسف گنجي شافعي (متوفاي سال 658 هـ ق ) در كفايه الطالب مي نويسد :
امام حسن عسكري (ع ) روز جمعه هشتم ربيع الاول سال 260 هـ ق در سامرا از دنيا رفت و در خانه اي كه پدرش در آن
دفن شده بود
به خاك سپرده شد. پس از خود
پسرش را به جاي خود گذاشت كه او امام منتظر(عج ) است . اين عالم و
دانشمند درباره حضرت امام مهدي (عج ) كتابي موسوم به البيان في اخبار صاحب الزمان (عج ) نوشته است .
ابوالعباس احمد پسر يوسف دمشقي فرماني (متوفاي 1019 هـ ق ) مي نويسد :
عمر حضرت هنگام وفات پدرش پنج سال بود
اما خدا به وي حكمت عطا فرمود : چنان كه به يحيي داده شده بود
او قامتي متوسط داشت و زيبا موي
زيبابيني
و گشاده پيشاني بود15.
اين مورخ سني
ضمن اعتقاد به تولد حضرت امام مهدي (عج ) بسياري از خصوصيات حضرت را بيان كرده و او را
خلف صالح امام حسن عسكري (ع ) ناميده است .
نورالدين علي
پسر محمدصباغ مالكي (متوفاي 855 هـ ق ) مي گويد :
مدت امامت حسن عسكري (ع ) دوسال بوده است . او بعد از خود
فرزندش حجت قائم (عج ) را باقي گذاشت كه براي
حكومت حق
انتظارش كشيده مي شود. پدرش او را به علت سختي كار و ترس از حاكم وقت نهان داشته است . ابن حجر
هيثمي مكي شافعي (متوفاي 974 هـ ق ) مي نويسد :
حسن عسكري (ع ) در « سامرا) وفات يافت . عمرش 28 سال بود و گفته شده كه او را مسموم كردند و از خود فرزندي
جز ابوالقاسم محمد(ع ) باقي نگذاشت . عمر او به وقت وفات پدرش پنج سال بود. خداوند در آن سن كم به وي حكمت
امامت عطا كرده بود و قائم منتظر(عج ) ناميده مي شود.
شماري از محققان و مورخان اهل سنت تولد آن حضرت را يك واقعيت مي دانند. عزالدين بن اثير
(متوفاي 630 هـ ق ) درباره حوادث سال 260 هجري مي نويسد :
ابومحمد(حسن ) عسكري (ع ) در سال 232 هـ ق متولد گرديد و در سال 260 وفات يافت . او پدر محمد(ع ) است كه
شيعيان
او را « منتظر » مي نامند16.
عمادالدين ابوالغدا اسماعيل
پسر نورالدين شافعي مي گويد :
علي هادي (ع ) در سال 254 هـ ق در سامرا وفات يافت . او پدر حسن عسكري (ع ) است كه يازدهمين امام از ائمه
دوازده گانه (ع ) است . وي پدر محمد منتظر است كه به سال 255 هـ ق متولد گرديده است 17.
عبدالرحمن بن خلدون گفته است :
اعلم ان في المشهور بين الكافه من اهل الاسلام علي ممر الاعصار انه لابد في آخرالزمان من ظهور رجل بين اهل
البيت يويد الدين و يظهر العدل و يتبعه المسلمون و يستولي علي الممالك الاسلاميه و يسمي بالمهدي .
بدان كه در ميان همه اهل اسلام در طول قرن ها مشهور است كه به طور حتم در آخرالزمان مردي از اهل بيت ظهور
مي كند
دين اسلام را تاييد نموده
عدالت را آشكار مي كند و بر همه ممالك اسلامي مسلط مي گردد و او مهدي (عج )
ناميده مي شود.
تفاوت زمينه سازي ظهور در فرهنگ تشيع و تسنن
اعتقاد به ظهور مصلح
در همه اديان آسماني مطرح است
اما اسلام با تنوع و در ابعاد گوناگون بدان پرداخته است .
از آن جا كه مهدويت
ريشه در كلام پيامبر خاتم (ع ) دارد
همه فرقه هاي مسلمان بدان معتقدند و برپايه اعتقاد و
فرهنگ خويش
درباره آن اظهارنظر كرده اند. آنان علاوه بر نقل احاديث و روايات پيامبر
به تفسير و تحليل آن مبادرت
ورزيده و كتاب هاي مختلفي درباره مهدي موعود(عج ) ظهور او و نحوه حكومت جهاني ايشان نوشته اند. علماي سني
بيشتر در زمينه ملاحم
فتن و نشانه هاي ظهور تحقيق نموده اند
چرا كه نزد آنان
مهدي (عج ) مورد بشارت
پيامبراكرم (ص ) هنوز متولد نشده است و اين باور
آنان را از پرداختن به دو موضوع اساسي : مسئله « انتظار » و « ظهور »
حضرت امام مهدي (عج ) بازداشته است .
علما و پژوهشگران
علايم و نشانه هاي ظهور را گردآورده و با عنوان علائم ظهور يا ملاحم و فتن نوشته اند : به
طوري كه شيخ آقا بزرگ طهراني در الذريعه آورده است :
تنها علما و متفكران شيعه 42 كتاب با نام ملاحم
هفت كتاب موسوم به فتن و سه كتاب با عنوان علائم ظهور
نوشته اند. اصحاب و ياران ائمه (ع ) در قرن هاي اوليه اسلام اين كتاب ها را تاليف كرده اند.
افزون بر آنچه گفته شد
شماري از علماي اهل سنت
چون ملا جلال الدين سيوطي شافعي
ابن حجر هيثمي شافعي
مكي
ابن حجر هيثمي سعدي مصري شافعي
علي بن حسام الدين متقي هندي
ابن كمال پاشا حنفي و تعدادي ديگر از
بزرگان اهل سنت نيز
كتاب هايي درباره ملاحم و فتن برجاي گذارده اند.
پاورقي :
8 ـ شيخ مفيد
ارشاد
ج 2
ص 340
9 ـ علامه مجلسي
بحارالانوار
ج 51
ص 71
باب 1
10 ـ شيخ صدوق
كمال الدين و تمام النعمه
ج 1
ص 304
باب 26
ح 16
11 ـ ابن ابي الحديد
شرح نهج البلاغه
ج 1
ص 281 : اكثرالمحدثين علي انه من ولد فاطمه (س ) و اصحابنا المعتزله
لاينكرونه و قد صرحوا بذكره في كتبهم و اعترف به شيوخهم الا انه عندنا لم يخلق بعد و سيخلق
12 ـ عبدالوهاب شعراني
اليواقيت و الجواهر
ص 973
13 ـ اين حديث از منابع اهل سنت و شيعه نقل شده است .
14 ـ ابن طلحه كمال الدين شافعي
مطالب السئول في مناقب الرسول
ج 2
ص 652
15 ـ يوسف بن احمد فرماني
اخبارالدول و آثار الاول
ص 1008
16 ـ احمدبن حجر هيثمي
الصواعق المحرقه
ص 161
17 ـ مقدمه عبدالرحمن بن خلدون
فصل 52
ص 311
اعتقاد به ظهور مصلح
در همه اديان آسماني مطرح است
اما اسلام با تنوع و در ابعاد گوناگون به آن پرداخته
است
در ميان همه اهل اسلام در طول قرن ها مشهور است كه به طور حتم در آخرالزمان مردي از اهل بيت ظهور
مي كند
دين اسلام را تائيد نموده و عدالت را آشكار مي كند
