علي بهشتي پور
استفاده عراق از جنگ افزارهاي شيميايي در جنگ عليه ايران داراي سه دوره مي باشد.
دوره اول نيروهاي عراقي به طور پراكنده براي درهم شكستن مقاومت هاي پراكنده نيروهاي ايران و هموار كردن مسير پيشروي به داخل كشور از سلاح هاي شيميايي استفاده كردند.
نوع عوامل شيميايي مورد استفاده در اين دوره گازهاي ساده اي همچون گاز اشك آور با نام علمي « اورتو كلرو بنز يليد اين مالو نو نيتريل » يا « سي اس » و گازهاي موسوم به « باران زرد » بودكه نوعي علف كش به حساب مي آيد.
اين گازها از نظرعملياتي پايداري در محيط و اثر بخشي نظامي بسيار ضعيف بودند. به طوري كه گاهي اوقات نيروهاي ايران متوجه قرار گرفتن در معرض اين گونه حملات نمي شوند. به اين علت نيز تلفات نيروهاي ايران در اين دوره با وجود فقدان هرگونه تجهيزات حفاظتي و خنثي سازي از ده شهيد و يك يا دو مجروح تجاوز نمي كند.
اين دوره از آغاز تهاجم برق آساي ارتش عراق به خاك جمهوري اسلامي ايران در 31 شهريور 1359 تا پايان آزادسازي مناطق اشغالي به ويژه آزادي خرمشهر در سوم خرداد 1361 كه بزرگترين اشغالگري ارتش عراق بود را شامل مي شود.
دوره دوم از تيرماه سال 1361 و عمليات رمضان كه نخستين عمليات نفوذي نيروهاي ايران به داخل خاك عراق بود شروع شد تا پايان سال 1365 و عمليات هاي كربلاي 4 و 5 ادامه يافت .
در اين دوره عراق از جنگ افزارهاي شيميايي به عنوان سلاح تدافعي استفاده كرد تا به كمك آن از عمليات هاي تهاجمي ايران جلوگيري نمايد.
در اين دوره ارتش عراق بيش از 230 بار مواضع نيروها مراكز پشتيباني و تداركاتي شهرها و روستاها را هدف حملات شيميايي قرار داد . اقدامي كه حدود 44 هزار نفر كشته و مجروح در پي داشت .
با گذشت نزديك به دو ماه از آزادسازي خرمشهر وعقب نشيني اجباري نيروهاي عراق به پشت مرزهاي بين المللي آشكار شد كه مجامع بين المللي به تامين حقوق ايران كه عبارت بودند از تعيين متجاوز تنبيه او و جبران خسارات جنگي تمايلي ندارند جمهوري اسلامي براي استيفاي حقوق خود تعقيب متجاوز را در خاكش جز برنامه هاي خود قرار داد.
بنابراين 23 تيرماه سال 1361 اولين عمليات كه « رمضان » نام دارد طراحي و اجرا شد كه هدف از آن آزادسازي بصره بود.
در اين عمليات عراق عليه نيروهاي پياده ايران كه فاقد تجهيزات حفاظتي بودند گازهاي اشك آور و تهوع آور استفاده كرد. اين تاكتيك كه در كنار بمباران گسترده هوايي و آتش همه جانبه توپخانه انجام شد شيرازه نيروهاي عمل كننده را از هم پاشيد و دسترسي به هدف را غيرممكن ساخت .
در جنگ عراق عليه ايران اين اولين بار بود كه سلاح شيميايي نقش بازدارنده گي به خود گرفت و نيروهاي ايران را از دستيابي به اهداف تعيين شده باز داشت .

اين تجربه موفق عراق را واداشت تا به طور رسمي مديريت رسته جنگ شيميايي را به سازمان ارتش اضافه كند و عوامل پيچيده و خطرناك تر شيميايي را فراهم نمايد.
در اين مقطع زماني عراق مناطقي را كه عبارتنداز : منطقه عملياتي مسلم بن عقيل در سومار منطقه عملياتي محرم در ارتفاعات « حمرين » ايلام منطقه عملياتي والفجر مقدماتي در محور چزابه ـفكه ساوجي آبادان ارتفاع 175 موسيان تنكاب شرهاني گردنه « بايره » كردستان و شلمچه مي باشند بمباران و گلوله باران شيميائي كرد.
سال 1361 با شرايطي به پايان رسيد كه عراق دفع چهار عمليات كوچك و بزرگ ايران را تجربه داشت .
اين كشور كه استفاده از جنگ افزارهاي شيميايي را براي مقابله با تهاجم نيروهاي پياده ايران موثر ديده بود زمستان 1361 براي خريد تجهيزات گوناگون شيميايي با شركت « دري رايج » آلمان فدرال كه سازنده وسايل فني شيميايي بود قراردادي را منعقد كرد.
و همچنين براي ساخت عوامل پيچيده و تركيبي از كشورهاي غربي به ويژه آلمان فدرال آمريكا و انگلستان در خور قابل توجهي مواد شيميايي به ويژه گاز اعصاب را خريد. بدينوسيله براي مقابله با تهاجم آينده ايران خودرا آماده كرد.
سال 1362 در حالي مي رسد كه عراق مجهز به انواع سلاحهاي شيميايي مي باشد . دراين سال از عوامل شيميايي مثلث « باران زرد » گاز اعصاب به نام « تابون » انواع سموم قارچ از جمله « نيوالندل » تي ـ 2 اچي تي ـ 2 ددكارول عوامل فسفري ناتوان كننده و... استفاده كرد و نشان داد كه جنگ اين كشور با ايران به مرحله تازه اي رسيده است .
تاثير تراكمي تركيب دو عامل سمي گاز « خردل » و « باران زرد » مطلقا كشنده است . « باران زرد » از سموم « تريكوتسين » بدست مي آيد كه از طريق انواع قارچ « فوساريوم » توليد مي شوند.
اين ماده را مي توان از غلات كپك زده و آلوده بدست آورد.
در ميان سمومي كه روي پوست اثر مي گذارد اين تنها ماده اي است كه به آساني مي توان آن را توليد كرد. يك ميلياردم گرم از اين سم بر يك سانتي متر مربع پوست ايجاد حساسيت مي كند. يك ميكروگرم آن سلول هاي پوست را از بين مي برد.
در اين سال عراق 45 بار از انواع گازهاي شيميايي در جبهه هاي مختلف استفاده كرد كه اين مقدار چهار برابر سال هاي قبل بود.
در عمليات رمضان عراق در عليه ايران كه فاقد تجهيزات حفاظتي بودند گازهاي اشك آور و تهوع آور استفاده كرد
در سال 1362 عراق 45 بار از انواع گازهاي شيميايي در جبهه هاي مختلف استفاده كرد كه اين مقدار چهار برابر سال هاي قبل بود

مهربان يكي از مناطق زيباي استان آذربايجانشرقي با تاريخ كهن مي باشد. و يكي از اسناد ارزشمند نگهداري شده در مركز اسناد و كتابخانه ملي منطقه شمالغرب كشور سند مصالحه نامه مهربان مربوط به سال 1135 هجري قمري با مهر و دستخط شاه طهماسب مي باشد . اهالي مهربان از محبان اهل بيت عصمت و طهارت (ع ) بوده و در توصيف انقلابي بودن اهالي منطقه مهربان تقديم بيش از 105 نفر شهيد سندي ارزشمند و افتخارآفرين است . معطر شدن شهر مهربان به عطر معطر شهداي گمنام يكي از آرزوهاي ديرينه اهالي انقلابي و ولايتمدار و پي گيريهاي شوراي اسلامي شهر مهربان (دوره دوم ) با موافقت فرماندهي كميته تحقيق و تفحص ستاد كل نيروهاي مسلح سردار ميرفيصل باقرزاده ابدان مطهر 5 تن از شهداي گمنام 8 سال دفاع مقدس جمعي لشكر هميشه پيروز عاشوراي آذربايجان با عظمت و شكوه خاصي كه در طول تاريخ پرافتخار مهربان بي سابقه بود در ارتفاعات حاجي علمدار در كنار قبر حاجي علمدار منتسب به علمدار حضرت امام حسن مجتبي (ع ) خاكسپاري گرديد. و خانواده هاي معظم شهدا از اين كه دوباره در شهرشان عطر شهدا پيچيده بود بسيار خوشحال و مسرور بودند. ولي متاسفانه صدافسوس كه به اين احساسات پاك اهالي شهيدپرور منطقه مهربان از طرف مسئولان جواب مناسبي داده نشد و در حالي كه در آستانه چهارمين سالگرد خاكسپاري شهدا در مهربان قرار داريم با كمال شرمندگي و با معذرت خواهي از روح مطهر شهدا خصوصا روح امام شهدا; حضرت امام خميني (ره ) بايد اعتراف نمود كه مسئولين استاني و شهرستان سراب نسبت به شهداي گمنام زيارتگاه حاجي علمدار نامهربان و يا واضح تر بگوييم بي توجه بوده اند. و اين تاسف وقتي دو چندان مي شود كه مسئولين ارشد استان و شهرستان سراب خود از خانواده بزرگ ارتش بيست ميليوني و نيروهاي ارزشي مي باشند. يكي از مواردي كه در سفر رياست محترم و محبوب جمهوري اسلامي ايران جناب آقاي دكتراحمدي نژاد اهالي مهربان در نامه هاي خود به رياست جمهوري تاكيد فراوان بر آن داشتند ساماندهي مزار شهداي گمنام زيارتگاه حاجي علمدار بود كه با كمال تاسف تاكنون بي نتيجه باقيمانده است .
سخني با استاندار آذربايجانشرقي
جناب آقاي مهندس معمارزاده جنابعالي خود از پيشكسوتان عرصه ايثار و شهادت هستيد و با توجه به اطلاعاتي كه از شخصيت جنابعالي بعنوان يك نيروي ارزشي با سابقه 8 سال حضور در جبهه هاي نبرد سراغ داريم شايد به جرات بتوان ادعا نمود كه شهداي گمنام خاكسپاري شده در زيارتگاه حاجي علمدار مهربان از همرزمان و همسنگران جنابعالي بوده اند. بنابراين انتظار اهالي مهربان از جنابعالي بعنوان نماينده عالي دولت عدالت گستر در استان آذربايجانشرقي بيشتر است و اگر جنابعالي درخواستهاي مكرر اهالي منطقه مهربان را در ديدار از اين منطقه اجابت نموده بوديد به جرات مي توان گفت كه ديگر در آن صورت امروز مسئله اي بنام ساماندهي مزار شهداي گمنام وجود نداشت و بطور يقين جنابعالي وضعيت فعلي مزار شهداي گمنام مهربان را براي يك لحظه هم تحمل نمي كرديد. ولي متاسفانه عليرغم عنايات فراوان جنابعالي به منطقه محروم ولي قدرشناس مهربان يكي از بزرگترين آرزوهاي خانواده هاي معظم شهدا كه ديدار جنابعالي از اين منطقه و توجه سريع به وضعيت مزار و زيارتگاه شهداي گمنام مي باشد تحقق نيافته است و اهالي با فرهنگ مهربان همچنان چشم انتظار تشريف فرمايي جنابعالي مي باشند.
سخني با فرماندار شهرستان سراب
جناب آقاي مهندس يزداني جنابعالي خود يكي از مديران و نيروهاي جهادي و ارزشي در سطح استان آذربايجانشرقي مي باشيد كه در تمامي مناطق خدمتيتان كارنامه اي درخشان به جا گذاشته ايد و با توجه به عملكرد ممتازتان اهالي متدين و انقلابي مهربان انتظارات ويژه اي از شما دارند كه قرار دادن مسئله ساماندهي مزار شهداي گمنام مهربان بعنوان يكي ازدستورات جلسه كميته برنامه ريزي و شوراي اداري شهرستان سراب از آن جمله مي باشد. ضمن آنكه اهالي انتظار دارند جنابعالي از نزديك وضعيت مزار شهداي گمنام مهربان را بررسي نماييد و يقينا در آن صورت در جلسه كار گروه برنامه ريزي و شوراي اداري شهرستان در رابطه با اين شهداي عزيز تصميمات شايسته اي اتخاذ خواهد گرديد. ضمن آنكه تشكيل يكي از جلسات شوراي اداري شهرستان سراب در كنار مزار شهداي گمنام مهربان در افزايش آگاهي مسئولين از حضور شهداي گمنام در منطقه بسيار موثر خواهد بود و مسئولان در آن موقع متوجه خواهند شد كه در حوزه محل خدمت آنها نيز پيكرهاي مطهر شهداي گمنام خاكسپاري گرديده است .
با توجه به اين كه عليرغم گذشت 4 سال از تدفين و خاكسپاري شهداي گمنام در زيارتگاه حاجي علمدار مهربان تاكنون نگاه مسئولان نسبت به توجه و رسيدگي و ساماندهي مزار اين شهدا نگاه نامهربانانه اي بوده است و در مدت 4 سال گذشته رسيدگي به مزار شهداي گمنام مهربان تنها در حد يك نرده كشي به مزار شهدا توسط شهرداري و شوراي اسلامي شهر مهربان و ايجاد يك جاده نيمه تمام توسط لشكر مكانيزه 31 عاشورا خلاصه گرديده و اقدامات بنياد حفظ آثار و ارزشهاي دفاع مقدس استان آذربايجانشرقي تنها در تشكيل جلسات بدون نتيجه و مكاتبات بدون عمل بوده است و هزينه صورت گرفته در رابطه با جاده دسترسي چندان موثر نبوده است و هيئت امنا شهداي گمنام كه متشكل از فرماندهي محترم سپاه ناحيه شهرستان سراب رياست بنياد شهيد و امور ايثارگران شهرستان سراب بخشداري امام جمعه شهرداري و رئيس شوراي اسلامي شهر مهربان مي باشد يك جلسه با حضور كليه اعضاي هيئت امنا تشكيل نداده اند.
در هر حال آينده وضعيت مزار شهداي گمنام بسيار مبهم بوده و اين وضعيت براي عاشقان شهداي عزيز غيرقابل قبول مي باشد و در اين زمينه تنها جلسه ترتيب يافته در محل بخشداري مهربان مسئولين شهرستاني حضور نيافته و جلسه بدون هرگونه تصميم گيري به پايان رسيد و انعكاس بي مهري مسئولان به جلسه ساماندهي شهداي گمنام مهربان با واكنش مسئولان غايب در جلسه مواجه گريده و حتي از برخورد قضايي با خبرنگار حاضر در جلسه كه گزارش جلسه را مخابره كرده بود سخن گفته شد و به اين خاطر مشكلاتي را براي خانواده اين خبرنگار بوجود آوردند ولي چون همه ما مديون شهداي عزيز هستيم و امنيت امروزي مرهون حماسه سازان و ايثارگران 8 سال دفاع مقدس بويژه شهداي گمنام عزيز مي باشد تا مشخص شدن وضعيت نهايي مزار شهداي گمنام مهربان كه در زيارتگاه حاجي علمدار خاكسپاري گرديده اند پي گيري و انعكاس واقعيتها در مورد بي توجهي مسئولان به مزار شهداي گمنام را وظيفه خود دانسته و هرگونه نامهرباني را با جان و دل تحمل خواهيم كرد.
بنابراين با توجه به اين كه حدود 4 سال از خاكسپاري شهداي گمنام در زيارتگاه حاجي علمدار مهربان مي گذرد و در اين مدت طولاني اقدامات موثر و مناسبي در اين زمينه از سوي مسئولين محترم صورت نگرفته است . (در حالي كه در شهرستانهاي مجاور كه از فيض حضور شهدا بهره مند گرديده اند اقدامات مناسب شايسته و در شان مقام و منزلت شهدا آن هم در مدت زمان اندك بعمل آمده است ) اهالي قدرشناس مهربان از مسئولين محترم انتظار دارند :
1 ـ زيارتگاهي در شان شهدا احداث نمايند .
2 ـ با توجه به فاصله اندك مزار شهدا تا خطوط برق اقدامات موثر و لازم در مورد برق رساني به اين مكان مقدس را عملي سازند .
3 ـ احداث جاده ارتباطي مناسب براي دسترسي كليه اقشار جامعه به مزار شهداي گمنام يكي از ضروري ترين نيازهاي اين مكان مقدس مي باشد . ضمن آنكه لشكر مكانيزه 31 عاشوراي آذربايجان در اين مورد اقداماتي را انجام داده است كه متاسفانه نيمه تمام باقيمانده است .
4 ـ آبرساني با توجه به وجود فراواني آب در زمينهاي اطراف اين مكان مقدس علاوه بر حل مشكل زائران در گسترش فضاي سبز و جذب گردشگر بسيار موثر خواهد بود.
بنابراين در شرايط فعلي از مسئولين محترم كشوري و لشكري انتظار ياري داريم و اميدواريم مسئولين بزرگوار در كميته تحقيق و تفحص ستاد كل نيروهاي مسلح و مسئولين محترم سازمان ميراث فرهنگي صنايع دستي و گردشگري اعتبارات ويژه اي به اين مكان مقدس كه داراي قدمت تاريخي نيز مي باشد اختصاص دهند. و از استاندار محترم و ارزشي استان آذربايجان شرقي انتظار داريم كه همرزمان خود را فراموش نكرده و اعتبارات ويژه اي به اين مكان مقدس اختصاص دهند. اميد كه با همكاري همگان بانيان خاكسپاري اين شهدا در مهربان شرمنده شهدا در روز قيامت نشوند. آقاي استاندار يا علي مدد.
ث خبرنگار روزنامه جمهوري اسلامي ـ بخش مهربان