سرانجام پس از سه و نيم دهه كه از سفر رئيس جمهور شوروي مي گذرد
يك مقام بلند پايه ديگر روسي در 24 مهر 1386 از تهران
بازديد مي كند . اين در حالي است كه طي اين مدت
آيت الله هاشمي رفسنجاني رييس مجلس شوراي اسلامي در سال 1368 و
سيدمحمد خاتمي رييس جمهوري اسلامي ايران در سال 1379 به مسكو رفته و توافقاتي دهساله براي همكاري هاي جامع دو كشور
امضا نموده اند . اين وقفه 35 ساله
هر علتي كه داشته باشد
خود بر اهميت اين سفر افزوده و آن را از يك بازديد سياسي معمولي فراتر
برده است .
از زماني كه دولت جمهوري اسلامي ايران تصميم گرفت كه روابط ايران و شوروي از زير غبار جنگ تحميلي و اشغال افغانستان بيرون
آمده و همكاري هاي دو كشور در فضايي جديد آغاز شود
شرايط داخلي
منطقه اي و جهاني براي دو كشور آنچنان دگرگون شده كه
بسياري از اسطوره هاي پيشين روابط ايران و روسيه شكسته است . اين موضوع به جايي رسيده كه روس ها دركرانه هاي خليج فارس
مشغول ساختن يك نيروگاه هسته اي براي ايران شده اند; امري كه زماني براي مسكو يك رويا و براي تهران يك كابوس پنداشته مي شد
اما در شرايط جديد
عين امنيت
همكاري و همزيستي است .
شايد از روسيه جديد در دوره يلتسين غرب گرا انتظاري نبود
اما از روزي كه پريماكف با شعار همكاري شرقي با كشورهاي چين
هند و
ايران بر مسند وزارت خارجه و سپس نخست وزيري تكيه زد
موضوع جدي تر شد. اين موضوع با رياست جمهوري ولاديمير پوتين در
آغاز هزاره جديد و تجديد روابط دهساله با ايران كه براي يكسال مسكوت مانده بود فضاي نويني را ترسيم كرد و با نگراني هاي او بخاطر
اشغال عراق
حوادث اوكراين
گرجستان و قرقيزستان و بويژه سپر دفاع موشكي
وضع را براي تهران به بهترين شكل ممكن دگرگون كرد.
تا پيش از اين
مسكو انجام چنين ديداري را در تهران به وجود قراردادها و توافقاتي ميلياردي يا امضاي موافقتنامه نهايي بر سر رژيم
حقوقي درياي خزر مشروط كرده و دليل سفرهاي پياپي رئيس جمهور يا نخست وزير روسيه به كشورهاي مختلف جهان از جمله چين
هند و كشورهاي عربي را وجود توافقات مهم ذكر كرده بود.
در واقع روسيه و پوتين امروز با ايران
نه بر اساس اشتراكات ايدئولوژيك بلكه به دليل منافع عيني و نيز وحدت در مخاطرات به نوعي
همسويي رسيده اند كه پوتين ايران را شريك روسيه دانسته و تهران را مكان يك ملاقات تاريخي قرار داده است .
طبعا دليل اصلي اين سفر
شركت در دومين نشست سران كشورهاي ساحل درياي خزر و امضاي بيانيه نهايي سران خواهد بود و در كنار
آن نيز ميان او و همتايش محمود احمدي نژاد
ملاقاتي در جهت گسترش روابط دوجانبه صورت خواهد گرفت . البته او تهران را به تداوم
مذاكره و ديپلماسي در موضوع پرونده هسته اي ترغيب خواهد نمود و هشداري نيز خواهد داد كه محدوديت هاي مسكو در عرصه هاي
ديپلماتيك بين المللي در اين موضوع تا كجاست .
او همچنين بر اين نكته تاكيد مي كند كه دو كشور علاوه بر افزايش همكاري هاي اقتصادي موضوع مشترك دارند و آن جلوگيري از نفوذ و
تعديل اقدامات مخرب امريكا در منطقه است . برخي تحليل گران روسي از احتمال وجود يك طرح پيشنهادي براي حل مسئله هسته اي
و يا حتي تاكيد بر توقف غني سازي هسته اي سخن گفته اند.
اين سفر مي تواند روابط دو كشور را از وضع موجود يعني مبادلات اقتصادي دو ميليارد دلاري و نيز همكاري منطقه اي فراتر ببرد. دو
كشور در مورد مسايل خاورميانه
افغانستان
آسياي مركزي و قفقاز منافع و دغدغه هاي مشترك دارند و طبعا امكان گسترش همكاري ها
در اين موضوعات وجود دارد.
اما يك واقعيت نيز مطرح است كه تهران و مسكو همچنان بر سر اصلي ترين موضوع اين سفر; يعني دريايي خزر با مشكلاتي روبرو
هستند. در واقع اين عرصه آبي دو دهه است كه در فقدان يك رژيم حقوقي جامع بسر مي برد و در برخي موارد كشورهاي ساحلي تا مرز
درگيري پيش رفته و نيروي دريايي روسيه نيز يك رزمايش در آن انجام داده است . همه اينها در حالي انجام شده كه قرار بوده خزر « درياي
صلح و همكاري » و « منطقه غيرنظامي » باشد. همچنين
تهران و عشق آباد بر عدم تقسيم خزر بدون توافق همه كشورها تاكيد كرده اند
اما
روسيه
قزاقستان و آذربايجان بر خلاف آن
مبادرت به چنين كاري كرده اند.
در مسائل منطقه اي نيز اگر چه ايران و روسيه در مورد نفوذ آمريكا هم داستانند
اما در ساير زمينه ها همانند اسرائيل و طرف هاي عربي
اختلاف نظر داند و از اين روست كه پوتين پيش از ايران به مصر
فلسطين
اسرائيل
عربستان
اردن و... سفر كرده است . يك موضوع
ديگر
بحث انتقال سوخت هسته اي براي نيروگاه بوشهر است كه نگراني تهران را برانگيخته و طبعا در مذاكرات مطرح خواهد شد.
ممكن است برخي تحليل گران اين سفر را كم اهميت نشان دهند و از طرفي برخي نيز آن را به عنوان ايجاد يك جبهه بين المللي در مقابل
آمريكا
ناتو و غرب تحليل كنند. اما واقعيت امر حكايت از آن دارد كه انجام ديدار به نوبه خود مهم است و همكاري هاي دو كشور حتي
بدون وجود عنصر امريكا نيز از اهميت برخوردار است و از زماني كه روسيه از مرزهاي ايران فاصله گرفته و كشورهاي حائل ايجاد
شده اند
دو كشور همانند دوره صفويه و تزارهاي هم عصر آن
همكاريهايي مفيد
منطقي و بدور از تهديد را آغاز كرده اند. تداوم
همكارهاي دو كشور در دو دهه اخير در مواردي چون سازش تاجيكستان
كمك به ائتلاف شمال در مقابل طالبان
مبدلات تسليحاتي
(كه ايران پس از چين و هند
سومين كشور خريدار جنگ افزار و فن آوري نظامي از روسيه است ) و مقاومت در مجامع بين المللي در
مقابل يكجانبه گرايي آمريكا مي تواند عرصه هاي نويني را براي همكاري فراهم آورد.
به بيان روشن تر
دو تمدن و فرهنگ ايراني و روسي كه پيشينه همزيستي هزار ساله دارند
با وجود نكات تلخ و تاريك
مي توانند اراده
شكل گرفته در سال 1368 (1989 )را كه منجر به مجموعه اي از همكاري ها در بيست سال گذشته شده است
با ترسيم عرصه هاي
جديدتر همچنان مبارك و مداوم دانسته و پيگيري كنند.
نويسنده : دكتر جهانگير كرمي (استاد دانشگاه تهران )
منبع : سايت ايراس
شايد از روسيه جديد در دوره يلتسين غرب گرا انتظاري نبود
اما از روزي كه پريماكف با شعار همكاري شرقي با كشورهاي چين
هند
و ايران بر مسند وزارت خارجه و سپس نخست وزيري تكيه زد
موضوع جدي تر شد. اين موضوع با رياست جمهوري ولاديمير پوتين
در آغاز هزاره جديد و تجديد روابط دهساله با ايران كه براي يكسال مسكوت مانده بود فضاي نويني را ترسيم كرد و با نگراني هاي او
بخاطر اشغال عراق
حوادث اوكراين
گرجستان و قرقيزستان و بويژه سپر دفاع موشكي
وضع را براي تهران به بهترين شكل ممكن
دگرگون كرد
روسيه و پوتين امروز با ايران
نه بر اساس اشتراكات ايدئولوژيك بلكه به دليل منافع عيني و نيز وحدت در مخاطرات به نوعي
همسويي رسيده اند كه پوتين ايران را شريك روسيه دانسته و تهران را مكان يك ملاقات تاريخي قرار داده است
اين سفر مي تواند روابط دو كشور را از وضع موجود يعني مبادلات اقتصادي دو ميليارد دلاري و نيز همكاري هاي منطقه اي فراتر ببرد.
دو كشور در مورد مسايل خاورميانه
افغانستان
آسياي مركزي و قفقاز منافع و دغدغه هاي مشترك دارند و طبعا امكان گسترش
همكاري ها در اين موضوعات وجود دارد
*****
ايران ; مصمم به برقراري روابط قوي با آذربايجان
|
اشاره :
انجمن دوستي ايران و جمهوري آذربايجان يكي از انجمن هاي غير دولتي است كه وجهه همت خود را گسترش روابط دوستانه ميان
ايران و آذربايجان قرار داده است . اسرافيل تبريزي
دبير انجمن و رييس اداره اخبار و رسانه مجلس شوراي اسلامي كه در عرصه سياست
خارجي جمهوري اسلامي نيز فعاليت داشته است
طي مصاحبه اختصاصي با ايراس به سوالاتي در خصوص ماهيت عملكرد انجمن و
ديدار چندي پيش اين انجمن با رييس جمهوري آذربايجان پاسخ مي دهند كه در ادامه مي خوانيد.
به نظر شما راه اندازي و تاسيس انجمن دوستي ايران و جمهوري آذربايجان از چه ضرورت هايي نشات مي گيرد اصولا فلسفه
وجودي اين قبيل انجمن ها در كشورهاي مختلف جهان چيست
نخست درباره ضرورت تشكيل انجمن دوستي ايران و آذربايجان بايد گفت گرچه به دليل واقعه تاريخي ميان دوطرف جدايي افتاد
ولي پس از فروپاشي شوروي و استقلال جمهوري آذربايجان مشخص شد كه مردم دوكشور در مقايسه با سايرين بيشترين مشتركات را
براي نشان دادن دوستي و برادري دارند كه به صورت محوري به برخي از آنها اشاره مي شود.
داشتن مرزهاي طولاني خشكي و آبي و وجود منابع مشترك در آنها كه بهره برداري مشترك از آنها را ضروري مي سازد.
قرار گرفتن جمهوري آذربايجان در موقعيت بسيار مهم استراتژيكي و ژئوپوليتيكي و دارا بودن منابع بسيار غني نفتي
معدني و
كشاورزي براي همكاري هاي اقتصادي ميان دوكشور.
وجود مشتركات ديني
مذهبي
زباني و قومي عوامل پيوند دهنده اي هستند كه چنانچه در جهت تحكيم دوستي ناديده گرفته شوند
ممكن است توسط دشمنان دو كشور به ابزارهايي براي ايجاد تفرقه و خصومت تبدل شوند و اهميت جمهوري آذربايجان از جهت ديگر
اين است كه براي دشمنان ايران نيز اهميت دارد كه در صورت غفلت دو طرف عليه ايران مورد استفاده قرار گيرد.
دارا بودن هشت ميليون جمعيت به عنوان بازار مصرف كالاهاي توليد ايران
بعلاوه جمهوري آذربايجان دروازه براي عبور كالاهاي ايران
محسوب مي شود . CIS به اروپا و كشورهاي
نكته ديگر اين كه در زمان حاضر تعداد كثيري از ساكنان آن كشور ايرانياني هستند كه براي كسب و كار به آن كشور رفته بودند و در پي
بسته شدن مرزها موفق به بازگشت نشدند.
انجمن هاي دوستي به عنوان بخشي از سازمان هاي غيردولتي
نمادي از علاقه مندي انسانها براي برقراري ارتباط با يكديگر و آگاهي از
سرنوشت بشريت شكل گرفته اند. اين انجمن ها نشان دهنده تلاش ملت ها در جهت تعميق همبستگي
برادري و دوستي ميان خود و
استفاده از تجربه هاي انباشته شده جامعه بشري براي نهادينه سازي فعاليت هاي گوناگون در حوزه روابط بين الملل مي باشند. با دقت در
خصوص چگونگي شكل گيري و فعاليت اين سازمانها مي توان آنها را يكي از مهمترين ابزارهاي تحقق جامعه مدني جهاني برشمرد.
انجمن هاي دوستي همچنين مي توانند به عنون مشاوران ارزشمندي براي نهادهاي دولتي و ساير سازمان غيردولتي و بين المللي باشند و
پيوندهاي علمي
فرهنگي
اقتصادي
توسعه روابط دوستانه ميان جوامع مختلف و تحكيم صلح و دوستي جهاني را گسترش دهند.
سازمانهاي غيردولتي از اوايل دهه 1990 در جهان مطرح شدند و كاركرد واقعي و عملي آنها در زمينه هاي گوناگون بخصوص حوزه هاي
علمي
فرهنگي
زيست محيطي و بشردوستانه به منصه ظهور رسيد. در جمهوري اسلامي ايران نيز نخستين نمودهاي شكل گيري
سازمان غيردولتي به صورت جدي در سال 1376 مطرح شد و اين روند ادامه پيدا كرد و اكنون شكل گيري انجمن هاي دوستي متعددي
را شاهد هستيم .
انجمن دوستي ايران و جمهوري آذربايجان (طرف ايراني ) از چه زماني راه اندازي شده و فعاليتهاي خود را به طور رسمي آغاز كرده
است در طرف جمهوري آذربايجان چطور آيا انجمن دوستي متقابلي راه اندازي شده است توسط چه كساني ميزان شناخت آنها از
كشورمان چقدر است هزينه هاي انجمن از كجا تامين مي شود
اعضاي انجمن از قشرهاي فرهنگي
سياسي
مطبوعاتي
اقتصادي و دانشگاهي انتخاب شده اند
بويژه در تركيب هيات مديره آن
افرادي از قشرهاي مختلف عضويت دارند. در مورد بودجه انجمن هاي دوستي نيز بايد گفت
آنها ماهيت غيردولتي و غيرانتفاعي دارند و
به همين دليل نمي توانند در آمدزايي داشته باشند
از طرفي به خاطر وجه بين المللي و ارتباطات خارجي آنها اجراي هر برنامه و هرگونه
اقدامي هزينه بر خواهد بود و نبايد انتظار داشت باكمك ناچيز دولت
انجمن هاي دوستي بتوانند به هدف هاي خود دست يافته و
برنامه هاي سالانه خود را به اجرا گذارند. همچنين نبايد اين گونه تصور كرد كه انجمن دوستي يك موسسه خيريه است و بايستي اعانه
جمع آوري كند و يا اين كه همه هزينه ها را اعضا متحمل شوند. فلذا بايد براي دوام و قوام انجمن هاي دوستي فكري كرد. به عنوان مثال
سازمان فرهنگي و هنري شهرداري تهران از انجمن ما درخواست كرد گروه هاي فرهنگي را از جمهوري آذربايجان دعوت كنيم تا در
جشنواره اي با عنوان رمضان در كشورهاي اسلامي در تهران برنامه اجرا كنند. تنها به خاطر هزينه هاي زياد رفت و آمد و اقامت نتوانستيم
گروه هايي را به ايران دعوت كنيم . حال آن را مقايسه كنيد با تشكل هاي غيردولتي متعلق به ساير كشورها كه در جمهوري آذربايجان رفت
و آمد و فعاليت دارند. آنها توجه دارند كه يكي از روش هاي مهم تقويت مناسبات مردمي رفت و آمد و ارتباطات است .
ظاهرا سفر اخير شما به جمهوري آذربايجان اولين سفر رسمي اعضاي هيئت مديره انجمن به اين جمهوري بوده است . در مورد سفر و
اهداف و نتايج آنها توضيحاتي را بيان نماييد طرف آذري و مسئولين اين كشور با اين مقوله (يعني تاسيس انجمن ) چگونه برخورد
نمودند اين سفر و بازتاب آن در عرصه افكار عمومي مردم اين جمهوري و عرصه رسانه ها و مطبوعات در چه سطحي بوده است
به دنبال تشكيل انجمن دوستي ايران و آذربايجان
سفر اعضاي هيات مديره انجمن به جمهوري آذربايجان را به عنوان تشكل
غيردولتي ايراني براي آشنايي بيشتر با اين كشور و همچنين ديدار با شخصيتهاي مختلف آذري و مسوولان نهادهاي ايراني را در دستور
داشتيم
لكن سفر دكتر احمدي نژاد به باكو و استقبال گرمي كه از ايشان به عمل آمد
باعث شد به منظور تقويت دستاوردها و آثار ديدار
رييس جمهوري ايران در انجام سفر اعضاي هيات مديره انجمن به باكو تعجيل نماييم . خوشبختانه علي رغم نبود فرصت لازم براي
گرفتن وقت ملاقات از مسوولان و شخصيت هاي جمهوري آذربايجان
ديدارهاي انجمن با عالي ترين مسوولان اين كشور انجام شد و
آنچه كه در اين ميان بيش از پيش روشن شد اين است كه مقام هاي باكو براي چنين تشكلي در چارچوب ارتقاي روابط با ايران ارزش قايل
هستند. در همين راستا رسانه هاي اين كشور بويژه رسانه هاي دولتي خبر ديدارهاي انجمن دوستي را منعكس كردند و البته رسانه هاي
ديگري كه عموما به درج اخبار منفي عليه ايران مبادرت مي كنند
ناراحتي خودشان را از حضور يك تشكل ايراني در اين سطح كتمان
نكرده و خبر آن را تحريك آميز منعكس كردند.
اعضاي اصلي و موسس انجمن دوستي در كشورمان چه كساني هستند ميزان شناخت هر يك از آنها از جمهوري آذربايجان تا چه
حدي مي باشد آيا اعضاي انجمن از قشر خاصي انتخاب شده اند مثلا " تجار و بازرگانان و يالله امثالهم بودجه فعاليتهاي جاري انجمن
دوستي از چه محلي تامين مي شود آيا شما به دولت كشورمان وابستگي مالي و... داريد يا خير
همانگونه كه قبلا اشاره شد اكثر اعضاي هيات مديره انجمن دوستي ايران و آذربايجان
به نوعي با امور آذربايجان و به طور كلي با
مقتضيات مناسبات دوجانبه آشنا هستند و روابط مثبت و قوي ميان دوكشور همسايه را بر مبناي مشتركات و منافع دوطرف يك
ضرورت دانسته و پيگيري مي كنند.
همان طور كه در پيش اشاره شد
هيات اعزامي انجمن در ديدار با مسوولان آذري دريافتند كه حاكميت در جمهوري آذربايجان برقراري
ارتباط قوي با ايران را در چارچوب منافع ملي آن كشور مي داند و علي رغم مخالفت هاي داخلي و خارجي به صور مختلف تلاش دارد آن
را عينيت بخشد. شكي نيست كه قدرت ها و دولت هايي كه دوستي و همگرايي دولت و مردم دوكشور را خلاف منافع شان مي بينند
با
استفاده از روش هاي مختلف از جمله انگشت گذاشتن بر روي نقاط افتراق و عمده كردن آنها براي دور ساختن مردم دو كشور از يكديگر
تلاش مي كنند.
در حال حاضر جمهوري آذربايجان در حجم مبادلات اقتصادي ايران با كشورهاي جهان در چه جايگاهي قرار داشته و اقداماتي را در
جهت توسعه هرچه بهتر روابط دو كشور و دولت مسلمان پيشنهاد مي كنيد
جمهوري آذربايجان در مقايسه با جمهوري هاي تازه استقلال يافته اطراف خود در اثر بهره برداري از منابع نفتي و سرمايه گذاري
توسعه بيشتري پيدا كرده و توانسته با اجراي برنامه هاي اقتصادي و استفاده از اعتبارات صندوق بين المللي پول مشكلات اقتصادي خود
از جمله تورم فزاينده را كاهش دهد.
تراز همكاري هاي تجاري جمهوري آذربايجان با ايران در سال هاي گذشته بين 400 تا 600 ميليون دلار به نفع ايران در نوسان بوده و
گفته مي شود در يكسال اخير به زير 400 ميليون دلار افت كرده است . در عين حال در مقايسه با ساير كشورهاي شوروي آذربايجان
هميشه رديف اول را در مناسبات تجاري ايران داشته است و در مناسبات تجاري آذربايجان با ساير كشورها نيز تركيه رديف اول و ايران
رديف دوم را دارا بوده اند
آيا شما در مسئولين آذري اراده جدي در براي تعميق روابط دو كشور مي بينيد بنظر شما مهمترين ابعاد همكاريهاي دو كشور در چه
زمينه هايي مي تواند باشد
روند مناسبات دوكشور نشان مي دهد كه در دو طرف اراده قوي براي تقويت مناسبات وجود دارد به طوري كه آن را در اظهارات
مقامات عالي دو كشور هم مي توان يافت از جمله در سخنان جناب آقاي احمدي نژاد كه اظهار داشتند ايران مصمم به برقراري روابط
قوي با آذربايجان است و هيچ مانعي براي آن نمي بيند. بنابراين هنگامي كه مقامات دوكشور بر چنين اراده اي باشند
ترفندهاي تفرقه
افكنانه مخالفان نيز رفته رفته بي اثر شده و دو كشور به خاطر وجود علايق مشترك فرهنگي
تاريخي و ديني لاجرم به سمت همگرايي
و همكاري هاي مشترك در زمينه هاي مختلف پيش خواهند رفت .
وجود مشتركات ديني
مذهبي
زباني و قومي عوامل پيوند دهنده اي هستند كه چنانچه در جهت تحكيم دوستي ناديده گرفته شوند
ممكن است توسط دشمنان دو كشور به ابزارهايي براي ايجاد تفرقه و خصومت تبدل شوند و اهميت جمهوري آذربايجان از جهت ديگر
اين است كه براي دشمنان ايران نيز اهميت دارد كه در صورت غفلت دو طرف عليه ايران مورد استفاده قرار گيرد
تراز همكاري هاي تجاري جمهوري آذربايجان با ايران در سال هاي گذشته بين 400 تا 600 ميليون دلار به نفع ايران در نوسان بوده و
گفته مي شود در يكسال اخير به زير 400 ميليون دلار افت كرده است . در عين حال در مقايسه با ساير كشورهاي شوروي آذربايجان
هميشه رديف اول را در مناسبات تجاري ايران داشته است و در مناسبات تجاري آذربايجان با ساير كشورها نيز تركيه رديف اول و ايران
رديف دوم را دارا بوده اند
| |