از افطاري معنوي تا سفره هاي سياسي
مجيد زندي
نبي مكرم اسلام (ص ) مسلمانان را به افطاري دادن ولو با نصف خرما و ليواني آب و شربت سفارش كرده اند و براي توزيع افطاري هم
در روايات مختلف ثواب فراوان مطرح شده است كه خوشبختانه اين عمل مستحبي كه احياي شعائر اسلامي است همه ساله در كشور ما
در سطح گسترده اي در بسياري از مساجد و حسينيه ها هيات ها و خانه هاي روزه داران برپا مي شود.
سفره هاي افطاري امسال يك ويژگي خاصي هم داشته و دارد و آن حال و هواي در پيش بودن انتخابات مجلس هشتم در زمستان
سال جاري است به همين دليل برخي از اين سفره ها به ويژه در ميان رجال سياسي كشور رنگ و بوي سياسي و انتخاباتي و رايزني براي
تشكيل جبهه هاي مختلف به خود گرفته و به افطاريهاي سياسي ـ عبادي ـ انتخاباتي تبديل شده است .
جالب اينكه برخي از سياسيون براي جلب توجه همفكران جناحي و حزبي خود يك افطار را در سه محل متفاوت حاضر مي شوند
و آب جوش را در يك مجمع
سوپ و سبزي را در يك فراكسيون و شام را در سفره حزب ديگري ميل مي فرمايند و خود نيز در موارد
مختلفي از چنين رخدادي با افتخار ياد مي كنند.
در شب هاي دهه دوم ماه مبارك رمضان امسال به شدت بازار سفره هاي افطار سياسي پر رونق بود و در كنار آن هم
رستوران ها و لابي
هتل ها هر شب از قبل جا گرفته بود و اگر پس از ساعت 8 تا 10 شب در سطح شهرهاي بزرگي همچون تهران گشتي مي زديد در مقابل
هتل ها و رستوران ها و خصوصا سفره هاي سنتي
علاوه بر جمعيت انبوه ميهمان
در برخي از اين تجمعات با چهره هاي سياسي مواجه
مي شديد كه حضور آنها با برق فلاش دوربين خبرنگاران رسانه ها نيز مزين شده بود.
در اين تجمعات سياسي ـ مذهبي جناح هاي مختلف به يارگيري از ميان طيف خود مشغولند و در اين زمينه نمي توان از راست
سنتي گرفته تا راست مدرن و گروههاي اصلاح طلب و اصولگرا و انجمن هاي اسلامي دانشگاهها و فارغ التحصيلان
تفاوتي قايل شد.
همچنانكه اشاره شد اصل برپايي سفره افطار كاري پسنديده است ما اگر در يكي ـ دو برنامه به اصطلاح سفره هاي سياسي
سازماني
وزارتي هم حاضر شويد درخواهيد يافت كه بروز پديده ناخوشايند « اسراف » و « تبذير » ماهيت معنوي اين سفره ها را در بسياري موارد
زير سوال برده است و در پايان هر مجلس حجم گسترده اي از غذاي نيم خورده به همراه چند نوع غذا
نان و پنير و سبزي و.... به يكباره
وارد سطل زباله مي شود تا در كشوري كه به سختي در توليد مواد غذايي به خودكفايي رسيده و هنوز هم در تحريم بسر مي برد و عده
فراواني زير خط فقر زندگي مي كنند
سفره هاي معنوي افطار در بسياري موارد به گناه اسراف آلوده شده كه خشم پروردگار را هم به همراه
دارد.
در كنار آن افطاريهاي شخصي را هم بايد مدنظر قرار داد كه برخي از افراد متمول فاميل با دعوت از آشنايان ثواب افطاري دادن را به
دليل همين رويه ناشايست اسراف و تبذير و تلاش براي اشرافي جلوه دادن سفره هاي افطاري خود
چيزي جز ريا
تظاهر و تفاخر را در
ذهن وارد نمي سازد در حاليكه ارزش واقعي افطاري دادن به سادگي آن است . و يقينا گناه اسراف در آن بر گردن چنين بانياني سنگيني
خواهد كرد.
در حديثي از امام حسن عسگري (ع ) آمده كه مي فرمايند : « خداوند از اين جهت روزه را واجب كرده تا آدم بي نياز طعم گرسنگي را
بچشد و در نتيجه به مستمند و فقير مهرباني كند. »
موضوع سفره هاي سياسي در ميان ساير سفره هاي افطاري ماه مبارك رمضان از آن جهت بسيار حساستر است كه ما از خود بپرسيم
افرادي كه پاي چنين سفره هايي مي نشينند آيا مي توانند با حضور در مناسب قدرت و حتي قانونگذاري به فكر عدالت واقعي باشند
شايد هم اصلا براي آنها مهم نباشد كه در همان نزديكي يا حاشيه شهرها كساني باشند كه يك دل سير غذا نخورده اند و نه تنها در ماه
رمضان كه در 12 ماه سال روزه اند و دختران نوجوان چنان خانواده هايي كه به دليل اعتقادات اسلامي از 9 سالگي روزه مي گيرند به دليل
فاصله طبقاتي نمي تواند چهره زرد خود را با سفره خالي افطار و سحري پدر بيكار خود تغيير دهند.
اگر حقيقتا با فلسفه روزه آشنا باشيم مي بينيم كه روزه براي درك تهيدستاني است كه از داشتن غذا محروم هستند افرادي كه نه در 12
10 ساعت روزهاي ماه مبارك رمضان كه در 12 ـ 10 ماه سال غذايي براي خوردن ندارند و با فقر دست و پنجه نرم مي كنند . روزه
خودسازي است اما اگر هنگام افطار آن را با اسراف آلوده سازيم نه تنها روزه نيست كه گناهي نابخشودني است زيرا هدر دادن غذا و دور
ريز آن به هر دليل ممكن اسراف و تبذير محسوب مي شود.
به يك موضوع اساسي ديگر بايد اعتراف كرد كه فرهنگ افطاري دادن در جامعه هم مطلوب جامعه اسلامي نيست و اين ويژگي در
ميان مسئولان سياسي و احزاب و دستجات به بدترين شكل انجام مي شود يعني در عين حاليكه افطار دادن بايد نشستن با فقرا هم باشد
از اين سنت زيباي اسلامي يا نتيجه سياسي مدنظر است و يا به گناه اسراف در جمع مرفهان تبديل مي شود كه فقرا را در آن راهي نيست .
اين سنت ارزشمند را مي توان ادامه داد اما مي توان ساده تر برگزار كرد تا خانواده ها به دليل مشكلات برپايي آن از زير بار اين سنت
اسلامي فرار نكنند و مرفهان هم با تعديل خواسته هاي اشرافي خود به فاصله طبقاتي دامن نزنند
سفره هايي كه با جذب مواد پروتئيني
سطح جامعه به يكباره ماه رمضان را با تورم ويژه ماه مبارك در سطح خواربارفروشي ها و مراكز عرضه گوشت و مرغ همراه مي سازد در
حاليكه مي توان با تغيير رويه هاي ناصواب مفهوم واقعي « صوم » را به پرهيز از اسراف و دوري از سفره هاي اشرافي هم تسري دهيم .
آقاي محسن تركي كارشناس ارشد الهيات دانشگاه مشهد هم در اين باره به گزارشگر ما مي گويد : اينكه در جامعه ما مخالفت با
اسراف خصوصا از بعد اقتصادي بسيار مطرح است به دليل اثرات روحي و رواني و حتي اقتصادي اش است زيرا هم موجب تضعيف
شرايط اقتصادي كشور و هم وضعيت مالي محرومان و مستضعفان مي شود و اگرچه لذت طلبي مسرفان را به همراه دارد كه به فاصله
طبقاتي منتهي مي گردد.
وي مي افزايد : قرآن كريم بارها به اعتدال سفارش كرده زيرا همچنانكه مي گويد « دستت را در گردنت آويزان نكن » در كنار آن هم به
شدت با مسرفان به تندي برخورد مي كند كه در كمتر آيه اي از قرآن كريم با چنين شدتي افراد نهيب زده شدند.
آقاي تركي ادامه مي دهد : ممكن است برخي از مجالس مخصوص پزشكان
مهندسان
مديران ارشد سياسي و اقتصادي باشد و
شرايط براي آنها اسراف نباشد اما اين افراد لازم است در مجالس فقرا هم شركت كنند تا نسبت به افراد پائين دست جامعه هم احساس
مسئوليت كنند زيرا حضور در چنين مجالسي آنها را به اصلاح امور نيازمندان و پاسخ به درخواست هاي آنها تشويق مي كند.
وي ادامه مي دهد : يكي از مسايلي كه در افطاريهاي رنگارنگ گناه محسوب مي شود
پرخوري است زيرا هر كاري كه به سلامتي
آسيب برساند و براي بدن مضر باشد هم حرام است .
وي علت اساسي غضب پروردگار بر اسراف كاران را خارج شدن از فرمان الهي برمي شمرد و مي افزايد : افطاريهاي اشرافي كه باعث
گسترش بي عدالتي مي شود و نيز سبب افزايش قيمت غذاي فقرا و ساير افراد در جامعه مي گردد هم از مناهي است در حاليكه مي بينيم در
ماه مبارك رمضان بخاطر برگزاري مراسم افطاري پرهزينه قيمت گوشت و مرغ افزايش مي يابد.
وي ادامه مي دهد : اگر در جامعه اسلامي ميانه روي و اعتدال حفظ شود شاهد نوسان قيمت مواد غذايي نخواهيم بود تا در ماه مبارك
رمضان فقرا نگران شوند كه چرا به دليل اين ماه عزيز
قيمت مواد غذايي افزايش مي يابد.
آقاي تركي مي افزايد : اگر اسراف و تبذير و ريخت و پاش نباشد دولت مجبور نمي شود براي مقابله با افزايش قيمت ها با صرف
هزينه هاي ملي
واردات گوشت و مرغ انجام دهد زيرا اين كار هم لطمه به بنيه اقتصادي كشور محسوب مي شود. وي سپاس حقيقي از
سلامت افراد روزه دار را مقابله با اسراف و شكر نعمت مي نامد و مي افزايد : گاهي مومنان ناخواسته راه ناسپاسي را در پيش مي گيرند و به
گسترش فقر و فاصله طبقاتي در كشور دامن مي زنند.
وي مي گويد : حوزه و دانشگاه در راستاي اصلاح امور جامعه رسالت مهمي برعهده دارند و اگر كارها با نيت خالص براي خدا باشد و
افطاري دادن به نيت احياي شعائر اسلامي صورت گيرد
در آن از اسراف و تبذير
ريا و چشم همچشمي و اشرافيگري خبري نخواهد بود
و در چنين شرايطي فرد روزه داري كه به ديگران افطاري مي دهد با درك دقيق فلسفه روزه و درك گرسنگي و تشنگي
كمك به محرومان و
مستمندان را هم تجربه مي كند كه منجر به خودسازي و اصلاح امور اجتماعي مي شود.
حجت الاسلام والمسلمين سيد مهدي طباطبايي خطيب و معلم اخلاق هم درباره آفت آلودگي سفره هاي افطار به اسراف به گزارشگر
ما مي گويد : در هر مورد از موارد زندگي اسراف اگر صادق باشد جايز نيست ولو در كارهاي خير باشد چون « والذين انفقوا لم يسرفوا » را
هم دارد يعني هم انفاق باشد و هم اسراف نباشد.
وي ادامه مي دهد : البته يك نكته كلي و عام در كشور ما وجود دارد كه بايد به طور ريشه اي حل شود و اسراف در افطاري دادن جزيي
از آن است برخي كارهاي ما تمدني است بهداشت خوب است و رعايت آن لازم است اما آنهايي كه به اصطلاح تمدني هستند غذاي
مانده را مصرف نمي كنند و در سطل زباله مي ريزند. اين نكته را هم بايد مطرح كرد كه غذا به صورت تمدني در ظرف بزرگتر قرار داده
مي شود و هر كس به اندازه ظرفيت خود غذا برمي دارد و در چنين شرايطي ميزبان مقصر نيست زيرا اگر ميهمانان رعايت كنند مجموع
غذايي كه به سطل زباله ريخته مي شود در حد يك كيلو براي 300 نفر هم نمي شود .
آقاي طباطبايي ادامه مي دهد : مساله بعدي رويه تديني ما است كه اين فرهنگ را ندارد تا غذاي مازاد بر نياز خود برندارد بلكه بيشتر
برمي دارند كه اين اسراف است در حاليكه تدين ما اجازه بيشتر از نياز برداشتن را نمي دهد بلكه اين فرهنگ اجتماعي و فردي ما است كه
ضعيف است و طبيعتا چون افراد زياد برمي دارند
زياد هم اضافه مي آورند.
وي مي گويد : در دين اسلام پس مانده غذا را اگر دست نخورده باشد منعي نمي كند كه آن را به ديگران بدهند و حتي از صدر اسلام
بوده كه به عنوان تبرك و تيمم به ديگران مي دادند و هنوز هم به عنوان يك سنت حسنه رايج است اين نوع غذا خوردن ته مانده نيست
زيرا فقط بخشي از آن را مي گيرند و از آلوده كردن بقيه ظرف سيني خودداري مي كنند.
وي مي افزايد : مشكل ما اين است كه دستورات ديني را اجرا نمي كنيم و تديني و تمدني را با هم مخلوط كرده ايم در حاليكه جايز
است مومنين افطاري بدهند و الباقي مانده را از ميهماني به ديگران بدهند اين اشكال ندارد در اينجا فرق بين سيني و ديگ وجود ندارد
مهم آلوده نبودن است و اين مصرف كننده است كه به واسطه ضعف فرهنگي زياد برمي دارد و همه غذا را آلوده
مي سازد.
حجت الاسلام والمسلمين طباطبايي درباره تبذير مي گويد : در برخي از ميهماني ها با بي احتياطي هاي گسترده غذاي پس مانده را
آلوده مي كنند يعني نه مي خورند و نه به فقير مي دهند به آن ضايع كردن غذا مي گويند كه تبذير گفته مي شود كاري كه براي لباس هم
هست كه نه بپوشيم و نه به ديگران بدهيم اين تبذير است و گناهي بزرگ محسوب مي شود.
وي حساسيت كار مقابله با اسراف و تبذير در سفره هاي افطاري و بقيه سفره ها را براي مسئولان زيانبارتر مي داند و مي گويد :
مسئولان بيش از بقيه مردم موظف هستند از اشرافيگري و سفره هاي تشريفاتي بپرهيزند و نشستن گروههاي سياسي و احزاب براي
رايزني اگر با اسراف و تبذير همراه نباشد
اشكالي ندارد.
وي احترام به ميهمان را هم سنت اسلامي معرفي مي كند و ادامه مي دهد : حتي در روايات آمده است كه حضرت علي (ع ) كدوي بهتر
را براي ميهماني دادن به روميان كه آمده بودند كنار گذاشتند تا آبروي اسلام حفظ شود. اسراف و تبذير در ميهماني هاي سياسي آنگاه
زيانبار است كه ما كاري كنيم كه مردم را از دين دور سازيم و در چنين شرايطي كه منجر به اسراف مي شود كاري حرام است .
وي تشريفات زايد را مازاد بر شرايط زندگي و ميهماني عادي مي داند و مي افزايد : حفظ شئونات لازم است اما اگر با اسراف و تبذير
همراه گردد باعث نابودي مي شود. ضمن اينكه در ميهماني ها حدود و ثغور اشخاص هم بايد حفظ شود.
آقاي طباطبايي سفره برخي مساجد را هم همراه اسراف و تبذير مي داند و مي افزايد : رسم است كه در همه بشقاب ها به يك اندازه
غذا مي ريزند و در آن ظرفيت افراد مورد توجه قرار نمي گيرد كه در اين شرايط دم خور فراوان باقي مي ماند و به سطل آشغال مي ريزند در
حاليكه در ظاهر يك نوع غذا و يك بشقاب هم بوده است . اگر با سيني منتقل كنند تا هر يك به اندازه خوراك خود بردارد و يا الباقي در
ميز غذا بماند
اسراف نيست و مي توان باقي مانده را به ديگران داد.
پس افطاري دادن كاري مستحب و مورد سفارش دين است اما اسراف
كاري حرام و مورد نكوهش شديد شرع مقدس واقع شده
است . يعني همچنانكه پيامبر اسلام (ص ) مي فرمايند هر كس اگر به يك نفر افطار بدهد همانند اين است كه بنده اي را آزاد كرده باشد. در
كنار آن در قرآن كريم هم آمده است كه « انفاق كنيد اما با دست هاي خود خود را هلاك نسازيد. »
افطاري دادن در ماه مبارك رمضان با ارزش است اگر توام با نگاه به فقرا و مستمندان هم باشد خصوصا اينكه اين افطاري به مراكز
نگهداري از ايتام و نهادهاي حمايتي همانند بهزيستي و كميته امداد امام خميني (ره ) و يا هر نيازمندي كه خود مي شناسيم مي تواند با
اولويت فاميل و آشنا و نيازمندان داده شود.
اشكال مورد نظر صرفا دعوت از مسئولان سياسي و ثروتمندان و در كنار آن اسراف و تبذير و دور ريز فراوان غذاهاي سفره افطاري
است كه بدتر از آن اينكه از بودجه بيت المال هم باشد. سفارش موكد اسلام دعوت توامان فقرا و ثروتمندان است و حتي صرفا دعوت از
فقرا و معرفي آنها به عنوان فقير و يتيم هم جايز نيست زيرا آبروي افراد بسيار با اهميت است كه اميدواريم اين افطاري دادن ها سبب شود
همانند اصل فلسفه روزه يك گام به جلو به سمت معنويت باشد و در سفره ها هم نابودي غذاي جامعه صورت نگيرد.
اگر سفره هاي افطار با اسراف
تبذير
چشم همچشمي
ريا و سياسي كاري احزاب و گروهها و حاتم بخشي سازماني و وزارتي از كيسه
بيت المال و يا فخرفروشي به فقرا و مستمندان باشد
يقينا اهداف معنوي شعائر اسلامي را زير سوال مي برد.
برخي سفره هاي افطاري امسال به مناسبت در پيش بودن هشتمين دوره انتخابات مجلس شوراي اسلامي در بسياري از شهرها رنگ و
بوي سفره هاي سياسي ـ انتخاباتي به خود گرفته است !
حجت الاسلام والمسلمين سيد مهدي طباطبايي خطيب و معلم اخلاق : حفظ شئونات اسلامي لازم است اما اگر با اشتباهات فردي و
گروهي خارج از دستورات ديني با اسراف و تبذير همراه شود
باعث نابودي مي گردد
آقاي محسن تركي كارشناس : اگر در جامعه اسلامي براي برپايي سفره هاي افطاري اعتدال حفظ شود
شاهد افزايش قيمت مواد
پروتئيني و ساير مايحتاج سفره افطار در ماه مبارك رمضان نخواهيم بود
