حضرت آيت الله صافي گلپايگاني
ث آياقاعده لطف مستفاد از احاديث و روايات اهل بيت (عليه السلام ) است يا از ارتباط شيعه با معتزله اين قاعده در كلام شيعه پيدا شده است و نحوه تطبيق اين قاعده باوجود امام غايب با چه بياني است
پاسخ :
از آن جا كه درباره اصل امامت شيعه ادله زيادي به غير از قاعده لطف در دست دارد با وجود آن دلائل اگر به قاعده لطف هم تمسك شود اين كار به منظور تاييد ادله است .
اما ارتباط شيعه با معتزله كه گاهي در مقابل اشاعره به آن ها عدليه گفته مي شود بايد معلوم باشد كه معتزله ـ فرقه اي است از اشاعره كه بعد از شيعه پيدا شده است منشعب شده است ـ گر چه با شيعه در بعضي از عقايد و مسائل كلامي موافقت كردند ولي اين دليل بر تاثير آن ها در مذهب شيعه نيست بلكه به عكس اين دليل بر تاثيرپذيري آن ها از عقايد شيعه است چون اشاعره فرقه اي هستند كه بعدها پيدا شده اند بعلاوه همان طور كه گفته شد عقايد شيعه همه از عقل و قرآن مجيد و احاديث اهل بيت عترت عليه السلام گرفته شده است قاعده لطف نيز از خود شيعه و برگرفته از همان ماخذ و مصادر است .
در حديث است كه جابر فايده وجود امام غايب و چگونگي استفاده از وجود او را در زمان غيبت از رسول خدا(ص ) سئوال كرد حضرت در جواب فرمودند :
« اي و الذي بعثني بالنبوه ! انهم ينتفعون به و يستضيئون بنور ولايته في غيبته كانتفاع الناس بالشمس و ان جللها السحاب » (1 )

( « آري ! قسم به كسي كه مرا به پيامبري برانگيخت مردم از او بهره مي برند و از نور ولايتش در زمان غيبت او كسب روشنايي مي كنند همان گونه كه از خورشيد در پشت ابر بهره مي برند » .)
نفي كلي لطف بودن وجود امام غايب از شخص عاقل كه از امور غيبي بي اطلاع است صحيح نيست پس از ثبوت اصل امامت و غيبت او يقين به وجود لطف و ترتب فايده بر وجود او حتمي است زيرا نصب امامي كه مكلف به غيبت باشد اگر لطف به بندگان نباشد لغو و بي فايده است و خداوند از كار لغو و بي فايده منزه است . پس نصب امام غايب از سوي خدا قطعا لطف است .
بلي اگر بخواهيم با قاعده لطف هم لزوم نصب امام و هم امامت شخص غايب را ثابت كنيم اين اشكال پيش مي آيد كه بايد اول لطف بودن امام غايب معلوم باشد و گرنه با جهل به لطف بودن آن امامت او ثابت نخواهد شد. در حالي كه با قاعده لطف لزوم نصب امام را ثابت مي نماييم و با دلايل محكوم ديگر امامت امام غايب را و با انضمام اين دو دليل به اين مطلب كه از خدا كاري كه عبث باشد صادر نمي شود لطف بودن امامت امام غايب ثابت مي شود و سخن محقق طوسي كه مي فرمايد : « وجوده لطف و تصرفه لطف آخر و عدمه منا » مبتني بر اين اصل است كه وجود امام مطلقا لطف است خواه در ظاهر باشد يا غايب شود و اين يك اصلي است كه بر حسب فرمايش حضرت اميرالمومنين (ع ) كه مي فرمايند :
« لئلا تبطل حجج الله و بيناته » (2 )
حجت ها و نشانه هاي خدا با وجود امام چه ظاهر باشد يا پنهان حفظ مي شود ـ ثابت شده است .
شايان ذكر است كه اگر اشكال نبود لطف نسبت به امام غايب وارد باشد نسبت به امامي كه غايب نيست ولي متمكن از تصرف در امور هم نمي باشد جاري است و امامت او نيز به همان علتي كه امامت امام غايب بدون لطف محسوب مي شود بي لطف خواهد بود. در حالي كه در امام حاضري كه قادر به تصرف در شئون و اعمال مربوط به امامت نيست اين اشكال مطرح نشده است . همان گونه كه در مورد پيامبري كه در اثر شرائطي متمكن از هدايت نباشد يا هدايت هايش موثر واقع نشود و يا در مورد پيامبري كه بعثت اش عمومي باشد ولي معاندان و مخالفان مانع از رسيدن دعوتش به همگان شوند اين اشكال نشده و لطف بودن اصل رسالت او مورد انكار قرار نمي گيرد.
ممكن است به همين بيان دليل عقلي بر امامت امام غايب عليه السلام اقامه نمودكه نصب امام و تعيين او از جانب خدا لطف است و لطف هم بر خدا واجب است . بنابراين خداوند بعد از حضرت امام حسن عسكري عليه السلام شخصي را به امامت منصوب كرده است و آن غير از امام غايب فرزند او نخواهد بود. چون ديگران كه ادعا امامت كرده اند عدم صلاحيت و بطلان ادعايشان ثابت شده در حال حاضر هم كسي چنين ادعايي ندارد.پس يا خدا از لطف نسبت به بندگان خود در عصر غيبت دريغ نموده كه اين خلاف حكمت حق است و يا اين كه از باب لطف تعيين امام نموده است كه در اين صورت او غير از امام دوازدهم كس ديگري نيست .
1 ـ الزام الناصب ج 1 ص .429
2 ـ بحارالانوار ج 1 ص .1880

اي ولي ما خودت بيا. ما خسته شديم از بس دل سپرديم و داغ ديديم .
ما خسته شديم از بس اشك انتظار و استقبال را به گريه ي وداع درآميختيم .
بيا ببين كه موريانه ي غربت با چهارچوبه ي دلمان چه مي كند. بيا ببين كه تنهايي چگونه جانمان را مي كاود و چنگ بر جگرمان مي زند. بيا ببين كه سوز بي كسي در اين برهوت غربت چه بر سر اين نهال نازك وجود مي آورد.
بيا ببين كه داغ با دل شقايق چه مي كند.
يا اباصالح المهدي ! يا امام زمان !
امام براي ما تمرين بيعت با تو بود امتحان آمادگي دوست داشتن بود.
امام را مي خواستم چون به عطر تو آغشته بود چون از گلستان تو گذر كرده بود بوي تو در او پيچيده بود.
عاشق امام بوديم چون فروغ خورشيد تو در پشت نيزار مژگان او بود.
اين بي تابي ما در فقدان او ترجمان حسرت آن « يا ليتنا كنامعك » است كه در دير رسيدن به كربلا داشته ايم .
اين زبانه هاي اشك ما به تو مي گويد كه درد هجران گاهي اين گونه تجلي مي كند.
اي منتقم خون حسين !
اين همه شرو شور و عشق و جنون از آن است كه به تو عرض كنيم : ما چون كوفيان جفاگر به مسلم تو نيستم . او را از جان عزيزتر داشتيم به يك غمزه ي نگاهش جانها نثار كرديم به يك كرشمه ي نرگسش لاله ها افشانديم .
ما مسلم تو را در كوفه ي بي رحم جهان تنها نگذاشتيم ; تو ما را در مقابل حاكميت يزيدي دنيا تنها مگذار.
بيا حسين زمان !
اين طومار اشك بيعت ماست . والله خيانت بردار نيست . امضاي خون شهيدان و مهر ايثار شهيد دادگان كه پاي ناهم هاي بيعت ماست به جذبه ي هيچ تعلقي پاك نمي شود.
اي حسين زمان مي دانم كه به نظاره ي ما نشسته اي درست است كه روزگار خيلي زود ما را فراموش كرد ولي ما تو را هرگز فراموش نمي كنيم . آمده ايم يكبار ديگر لباس خونين آن تنها يادگار مادرت را ببوئيم تا نشاطي دوباره بگيريم . ببين يارانت گوش به فرمان خامنه اي عزيز مشتاقانه و مظلومانه در انتظار شهادت نشسته اند. از خداوند بخواه كه زيادتر از اين آنها را چشم به راه مگذارد. فراموشمان مكن .
ث آزاده محسن مصلحي