كلاس اولي ها شنبه به مدرسه مي آيند دانش آموزان را از مدرسه نترسانيم
مجيد زندي
فصل پاييز با نسيم ملايم و دلنشين خود همانند گذشته
دوباره بچه ها را به سوي مدرسه ها فراخواند و از صبح شنبه كه
يك ميليون و 200 هزار دانش آموز كلاس اولي
جشن شكوفه ها را برگزار مي كنند
عملا زنگ آغاز سال تحصيلي 87 ـ 86
براي حدود 15 ميليون دانش آموز ايراني به صدا در مي آيد .
به راستي فصل پائيز بارفت و آمد و جنب و جوش دانش آموزان در كوچه و خيابان بسيار زيباتر مي شود زيرا در كنار فصل
رنگ هاي پائيزي
لباس دانش آموزان هم رنگ خاصي براي پاييز محسوب مي شود و هر رهگذري با ديدن هياهوي كودكانه به
گذشته خويش باز مي گردد و با يادآوري خاطرات شيرين گذشته
اولين روزهاي مدرسه خود را به خاطر مي آورد و با مرور آن
ايام
اين لحظات خوش را هيچگاه از صفحه ذهن خود پاك نمي كند.
اما مساله اي كه در اولين روز مدرسه خصوصا براي كلاس اولي ها و يا حتي در ساير پايه ها و مقاطع جلوه گر است اين
است كه عده اي از بچه ها و دانش آموزان با رضايت و علاقه پا به مدرسه مي گذارند و عده اي ديگر با دلواپسي و دلشوره و
اضطراب و حتي براي كلاس اولي ها با گريه وارد حياط مدرسه و كلاس درس مي شوند.
البته اين نگراني ميان دانش آموزان كلاس اولي با دانش آموزان ساير مقاطع متفاوت است . اما اگر خانواده ها و نظام
آموزشي نتوانند اولين مرحله آموزش كه همان « ميل به خواستن » است را در دل دانش آموزان زنده كنند
بقيه تلاش ها تقريبا
بي فايده است زيرا بسياري از تلاش ها به در بسته ذهن كودك مي خورد و يادگيري را غيرممكن مي سازد.
خانم فهميه هنرمند روانشناس كودك درخصوص عوامل ترس كودك از مدرسه و همچنين راههاي رفع آن به گزارشگر ما
مي گويد : « ترس از مدرسه » بين هر دو گروه پسران و دختران و در تمامي طبقات اجتماعي خانواده ها به چشم مي خورد كه
البته در روزها و هفته هاي نخست سال بيشتر ديده مي شود تا حدي كه اين عارضه بسياري از والدين و معلمان را دچار مشكل
مي سازد.
وي مي افزايد : در واقع پذيرش اين محيط جديد و چهره هاي تازه براي تعدادي از كودكان باتاخير صورت مي گيرد. اين
دسته از دانش آموزان سعي مي كنند ترس و اضطراب خود را از طريق شكايت جسمي مطرح سازند همانند دل درد
سردرد
گلو درد كه هر لحظه خطاب به اوليا خود مي گويند تا از اين طريق به آنها بفهمانند كه يا نمي توانند به مدرسه بروند و يا در
محيط مدرسه در عذاب هستند.
وي مي گويد : در اين مرحله اگر مادر تسليم خواسته هاي كودك شود
او ديگر بيمار نخواهد بود و گله و شكايتي نخواهد
داشت اگرچه در برخي موارد واقعا كودك بيمار مي شود و به طور واقعي گريه مي كند و استمداد مي طلبد.
خانم هنرمند مي گويد : قطعا ريشه بروز چنين مشكلي را براي پايه اول بايد در خانه و خانواده و پس از آن در مدرسه و
معلمان و مسئولين مدرسه جستجو كرد. والدين مي بايست در اولين اقدام حرف فرزند خود را به خوبي گوش دهند اگرچه به
نوع تربيت كودك هم باز مي گردد اما در اين مرحله مادر بايد ساعت هاي بيشتري در كنار دانش آموزان باشد تا اين حس كه
مدرسه مادر را از او جدا مي كند و در نزد دانش آموز برطرف شود.
وي ادامه مي دهد : در اين ميان مادران به همراه معلمان مي توانند به دانش آموز كمك كنند تا در همان اولين روز براي خود
دوست و همبازي انتخاب كند به خصوص دوستي كه ترسي از مدرسه ندارد و از حضور در محيط مدرسه لذت مي برد.
وي مي گويد : ممكن است اين مساله براي بسياري از خانواده ها مشكل باشد ولي والدين مي بايست در انتخاب مدرسه هم
حساسيت نشان دهند زيرا محيط مدرسه
امكانات موجود خصوصا لوازم بازي و ورزش
زيبايي ظاهر مدرسه و كلاس ها
برخورد كادر مدرسه اعم از معلم
ناظم و مدير
جايگاه تشويق و تنبيه و حتي تفريح و اردو را در مدرسه آينده فرزند خود
شناسايي و بهترين مدرسه را براي فرزند خود به ويژه در مقطع ابتدايي انتخاب كنند.
وي مي گويد : در جامعه ما البته اين رويه برعكس است و اوليا بيشتر نسبت به انتخاب دبيرستان حساس مي شوند
درحاليكه اگر در مقطع ابتدايي دانش آموز درست راه رفتن را به سوي علم و دانش فرا گيرد در ساير مقاطع به هيچ وجه دچار
مشكل نخواهد شد.
اين روانشناس كودك ادامه مي دهد : بي ترديد فردي كه از لحاظ جسمي و ظاهري ويا وضعيت لباس از سوي همكلاسي ها
و يا خداي ناكرده از سوي كادر آموزشي مدرسه مورد تمسخر قرار گيرد يا معلم در انجام تكاليف سخت گيري بيش از حد و
اهانت كند و يا اينكه به دليل پس ندادن درس ها تنبيه شود اين دانش آموز نه تنها در پايه اول بلكه در ساير پايه ها از درس و
مدرسه متنفر خواهد شد.
خانم هنرمند ادامه مي دهد : البته علاوه بر اين مساله
مسايل ديگري هم در تنفر و فراري شدن دانش آموز از مدرسه نقش
دارد كه ممكن است پس از حضور كودك در مدرسه براي خانواده اتفاق بيفتد اما كودك دليل ذهني
آن را به مدرسه مربوط
مي سازد. طلاق و جدايي والدين
تولد نوزاد تازه و... اين مساله ضرورت حضور روانشناس در مدرسه ها به ويژه در مقطع
ابتدايي كشورمان را ضروري مي سازد.
وي مي افزايد : بسياري از اوليا فكر مي كنند تعليم و تربيت فقط برعهده مدرسه است به همين دليل تلاشي براي تقويت
ذهني كودك چه قبل از مدرسه و يا پس از آن در دوران تحصيل به خرج نمي دهند درحاليكه بسياري از دانش آموزان به دليل
ضعف در يكي از دروس از مدرسه متنفر مي شوند.
وي مقايسه را از بدترين راه براي جلوگيري ازترس دانش آموزان چه در پايه اول و يامراحل بعدي تحصيل عنوان مي كند و
مي افزايد : اين مقايسه همه توانمندي ذاتي كودك را كه تا آن زمان برايش زحمت كشيده است به يكباره نابود مي سازد
زيرا
دانش آموزان احساس مي كند همه راههاي آمده اشتباه بوده است .
خانم هنرمند ادامه مي دهد : اولياو معلمان بايد براي تلاش دانش آموزان اهميت قايل شوند و در برابر پيشرفت ها به آنها
پاداش فكري و درصورت لزوم غيرفكري دهند و به شدت از سركوفت و تنبيه پرهيز نمايند زيرا هنگامي كه دانش آموز به اين
نتيجه مي رسد كه چون همه اين مشكلات بخاطر مدرسه است از اصل مدرسه و درس متفرق مي شود.
وي مي گويد : بسياري از والدين از همان سال اول مدرسه كودك خود را پزشك يا مهندس مي خواهند در حاليكه
خودشان پس از سن 30 سالگي به اين نتيجه رسيدند . موضوع اساسي اين است آن پدر و مادري كه خود نتوانستند به
موقعيت علمي و اجتماعي خود برسند نمي بايست آن را از فرزند خود به اجبار مطالبه كنند يعني آن كودك هيچگاه قادر
نخواهدبود اميال و آرزوهاي برباد رفته پدر و مادر را بردوش خود تحمل كند و به ناچار از هر چه درس و مدرسه فراري
خواهد شد.
آقاي ابوالقاسم جامه بزرگ مديركل پيش دبستاني و ابتدايي وزارت آموزش و پرورش هم در گفت وگو با گزارشگر ما در
باره مسايل مربوط به روز اولي ها و يا احتمالات ترس از مدرسه مي گويد : در چند سال اخير براي اينكه خاطره خوشي از اولين
روز مدرسه در ذهن نوآموزان و دانش آموزان به ويژه در پايه اول پيش آيد برنامه جشن شكوفه ها برگزار مي شود كه اين
موضوع در ذهن كودكان اثرات مثبتي در اولين روز مدرسه گذاشته است .
وي مي گويد : اين مراسم معمولا يك روز قبل از بازگشايي رسمي مدارس اجرا مي شود و در سال جاري شنبه هفته آينده
(پس فردا) در سراسر كشور فقط براي دانش آموزان پايه اول برگزار مي شود چون در اول مهرماه همه پايه هاي تحصيلي در
مدرسه حاضر مي شوند
مدرسه شلوغ است و برنامه بازگشايي براي جمعيت فراوان تري انجام مي شود. براي كلاس اولي ها
اين ازدحام و هجوم خاطره سختي تلقي خواهد شد به همين مناسبت دانش آموزان پايه اول يك روز قبل از اول مهر به همراه
والدين وارد مدرسه مي شوند تا با محيط آشنا شوند با معلم و همكلاسي هاي خود آشنا شوند و با ارتباط چند سويه منظور
خوبي از مدرسه در ذهن دانش آموزان كلاس اولي ايجاد خواهد شد.
مديركل مقطع پيش دبستاني و ابتدايي آموزش و پرورش ادامه مي دهد : كم و كيف و نحوه اجراي برنامه هاي جشن
شكوفه ها در اختيار استانها
مناطق و مدارس است هم به لحاظ اينكه فرهنگ هاي مناطق كشور متفاوت است و هر بخشي
ممكن است علايق خاص خود را مدنظر قرار دهد. اما امسال هم بخشنامه مشتركي را براي بازگشايي مدارس باهمكاري
انجمن اوليا و مربيان ارسال كرديم تا اوليا و مسئولين مدرسه در اين جشن حضور فعال داشته باشند.
وي در باره مساله مشاوره روانشناسي در طول تحصيل براي دانش آموزان مقطع ابتدايي به ويژه كلاس اولي ها براي رفع
مشكلات انس با مدرسه
با معلم
دوري از خانواده
انجام تكاليف و جلوگيري از افت تحصيلي هم مي گويد : البته لازم است
كه ما در مدارس كشور « مشاور » مستقل داشته باشيم به جهت اينكه دانش آموزان در محيط مدرسه با مشكلات و نيازهايي
مواجه مي شوند كه براي برطرف كردن آن مشكلات به ويژه در بخش اختلافات يادگيري حضور مشاور ضروري است ولي به
دليل اينكه هنوز در ساختار سازماني آموزش و پرورش مشاور در مدرسه حضور ندارد. بحث مشاوره را كه جزو اهم وظايف
معلم است تحت عنوان « طرح احيا نقش راهنمايي و مشاوره معلمان » از سال گذشته در دوره ابتدايي اجراكرديم كه دراين
طرح معلمين
آموزش لازم را مي بينند تابتوانند از تفاوت هاي فردي و روحيات دانش آموزان و نوآموزان مطلع شوند تا به نحو
مطلوب بهداشت رواني را در كلاس درس حكمفرما كنند.
آقاي جامه بزرگ ادامه مي دهد : اين طرح سال گذشته تحصيلي در 10 درصد مدارس اجرا شده و امسال در 15 درصد
مدارس اجرا مي شود كه اميدواريم باتوجه به وضعيتي كه داريم به روزي برسيم كه در هر مدرسه اي حداقل يك مشاور داشته
باشيم . اگر چه حتي اگر مشاور نيز در مدرسه حضور داشته باشد
همكاري و همياري معلم بايد صد درصد باشد زيرا
درنهايت اين معلم است كه بيش از همه بادانش آموزان در ارتباط است .
وي درباره ميزان ترك تحصيل يا فرار دانش آموزان از مدرسه در سطح كشور هم مي گويد : با كيفيت بخشي و آموزش
اجباري كه در دوره ابتدايي و راهنمايي داريم اصرار داريم همه كساني كه لازم التعليم هستند بايد در مدرسه حضور يابند و
قطعا اين مساله هم از طريق آموزش و پرورش و هم سازمانهاي مرتبط پييگري مي شود كه با كمك گرفتن طرح مشاوره
طرح
كرامت
طرح مهارت هاي زندگي و آموزش معلمين در برخورد دانش آموزان تلاش مي كنيم دانش آموزي كه وارد محيط
مدرسه شده انگيزه لازم براي ادامه تحصيلي را داشته باشد بنابر اين سعي مي شود كه ترك تحصيل در اين مقطع و حتي
راهنمايي به ترتيب به صفر نزديك شود.
وي از آمار ترك تحصيلي دانش آموزان در سال تحصيلي گذشته اظهار بي اطلاعي مي كند ومي افزايد : آمار دقيق از ميزان
ترك تحصيل ندارم اما 98
5 درصد پوشش تحصيلي داريم و ترك تحصيل آنچنان محسوس نيست لذابا توجه به برآوردهايي
كه شده اگر جمعيت 6 تا 10 سال كشور را محاسبه كنيم و آن را با تعداد دانش آموزان بسنجيم الان پوشش ظاهري تحصيلي
112 است يعني اگر همه لازم التعيلم ها در مدرسه بوده و مردود هم نباشند علي القاعده بايد پوشش تحصيلي 100 باشد اگر
چه هيچگاه هم رقم 100 درصد تحقق پيدا نمي كند زيرا حتي در كشورهاي پيشرفته هم
درصدي ترك تحصيل داريم .
وي در باره دو شيفته بودن برخي از مدارس هم مي گويد : با كاهش تعداد دانش آموزان دركشور دو شيفته بودن مدارس هم
روند كاهشي به خود گرفته و حتي تعدادي از مدارس با كمبود دانش آموز و كلاس هاي خالي مواجه هستند. اما مدارس دو
شيفته اكنون بيشتر در بافت هاي فرسوده شهري و در قالب نوسازي مطرح است كه به واسطه بازسازي مدارس قديمي در
مناطقي مجبور بازسازي هستيم اما چون نمي توانيم مقاطع ابتدايي را در فاصله مكاني دور از محل زندگي دانش آموزان داير
كنيم در برخي مناطق مدارس دو شيفته داريم اما سير دو شيفته به حداقل رسيد و در بسياري از مناطق به صورت موردي
داريم .
وي در پاسخ به اين سئوال درباره افزايش 70 تا 80 درصدي دريافت پول در مقطع پيش دبستاني و غيرانتفاعي شدن همه
اين مقاطع حتي با استفاده از امكانات مدرسه دولتي و اثرات منفي اين كار بر كيفيت آموزش ابتدايي هم مي گويد : اثر منفي
اين مساله را بر كيفيت بخشي در مقطع ابتدايي را از اين جهت كه با افزايش قيمت از تعداد دانش آموزان پيش دبستاني كاسته
ميشود
مي پذيرم . اما پيش دبستاني دوره اختياري است و در آموزش اجباري مطرح نيست بنابراين به عهده خانواده هاست
اما در سال جاري تحصيلي ضمن آنكه دولت در مناطق محروم حمايت مي كند
براي ساير مناطق ساز و كار غيرانتفاعي براي
دوره پيش دبستاني در نظر گرفته شده است زيرا هزينه هاي آن را دولت نمي پردازد و درباره قيمتها هم معاونت مشاركت ها
بايد نظارت كند تا قيمت ها غير منطقي افزايش نيابد.
وي در باره تغيير آيين نامه امتحانات در مقطع ابتدايي و حذف نمره نيز مي گويد : ما آيين نامه امتحانات را تحت عنوان آيين
نامه ارزشيابي تغيير داديم و اكنون در اختيار شوراي عالي آموزش و پرورش است .
وي درباره دلايل اين تغيير رويه در آموزش ابتدايي مي افزايد : متاسفانه در كشور ما امتحانات تحت عنوان مچ بگيري
مطرح مي شد در حاليكه ما به اين مساله اعتقاد نداريم زيرا نمره يا همان ارزشيابي بايد در خدمت آموزش باشد تا در عرصه
فراگيري و يادگيري كمك كند. نبايد ملاك بلد بودن يا بلد نبودن دانش آموز مطرح باشد. پس تفاوت اساسي موجود تكيه بر
مستمر بودن ارزيابي است .
وي مي افزايد : براساس اين طرح معلم بايد در طول سال به وسايل مختلف از قبيل مشاهده
كار گروهي و عملي توانايي و
ميزان يادگيري دانش آموز را بسنجد و اگر ببينند دانش آموزي قدرت يادگيري ضعيفي دارد روش تدريس را با او و يا ديگر
دانش آموزان تغيير دهد.
وي ادامه مي دهد : در صورت تصويب اين طرح در شوراي عالي امكان اجراي آن از مهر سال آينده تحصيلي فراهم
خواهد شد.
آقاي جامه بزرگ درباره تعداد كلاس اولي ها و پيش دبستاني ها در سال تحصيلي جديد هم مي گويد : در سال تحصيلي
جديد حدود يك ميليون و 100 تا 200 هزار نفر پيش دبستاني و در همين تعداد هم ورودي اول (كلاس اولي ) داريم و در
حدود 5 ميليون و 870 هزار دانش آموز هم در مقطع ابتدايي تحصيل خواهند كرد .
پس آنچه اهميت دارد اين است كه ما مقطع ابتدايي خصوصا كلاس اول دبستان را بايد منشا تحول و توسعه در كل جامعه
براي آينده مورد توجه خاص قرار دهيم زيرا عزت نفس
رشد شخصيت افراد جامعه و با سوادي و بي سوادي حقيقي از
همين مرحله شكل كاملتري به خود مي گيرد كه اگر نتوان اهميت اين دوره را چه براي پدران و مادران امروز و چه حتي براي
معلمان و اوليا مدرسه و نظام آموزش و پرورش به درستي تبيين كرد
آغاز انحراف در نظام آموزش و پرورش ما تلقي خواهد
شد.
در اين دوره بسيار مهم
اگر دانش آموزي موفق شود ويژگي مثبت علم آموزي و تربيت فردي و اجتماعي را كسب كند
نه
خانواده و نه جامعه نبايد نگران آينده او باشند و حتي آن دانش آموز هم در آينده سعادتمند خواهد شد. اما اگر به دليل غفلت
اوليا و مربيان
اين دوره مورد غفلت قرار گيرد و اهميت لازم به آن داده نشود
جبران ضعفهاي شخصيتي و علمي فرد در
آينده بسيار مشكل يا نا ممكن خواهد بود.
متاسفانه هنوز چه در خانواده ها و چه در ساختار آموزش و پرورش
دوره ابتدايي را به عنوان دوره ساده اي مي شناسند كه
در تاييد اين موضوع بايد از تعداد بسيار كم مربيان و معلمان متخصص و فوق تخصص در مدارس ابتداي مثال آورد كه اگر
معلمي ارتقا علمي پيدا كند از مقطع ابتدايي به مقاطع بالاتر و به سمت دانشگاه مي رود در حاليكه سنگ بناي علمي و
معرفتي دانش آموزان در همين مقطع گذاشته ميشود. اين مساله به همان حد ارزش دارد كه ما به زيربناي ساختمان اهميت
مي دهيم . فوندانسيون ساختمان در ظاهر مشخص نيست اما هر انسان عاقلي ارزش واقعي و استحكام هر بنايي را در زير بنا
مي بيند كه فقط آدمهاي ناآگاه از آن غافل خواهند بود.
با برگزاري جشن شكوفه ها و با حضور يك ميليون و200 هزار دانش آموز كلاس اولي
زنگ آغاز سال تحصيلي 87 ـ86 از
روز شنبه به صدا در مي آيد اما واقعا چند درصد از اين دانش آموزان موفق مي شوند تا مقطع دبيرستان ادامه تحصيل دهند و از
مدرسه فرار نكنند
اگر به هر دليلي چه در خانه و چه در مدرسه
دانش آموز از درس و تحصيل متنفر شود
يك ضربه اساسي به كل جامعه
وارد مي شود
زيرا فرار دانش آموزان از مدرسه آغاز بسياري از انحرافات فردي و اجتماعي محسوب خواهد شد
خانم هنرمند روانشناس كودك : مسايل بسياري ممكن است در تنفر كودك از مدرسه نقش داشته باشد كه بخشي از آن
در خانه و برخي در مدرسه رخ مي دهد اما اگر دانش آموزي از لحاظ جسمي و ظاهري و يا وضعيت لباس از سوي
همكلاسي ها و خداي ناكرده از سوي كادر آموزشي مدرسه مورد تمسخر قرار گيرد يا معلم در انجام تكاليف سخت گيري
بيش از حد و يا حتي تنبيه كند
زمينه تنفر دانش آموز از مدرسه خواهد بود
آقاي جامه بزرگ مدير كل پيش دبستاني و ابتدايي وزارت آموزش و پرورش : در راستاي كاهش ترس دانش آموزان از
مدرسه و امتحانات علاوه بر اجراي طرح راهنمايي و مشاوره
از سال آينده تحصيلي با تغيير آيين نامه امتحانات
نمره از
مقطع ابتداي حذف مي شود زيرا در بسياري موارد نمره در نظام آموزش ما به يك اهرم مچ گيري و نه ارزشيابي تبديل شده
است
