مريم اللهياري
اشاره
قطار زندگي در مسير پرپيچ و خم خود به سرعت درحال گذر است و در هر ايستگاه مسافراني پياده و يا سوار مي شوند; مسافراني كه همگي مي خواهند سفر خوبي را به سرانجام برسانند اما رسيدن به اين مقصود نيازمند فراهم كردن زاد و توشه و ملزوماتي از قبيل : وجود انگيزه تعيين هدف كسب مهارت هاي زندگي مانند اعتماد به نفس موفقيت تحصيلي برقراري ارتباطات موفق اجتماعي و... است . اما چگونه مي توان موفق تر به فراهم آوردن اين مقدمات و گردآوري اين ملزومات پرداخت اين نوشته نيم نگاهي است به پاسخ اين سئوال .
پس در مدرسه به تو چه چيزي ياد داده اند !
اين جمله را همه ما بارها شنيده ايم و يا حتي خود به فرزندانمان گفته ايم . اين سئوال ساده و تكراري كه به دفعات گفته شده است نكته ي بسيار مهمي را در خود نهفته دارد و آن اينكه نهاد آموزش وپرورش از ابتداي ايجاد خود تاكنون توقعات و نيازهاي بسياري را بي پاسخ گذاشته است و بدتر از آن اينكه در دنياي پرشتاب كنوني كه در آن علم صنعت و تكنولوژي به سرعت درحال رشد است آموزش و پرورش ما در همين روش ها و اهداف فعلي خود نيز دچار ايستايي شده است و به هيچ رو رفع نيازهاي كنوني جامعه و افراد آن را برنمي تابد.
خوشبختانه مدتي است كه مطالبي در باره تدوين سند آموزش و پرورش و ضرورت ايجاد تحول بنيادي در اين نهاد مدني شنيده مي شود. قدر مسلم اينست كه وقتي صحبت از « تدوين سند آموزش وپرورش » و « تحول بنيادي نظام آموزش و پرورش » مي شود راه بسيار پرفرازو نشيبي در پيش رو قرار مي گيرد راهي كه طي نمودن آن گام هاي مهم و محكمي را مي طلبد كه هرگز تزلزل به آنها راه نيابد.
در ابتداي اين راه كارشناسان بايد به نظرسنجي و نيازسنجي از جامعه ي فرهنگي كشور كه ضمن سالها تجربه ي عملي به اصحاب نظر و ارباب فن تبديل شده اند نيز بپردازند. در ادامه ي راه بايد توجه داشت كه يكي از اهداف اصلي در نظام آموزش و پرورش كه تحقق آن بسيار مورد نياز جامعه است آن است كه كه فرزندان اين مرز و بوم بعد از طي دوران آموزشي خود به شهرونداني تبديل شده باشند كه شيوه هاي زندگي و قواعد رفتار اجتماعي و ارزش هاي جامعه را مطابق با تعاليم و دستورات دين مبين اسلام بدانند آنرا به بخشي از وجود خود تبديل كرده به آن احترام گذاشته و عمل نمايند.
ايجاد خودباوري القا توان و اعتماد به نفس مثبت گرايي و آموختن استفاده ي مطلوب و بهينه از فرصت ها به دانش آموزان هم مي توانند در طرح جديد نظام آموزش و پرورش جايگاه ويژه اي داشته باشند.
عملكرد سيستم جديد آموزش و پرورش بايد به گونه اي باشد كه پيوسته در آن براي علم آموزي ايجاد انگيزه نمايد تا ضمن آموزش مباني علوم گوناگون سعي در فعال نگه داشتن ذهن دانش آموزان نموده و به ايشان چگونگي برخورداري از تفكر خلاق و نقاد را بياموزد.
از ضروريات دانش زمانه ي ما هستند كه در IT ارتقا سواد الكترونيكي استفاده از نرم افزارهاي آموزشي مناسب و توسعه فرهنگ مدارس بايد به دانش آموزان آموخته شود.

ياددهي حرف و فنون مختلف در حد رفع نياز به پسران و هنرهاي رايج (خصوصا آنچه از ميراث گذشتگان به شمار مي آيد) به دختران مي تواند در آماده سازي فرزندانمان براي زندگي در اجتماع بسيار مفيد باشد.
پويايي نظام آموزشي مي طلبد كه آموزش و پرورش پيوسته با جامعه در ارتباط بوده و خود را با خواسته هاي به حق و نيازهاي مشروع آن هماهنگ و هم گام نمايد. در اين صورت است كه مي توان آموزش و پرورش را مردمي دانست و ادعا كرد كه نهاد آموزش و پرورش در جايگاه حقيقي خودش قرار گرفته است . بايد به خاطر داشت كه تاثيرگذاري آموزش و پرورش در زندگي افراد كافي نيست بلكه بايد آموزش و پرورش عين زندگي باشد.
بايد توجه داشت كه اگر خواهان تربيت دانش آموزاني خلاق متفكر مستقل و كنجكاو هستيم بايد جهت گيري برنامه ريزي درسي را از نظر محتواي درسي و شيوه هاي تدريس به سمت آموزش خلاق سوق دهيم و افزون بر آن شيوه ي ارزشيابي از يادگيري و پيشرفت تحصيلي دانش آموزان را از « پاسخ مداري » به « سئوال مداري » و از « حافظه پروري » به « انديشه سازي » تغيير دهيم .
آموزش و پرورش اثربخش نيازمند تغيير بنياني است و با شعار و سخنراني و نصايح وضع مقررات و ارسال بخشنامه سرانجامي ندارد. ممكن است به طور موقت با ايجاد و اعمال سازوكارهايي تغييراتي ايجاد كرد اما اگر « طرح سازماني » متناسب با تغييرات جديد ايجاد نگردد اين تغيير و تحول نمي تواند تدام يابد. دراين صورت تغيير بنياني و اساسي محسوب نخواهد شد. لذا ايجاد طرح سازماني متناسب با تغييرات بسيار مهم است .
و سخن آخر اينكه ايجاد تحول بنيادي در امر آموزش و پرورش ممكن نيست مگر با تغيير نگرش نسبت به نقش معلمين در نظام آموزشي نحوه ي گزينش و انتخاب ايشان اهتمام بيشتر به امر آموزش و تربيت آن ها و مجهز كردن معلمان به علوم روز و آخرين دستاوردهاي علمي در زمينه حرفه ي آنان مي باشد تا بتوانند همگام با تغييرات اساسي در آموزش و پرورش از راه مدرسه تا راه زندگي را پيشاپيش دانش آموزان طي نمايند و چراغ پرفروغ راه آنان باشند.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
منابع
WWW . edub . ir 1 ـ مقاله ي « آموزش و پرورش اثربخش چيست » نوشته دكتر حيدر توراني برگرفته از سايت
2 ـ كتاب « آموزش خواندن به همراه راهبردهاي نوين آموزشي » مولفان : دكتر محمدرضا سنگري ـ فاطمه صغري عليزاده ـ انتشارات ابوعطا ـ نوبت چاپ : سوم 1385
نهاد آموزش و پرورش از ابتداي ايجاد تاكنون توقعات و نيازهاي بسياري را بي پاسخ گذاشته است و بدتر اينكه در دنياي پر شتاب كنوني آموزش و پرورش ما در همين روش ها و اهداف خود نيز دچار ايستايي شده است
براي تدوين سند آموزش و پرورش و تحول بنيادي در اين نظام نخستين گام نظر سنجي از جامعه فرهنگي كشور است
اگر خواهان تربيت دانش آموزاني خلاق مبتكر و كنجكاو هستيم بايد جهت گيري برنامه ريزي درسي را از نظر محتواي درسي و شيوه هاي تدريس به سمت آموزش خلاق سوق دهيم