مجيد زندي اين روزها فكر و ذهن و عمل همه دانش آموزان و خانواده هايشان به ثبت نام و تهيه كتب درسي مشغول است كه بنابر اعلام مسئولان وزارت آموزش و پرورش در 929 عنوان و150 ميليون نسخه چاپ شده و به مرور تا پايان شهريور دانش آموزان قرار مي گيرد و در اول مهر همه دانش آموزان با كتاب هاي درسي در كلاس هاي درس حاضر خواهند شد. اينكه كتاب درسي به موقع چاپ و توزيع شود حركت ارزشمندي است كه متاسفانه سالها به عنوان يك مشكل در مدارس وجود داشت كه دانش آموزان خصوصا در مناطق روستايي و دور افتاده كشور يكي ـ دو ماه پس از آغاز سال تحصيلي بدون كتاب درسي در كلاس حاضر مي شدند اما اينكه از كتاب درسي چه انتظار محتوايي داريم سئوال اساسي ديگري است كه اگر نتوان محتواي كتب درسي را در مسير دقيق نظري و عملي آموزش تاليف كرد نمي توان اميدوار بود آموزش و پرورش به تحول بنيادي دست يابد
تحولي كه به مقتضاي شرايط امروز كشور و در راستاي اهداف توسعه ملي و افق چشم انداز 1400 هجري شمسي پايه هاي آن اكنون درون همين كتاب هاي درسي به ظاهر ساده بنيان گذاشته مي شود. حال اگر بخواهيم بدانيم كه يك دانش آموز ايراني از هنگامي كه در سن 7 سالگي كه وارد مدرسه مي شود
پس از 12 تحصيل كه به دوران جواني مي رسد كتاب درسي چه معارف و مهارت هايي در اختيارش مي گذارد يا براي آينده او چه ميزان محتواي درس لازم است و چه مقدار ادبيات و شيمي لازم دارد اطلاعات تاريخي يك جوان ايراني 12 سال پس از ورق زدن كتابهاي تاريخي دوران مدرسه بايد به چه شرايطي رسيده باشد كه او بتواند ضمن حفظ هويت اسلامي و ايراني خود
از شان و جايگاه ملت هم آگاه باشد و به دنبال هويت گمشده اي نگردد و به جايي نرسد كه بگويد ما هيچ نداريم و هر چه هست از قامت استوار فرهنگ غرب است و....و دهها سئوال ديگر براي آنها چه پاسخي داريم كه بدهيم يكي ديگر از موضوعاتي كه اين روزها در ذهن دانش آموزان
معلمان و حتي اوليا ماندگار شده است حجم زياد كتاب هاست سئوال اين است كه آيا اين دانش آموز در 9 ماه مدرسه هميشه بايد سرش در ميان كتاب باشد و فرصت انديشيدن را به او ندهيم يا اينكه كتاب درسي بايد به گونه اي طرحهاي و تاليف شود كه خط فكر و ايده به معلم و دانش آموز بدهد و خودشان به دنبال علم بروند. آگاهي او از فلان كشور كوچك آفريقايي چه دردي از دانش آموز ايراني دوا مي كند
اگر او شهرهاي ايران را هنوز نشناخته باشد چه امروزه يكي از ضعفهاي اصلي نظام آموزش و پرورش ما ضعف فراگيري يك زبان بين المللي هم هست كه باعث شده دانش آموزان ما 10 ـ12 سال پس از آموزش
هنوز نمي توانند با يك ميهمان خارجي كه به ايران مي آيد سخن بگويد و حداقل ويژگي هاي كشورمان را به او بگويد. همچنانكه حضرت علي (ع ) در سفارش به مسلمانان مي گويند فرزندان خود را نه براي امروز و گذشته بلكه براي آينده تربيت كنيد. روح حاكم در آموزش و پرورش هم بايد نوآفريني و تحول باشد اين نوسازي و نوگرايي يقينا با نمونه هاي تكراري
كسل كننده و ملال آور و حتي كهنه محتواي درسهاي مربوط به علوم روز ممكن نيست زيرا بنيان هاي نظري راه و روش آينده آموزش و پرورش همچنانكه بايد براساس اعتقادات و فرهنگ ديني و بومي و ملي ما شكل گيرد
بايد نسل نوجوان و جوان ما را به مقتضاي توسعه فن آوري و علم روز هم تربيت و آنها را آماده مواجهه با مسايل آينده دنياي مدرن سازد. مشكل امروز دانش آموزان ما نداشتن درك صحيح و فهم كامل از هدف آموزش و پرورش است در حاليكه اگر هر دانش آموز و حتي مربي آموزش و پرورش اين سررشته هدف را كم كند
تلاش او در مدرسه راه رفتن در فضاي تاريكي هاست و چه بسا از هر چه درس و بحث و مدرسه بيزار هم مي شوند. درد امروز ما اين است كه دانش آموزان با فلسفه آموزش
چرايي و چگونگي و اهداف آن هم بي اطلاع هستند و به نوعي فعالان عرصه تعليم و تربيت رهنامه مشخصي براي خود ندارند و متاسفانه در بسياري موارد يكي براي تامين معاش خود و خانواده
شغل آموزگاري را انتخاب كرده و ديگري از سرناچاري سري در ميان دانش آموزان دارد اما ذهن او در كوچه و خيابان فراري است . يكي ديگر از مسائل لاينحل در نظام آموزش و پرورش خصوصا در عرصه تعليم و تربيت اين است كه نمي دانيم آموزش و پرورش صرفا بايد در اختيار دولت باشد يا نه ديگران هم مي توانند اين رسالت عبادي و ملي را به انجام برسانند ! اين هدف به اندازه اي گنگ است كه نه دولت و نه مردم به طور كامل نمي دانند هر يك چه وظيفه و رسالتي دارند اين تضاد آنچنان در مراحلي تشديد مي شود كه دانش آموز با دو يا چند گونه آموزش كتب درسي و پرورش مذهبي و خانوادگي مواجه مي شود و بزرگترين سئوال پيش روي او چه امروز و چه آينده اين خواهد بود كه كداميك حق و درست و كدام ديگر غلط و انحرافي است . همچنانكه اشاره شد نه تنها دانش آموزان كه معلمان و اوليا نيز نمي دانند جايگاه كتب درسي در سنجش سواد و تربيت اخلاق و اجتماعي نوباوگان جامعه چيست و نقش وزارت آموزش و پرورش به عنوان يك نهاد فرهنگي و اجتماعي كدام است از همين سردرگمي هاست كه كتب درسي مدارس در كشور ما به دليل نداشتن استراتژي ملي و آينده نگري مولفان آن
بعضا اسير افكار سياسي احزاب و گروه هاي در مسند قدرت هم قرار مي گيرد و چه بسا هويت اسلامي و ايراني دانش آموزان با ايده خاص مولفان كتب درسي مورد تعدي قرار ميگيرد كه آثار زيانبار آن كرارا در بررسي هاي تحقيقي و پژوهشي مشخص و آشكار شده است . يكي ديگر از آفت هاي موجود در نظام آموزش و پرورش ما نظري بودن اغلب كتب درسي است به گونه اي كه سبب شده وزارت كار و امور اجتماعي اين مشكل را عامل اصلي بيكاري جوانان در كشور مطرح سازد كه فارغ التحصيلان دوره دبيرستان و حتي دانشگاه ما پس از ورود به بازار كار فاقد مهارت كافي براي كار هستند. همين مساله باعث شده كه برخي از دانش آموزان قيد ادامه تحصيل را در مدارس بزنند و براين باور باشند كه اگر قرار است 10 سال پس از سواد آموزي
براي داشتن شغلي در كارگاهي همرديف يك بيسواد باشند و يا حتي زير دست او كار كنند; اين سواد چه دردي از دردهاي آينده او را درمان خواهد كرد. اين تفكر اگر چه تفكري الكن و ناقص است اما وقتي چاره اي وجود نداشته باشد بخشي از حق را بايد به چنين دانش آموزاني داد! شرايط امروز كشور به خوبي گواه اين مساله است كه صنعت نيازهايي دارد كه آموزش و پرورش از آن بي خبر است . وزارت جهاد كشاورزي مهندساني مي خواهد كه پرورش يافته بطن كشاورزي باشند در حاليكه فارغ التحصيلان ما در اين عرصه پاسخگوي نيازهاي بخش نيستند و موردي براي نوآوري و نوآفريني براي بهبود توليد و كيفيت كار ندارند و اگر هست در حداقل قرار دارد كه مفهوم تحول را در خود ندارد. در زمينه وضعيت كتب درسي مدارس كشور دكتر ابراهيم كارخانه اي عضو كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس شوراي اسلامي در گفت و گو با گزارشگر ما مي گويد : كتب درسي مدارس در حقيقت محتواي روحي و فكري آموزش و پرورش را تشكيل ميدهد و هر قدر اين محتوا هدفمندتر در راستاي رسالت اصل آموزش و پرورش باشد قطعا كشور به موفقيت هاي بيشتري خواهد رسيد و ساير مسايل هم مي بايست در خدمت تربيت و تعليم دانش آموزان براي توسعه و پيشرفت كشور قرار بگيرند. وي ادامه مي دهد : اگر ما ميخواهيم به توسعه واقعي برسيم و در منطقه و سطح جهان به جايگاه شايسته خود برسيم مي بايست محتواي كتاب هاي درسي مدارس خود را دقيقا در همان راستا تدوين و تاليف نمائيم چون محتواي كتاب هاي درس همراه با تعليم و تربيت سالم به صورت يك فرهنگ ماندگار در ذهن و انديشه دانش آموزان ماندگار خواهد شد تا آنها براي آينده اين مملكت به درستي تربيت شوند. وي ادامه مي دهد : اگر محتواي كتب درسي ما نتوانند به مقتضيات نيازهاي آينده جامعه و منطبق با نيازهاي فكري و همه ابعاد زندگي تهيه نشود نمي تواند دانش آموز را به كتاب درسي جذب كند و در آن صورت دانش آموز اهداف خود را در كتب درسي پيدا نخواهد كرد. آقاي كارخانه اي كه داراي دكتراي فيزيك نظري و فوق ليسانس علوم هسته اي است ادامه مي دهد : نيروهاي نوجوان و جوان امروز در 10 ـ20 سال آينده مي بايست چرخ صنعت
اقتصاد
سياست را به درستي به حركت درآورند كه اگر نتوانند اكنون به درستي آموزش ببينند
در آينده يقينا نخواهند توانست كشور را به سر منزل مقصود برسانند. عضو كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس ادامه مي دهد : اگر چه در دو سال اخير تغيير و تحول قابل ملاحظه اي در برخي از كتب درسي ايجاد شد. و اين يك حركت مناسبي محسوب ميشود ولي كفايت نمي كند و ميبايست محتواي تمام كتاب هاي درسي در مقاطع مختلف از شيوه نظري به عملي درآمده و منطبق با نياز جامعه اسلامي تهيه و تنظيم شود. وي مي گويد : محتواي كتب درسي همچنين نبايد با نيازهاي مذهبي
اجتماعي و روزمره دانش آموزان بيگانه باشد و صرف نظر از مسايل اعتقادي و فرهنگي
بايد به آنچه كه دانش آموز در آينده نياز دارد در حد منطقي در اختيارش قرار دهد و هر قدر محتواي كتب درسي با شرايط امروز و اهداف فرداي دانش آموز منطبق باشد دانش آموزان رغبت بيشتري براي فراگيري از خودنشان مي دهند. آقاي كارخانه اي مي گويد : در اين ميان نمي توان از نقش بسيار با ارزش معلمان و مديران مدرسه و حتي در سطح كلان مديران آموزش و پرورش غافل بود چون محتواي كتب درسي هر قدر هم روزانه و مفيد باشد اگر معلم نتواند آن را به درستي با محيط جامعه انطباق دهد و به دانش آموزان تحويل دهد به هدف نخواهيم رسيد لذا در اين شرايط است كه نقش معلم به نقش انبيا همانند مي شود كه اگر نتوانند محتواي واقعي كتاب را به دانش آموزان منتقل كنند رسالت خود را به درستي انجام نداده اند. وي ادامه مي دهد پيامبر اكرم (ص ) محتواي قرآن مجيد را با اخلاق و رفتار خودشان هم پياده مي كردند و در اين بخش هم رفتار و عمل معلمان و مديران بايد با محتواي كتب درسي ارتباط مستقيمي داشته باشد و اطلاعات معلمان هم با برپايي كلاس هاي هدفمند ضمن خدمت با روش هاي نوين آموزش آشنا شوند. دكتر كارخانه اي ادامه مي دهد : يكي ديگر از مسايل كه در كنار كتب درسي بايد به آن توجه داشت رفتار فعلي مسئولان مملكتي است زيرا همه آن رفتارها در فكر و ذهن دانش آموزان انعكاس پيدا مي كند و هر قدر دانش آموز متوجه شود ميان آن مطالبي كه در كتاب درسي مي خواند و با رفتار و كردار مسئولان هماهنگي دارد قطعا اين دانش آموز خود را با آن حركت هاي آرماني هماهنگ مي سازد. وي مي گويد : اگر كتب درسي مدارس با توجه به ذخاير غني فكري و فرهنگي كه در كشور كه از قرن هاي دور تا امروز داريم تدوين شود و آن را به دانش آموزان معرفي مي كنيم
دانش آموزان را به خودباوري مي رسانيم . قطعا اين مساله باعث مي شود كه استعدادهاي نهفته در ميان دانش آموزان شكوفا شود در حاليكه اكنون در بسياري از كتب پايه تحصيلي به گونه اي برخورد مي كنيم كه گويي همه زيرساخت هاي دانش بشري متعلق به غرب است در حاليكه حتي به رغم محققان منصف غربي
تمدن غرب اساس خود را برپايه علوم متداول شرق در آن زمان قرار داده بود. وي ادامه مي دهد : اگر كتب درسي ما اين هويت با ارزش را از دانش آموزان بگيرد هر قدر او در مسير علم و دانش هم پيشرفت كند
قادر نخواهد بود هويت ملي و اسلامي خود را تقويت كند و دانشمند متعهد و متخصص شود. در اين زمينه همچنين مهندس مهدي نويداد هم رئيس سازمان پژوهش و برنامه ريزي و معاون وزير آموزش و پرورش هم به گزارشگر ما مي گويد : من هم با تاييد نظرات شما معتقدم كه ما فقط با كتاب هاي درسي نمي توانيم در آموزش و پرورش تحولي بنيادي ايجاد كنيم . متاسفانه اين ايده حتي در سطح كلان جامعه هم جاري است كه مشكل بيكاري را صرفا به عنوان مساله اي اقتصادي مي بينند و براي آن فقط پول خرج مي كنند. فكر مي كنند هر قدر تسهيلات بانكي را افزايش دهند مي توانند كار ايجاد كنند در حاليكه به اين مساله اعتقادي ندارم . بخش اعظم ريشه بيكاري در كشور ما فرهنگي است . بيكاري در كشور ما ريشه در باورهاي آدمهاي ما دارد و تا زمانيكه اين باورها متحول و دگرگون نشوند
نمي توان رفتارها را تغيير داد. وي ادامه مي دهد : ما دنبال آن فرهنگ سازي هستيم و كتاب را تنها يك عنصر مي دانيم براي اين فرهنگ سازي همه دستگاههاي دولتي و خود مردم و رسانه ها هم مسئوليت اين فرهنگ سازي را برعهده دارند. كارآفريني
اختراع و ابداع و تحول
به نظر من يك ذهن خلاق مي خواهد. تا زمانيكه ما نتوانيم در كشور آدمهاي خلاق و نوآور تربيت كنيم كارآفريني شكل نمي گيرد. در كشور ما تكرار كار و شغل ايجاد مي شود اما چون در آن كار جديدي صورت نمي گيرد هدر دادن سرمايه خواهد بود. وي در پاسخ به اين سوال كه محتواي كتابهاي درسي در اين عرصه دست آن دسته از معلمان خلاقي كه مي خواهند دانش آموزان خلاق تربيت كنند مي بندد
هم مي گويد : من آن بخشي كه مي گوييد معلم خلاق نظر شما را مي پذيرم ولي براي معلمان غيرخلاق نظر شما درست نيست در حاليكه ما از طريق سازمان تلاش هاي فراواني براي ارتقا كيفيت كلاس هاي درس در دست اقدام داريم كه يكي از آنها حاكميت رويكرد فعال در كلاس هاي درسي است . برنامه ها و كتاب هاي درسي را به دو گونه مي توان نوشت در نگرش نخست مي توان كتابي نوشت كه براساس آن معلم تنها به مجري منفعل صرف تبديل مي شود كه فقط آنچه كه كتاب از او خواسته را به دانش آموز منتقل مي كند كه متاسفانه برخي از كتابهاي ما اينگونه بوده و هنوز هم هست . اما نوع ديگري از كتاب را به گونه اي مي توان نوشت كه معلم و دانش آموز را در كلاس به فعاليت وامي دارد. معلم در اين كلاس ميدان دار كار است . كه نمونه هاي چنين كتابهايي از جمله هديه آسماني و علوم دوره دبستان
شيمي در دوره دبيرستان و بسياري از كتابهايي كه اخيرا تاليف كرده ايم معمولا رويكرد فعالي را براي معلم ديده است كه دانش آموز و معلم را به تكاپو و تلاش براي كشف نكات مخفي علم وامي دارد. حفظ كردن و طوطي وار عمل كردن جايي ندارد
انواع و اقسام پرسشگري را در جاي جاي كتاب گنجانده ايم تا معلم و دانش آموز به سمت نوآوري پيش روند. وي مي گويد : در اين نوع كتاب ها معلم ما ديگر معلمي منفعل و دست بسته نيست و حتي در كتاب « بخوانيم و بنويسيم » دوره دبستان ما تا آنجا پيش رفتيم كه در دنيا بي سابقه است . آنجا درسي را سفيد گذاشتيم و به معلم گفتيم با اصولي كه در كتاب راهنما وجود دارد با همكاري دانش آموزان به مقتضاي محيط زندگي دانش آموزان آن را بنويسند. اخيرا يكي از كارشناسان خارجي از كشور اروپايي كه به ايران آمده بود وقتي اين مساله را به او گفتيم تعجب كرد و باور مساله براي او دشوار بود. كه اين رويه نشان مي دهد ما نمي خواهيم معلم منفعل باشد درس مدنظر خود را بنويسد و براي آن نمره قرار دهد و امتحان بگيرد و يافته هاي خود را به دانش آموزان منتقل سازد. آقاي نويد ادهم با اشاره به اين مساله كه آموزش و پرورش فعلي با اهداف سند چشم انداز 20 ساله كشور هم فاصله دارد مي افزايد : با شيوه هاي موجود نمي توان شهروندي هماهنگ با نيازهاي 20 سال آينده را به جامعه تحويل داد به همين دليل وزارت آموزش و پرورش در حال تدوين طرح جامع و سنگين سند ملي آموزش و پرورش است كه اميدواريم تا مهرماه سال جاري در سطح آموزش و پرورش به اتمام برسد و آن را به شوراي عالي انقلاب فرهنگي و شوراي عالي آموزش تحويل دهيم . معاون وزير آموزش و پرورش مي گويد : طرح هايي كه اكنون در دست تدوين داريم طرح هايي زمانبر است كه در بلندمدت نتيجه مي دهد. اگر بتوانيم اين طرح ها را درست اجرا كنيم اميدوارم موفق شويم خواسته رهبر معظم انقلاب اسلامي را براي تحول بنيادي در نظام آموزش و پرورش كشور برآورده سازيم . وي مي افزايد : يكي ديگر از برنامه هاي اساسي سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزشي سند چشم انداز 20 ساله آموزش و پرورش است « سند ملي » قيد زمان در خود ندارد اهداف آرماني را مدنظر دارد اما برنامه سند آينده نزديكتري را در خود دارد كه براي اين كار بيش از 80 پروژه تحقيق انجام شده و تقريبا تمام منابع موجد كشور را ديديم . نويد ادهم درست انديشيدن و عقلاني كردن رفتار دانش آموزان
تقويت مهارت هاي زندگي
گسترش شبكه الكترونيكي آموزش
افزايش توليدات الكترونيكي و سي دي هاي آموزشي براي ايجاد فضاي مجازي البته محدود برخي از دروس دبيرستاني مانند شيمي
رياضي
فيزيك و افزودن 200 كارگاه يارانه با ظرفيت هر كارگاه 15 دستگاه را از ديگر اقدامات وزارت آموزش و پرورش مطرح مي سازد و مي گويد : برنامه درسي در طرح جامع ملي كتب درسي 10 ساله خواهد بود و كتاب ها هر 10 سال بايد مورد بازبيني و تعويض مطالب قرار گيرند كه پيش بيني مي شود 90 كتاب مشمول اين طرح قرار گيرد . ضمن آنكه اكنون دانش آموزان ما به كسب مهارت درست زندگي كردن هم احتياج دارند كه اميدواريم با بازنگري صحيح محتواي كتب درسي
مهارت هاي زندگي را به گونه اي درست در اختيار دانش آموزان قرار دهيم . اين روزها قرار است 150 ميليون جلد كتاب درسي تا قبل از آغاز سال تحصيلي جديد در اختيار دانش آموزان ايراني قرار گيرد كتاب هايي كه از لحاظ محتوايي بايد به گونه اي باشد كه پايه هاي توسعه و ترقي كشور در آن بنيان گذاشته شود يكي از ضعف هاي محتوايي كتب درسي و نظام آموزشي در كشور ما اين است كه افراد خلاق و كارآفرين تربيت نمي كند به همين دليل است كه فارغ التحصيلان دوره دبيرستان و حتي دانشگاه ما در آستانه ورود به بازار كار فاقد مهارت لازم هستند
افرادي كه دنبال شغل مي گردند اما كار بلد نيستند! دكتر ابراهيم كارخانه اي عضو كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس : اگر كتب درسي نتواند پاسخگوي نياز امروز فرداي دانش آموز و جامعه باشد
دانش آموز با آن ارتباط دقيق برقرار نمي سازد و همين مساله باعث مي شود تلاش هاي معلم و همه برنامه هاي آموزش و پرورش بي اثر شود مهندس مهدي نويد ادهم معاون پژوهشي وزير و رئيس سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزشي : تا زمانيكه كتاب هاي درسي و معلمان و ساختار آموزش و پرورش نتواند انسانهاي خلاق و نوآور تربيت كند نمي توانيم به اهداف توسعه اي كشور به ويژه در عرصه علوم و فنون و كارآفريني دست يابيم 
*****
گفتگوي اختصاصي روزنامه جمهوري اسلامي با دكتر محمدرضا خامي اولين دانش آموخته دوره مشترك Ph.D
دندانپزشكي اجتماعي
دندان ايراني ـ دندان فنلاندي | اشاره دندانپزشكي اجتماعي ايران و فنلاند
در دانشگاه علوم پزشكي و Ph . D روز سه شنبه 16
5
86 از اولين دانش آموخته دوره مشترك خدمات بهداشتي درماني شهيد بهشتي تهران تجليل به عمل آمد. اين مراسم با حضور نماينده سازمان بهداشت جهاني در ايران
سفير فنلاند در ايران و رئيس دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي برگزار شد. دكتر محمدرضا خامي اولين دانش آموخته دوره نخست دكتري دندانپزشكي اجتماعي مشترك ايران و فنلاند است . اين مصاحبه به همين مناسبت با او انجام گرفته است . آقاي دكتر ابتدا سابقه اي از دوره دندانپزشكي مشترك ايران و فنلاند بيان بفرماييد. . مشترك
بين دانشكده دندانپزشكي شهيدبهشتي و Ph . D دوره مشترك ايران و فنلاند در سال 1381 شروع شد . به صورت دوره دانشكده دندانپزشكي هلسينكي فنلاند
با پذيرش 9 دانشجو از بين دندانپزشكان عمومي
كار شروع شد . ازبين 9 نفر اولين نفري كه فارغ التحصيل شد من هستم . بقيه در مراحل پاياني هستند و در آينده فارغ التحصيل شوند . چرا فنلاند انتخاب شد اين انتخاب به دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
اداره سلامت دهان ودندان وزارت بهداشت و دفتر سازمان بهداشت جهاني در تهران بر مي گردد. در واقع اين سئوال بايد از آنها پرسيده شود. دفتر سازمان بهداشت جهاني در تهران حلقه واسط اين موضوع بود. كشور فنلاند جزو كشورهاي اسكانديناوي است و كشورهاي اسكانديناوي جزو پيشرفته ترين كشورهاي جهان در بهداشت دهان و دندان هستند. اين كشورها توانسته اند با تكيه بر روش هاي علمي مديريت خدمات دندانپزشكي و پيشگيري از بيماريهاي دهان و دندان
اين بيماريها را كنترل كنند. فنلاند
سوئد
نروژ و دانمارك جزو كشورهاي پيشرفته جهان در سلامت و بهداشت دهان و دندان هستند. اين كشورها حرف اول را در اين زمينه مي زنند. چرا از ميان كشورهاي اسكانديناوي فنلاند انتخاب شد كشور فنلاند ارتباطات بين المللي خوبي دارد و در بعضي از جنبه هاي بهداشت دهان و دندان حرف اول را مي زند و از سوئد
نروژ و دانمارك هم جلوتر است . چطور كشورهاي اسكانديناوي توانسته اند جلوي بيماريهاي دهان و دندان را كه بسيار شايع هستند بگيرند نكته همين جاست . اين كشورها به هرحال توانسته اند با مديريت خوب
به شاخص هاي خوبي برسند. مردم كشورهاي اسكانديناوي در دهه هاي 60 و 70 ميلادي بدترين وضعيت را از نظر بهداشت دهان و دندان داشتند و بدترين شاخص ها را در جهان داشتند . ولي با تكيه بر روشهاي جامعه نگر و اولويت دادن پيشگيري بر درمان توانسته اند رتبه اول را درجهان كسب كنند. ما براي بررسي بيماريهاي كه در واقع تعداد دندانهاي پوسيده
از دست رفته به DMF دهان ودندان از شاخص ها استفاده مي كنيم و يك شاخصي داريم به نام شاخص تعداد دندانهاي F تعداد دندانهايي كه به خاطر پوسيدگي از دست رفته و M
تعداد دندانهاي پوسيده D خاطر پوسيدگي و پر شده است پرشده را نشان مي دهد. در دهان هر فردي قابل محاسبه است كه چند تا دندان پرشده
پوسيده و از دست رفته به خاطر پوسيدگي دارد. اين شاخص در فنلاند در دهه 70 و در بچه هاي 12 ساله شان (12 سالگي سن شاخص است ) حدود 11 بوده است . يعني در دهه 70 هر بچه 12 ساله حدود 11 دندان پوسيده
پرشده و از دست رفته به خاطر پوسيدگي در دهان داشت . فنلاندي ها در مدت زمان حدود 20 سال و با برنامه ريزي توانستند اين شاخص يعني عدد 11 را به عدد 1 برسانند . سازمان بهداشت جهاني يك بانك اطلاعاتي دارد كه كشورهاي مختلف را با هم مقايسه مي كند
كه كشورهاي اسكانديناوي در آن رتبه هاي بسيار بالايي دارند. فنلاند و كشورهاي اسكانديناوي از آمريكا
فرانسه و آلمان هم جلوترند. كشورهايي مثل آمريكا چون پايه و اساس بهداشت و درمانشان بر اساس نظام سرمايه داري و خصوصي سازي است
نتوانسته اند به چنين پيشرفتي برسند. در آمريكا هركس پول داشته باشد مي تواند از خدمات بهداشتي و درماني بهتري استفاده كند
در مقابل عده ديگري از مردم آمريكا نمي توانند از امكانات بهداشتي و درماني بهره مند شوند. در نظام سرمايه داري و خصوصي آمريكا هزينه هاي بهداشت و درمان بدون بيمه بسيار بالا و كمرشكن است و مردم عادي ومتوسط نمي توانند به راحتي از امكانات بهداشتي و درماني بهره مند شوندو به همين دليل شاخص بهداشت دهان و دندان در آمريكا به خوبي كشورهاي اسكانديناوي نيست . منظور دقيق شما اين است كه چون نظام حكومتي آمريكا از نوع نظام سرمايه سالار است
موفق نشده است و دولت فنلاند چون عقل به خرج داده است و دولت وملت خودش را دربست به نظام سرمايه داري و بخش خصوصي نفروخته موفق تر از آمريكاست و توانسته جزو رتبه هاي اول باشد سئوال خوبي كرديد. كشور فنلاند و كشورهاي اسكانديناوي عدالت اجتماعي را در زمينه سلامت توانسته اند خوب رعايت كنند
يعني عدالت اجتماعي به اين معنا كه افراد بر اساس نيازهايشان از خدمات بهره مند شوند و بر اساس درآمدشان در تامين مالي بخش سلامت مشاركت داشته باشند كه هنر بزرگ فنلاندي ها اين بوده است . در ميان صحبتهاي قبل از آغاز مصاحبه كه با هم داشتيم مطرح فرموديد كه در فنلاند براي گذراندن دوره دكتري زمان مشخصي در نظر گرفته نمي شود . براي برخي ممكن است 4 سال و براي برخي 5 سال باشد . يا كمتر يا بيشتر . اما در دانشگاه هاي ايران ديده مي شود كه تلاش مي شود براي دوره دكتري زمان خاصي در نظر گرفته شود و در نهايت افتخار جامعه دانشگاهي ما اين مي شود كه آمار فارغ التحصيلان دوره دكتري را روز به روز بيشتر و بالاتر نشان دهند
مثل آمار كشفيات مواد مخدر و دستگيري سارقان و ساير آمارهاي مشابه . در اين با ره هم دقيق تر توضيح بدهيد تا مسوولين ما متوجه شوند كه فنلاندي ها در تلاش نيستند تا آمار فارغ التحصيلان دوره دكتري خود را بالا و بالاتر نشان دهند و بر عكس تلاش مي كنند كه به افرادي مدرك دكترا بدهند كه خوب پخته و آبديده شده و عجله اي براي دريافت مدرك دكتري نداشته باشند. نمي شود گفت كه در ايران اين موضوع رعايت نمي شود. هركشوري مقتضيات خود را دارد. با تعريف شما ايران مدرك گرا تر است تا فنلاند
چون در ايران به زور هم شده مي خواهند چهارساله شما را دكتر كنند و از دانشگاه بيرون كنند. زمان بر است و ضوابط دانشگاه هاي فنلاند اين است كه شما بايد حداقل 4 مقاله در نشريات معتبر علمي و بين Ph . D گرفتن مدرك المللي چاپ كنيد و بعد پايان نامه دكتري خود را تدوين كنيد كه اين مساله زمان بر است و فنلاندي ها براي اين كار سقف زماني نگذاشته به اين صورت است كه شما يك يا دو مقاله در نشريات علمي چاپ كنيد و پايان نامه تدوين كنيد كافي است . بنا Ph.D اند . در ايران قانون كه Course based
را در دانشگاه هاي دنيا دو جور برگزار مي كنند Ph.D براين در ايران سريع تر مدرك مي گيريد تا فنلاند . ضمن اينكه دوره . كه شما در واقع بايد روي كارهاي تحقيقاتي وقت بگذاريد كه به طور Research based در آن بيشتر بايد واحدهاي درسي گذرانده شود و طبيعي نوع دوم زمان بر تر است . اگر فنلاند جزو رتبه هاي اول جهاني در زمينه سلامت دهان است ايران رتبه چندم را دارد رتبه بندي ها منطقه اي مي شود. مثلا منطقه اروپا يك منطقه است . بيماريهاي دهان و دندان مثل همه بيماريها خيلي ارتباط دارد به شرايط اجتماعي و فرهنگي و شما نمي توانيد كشورهاي آسيايي را با كشورهاي اروپايي مقايسه كنيد. به همين دليل سازمان بهداشت ) » قرار مي گيرد . كشورهايي مثل EMRO ( جهاني مي آيد منطقه بندي مي كند . اروپا يك منطقه است وايران در منطقه شرق مديترانه « امرو ايران و همسايه هاي ايران در اين منطقه قرار مي گيرند. در جداول سازمان بهداشت جهاني ايران را با اين كشورها مقايسه مي كنند. اتفاقا در منطقه امرو ايران وضعيت خوبي دارد. اتفاقا من به اين تقسيم بندي انتقاد دارم . مگر هركاري كه سازمان بهداشت جهاني بكند خوب است مثلا صندوق بين المللي پول هم خيلي طرحها و برنامه ها ارائه داد كه منجر به نابودي عدالت اجتماعي در جوامع بشري شد
بنابراين نمي توان هر طرحي را كه سازمان بهداشت جهاني مي دهد بپذيريم . A چرا ايران نبايد با فنلاند مقايسه شود و با افغانستان و قطر مقايسه شود معلوم است كه ايران در منطقه امرو اول شود و در منطقه مي شود آخر
اين چه طرحي است وقتي ايران را با فنلاند مقايسه كنيم آن وقت است كه مسئولين دولتي به ويژه مسئولين بيمه تامين اجتماعي به خود مي آيند و برنامه ها و طرح هايي مي ريزند تا فاصله عميق بين ايران و فنلاند را در بهداشت دهان و دندان پركنند
اما وقتي ايران با افغانستان مقايسه شود
مسئولين بيمه تامين اجتماعي هميشه از بيمه شده ها طلبكار هم مي شوند كه نتيجه حركت غلط سازمان بهداشت جهاني همين است . من دفاع نمي كنم .اگر امروز ايران را با فنلاند مقايسه كنيم
فاصله زياد مي شود. خوب ! وقتي هم ايران را با افغانستان مقايسه كنيد
هميشه بايد اميدوار باشيم . شاخص ها مشخص است . مي توانيم تفاوت ايران و فنلاند را به دست بياوريم . سازمان بهداشت جهاني هم براي اين تقسيم بندي خودش دليل دارد. هر منطقه اي اولويت هاي خاص خودش را دارد. سازمان بهداشت جهاني خواهد براساس اولويت هاي خاص بيماريها عمل كند
در منطقه اي ممكن است يك بيماري واگيرحاد اولويت داشته باشد باشد
در منطقه ديگر اولويت نداشته باشد. در برخي كشورها مشكل اصلي بيماريهاي قلبي يا حوادث است كه بر اين مبنا اولويت پيدا مي كنند. بنا براين شرايط مناطق مختلف با هم متفاوت است . چرا 12 سالگي را سن شاخص دهان و دندان گرفته اند نيازها نا محدود است و منابع محدود . بنا برابن مجبوريم گروه ها را اولويت بدهيم . بچه هاي زير 12 سال و زنان باردار و شيرده گروه هاي هدف هستند يعني خدمات براي اين ها اولويت دارد و دولت بايد يارانه بدهد. اين به معناي فراموش كردن گروه هاي سني ديگر نيست . از طرف ديگر سازمان بهداشت جهاني تاكيد دارد كه منابع كشورها صرف سياستهاي پيشگيرانه شود نه صرف درمان . در واقع با محدود كردن هزينه ها و يارانه هاي درمان و اولويت دادن به پيشگيري مي توان بيماريهاي دهان و دندان را كنترل كرد. پيشگيري هم در سنين پايين تر بهتر جواب مي دهد تا در سنين بالاتر. اين فرمايش شما كه كاملا مغاير سياست هاي بيمه تامين اجتماعي در ايران است . در ايران بيمه تامين اجتماعي به پيشگيري در بيماريهاي دهان و دندان بهايي نمي دهد. اين انتقادي است كه به بيمه هاي ايران وارد است . البته دارد حركت هايي مي شود و جلساتي در وزارت رفاه تشكيل مي شود و مي خواهند يك بازنگري در امر بيمه دندانپزشكي بكنند. جدي است يا تبليغاتي نه . جلسه اي بود كه من هم در آن شركت داشتم . به نظرم جلسه خوبي مي آمد و كارشناسان از وزارتخانه ها و نهادهاي مختلف دعوت شده بودند و همگي مصمم هستند. مي خواهند چه كار كنند به طور كلي بحث تامين اجتماعي و بيمه اين است كه شما ارتباط مالي بيمار و پزشك را قطع كنيد. حالا بحث ما در مورد خدمات دندانپزشكي است . بيمه ها اگر بيايند اولويت را به پيشگيري بدهند و مثلا براي جرمگيري به بيمار يارانه بدهند
مي توان گفت كه طرح موفقي است . به طور تجزيه شده بگوييد مثلا چه كارهايي براي دندانپزشكي در طرح مي تواند گنجانده شود. تفكيك شده طرح هاي پيشگيري از بيماريهاي دهان و دندان را بگوييد. .1 جرمگيري .2 فيشورسيلنت تراپي (دندانها قبل از اينكه پوسيده شود شيارها را مسدود مي كنند به اين كار مي گويند سيلنت تراپي يا عمل پوشاندن شيارهاي دندان ) .3 فلورايد تراپي (فلورايد تراپي انواع مختلف دارد
به خصوص براي بچه ها . به روش هاي مختلف فلورايد را به دندانهاي فرد مي رسانند . براي 5 ـ4 دقيقه فلورايد را در تماس با دندانها قرار مي دهند و هر شش ماه يك بار بايد فلورايد تراپي تكرار شود. يك روش ديگر استفاده از ماده اي به نام وارنيش فلورايد است كه يك مقدار ماندگاري دارد و بعد به مرور ازبين مي رود. نخ دندان و دهان شويه ها جزو پيشگيري ها نيست دهان شويه هاي حاوي فلورايد هم يك جور فلورايد تراپي است و پيشگيري به حساب مي آيد. آموزش بهداشت به بيماران هم جزو موارد پيشگيري است . الان دندانپزشك احساس مي كند اگر براي آموزش بيمار وقت بگذارد
از نظر مالي ضرر مي كند. اگر راهكاري باشد كه بيمه ها كمك كنند كه مشكل آموزش به بيماران حل شود
ما مي توانيم در پيشگيري موفق شويم . سياستهاي پيشگيري در فنلاند چيست آنها هم با گروه هاي هدف شروع كرده اند . ابتدا از گروه سني زير 6 سال شروع كرده اند و كليه خدمات دندانپزشكي براي بچه هاي زير 6 سال فنلاندي رايگان انجام شد . بعد كم كم به اين محدوده سني اضافه كردند و الان رسيده به 19 سالگي . يعني شما تا 19 سالگي در كشور فنلاند تمام خدمات دندانپزشكي برايتان رايگان است كه اين استراتژي فنلاندي هاست . از 19 سال به بالا چي از 19 سال به بالا ديگر رايگان نيست اما باز سوبسيد مي دهند و بخش هاي دولتي خيلي خدمات خوبي ارائه دهند . ضعف عمده ايران در پيشگيري از بيماريهاي دهان و دندان چيست ما الان كمبود نيروي حد واسط داريم . در بسياري از كشورهاي جهان كار عمده پيشگيري را دندانپزشك انجام نمي دهد
بهداشتكاران دهان و دندان كه كاردان هستند انجام مي دهند. كار اصلي پيشگيري در بسياري از كشورها بر دوش اين هاست . ايران از اين جهت ضعف دارد و ما الان كمبود نيروي بهداشتكار داريم كه خوشبختانه از همين امسال براي اين رشته در كنكور دانشجو مي گيرند و رشته بهداشتكاري دهان وارد دفترچه كنكور شده است . قرار است باگرايش پيشگيري افراد را آموزش دهند و اين ها بيايند در مراكز درماني كار پيشگيري انجام دهند. دانشجويان همدوره شما در فنلاند چه كساني بودند و از چه كشورهايي 9 نفر از ايران بوديم . 2 دانشجوي ديگر هم بودند يكي از تركيه و يكي از ليتواني . تابلويي كه روي در ورودي بخش شما در دانشكده نصب شده
دندانپزشكي اجتماعي است . منظورتان از دندانپزشكي اجتماعي چيست اين تابلو براي اولين بار ديده مي شود وظاهرا حركت جديدي است كه دارد در ايران آغاز مي شود. دندانپزشكي اجتماعي به منزله مغز مديريتي ارائه خدمات دندانپزشكي است
تحقيقات دندانپزشكي
پيشگيري
اقتصاد سلامت و.. . ازجمله برنامه هاي رشته دندانپزشكي اجتماعي است . در ايران ما تا كنون رشته دندانپزشكي اجتماعي نداشتيم ولي در كشورهاي ديگر اين رشته سابقه چندين دهه اي دارد . رشته دندانپزشكي اجتماعي در دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي در سال 1381 تاسيس شده است . در دانشكده هاي دندانپزشكي ديگر هم اين كار دارد انجام مي شود. ايران هم دارد كم كم نگرشش از درمان به سمت پيشگيري سوق پيدا مي كند. متاسفانه امروزه هم بيمه ها وهم دندانپزشكان به سمت درمان گرايش دارند. دانشكده ها هم جهت گيريشان درمان است . پيشگيري نيست . از شما پس از بازگشت از فنلاند گزارش كار خواستند در ارتباط با آنچه كه در فنلاند ديديد. تازه هاي فنلاند براي ايران چه بود براي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
براي وزارت بهداشت
براي وزارت رفاه و تامين اجتماعي . در پايان نامه اي كه تدوين و ارائه شد تمام اين مسائل بيان شده است . موضوع پايان نامه من بحث دندانپزشكي پيشگيري در دانشكده هاي دندانپزشكي ايران است . ازبين 15 دانشكده دولتي من 7 دانشكده را انتخاب كردم
به تك تك دانشكده ها مراجعه كردم
و پرسشنامه به دانشجويان و اساتيد دادم . اسامي 7 دانشكده را بيان بفرماييد . كلا دانشكده ها را 2 قسمت كرديم . 5 دانشكده قديمي است و 10 تا جديد . يك دانشكده دندانپزشكي شاهد و 2 تا دانشكده دندانپزشكي آزاد هم داريم . من كارم را در دانشكده هاي دولتي انجام دادم . ازبين 5 دانشكده قديمي 3 تا را انتخاب كردم . دانشكده شهيد بهشتي
دانشگاه تهران و دانشگاه مشهد . 4 تا هم از دانشكده هاي جديد انتخاب كردم . اهواز
همدان
كرمان و قزوين . نتايج همه اين تحقيقات و تحليل پرسشنامه ها به صورت پايان نامه در آمده است و راهكارها در آن ارائه شده است . نتيجه كلي چه بود چه نتيجه اي گرفتيد در يك زمينه هايي دانش استادان ما و دانشجويان كافي است و در يك زمينه هايي ضعف دارند. ضعف در ايران آموزش هاي پيشگيري است . استادان بايد به آموزش هاي پيشگيري توجه بيشتري بكنند. نگرش دانشكده دندانپزشكي از درمان بايد به سمت پيشگيري برود. برداشت من اين است كه شما به روش هاي تدريس در دانشكده هاي دندانپزشكي ايران انتقاد داريد. چرا كه اساس تدريس و علم آموزي در دانشكده هاي دندانپزشكي ايران بر پايه درمان است و نه پيشگيري . چطور دانشگاه هاي ما تاكنون متوجه امر بديهي پيشگيري مقدم بر درمان است نبوده اند اين كه ضرب المثل قديمي ايرانيان است . . به تندي شما نمي توانم تحليل كنم . اين فقط منحصر به ايران نيست . در همه دنيا اين مشكل وجود دارد. دندانپزشكي اجتماعي تاكيدش بر پيشگيري است . هم كم هزينه تر است و هم در دسترس تر. سيستم آموزش دندانپزشكي ايران از ابتدا كه شكل گرفته بر پايه درمان بوده و نمي شود بگوييم درمان در دندانپزشكي لازم نيست . همانقدر كه به پيشگيري نياز داريم به درمان هم نياز داريم . در ايران چون امر پيشگيري جدي گرفته نشده حجم كار درمان بالا رفته و براي اساتيد ما فرصتي براي كار در زمينه پيشگيري نمانده است . موانع ديگري هم هست . پيشگيري منابع مالي مي خواهد
استاد دانشگاه نمي تواند منابع مالي پيشگيري را تامين كند. پيشگيري جزو سياستهاي كلان نظام است . دندانپزشكي ايران در زمينه درمان بسيار پيشرفته است و رتبه بالايي در جهان دارد. خوب ! ممكن است بگويند آنقدر دندانهاي مردم ايران پوسيده است كه دندانپزشكان به طور طبيعي و به علت پركاري استاد شده اند. اين فرمايش شما تا حدي درست است . اما همه ويژگي دندانپزشكان ايران به اين علت نيست . كشورهايي هم هستند كه وضعيت دنداني مردمشان از ما بدتر است
ولي دندانپزشكانشان از نظر توان درماني از ما عقب تر هستند. دندانپزشكان ايراني در زمينه درمان قابليت خوبي دارند. البته بايد به پيشگيري هم بها داد تا دندانپزشك ما صرفا درمانگرا نباشد. بازديدي از دندانپزشكي هاي خصوصي در فنلاند نداشتيد از خصوصي نه . از سيستم دندانپزشكي دولتي شان بازديد داشتيم . در هلسينكي فنلاند ميزان مراجعه مردم به دندانپزشكي دولتي و خصوصي پنجاه پنجاه است . 50 درصد مردم ترجيح مي دهند به بخش خصوصي بروند و 50 درصد هم ترجيح مي دهند به بخش دولتي بروند. چرا اين نشان مي دهد كه بخش دولتي فنلاند آنقدر پيشرفته است كه دارد همپاي بخش خصوصي پيش مي رود. به ويژه از لحاظ كيفيت . بيمار در مراجعه به بخش دولتي به مشكلي بر نمي خورد. مديريت و سازماندهي فنلاندي ها در اين زمينه بسيار قوي است . فنلاندي ها براي بچه هايشان در مدارس آموزش بهداشت دهان و دندان دارند بله در مدارس فنلاند معلم ورزش وجود دارد كه يكي از وظايف معلم ورزش نظارت بر سلامت دانش آموزان است . در فنلاند معلم ورزش
معلم بهداشت هم هست . ايراني چندصد هزارتومان مي دهد براي تزئين اتوموبيلش
اما حاضر نيست ده بيست هزار تومان براي جرمگيري دندانهايش بپردازد. زن ايراني چند ميليون طلا و جواهرات به خودش آويزان مي كند اما دندانهايش پوسيده است
مردم ايراني ساعت چندصد هزار توماني به دست مي كنند اما دندانهايشان پوسيده است . چرا اين يك مشكل بزرگ فرهنگي در ميان ما ايرانيان است . بهداشت دهان و دندان در ايران از اولويت برخوردار نيست . تحقيقات امروز در جهان نشان مي دهد. كه بين سلامت دهان و سلامت عمومي فرد ارتباط وجود دارد. مثلا بين بيماريهاي لثه و سكته قلبي ارتباط وجود دارد. شما اگر به لثه ات رسيدگي نكني و عفونت و چرك در آن باشد
ممكن است منجر به سكته قلبي شود. طبق ديدگاه هاي جديد ارتقا سلامت مردم كار فقط يك وزارتخانه به اسم وزارت بهداشت نيست چرا كه عوامل جتماعي و فرهنگي متعددي بر مساله سلامت مردم تاثيرگذارند. بنابراين ارتقا فرهنگ مردم به عنوان يك بخش اصلي ارتقا سلامت جامعه كار وزارت بهداشت به تنهايي نمي تواند باشد. همه كشور و همه ملت بايد دست به دست هم بدهند و فرهنگ بهداشت دهان و دندان را بالا ببرند. صدا و سيما نقش خيلي مهمي مي تواند داشته باشد. فيلم هاي متحرك بايد ساخته شود. همه ارگانها بايد درگير اين مساله شوند. صدا و سيما به اندازه تبليغاتي كه براي خوراكي هاي سرطان زايي مثل چيپس و پفك مي كند اگر براي بهداشت دهان و دندان تبليغ كرده بود الان ما هم به فنلاندي ها مي رسيديم . واقعا همين طور است . حالا كه بحث مواد خوراكي سرطان زا مثل چيپس و پفك شد آيا چيپس و پفك براي سلامت و بهداشت دهان ودندان ضرر دارد نه به اندازه شكلات و مواد قندي و شيرين . پفك و چيپس هم به هر حال حاوي كربو هيدرات هستند. كربو هيدرات ها داخل دهان مي مانند
باعث توليد اسيد مي شوند و پوسيدگي دندان ايجاد مي كنند. آيا در آبهاي آشاميدني ايران فلورايد وجود دارد وجود دارد اما ميزان آن در نقاط مختلف متفاوت است و ممكن است در حد بهينه نباشد. تا آنجا كه من اطلاع دارم تحقيق جامعي در اين زمينه وجود ندارد. بايد در جاهايي كه ميزان فلورايد آب كم است بايد به آب فلورايد اضافه شود كه در حال حاضر اين كار انجام نمي شود. درصدد هستيم در اين زمينه فعاليتي انجام دهيم . اضافه كردن فلورايد به آب آشاميدني ضروري و مفيد است . مي گويند هزينه اضافه كردن فلورايد به آب آشاميدني يك نفر
در تمام طول عمرش
از هزينه ترميم يك دندان كمتراست . يعني وقتي ما چنين مقايسه هايي را انجام مي دهيم مي بينيم كه پيشگيري خيلي موثرتر و به صرفه تر از درمان است . فنلاندي ها دهان شويه مصرف مي كنند فنلاندي ها دهان شويه هاي حاوي فلورايد مصرف مي كنند. فنلاندي ها نخ دندان مصرف مي كنند بله . به طور كلي در بحث رعايت بهداشت شخصي دهان
دو بار در روز مسواك زدن با خميردندان حاوي فلورايد
وكم خوردن مواد قندي نقش اصلي را دارد. نخ دندان كشيدن هم به اين امر كمك مي كند. مسوولين بيمه تامين اجتماعي معتقدند كه درمان دندانها جزو كارهاي زيبايي است و بيمه به درمانهاي زيبايي وظيفه ندارد كمك كند. استناد هم مي كنند كه در همه جاي دنيا
دندانپزشكي جزو در مانهاي زيبايي است
ما هم مثل بقيه دنيا عمل مي كنيم . نظر شما نسبت به اين ديد گاه بيمه تامين اجتماعي چيست بخش هايي از دندانپزشكي جزو كارهاي زيبايي است اما بخش هاي پوسيدگي
بيماري هاي لثه
سرطان دهان و.. . چيزهايي نيست كه بتوان به آنها گفت درمان زيبايي . در فنلاند دولت در همه زمينه ها از طريق بيمه به بهداشت دهان و دندان كمك مي كند. در ايران اين مشكل بايد حل شود. تاكيد بر پيشگيري مي تواند اين مشكل را تا حدودي مرتفع كند. بيمه تامين اجتماعي اگر چنين ديدگاهي دارد بايد نگاهش را به بهداشت دهان و دندان اصلاح كند. در فنلاند كليه خدمات دندانپزشكي براي افراد زير 19 سال رايگان است از امسال رشته جديد بهداشتكار دهان وارد دفترچه كنكور شده است در فنلاند معلم ورزش
معلم بهداشت هم هست . يكي از وظايف معلم ورزش
نظارت بر سلامت دانش آموزان است بين بيماريهاي لثه و سكته قلبي ارتباط وجود دارد در بحث رعايت بهداشت شخصي دهان
دو بار در روز مسواك زدن با خميردندان حاوي فلورايد
وكم خوردن مواد قندي نقش اصلي را دارد. نخ دندان كشيدن هم به اين امر كمك مي كند 
| |