(به مناسبت روز بزرگداشت علامه مجلسي )
30 مرداد روز بزرگداشت علامه محمدباقر مجلسي است . گرچه علامه مجلسي در حوزه هاي مختلف سياسي و اجتماعي و ديني فعاليت داشته است ولي شهرت وي بيش از هر چيز در اثر نگارش دايره المعارف بزرگ « بحارالانوار » است . علامه مجلسي كه سال 1037 هـ . ق متولد و در سال 1111 هـ . ق ديده از جهان فرو بست علاوه بر تاليف كتاب هايي همچون مرآت العقول ملاذالاخبار شرح اربعين الوجيزه المسائل الغديه حق اليقين عين الحيات حليه المتقين حيات القلوب مشكات الانوار جلاالعيون زادالمعاد و آثار بسيار ديگر تاليف دايره المعارف بزرگ حديثي و روايي « بحارالانوار » را نيز كه از بزرگ ترين مشهورترين و مفصل ترين كتاب حديثي و روايي شيعه مي باشد در سال 1070 هـ . ق آغاز كرد .
دايره المعارف بحارالانوار از همان زمان تاليف مورد توجه قرار گرفت زيرا كتاب مذكور تقريبا مشتمل بر تمام مرويات شيعه مي باشد. علامه محمد باقر مجلسي در مقدمه بحارالانوار درباره روش كار علت تاليف كتاب مذكور و برخي ويژگي هاي آن چنين مي نويسد :
در آغاز كار به مطالعه كتابهاي معروف و متداول پرداختم و بعد از آن به كتابهاي ديگري كه در طي اعصار گذشته به علل مختلف متروك و مهجور مانده بود رو آوردم . هر جا كه نسخه حديثي بود سراغ گرفتم و به هر قيمتي كه ممكن شد بهره برداري مي كردم . شرق و غرب را جويا گشتم تا نسخه هاي بسيار گردآوري نمودم . در اين مهم ديني جماعتي از برادران مذهبي مرا ياري نمودند و به شهرها و قصبه ها و بلاد دور سركشيدند تا به فضل الهي مصادر لازم را بدست آوردند... بعد از تصحيح و تنقيح كتابها بر محتواي آنها واقف شدم نظم و ترتيب كتابها را نامناسب ديدم و دسته بندي احاديث را در فصلها و ابواب متنوع راهگشاي محققان و پژوهشگران نيافتم . از اين رو به ترتيب فهرستي همت گماشتم كه از هر جهت جالب و مفيد باشد . در سال 1070 هجري اين فهرست را ناتمام رها كردم و از فهرست بندي ساير كتابها دست كشيدم كه اقبال عمومي را مطلوب نديدم و سران جامعه را فاسد و نامطبوع ديدم ... ترسيدم كه در روزگاري بعد از من باز هم نسخه هاي تكثير شده من در طاق نسيان متروك و مهجور شود و يا مصيبتي از ستم غارتگران زحمات مرا در تهيه نسخه ها بر باد دهد لذا راه خود را عوض كردم ـ از خدا ياري طلبيدم ـ و به كتاب بحارالانوار پرداختم .
در اين كتاب پربار قريب 3000 باب طي 48 كتاب علمي خواهيد يافت كه شامل هزاران حديث است شما در اين كتاب براي اولين بار با نام برخي از كتابها آشنا مي شويد كه سابقه علمي ندارد و طرح آن كاملا تازه است .
پس اي برادران ديني كه ولايت امامان را در دل و ثناي آنان را بر زبان داريد به سوي اين خوان نعمت بشتابيد و با اعتماد كامل به آن چنگ بزنيد و از آنان نباشيد كه آنچه را در دل ندارند بر زبان مي آورند...
در اهميت دايره المعارف بحارالانوار ذكر همين نكته كافي است كه درباره اين كتاب حدود شصت عنوان كتاب نوشته شده است . اين كتاب ها عموما شامل تلخيص حاشيه مستدرك و... مي باشد. در اين ميان كتاب سفينه البحار شيخ عباس قمي از همه مشهورتر است .
يكي از مهم ترين اهداف علامه مجلسي از تاليف بحارالانوار جمع آوري همه اخبار منتسب به ائمه بوده است . وي معتقد بوده است كه بايد همه اخبار و روايت هاي منسوب به ائمه جمع آوري شود و بعدا در فرصت هاي مناسب صحت و انتساب آن ها مورد ارزيابي قرار بگيرد. به همين دليل است كه امام خميني در اين باره مي فرمايد : بحارالانوار خزانه همه اخباري است كه به پيشوايان اسلام نسبت داده شده است چه درست باشد چه نادرست . در بحار مطالبي هست كه خود صاحب بحار آن ها را درست نمي داند. صاحب بحار نخواسته است كتاب علمي بنويسد تا كسي اشكال كند كه چرا اين كتاب ها را فراهم كردي (كشف الاسرار ص 319 )
گرچه علامه محمدباقر مجلسي در عرصه تاليف و پژوهش قهرمان بزرگ و كم نظيري بود ولي اين عرصه فقط بخشي از فعاليت هاي آن عالم بزرگ محسوب مي شد. تدريس تعليم و تبليغ دين مبين اسلام بخش ديگر فعاليت هاي علامه محمدباقر مجلسي است . وي با تبليغ و تعليم علاوه بر آنكه توانست جامعه آن روز را از تهاجم پليدي ها مصون بدارد ده ها شاگرد مشهور و پرتوان نيز تربيت كرد.
پرداختن به امور سياسي و اجتماعي و مبارزه با گروه هاي منحرف (همچون صوفيان ) از ديگر عرصه هاي فعاليت علامه مجلسي است . وي در آن زمان علاوه بر اينكه مسير درست سياست و حكومت را براي فرمانروايان آن زمان توضيح مي داد با نفوذ و توطئه هاي صوفيان كشيشان بيگانگان و... نيز مبارزه مي كرد. به همين دليل بود كه تا زمان حيات علامه مجلسي در عرصه سياست خارجي و داخلي ايران مشكل خاصي پديد نيامد ولي پس از رحلت آن عالم بزرگ در سال 1111 هـ . ق كشور به تدريج متلاطم شد و مرحله سقوط صفويه فرا رسيد.

كتاب « شرق شناسي و اسلام شناسي غربيان » را محمد حسن زماني نوشته و بوستان كتاب آن را در 428 صفحه منتشر كرده است . كتاب مذكور شش فصل دارد و عناوين فصول آن چنين است : بررسي واژگاني استشراق ديدگاه هاي صاحب نظران مسلمان درباره اهداف مستشرقان تاريخچه و دوره هاي استشراق اهداف و مكاتب استشراق مراكز شرق شناسي در كشورهاي غربي و گستره فعاليت و روش هاي كار و حيله هاي مستشرقان .
در بخشي از مقدمه كتاب مذكور چنين مي خوانيم :
تاريخ عمومي جهان از 26 قرن قبل تاكنون شاهد رقابتي سنگين و مستمر بين شرق و غرب بوده است . كشاكش قدرت در قرن ششم قبل از ميلاد بين دو امپراتوري بزرگ ايران و يونان جهان گشايي هاي اسكندر مقدوني پادشاه جوان يونان و لشگركشي تا دروازه هاي چين در قرن چهارم ق . م انتقال قدرت از هخامنشيان شرقي به سلوكيان غربي و سپس به اشكانيان و ساسانيان صحنه هاي برجسته اي از اين رقابت دراز مدت مي باشد بالطبع « شرق شناسي » غربيان و غرب شناسي شرقيان چراغ راه هر يك از دو قدرت بود. البته اين رقابت كه دوازده قرن تا ظهور اسلام به طول انجاميد ماهيت « ژئوپلتيك » و سياست هاي جغرافيايي و اقليمي داشت .
اما پس از بعثت آخرين پيامبر الهي و ظهور كامل ترين آيين آسماني از افق مشرق و دعوت جهانيان از ناحيه حضرت محمد صلي الله عليه و آله و سلم و استقبال بي نظير و چشم گير بسياري از غربيان ـ هم چون شرقيان ـ به اين دين جامع و سالم و فطري دستگاه حاكمه سياسي غرب و فرمانروايي ديني كليسا و پاپ ـ كه به نحوي با يك ديگر متحد و ممزوج شده بودند ـ احساس خطر كرده و به دفاع و تهاجم عليه دين اسلام برخاستند. رقابت ها در اين دوره ماهيت جديد « ايدئولوژيك و عقيدتي » پيدا كرد. لذا در اين دوره « عالمان و مبلغان دين مسيحيت » متكفل « شرق شناسي » شده و عالمان و مبلغان اسلامي به غرب شناسي پرداختند.
از قرن شانزدهم ميلادي كه اروپا و سپس آمريكا به سبب مجهز شدن به صنعت و دانش تجربي و سامان دهي به امور سياسي برتري بر شرق را احساس مي كنند خيزش مجدد را جهت استعمار كشورهاي مشرق زمين از الجزائر تا هند و تمامي كشورهاي ميانه آغاز كردند و « جاسوسان » سياسي انگليسي فرانسه آلمان پرتقال روسيه و آمريكا متكفلان شرق شناسي مي گردند.
اين روند در قرن هاي 18 19 و 20 ميلادي شكل هاي مختلف و گوناگوني يافت و هر قرن به سوي ظرافت و دقت پيش مي رفت تا آن كه جهان خواري غرب و توسعه و جهاني كردن سلطه آمريكا و اروپا در اواخر قرن بيستم ميلادي ناگهان در برابر انفجار بزرگ و پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي ايران قرار گرفت و متوقف شد.
انقلاب اسلامي ايران نه تنها قاطعانه دست رد به سينه اروپا و امريكا زد و با بستن سفارت اسرائيل و اشغال سفارت آمريكا پنجاه هزار مستشار و مستشرق غربي را اخراج كرد و فرياد استقلال كامل كشور ايران را سرداد بلكه رهبر حكيم اين انقلاب صلاي اتحاد همه امت اسلامي و نيز قيام همه مستضعفان را جهت نبرد با همه مستكبران عالم در جهان طنين افكند و فرمود :
ما انقلابمان را به تمام جهان صادر مي كنيم چرا كه انقلاب ما اسلامي است و تا بانگ « لااله الا الله و محمد رسول الله » بر تمام جهان طنين نيفكند مبارزه هست و تا مبارزه در هر كجاي جهان عليه مستكبرين هست ما هستيم .
اكنون دستگاه حاكمه غرب مي بايد علاوه بر انبوه شرق شناسي هاي ژئوپلتيك و اسلام شناسي هاي هزار ساله اش به پژوهشي جديد در خصوص عناصر و ماهيت « انقلاب اسلامي ايران » و « مذهب تشيع » بپردازد تا بتواند راهي براي خنثي سازي اين حركت توفنده و يا حداقل راهي براي نگه داري تاج خويش بيابد لذا « شرق شناسي » در اين سه دهه اخير صبغه « انقلاب شناسي » « ايران شناسي » و « شيعه شناسي » به خود مي گيرد. بنابراين « شرق شناسان » ارتشيان فرهنگي و نقشه برداران حمله هاي نظامي سياسي عقيدتي و اقتصادي دولت هاي غرب اند كه در خط مقدم اين نبرد بزرگ بين غرب و شرق سنگر گرفته اند.
باتوجه به اين سرگذشت مهم و طولاني بديهي است كه نه تنها ما ملت هاي مشرق زمين « وظيفه ملي » براي دفاع از هويت و استقلال ملت ها و سرزمين هاي خويش داريم بلكه « وظيفه اسلامي و الهي و عقيدتي » ماست كه به شناسايي طرح هاي عملياتي اين پيش قراولان ارتش « استعمار » و « صليب » غرب بپردازيم تا هم دين و مذهب و كشور و ملت خويش را از توطئه هاي پيچيده آنها نجات دهيم و هم با خنثي كردن آنها راه هايي براي عرضه فرهنگ ناب و انساني ـ الهي دين اسلام و ارزش هاي متعالي انقلاب اسلامي به ملت هاي شرق وغرب بيابيم .