گشت و گذاري در اعماق غار عليصدر عليصدر; ميليون ها سال سكوت و زيبايي
مجيد زندي
هر نقطه از سرزمين عزيز ما ايران تماشايي است و ارزش ديدن و درس گرفتن و عبرت آموختن دارد مناطق اعجاب انگيز فراواني كه هر يك دفتري است براي معرفي عظمت پروردگار عظمتي كه هربند آن كرامات است و حتما سجده شكر لازم دارد.
مجموع اين آثار طبيعي به همراه ميراث فرهنگي و تاريخي فراوان كشور ما را در شمار چهار پنج كشور درجه اول جهان قرار داد كه داشتن چنين ميراث گرانبهايي مايه افسوس و غبطه ديگران شده است اما خودمان كمتر آن را مي شناسيم و به ارزش هاي تك تك آن واقفيم . برخي از اين آثار آنقدر منحصر به فرد و شگفت انگيزند كه نه براي يكبار كه براي چندين و چند بار ديدن هم مي ارزند ازجمله اين آثار باارزش طبيعي كشور ما غار مشهور عليصدر در استان همدان است كه به نامهاي ديگري چون علي سد علي سرد هم خوانده شده بود. غاري هزار تو و پررمز و راز با بستري از آبي زلال كه تعبير اشك چشم معناي باارزشي براي آن خواهد بود و سقفش قنديل هاي محكم آهكي بلورين و زرين كه جلوه و وقار خاص به آن داده است . غاري كه هر بخش آن حضور معناداري از عظمت پروردگار را براي رهگذران يادآور مي شود و پرده ديد آنها را به هستي و كائنات و قدرت بي لايزال الهي وسيعتر مي سازد.
ستونهاي متعدد درون اين غار با قطره قطره آب ساخته شده و چون با خود املاح آهكي داشته آن ستون هاي آويخنه از سقف را به سنگي سخت تبديل كرده كه امروز با عمر بيش از 100 ميليون ساله خود در اختيار ما قرار گرفته است .
اگرچه همدان به دليل هواي بسيار سرد و بعضا تا 40 درجه زير صفر در زمستان و همچنين حضور دم عارفانه باباطاهر و دم مسيحايي و شفابخش حكيم هزاره ها ابن سينا مشهورترين طبيب ايراني و قدمت هزاران ساله هگمتانه به عنوان دفتري همواره گشوده از تاريخ ايران باستان به خصوص دوران مادها يا اولين حكومت مركزي مستقر در فلات ايران و بسياري از جاذبه هاي مذهبي و سياحتي معروف عام و خاص است ; اماغار عليصدر به تنهايي بسياري از ويژگي هاي منحصر به فردي دارد كه ارزش يادآوري مكرر را براي هميشه در دل خود محفوظ نگه مي دارد.
وقتي به همت همكاران روزنامه در دفتر همدان قرار شد به غار عليصدر برويم حيفم آمد از اين نعمت خدادادي به سادگي عبور كنم و اين جلوه زيباي طبيعي را كه هر دالان آن تصويرهاي فراوان معرفتي دارد براي خوانندگان روزنامه گزارش نكنم ...
صبح بسيار زود از همدان به طرف كبودرآهنگ كه يكي از شهرستانهاي استان محسوب مي شود حركت كرديم و در 75 كيلومتري مركز استان به غار عليصدر رسيديم اگرچه عده اي از مسافران شب قبل را هم در محدوده غار ماندگار شده بودند. محدوده اطراف غار علاوه بر مهمانسرا ويلاهاي چوبي سوئيت هاي اقامتي و چادر صحرايي دارد مسافران فراواني نيز در هواي خنك و ييلاقي همدان در چادرهاي مسافرتي شخصي مانده و صبح بسيار زود قبل از ازدحام مسافران جديد بليت ورود به غار تهيه كرديم و از دهانه تونل مانند ابتدايي غار به فضاي تاريكي رسيديم كه آرامش خاصي حكمفرما بود.
اگرچه عمر آدمي شعله شمعي است كه در برابر حوادث سهمگين بسيار زود خاموش مي شود اما درون غار به دليل سكون مطلق هوا شعله شمع هم ثابت مي ماند و هيچ تكاني نمي خورد و زلالي آب اين زيباترين غار قابل قايقراني جهان آنقدر فراوان است كه عمق آب حتي در بخش هايي كه به 10 متر هم مي رسد قابل مشاهده است .
با اطلاعاتي كه در اختيار بازديدكنندگان قرار مي گيرد زمين شناسان قدمت كوه و اين غار را به دهها ميليون سال قبل باز مي گردانند غاري كه تا سال 1342 هجري شمسي جز براي روستائيان عليصدر از سوي ساير مردم ايران و جهان ناشناخته بود و پيدا شدن آثاري از انسانهاي اوليه درون غار هم نتوانست معروفيتي براي آن فراهم آورد زيرا آنها نيز فقط براي استفاده از آب وارد دهانه غار مي شدند و قادر به حضور در اعماق آن نبودند اگر چه هنوز هم انتهاي همه دالان هاي غار به دليل قرار گرفتن در زير آب شناسايي نشده است .
آب موجود در غار بدون رنگ بو و مزه است و عجيب تر اينكه نه در فضاي غار و نه درون آب فراوان آن هيچ موجود زنده اي نيست . آب به دليل وجود املاح آهكي فراوان قابل خوردن هم نيست و چون اين آب به همراه آب هاي زيرزميني وارد و خارج مي شود همواره در يك سطح قرار دارد مگر اينكه در خشكسالي از سطح آب كم مي شود كه آن را مي توان از خطوط روي سنگ هاي كناره غار مشاهده كرد.
عمق درياچه غار در بخش هاي مختلف متفاوت است كه در فواصل مختلف روي تابلوهايي نوشته شده است در برخي مناطق غار تا 14 متر هم مي رسد .
درجه حرارت درون غار مستقل از فصول سال همواره يكسان و در حد 12 درجه سانتي گراد ثابت است كه آن را در تابستان خنك و در زمستان بر مسافران گرم نشان مي دهد.
گفته مي شود اين غار به غارهاي اطراف كه در چند كيلومتري هم قرار دارند راه دارد اما عليرغم تهيه نقشه غار هنوز اين فرضيه به طور كامل به اثبات نرسيده زيرا عليرغم شناسايي 14 كيلومتر دالان درون غار عليصدر تنها از 4 تا 5 كيلومتر آن براي عموم استفاده مي شود و همچنانكه گفتم اگر راهي هم وجود داشته باشد در زير آب قرار دارد كه غواصي در آن نيز با امكانات موجود غيرممكن مي نمايد.
عبور از دالان هاي تنگ و تاريك اگرچه اكنون با چراغها و نورافكن هاي متعدد مهياست اما يقينا كار بزرگ كشف غار و شناسايي دالانهاي تودرتوي آن براي اولين بار كار مردان بزرگ و ماجراجويي است كه نمي توان هيچگاه از ارزش كار آنها كاست . غاري كه عليرغم نور كافي در آن اكنون نيز براي بسياري از مسافران وحشت آور قلمداد مي شود.
استلاگميت و استلاكتيت يا همان قنديل و كله قند يا چكيده و چكنده و يا هر نام ديگري كه بخواهيم آنها را بخوانيم در حد وسيع درون غار عليصدر به نقش ها و رنگ هاي فراواني وجود دارد. هر يك از آنها در نگاه رهگذاران شكل و شمايل و صورت خاصي دارد و معدودي از آنها هم مانند سروپاي حيوانات و پرندگان مشخص است و جالب آنكه يكي از اين صورت هاي آهكي به صورت « الله » زيبايي خاصي به خود گرفته است و مسافران را به يكي ديگر از پرده هاي عظمت الهي آشنا مي كرد عظمتي كه از آن مهمتر در اصل وجود خود غار آب درون آن و همه زيبايي هايش هم نهفته است اما نشانه اي كه واژه « الله » را هم در خود داشته باشد يقينا از نشانه هاي درك سهل الوصول تر براي آدمهاي معمولي از جنس خودم است .
همچنانكه پيشتر اشاره شد نمي توان در يك گزارش كوتاه همه جاذبه ها و ويژگي هاي غار زيباي عليصدر را به رشته تحرير درآورد كاري كه با يك بازديد از غار غيرممكن است و نتيجه سالها تحقيق و تفحص كاوشگران نيز هنوز نتوانسته همه لايه هاي پنهان غار عليصدر را آشكار نمايد. اما آنچه با ارزش است فضاي سنگين غار است كه هر بازديد كننده اي را مسحور خود مي سازد.
هنگام خروج از غار اگرچه اشتياق هموطنان بسياري براي حضور در غار بااهميت بود اما آنچه جاي آن خالي است حضور پررنگ و گسترده گردشگران خارجي است . در حاليكه امروزه بسياري از كشورهاي تازه به دوران رسيده با بهره گيري از توان تصنعي به ساخت آثاري مانند جزيره هاي مصنوعي در دريا و آكواريوم هاي بزرگ در تونل هاي وحشت اقدام مي كنند تا از آن روش هم صنعت جهانگردي خود را فعال سازند و مسافران خارجي و داخلي را به همراه درآمدها و فراوان ارزي جذب كنند. مشاهده يكي دو مورد از خودروهاي پلاك سياسي و مسافران خارجي اين خواسته را تامين نمي كند زيرا با معرفي بهتر امكانات طبيعي تاريخي و فرهنگي كشورمان اين كشور را بهتر از اين مي توان جاي حضور مسافران خارجي و در كنار آن جذب سرمايه هاي خارجي براي رونق صنعت جهانگردي و حتي ساير صنايع و ايجاد كار و توليد قرار داد.
خوشبختانه در كشور ما اخيرا با آگاهي مسئولان براي بهره گيري از فوايد مادي و معنوي ايرانگردي و جذب مسافران خارجي حركت هاي مناسبي در حال شكل گيري است اما جاذبه هاي فراوان طبيعي تاريخي و فرهنگي كشورمان لياقت بيشتري دارد همچنانكه اشاره شده امروزه بسياري از كشورهاي جهان با معرفي مناسبتر آثار ملي خود كه به مراتب از نمونه هاي ايراني آن ضعيف تر هم مي باشد مسافران فراواني را به سوي خود جلب مي كنند كه ضمن ايجاد اشتغال درآمدهاي ارزي فراواني هم به مراتب بيشتر از درآمدهاي سالانه نفتي كشورمان جذب مي كنند كه چشم پوشي از آن براي برنامه ريزان آينده نگر بايد غيرممكن باشد.
اين كشور فقط همدان نيست از سواحل زيباي خزر گرفته تا سواحل زيباي خليج فارس و درياي عمان و جزاير مرجاني مستقر در خليج فارس جاذبه هاي تاريخي و طبيعي اصفهان شيراز تبريز كرمان خراسان و... تمامي نقاط شهري و روستايي ايران هر يك به تنهايي مي توانند منبع درآمدي براي اهالي منطقه و حتي كل كشور باشند كه همدان تنها يكي از برجسته ترين آنهاست كه در گزارش امروز به آن اشاره شده است .
همدان در اين ميان تنها يكي از شش شهر تاريخي و فرهنگي با جاذبه هاي فراوان طبيعي و تاريخي كشور ماست كه قدمت آثار كشف شده در ويرانه هاي شهر تاريخي هگمتانه به عنوان مركز اوليه حكومت مادها به 3 هزار سال قبل مي رسد . علاوه بر آن تنديس شير سنگي كتيبه هاي گنج نامه گنبد علويان گورگاه مادها و... همه و همه از جاذبه هايي است كه مي توان گفت شهرت جهاني دارد اما به تناسب شهرت آن براي كشور درآمد ارزي به همراه ندارد. اين همان مشكل است كه ما را بر آن داشت آن را خطاب به يكي از مسئولان استان همدان بازگوئيم .
در اين زمينه مهندس اسداله بيات مديركل سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان همدان در گفت وگو با گزارشگر ما ضمن اعلام برنامه هاي ويژه ميراث فرهنگي استان براي جذب مسافر و معرفي آثار فرهنگي و تاريخي و جلوه هاي طبيعي استان مي گويد : از طريق سازمان ميراث فرهنگي كل كشور برنامه هاي ويژه اي تدارك ديده شده تا روز اول شهريور كه به مناسبت سالروز تولد حكيم هزاره ها بوعلي سينا و روز پزشك معروف است به عنوان روز همدان هم در تقويم رسمي كشور قرار گيرد و بسياري از فعاليت هاي معرفي همدان نه تنها در سطح استاني كه بايد در سطح ملي به مردم كشورهاي ديگر معرفي شود كه با امكانات محدود استاني نمي توان همه خواسته هاي شما را برآورده ساخت .
وي مي گويد : به همين مناسبت قرار است در شهريورماه سال جاري براي اولين بار برنامه هاي ويژه روز همدان در سطح استان برگزار شود و از ميهمانان ايراني و خارجي براي حضور در سمينار همدان شناسي دعوت خواهد شد.
وي ضمن اثرگذاري مختصر سهميه بندي بنزين بر كاهش مسافر در استان همدان ادامه مي دهد : مديران استانها بايد آنقدر زيرك باشند كه اجازه ندهند سهميه بندي بنزين بر تعداد مسافران اثرگذارد. مصرف بنزين واقعا در كشور بي رويه انجام مي شد اما اين رخداد مي تواند به گونه اي ديگر سفرهاي مردم را هدفمند كند تا ضمن صرفه جويي در مصرف بنزين مسافرت خود را نيز انجام دهند.
مديركل سازمان ميراث فرهنگي استان همدان مي افزايد : اين مساله دولت را هم وادار به اتخاذ تصميمات جديدي ساخته و در همين زمينه طرح « سفر كارت » براي كارمندان و برپايي تورهاي گردشگري جمعي از برنامه هاي حمايتي دولت بوده كه خوشبختانه چه در مقصد و چه در مبدا مورد استقبال قرار گرفته است .
وي مي گويد : لازم است ادارات و سازمانها براي استفاده از تخفيف ها چه در زمينه اقامت و چه غذا برنامه هاي خود را سرعت دهند.
آقاي بيات مي افزايد : سفرهاي ارزانقيمت از طريق شناسايي و ساماندهي تاسيسات مسافرتي علاقمند به پذيرش مسافر با تخفيف مسافران از برنامه هاي ميراث فرهنگي همدان محسوب مي شود و هم اكنون جلسات متعددي را با مراكز اقامتي و مسافرپذيرهاي استان برگزار كرديم كه به نتايج مثبتي رسيديم و اگر اين سياست در سراسر كشور با جديت بيشتري پيگيري شود تبعات سهميه بندي بنزين در بخش گردشگري به حداقل ممكن خواهد رسيد.
وي ادامه مي دهد : متاسفانه دو نگاه در كشور ما وجود دارد كه ايرانگردي و جهانگردپذيري را با مشكل مواجه ساخته است : يكي نگاه امنيتي به مسافران خارجي و ديگري ترس از تخريب طبيعت و ميراث تاريخي است در حاليكه نمي توان مسافران خارجي را متهم به جاسوسي كرد و از ترس اينكه به ميراث فرهنگي آسيبي رسد نمي توانيم مردم را از ورود به مناطق تاريخي و باستاني منع نمائيم .
وي مي گويد : در تمام دنيا ضمن حفظ منابع طبيعي و تضمين سلامت آثار باستاني و تاريخي شرايط بازديد مسافران به خوبي فراهم مي شود يعني همزمان با حفظ كتيبه ها امكانات رفاهي هم براي حضور مردم را مهيا مي سازند.
وي در همين زمينه ادامه مي دهد : مطالعه طرح جامع عليصدر به عنوان منطقه نمونه گردشگري ساخت تله كابين در محدود گنج نامه راه اندازي شهربازي و بازپس گيري اراضي تپه هگمتانه از مالكان شخصي و همچنين ايجاد منطقه نمونه گردشگري نهاوند به منظور توسعه گردشگري بااستفاده از امكانات و سرمايه گذاري بخش خصوصي از برنامه هاي سازمان در منطقه همدان محسوب مي شود.
وي مي افزايد : ايجاد 7 منطقه گردشگري روستايي در روستاهاي تاريخي استان همدان از ديگر برنامه هاي جذب مسافر در استان همدان به حساب مي آيد.
برخي از آثار طبيعي و منحصر به فرد در كشورمان آنچنان شگفت انگيزند كه براي چندين بار ديدن هم مي ارزند و در اين ميان غار عليصدر كه بالغ بر 100 ميليون سال سرگذشت پررمز و راز خود را در دل دارد ازجمله باشكوه ترين آثار طبيعي ايران محسوب مي شود
اگرچه عمر آدمي شعله شمعي است كه در برابر حوادث ايام بسيار زود خاموش مي شود اما سكون مطلق هواي درون غار عليصدر به گونه اي است كه حتي شعله شمع هم بي حركت مي ماند
هزاران قنديل محكم آويخته در سقف و ميليون ها مترمكعب آب زلال و جاري در كف غار عليصدر همچون آئينه اي است كه قدرت ديد هر بازديدكننده اي را به هستي و كائنات و قدرت لايزال الهي وسيعتر مي سازد
مهندس اسداله بيات مديركل ميراث فرهنگي استان همدان : غار عليصدر ميراثي ملي است و بايد در سطح ملي به معرفي بيشتر آن به ساير ملل اقدام كرد
